Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Խեղաթիւրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be bent, ill-fashioned, awkward;
to be perverted, depraved.

NBHL (1)

թիւրիլ. եւ Ստերիւրիլ. մոլորիլ. խոտորիլ.


Խեղբիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be attached or bound to.

NBHL (1)

ԽԵՂԲԻՄ կամ ԽԵԽԲԻՄ. Կապիլորպէս զխիղբ պնդապէս. պատատիլ. յարիլ. անկղիտանալ.


Խեղդամահ

See full entry →

adj.

strangled, suffocated;
— առնել, to strangle, to suffocate;
— լինել, to be strangled, suffocated.

NBHL (2)

Կապեցին վէմ մի մեծ ի պարանոցս նոցա, եւ արկին ի ծով. եւ այնպէս խեղդամահ կատարեցին ի քրիստոս. (Հ. կիլիկ.։)

ԽԵՂԴԱՄԱՀ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Խեղդել, իլ. խըխտիլ, խխտըւիլ.


Խեղդան, աց

See full entry →

s.

halter, rope;
bowstring;
gibbet, gallows.

NBHL (1)

Իբր զխեղդանէկախեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Խեղդումն, ման

See full entry →

s.

strangulation;
suffocation.

NBHL (1)

Խեղդիլն, ելն. խեղդ. (իրօք կամ նմանութեամբ)


Խեղեմ, եցի

See full entry →

va.

to cripple, to lame, to maim, to mutilate, to mangle.

NBHL (1)

Խեղեալ ձեռք, կամ ոտք, կամ անդամ, կամ բնութիւն. (Մարաթ.։ Վրք. սոկ։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։ Ոսկ. ես.։)


Խենեշանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to live in effeminaoy, to plunge into voluptuousness and debauchery, to revel, to feast, to be immodest, dissolute, debauched.

NBHL (1)

θρύπτω inepte facio τρυφάω in deliciis vivo μαλακίζομαι mollesco, effeminor. Խենեշաբար վարիլ. թուլամորթ գտանիլ. մեղկանալ (յն. մալագի՛զօմէ). գրգիլ. փափկանալ. ցոփանալ. զեղխիլ. շըլըխտի՝ թոյլ կեանք ունենալ.


Խենեշացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to corrupt, to debauch, to make dissolute.

NBHL (1)

Իգական ազգդ եւ զարին մալել եւ խենեշացուցանել կարէ. (Փիլ. սամփս.։)


Խեռամ, ացայ

See full entry →

vn.

to bear hatred, malice.

NBHL (1)

Որպէս Հեռալ. զչարիլ. դժուարիլ. հինանալ. մխալ.


Խեռեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be disobedient, insubordinate, to rebel, to revolt, to be disheartened;
— ի սանձուց, not to obey the bridle;
— զայրագին ի վերայ միմեանց, to be furiously maddened one against, the other.

NBHL (1)

στασιάζω seditionem excito, dissideo ἁντιλέγω contradico φιλονεικέω rixor, contendo. Խեռ լինել. խեռութիւն ցուցանել. ստահակիլ. ստամբակիլ. ըմբոստանալ. անսաստել. դիմախօսել. հակառկիլ. եւ Գրգռիլ յապստամբութիւն. խռովութիւն յուզել.


Խեցեմորթ, ից

See full entry →

s.

shell-fish;
shell, conch;
tortoise-shell;
nut-shell.

NBHL (3)

ὁστρακόδερμος testa tectus ἁκαλήφη concha եւ այլն. Կենդանի ծովային՝ որոյ մորթն կամ պատեանն է ոսկրուտ իբրու խեցի կարծր, սկսեալ ի կրայէ մինչեւ ի կոկորդիլոս.

Իբրեւ զուարակ եղջիւրաւոր, կամ իբրեւ զկրոկոդիլոս խեցեմորթ. (Վրդն. ծն.։)

Ոչեթէ անգէտ եմ ընկուզոյդ անուան. քանզի խեցեմորթն նորա բանաւորեցաւ հնչումն եւ կայթումն գործել. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)


Խեցի, եցւոյ, եցեաց

See full entry →

s. adj.

brick, tile;
pottery, earthen-ware, crockery;
porcelain, China-ware, Wedgewood-ware;
potsherd, fragment of earthen-ware;
fish-shell;
shell, conch;
—ք, pottery;
Wedgewood-ware, Wedgewood-manufactory;
earthen, delft;
զ— կարկատել, to beat the air, to pound the water.

NBHL (1)

Ի կրկին նշանակութիւնս մարթի ձգիլ ասելն.


Խզեմ, եցի

See full entry →

va.

to cut, to cut off, to break off, to tear off or away;
to burst open;
— զհերս, to tear out the hair;
— ներքինիս, to castrate.

NBHL (1)

Խզեաց զջիլսն, զորօրինակ խզիցի քուղ ի թօթափելոյ յորժամ ի հուր հոտոտիցի։ Առասան երեքկուղի ոչ վաղվաղակի խզեցի։ Մի՛ խզեսցին ապաւանդակք նորա։ Խզելոյ ի նմանէ զշղթայսն. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 9. 12։ Ժղ. ՟Դ. 12։ Ես. ՟Լ՟Գ. 20։ Մրկ. ՟Ե. 4։)


Խզումն, ման

See full entry →

s.

breaking, rupture, bursting, tearing.

NBHL (2)

Խզելն եւ խզիլն ըստ ՟ա. եւ ՟բ. նշ.

Ծովու պատառեցելոյ, եւ բռնաւոր խզմամբ այսր եւ անդր ժողովեցելոյ։ Առ ի խրատ, եւ առ ի խզումն հեստութեան. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Խէթ, խեթի, խիթի

See full entry →

s.

knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.

NBHL (2)

Բազում խէթք եւ խութք են ճանապարհին։ Յառաջ զխեթն ՛ն բաց խլել. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. բ. կոր.։)

Յորժամ խէթ ատելութեան լցի ի մէջ ծառայից եւ տեառնն, ոչ վաղվաղակի ժպրհին ընդ նա խօսակցիլ. (Լմբ. պտրգ.։)


Խթեմ, եցի

See full entry →

va.

to goad, to spur, to incite, to drive, to spur on, to urge on;
կաշառս —, to bribe, to corrupt;
to buy over.

NBHL (1)

πατάσσω, νύσσω, -ττω percutio, pungo, pulso κατάπτομαι attingo, manus injicio, impeto, lacesso, mordeo. Մխել որպէս խթանաւ, կամ խայթոցաւ. առխեթել. ընխոթել. դրդել. հարկանել. խայթել. կծանել. խօթել, դպլիլ, մշտել, կճել.


Խթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to thrust one's self in, to creep into.

NBHL (3)

ԽԹԻԼ ԸՆԴ ՔԱՐԻՒ. Մխիլ մտանել ընդ վիմով. քարի տակ մտնալ՝ թխմըւիլ.

ԽԹԻՄ 2 ԽԹԻԼ կամ ԽԹՆԻԼ կամ ԽԹՆՈՒԼ Ի ԿԵՐԱԿՈՒՐՍ. Մխիլ կամ ձեռն մխել եւ ճաշակել.

Ոչ ընդարձակեցուցեալ եւ խթնեալ նաւակատեօք։ Զամենայն տէրունական տօնից վիճիլսն թխնուլ յերեկոյն. (Մխ. ապար.։)


Խթնում

See full entry →

vn.

cf. Խթնիմ.

NBHL (2)

ԽԹԻԼ 2 կամ ԽԹՆԻԼ կամ ԽԹՆՈՒԼ Ի ԿԵՐԱԿՈՒՐՍ. Մխիլ կմ ձեռն մխել եւ ճաշակել.

Ոչ ընդարձակեցուցեալ եւ խթնեալ նաւակատեօք։ Զամենայն տէրունական տօնից վիճիլսն թխնուլ յերեկոյն. (Մխ. ապար.։)


Խթումն, ման

See full entry →

s.

vigil;
fast-day with milk-food;
fasting on milk-food.

NBHL (1)

ռմկ. խթում. Նաւակատիք, յորում լինի խթիլ ի կթեղէն կերեկուրս ընդ երեկս։ (Տօմար.։)


Խիզախեմ, եցի

See full entry →

vn.

to hector, to swagger, to brave, to bully, to insult;
to laugh to scorn, to laugh at;
to advance fearlessly, to have the hardihood or boldness, to face, to brave;
to attempt, to risk;
to rush upon, to assault, to attack;
— ի վտանգս, to run risks, to seek perils, to brave or to face dangers;
— ի մարտ, to plunge into the thickest of the fight;
յաղօթս —, to confide in prayer.

NBHL (2)

θαρρέω audeo, praesumo, aggredior γαυροῦμαι exsulto. Վստահիլ. համարձակիլ. իշխել. քաջալերիլ. յանդգնիլ. ձեռներեց լինել.

Խիզախելով, եւ քան զայլսն ճոխանալով ասէր. թէ եւ մեռնիլ եւս հասանէ, զքեզ ոչ ուրացայց. (Երզն. մտթ.։)


Խիզախիւն

See full entry →

s.

boldness, audacity, hardihood, confidence;
bravado, rodomontade;
insult;
assault, rushing.

NBHL (1)

Փախի՛ր ի խօսից կանանց, եւ մի՛ տար երբէքխիզախութեան (նոցա առ քեզ) համարձակիլ. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Խիզախութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Խիզախիւն.

NBHL (1)

Փախի՛ր ի խօսից կանանց, եւ մի՛ տար երբէքխիզախութեան (նոցա առ քեզ) համարձակիլ. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Խիզախումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խիզախիւն.

NBHL (1)

Փախի՛ր ի խօսից կանանց, եւ մի՛ տար երբէքխիզախութեան (նոցա առ քեզ) համարձակիլ. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Խիթ, խթից, խթոց

See full entry →

s. zool.

gripes, colic;
twinge, twitch, shooting pain;
blister, sore, swelling;
rock, reef, sand-bank;
crocodile;
— սրբանին, tenesmus;
—ք ոտից, gout.

NBHL (1)

ԽԻԹ. κροκόδειλος crocodilus. Խոյթ, որ եւ խեցի գազան ջրայինխեցեմորթ մեծ. կրոկոդիլոս. տիտեռն. կոկորդիլոս.


Խիթումն, ման

See full entry →

s.

doubt, mistrust, suspicion;
remorse.

NBHL (1)

Խիթալն. խայթիլն խղճիւ. եւ Կասկած. երկբայութիւն.


Խիղ

See full entry →

adj.

unclean;
profane.

NBHL (1)

Ցանկութիւն, որ է խիղ եւ պիղծ եւ անմաքուր։ Խիղքն եւ պիղծքն ի՛ սուրբ նուիրելոյն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)


Խիղբ

See full entry →

s.

tendril, clasper;
sucker, shoot;
fibre, filament, stamen;
—ս արկանել, to cling to, to hold fast to, to clasp, to strain to;
to twine, to entwine;
— արկանել՝ առնուլ, to be thoughtful, melancholy;
to clasp one's knees.

NBHL (2)

ԽԻՂԲ ἔλιξ volumen, involucrum, clavicula, capreolus որ եւ ԽԵՂԲ (զոր տեսնես). Ծայրք եւ ոլորք բուսոյ. ընձիւղ ոլորեալ կամ ճանկաւոր՝ առ ի պատատիլ զիւիք յարմարութիւն իւր. նմանութեամբ ասի եւ այլոց իրաց՝ որք յարին եւ փարին զայլ իրօք.

Սերմնսկսանի թուանալ, պատառիլ, խիղբս արկանել. (Վեցօր. ՟Ե։)


Խինծ

See full entry →

s.

bosom, cavity, hollow;
bottom;
— սրտի, ventricle.

NBHL (1)

Երկոցունց կողմանց խինձ ի վայր թողացուցեալ՝ կախեն զհովտագոյնս կողմանցն. (Փիլ. տեսական.։)


Խլայեմ, եցի

See full entry →

va.

to give a robe of honour.

NBHL (1)

Եօթն անգամ արքունական զգեստուք խիլայէ զնա. (Վրդն. պտմ.։)


Խլանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to become deaf, to be made deaf;
to stop one's ears, to turn a deaf ear to.

NBHL (1)

ἑκκωφόομαι obsurdesco. Խուլ լինել. խցանիլ ունկան. Անլսօղ կամ անլուր լինել. Խլնալ.


Խլատեռ

See full entry →

s.

outer garment or veil of oriental women.

NBHL (1)

Խիլայ կանանց՝ որպէս տեռ. շղաշատեռն. ձորձ ազնիւ.


Խլեմ, եցի

See full entry →

va.

to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.

NBHL (1)

ἑκριζόω eradico ἑκτίλλω, ἑκσπάω, ἑξολεθρεύω ev ello, extraho, extermino. (արմատն է Խիլ. որ եւ արաբ. քէլ, քէր) Ի բաց կորզել արմատաքի զբոյսս եւ զտունկս. եւ Քարշել հանել ի բնիկ տեղւոջէն զոր ինչ եւ է՝ իրօք կամ նմանութեամբ.


Խլինք

See full entry →

cf. Խլիկք.

NBHL (1)

Արտաթորութիւնքն եօթն. արտասուք, խլինք, տողուկք, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ.։)


Խլխլեմ, եցի

See full entry →

va.

to pull or haul about;
to tease, to plague;
to neglect, to omit;
to counterfeit, to feign, to pretend;
to pretend not to understand.

NBHL (1)

ԽԼԽԼԵԼ. որպէս կրկնութիւն բառիս Խուլ լինել. լռելով անցանել. սուտ խուլ ըլլալ, լռել անցնիլ.


Խլումն, ման

See full entry →

s.

pulling out, tearing up, rooting out, extirpation.

NBHL (2)

Խլելն, խլիլն.

Ի խլումն փութալ տնկելոյն. (Փիլ. յովն.։)


Խլուրդն, լրդան

See full entry →

cf. Խլուրդ.

NBHL (2)

Խլիլ ի ծակ խլրդանն. (Մեսր. երէց.։)

Որ արդարեւ ճշմարիտկուրութիւն է, եւ զօրէն խլրդան գործէ զմարդն՝ միշտ ի ներքոյ երկրի ի խաւարին տերւոջ շրջիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)


Խլրտամ, ացի

See full entry →

vn.

cf. Խլրտիմ.

NBHL (1)

ԽԼՐՏԱՄ ԽԼՐՏԱՆԱՄ. σαλεύομαι moveor, labefio. որ եւ ԽԼՐՏԻԼ. Շարժիլ մեղմոդ որպէս խլրտեալ. շարժլիլ. խաղալ. տատանիլ. դրդուիլ. ընդոստնուլ. (յն. սալէ՛ւօմէ).


Խլրտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Խլրտիմ.

NBHL (1)

ԽԼՐՏԱՄ ԽԼՐՏԱՆԱՄ. σαλεύομαι moveor, labefio. որ եւ ԽԼՐՏԻԼ. Շարժիլ մեղմոդ որպէս խլրտեալ. շարժլիլ. խաղալ. տատանիլ. դրդուիլ. ընդոստնուլ. (յն. սալէ՛ւօմէ).


Խլրտեմ, եցի

See full entry →

va.

to move;
to stir;
to agitate, to shake.

NBHL (2)

ԽԼՐՏԵՄ, եցի. չ. ԽԼՐՏԻՄ, եցայ. ձ. ἄλλομαι, σκιρτάω salio, salto. Խաղալ կամ շարժիլ. խլրտալ. խլրտանալ.

Իբրեւ զճճիս եւ զազրատեսիլ զեռունս կայտռեալխլրտէին։ Համարէին զնա մեռեալ, եւ յետ անցանելոյ երից ժամացն խլրտեաց ձառամբն. (Ճ. ՟Բ.։)


Խլրտումն, ման

See full entry →

s.

movement, impulse, agitation.

NBHL (1)

Խլրտալն. խլրտիլն. շարժումն որպիսի եւ իցէ.


Խղխայթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be ulcerated, to form an abscess, to gather, to discharge matter, to suppurate.

NBHL (1)

φλεγμαίνω tumeo, intumesco. Փոխիլ զխղխայթ. ուռնուլ եւ շարաւ կապել. թարախիլ.


Խղխթեմ, եցի

See full entry →

va.

to apply, to devote one's self to;
to explore.

NBHL (1)

Կղկաթել, յարիլ ի սրտէ. պատաղիլ.


Խղճադատ լինիմ

See full entry →

sv.

to be judged by one's own conscience.

NBHL (1)

Դատիլ եւ ստգտանիլ ի խղճէ մտաց։ Խղճել. մեղադրել անձին.


Խղճամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to scruple;
to doubt, to mistrust;
to abstain from, to shun;
to have pity, compassion.

NBHL (2)

Խղճել, խտրել. կամ Երկբայիլ խղճի մտօք. խորշիլ. խղճմտանք ընել, տարակուսիլ, ետ քաշուի.

ԽՂՃԱԼ. որպէս ռմկ. այսինքն Ողորմիլ սրտաբեկ կարեկցութեամբ. աղեկիզիլ. խորովիլ գորովանօք. ... κατακλάομαι confringor.


Խղճամիտ

See full entry →

adj.

over-scrupulous, over-nice, too rigid;
cowardly, pusillanimous, chicken-hearted.

NBHL (1)

ԽՂՃԱՄԻՏ ԼԻՆԵԼ. ὁλιγοψυχέω sum animo pusillo Խղճմտութեամբ փոքրոգի լինել. կարճամտել. տատամսիլ.


Խղճեմ, եցի

See full entry →

vn.

to make case of conscience of, to scruple, to doubt;
ոչ ինչ խղճեմ, my conscience does not blame me;
երթ առանց իրիք —ոյ, go without scruple or hesitation.

NBHL (2)

διακρίνω dijudico, discerno στέλλομαι, συστέλλομαι devito, costernor. Խղճիւ տագնապիլ. խղճի մտօք վարանիլ. խարել. անձամբ զանձն դատել. ծփիլ ի խորհուրդս. երկբայիլ. խիթալ. խորշիլ, վհատիլ. լքանիլ. խիղճ ընել, քաշուիլ.

Մի՛ ինչ վասն ազգին խղճիցէք. իմա՛ ոչ որպէս պարզապէս խղճալ, ցաւիլ, այլ որպէս վարանիլ, լքանիլ սրտցաւութեամբ։


Խճողեմ, եցի

See full entry →

va.

to fill, to heap up, to stuff, to cram;
— զորովայն, to gorge, to gormandize, to stuff or cram one's self, to eat too much.

NBHL (1)

Ի ձեռն անենայնի խճող գոլ եւ լի. (Փիլ. ել. ՟Բ. 100։)


Խմբեմ, եցի

See full entry →

va.

to assemble, to rally, to gather together, to convoke;
to excite to blows, to set fighting;
to keep, to celebrate a feast;
— պատերազմ՝ խումբս —, to fight, to come to blows, to join battle.

NBHL (2)

συνάγω congrego. Ի մի խումբ ժողովել, հաւաքել, զօր գումարել. կր. գումարիլ. բախիլ. ... յն. խոնարհիլ, այսինքն ի մի գալ, եւ ընդհարկանիլ. κλίνομαι, συνάπτομαι inclinor, conjungor.

Զերկուս բիւրսն քաջալերեաց. եւ խմբեաց յուսով լինել պատարագ եամենայն. (Հ. կիլիկ.։)


Խմորեմ, եցի

See full entry →

va.

to cause to ferment.

NBHL (2)

ԽՄՈՐԵՄ ԽՄՈՐԻՄ. ζυμόω, -όομαι fermento, -or. Հասունացուցանել խմորոյ զհայսն, եւ հասունանալ զանգուածոյ. զանգանել. իլ. նմանութեամբ՝ Փոխարկել յինքն, եւ միանալ, կամ յարիլ յայլոյ բանս.

Խմորեալ էր յաղանդոյ մարկիանոսի. Ոչ խմորիլ յաղանդն. (Ճ. ՟Գ.։ Ուռպել.։)


Խնամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

affinity, alliance, relationship;
հոգեւոր —, sponsorship;
արկանել —, — առնել ընդ, cf. Խնամենամ.

NBHL (1)

Բառնայ զմրձաւորաց խնամու թիւն։ Եւ ոչ խնամութեամբ իւիք ազգակցիլ. (Խոր. ՟Գ. 7։ Յհ. կթ.։)