mountain stream, torrent, flood;
ravine;
—ք հոսանաց, հեղեղաց, torrents;
—ք փափկութեան, river of pleasures;
—ք արեան, a river of blood;
իջին յաչացն —ք արտասուաց, he shed a flood of tears.
Ուխք՝ փորձանքն. ուխք անուանեցան, նորին աղագաւ եւ անկայուն ջուր, զի ուխք են. (Եփր. աւետար.։)
torrent-water;
—ք, torrents;
— հեղեղատ, a flooded or swollen torrent.
Իբրու ուղխաջուրք յարուցեալ պղտորէին։ Ուխաջուրս կոչէ, զի յանկարծ հաւաքեցան, եւ յարեան ի վերայ։ Եւ տէրն զփորձութիւնն ի յուխաջուրսն առակէ. (Վրդն. սղ.։)
right;
rightly, directly;
correctly.
Զնա եւ ո՛չ գէթ ճանաչել զիրին զօրութիւն ասացից. եւ յո՛յժ ուղղակի. վասն զի յանձն չարարուեստ՝ իմաստութիւն ոչ մտանէ. իսկ առ պատրաստականս բարւոյն, զուղղակի դարձեալ (ասեմ), զկնի փորձ արկանելոյ՝ ուրախ առնէ պտղովն. (Սարկ. ուսմ.։)
rich.
Ունեւորաց եւ ձեռնհասից ամենայն մարդիկ իցեն սիրելիք. (Ոսկիփոր.։)
richness.
Ունեւորաց եւ ձեռնհասից ամենայն մարդիկ իցեն սիրելիք. (Ոսկիփոր.։)
the inner side;
bottom;
earth;
root;
յ— բերդին, under the castle walls;
յ— լերին, at the foot of the mountain;
ընդ — տանել զոք, to drag a person along the ground;
ընդ — տանել զլերինս, to raze the mountains to the ground, to level with the earth;
բրել զ—ս այգւոյ, պատառել զ—ս որթոյ, to dig about the roots of vines.
Աղ, եւ ունջ խառնեալ՝ ածէին ընդ քիթսն. (Ոսկիփոր.։)
out of one's mind;
loosing one's senses, fainting, swooned;
— լինել, to faint away, to swoon.
Ուշագնաց եղեւ իբրեւ զթալացեալ. (Ոսկիփոր.։)
hammer-man.
Ուռնաւոր հրեշտակն եհար զսատանայ. (Ոսկիփոր.։)
to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.
Ուռաւ որովայն նորա։ Ուռաւ փորն. (Սարգ.։ Տէր Իսրայէլ.։)
swollen, puffy, bloated;
—ք, swelling, puffing, rising;
tumour, bump;
blister, pimple;
զնստուցանել զ—ս, to assuage or cure a swelling.
Որովայնն ուռոյց իցէ, հարցափորձեն, եթէ ջե՞րմ է լանջքն, կամ հով. (Փիլ. նխ. ՟ա. յն. περιπληθής oppletus.)
to swell, to puff out;
to bloat;
to stuff;
to tumefy, to raise.
Արկին ընդ բերանն ջուր սափորով, մինչեւ ուռուցաւ որովայնն. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Է.։)
to learn, to study, to read;
to be instructed;
to exercise oneself in;
— զդասն, to learn, to study one's lesson;
— ի բերան, to con over, to study by heart;
cf. Թոշակ.
μανθάνω disco, didici. ի յն. διδάσκομαι . որ եւ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻԼ. Ուշիւ առնուլ ի միտ. զուշն լնուլ. սերտել ի միտ. իրագէտ՝ հմուտ՝ փորձ լինել. վարժիլ ի գիրս. կրթիլ. յարուեստ. սորվիլ, սովրիլ.
cf. Շալակեմ.
Չորս մարդ առնուն զնաշն, եւ ուսեն. (Ոսկիփոր.։)
dog-headed;
doghead;
Anubis, cynocephalus;
cynocephalus, baboon, monkey;
dog's-head.
Էր այր մի շանագլուխ (յազգէ սկիւթացւոց), որոյ անուն էր մարգարիտ (եւ կոչեցաւ քրիստափոր). (Ճ. ՟Բ.։)
Զգուժն դժնէաբար, եւ զարհուրա տեսակ շանգլուխն սոսկավիթխար, քրիստոսեալ արարեալ՝ անուամբ քո կնքէ (այսինքն զսուրբն քրիստափոր). (Նար. ՟Զ՟Գ։)
dog's-dung.
Մարմինդ ի շանփնէ նեխեալ է, եւ յառաջասպ փոխեալ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շապլեղ.
Ա՛ռ մուռ ժզ դրամ, եւ շպլեղ. եւ խառնեա՛։ Մուռ եւ շպլեղ. (Ոսկիփոր.։)
much, several, considerable, abundant, plentiful, copious, in great quantity;
"much, too much, very, most;
enough, sufficiently, as much as necessary;
— անգամ, often, frequently, cf. Բազում անգամ;
— իսկ, sufficiently;
— կամ սակաւ, more or less;
ընդ — եւ ընդ սակաւ, in all about;
փոքր ի —է, somewhat, partly, a little;
more or less;
ոչ ընդ — եւ ընդ փոքր, in no wise, in no way;
"
"— է, enough, it is enough, sufficient, no more, cf. Բաւական է;
— է այդ, that is enough;
— է զի, it suffices that;
provided that;
— ասել, to be content;
— համարիլ, to content oneself with;
—ք յայնցանէ, most of them, the greatest part of them;
դեռ աւուր — կայ, much time still remains;
ո՞չ իցէ քեզ — զի..., does it seem to you a little thing that."
Շատք սատակեցան հպարտութեամբ։ Զշատ միտսն թողաք, եւ կարճառօտ ասացաք. (Ոսկիփոր.։)
polymathy, great erudition, great experience.
πολυπειρία multarum rerum experientia et peritia. Հմտութիւն բազում իրաց. փորձ եւ տեղեակն. գոլ յոյժ.
cf. Շատաշրջող.
Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շատաշրջող.
Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)
roving, rambling, wandering;
vagabond, vagrant, roamer, stroller, idler, lounger, loiterer;
— լինել, to stroll, to roam, to rove, to ramble, to wander.
Շատաշուրջ վաճառական. (Ոսկիփոր.։)
very strong, robust.
Որ սակաւ ուտէ, շատոյժ է. (Ոսկիփոր.։)
tent, pavilion, marquee.
(Յերազի տեսեալ) շատրուանն՝ յերկար կեանք է. (Ոսկիփոր.։)
water-spout, fountain, jet.
(Յերազի տեսեալ) շատրուանն՝ յերկար կեանք է. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շարապ.
Ընկուզի շարաբ, որ օգտէ փողացաւի։ Սերկեւլի շարաբ, որ օգտէ վերաբերութեան եւ փորանցի։ Խաշխաշի շարաբ. որ օգտէ հազի. եւ այլն. (Բժշկարան.։)
hymn, canticle, melody;
hymn-book, hymnology.
Տէր ներսէս արար յոլով երգս շարականաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շարժեմ.
Ըստ այնմ մասին շարժլեալ փորձէ զմեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
sugar;
մաքուր, սպիտակ, refined or lump -;
խակ —, moist, brown or raw -;
— վանի —, candy;
գործատուն —ի, sugar-mill;
զտարան —ի, rugar-refinery;
համեմել —աւ, to —, to sweeten, to strew or sprinkle with -.
Յիմաստուն ձեռացն զի՛նչ առնուս՝ շաքար է. (Ոսկիփոր.։)
Ա՛ռ զշաքարն ապաշխարութեան, եւ զծաղիկն եղբայրսիրութեան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ եւ Ոսկիփոր.։)
cf. Շեղջակուտեմ.
Կասեցին, եւ շեղջեցին (կամ կասեալ կուտեցին). (Ոսկիփոր.։)
cf. Շեամ.
Ի վերայ շեմոյն էր նստեալ. (Ոսկիփոր.։)
large spoon, soup-ladle.
Շերեփ մի ջուր։ Երկու եւ երեք շերեփ իւղ. (Ոսկիփոր.։)
splinter of wood, chip, lath, strip, slip, part, morsel;
— պտղոց, slice, bit, piece;
— տակառաց, barrel-stave;
— կերպասու, strip of fine linen;
— ընդ — ստեղանցն, through the balustrade.
Մի շերտ պանիր ոչ կարացեր պահել. (Ոսկիփոր.։)
construction, building;
edification, moral profit;
abundance, ease, prosperity;
peace, tranquillity;
good regulations.
Հեռացեալք ի շինութենէ. (Ոսկիփոր.։)
extinguishable.
Որք փորձեցայք շիջանուտ հրով. (Շար.։)
tomb, sepulchre, urn, monument;
—ք, cemetery;
մարմնածախ —, sarcophagus;
— հոյակապ, mausoleum;
— դատարկ, cenotaph.
Կանգնեաց արձան ի վերայ շիրմին։ Ագարակն եւ այրն ի ստացուածս շիրմաց, կամ շիրմի։ Ի շիրմի անդ՝ զոր փորեցի ես ինձ։ Շինէք զշիրիմս մարգարէից.եւ այլն։
to be full of serosity, of matter;
to liquefy, to be spoiled.
sack.
Հնգամարտիկքն, յորժամ զգուցէ ախոյեան ի միջի, զշմբրոցն լնուն աւաղով, եւ առնուն ըստ անձին, զի այնու զբնաւ ոյժն փորձիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
tumult, trouble, discord;
tumultuous, turbulent, agitated.
Դիպեցաք յոլով փորձանաց ի շմոր եւ յամբոխեալ աւուրքս. (Վրդն. օրին.։)
cf. Շնորհք.
Ոչ խօսք ի մեռելոց, եւ ոչ շնորհ առ արծաթասիրաց պարտ է խնդրել. (Ոսկիփոր.։)
simoniac.
Փափկակեացս, արքունավայելս, բանափոփոխս, շնորհավաճառս. (Ոսկիփոր.։)
to grant favours, to endue or adorn with favours;
to congratulate, to felicitate, to wish joy, to pay compliments.
Տէր Ներսէս Շնորհաւորեալն վարդապետութեամբ՝ եղբայր տեառն Գրիգորի. (Ոսկիփոր.) այն է շնորհալին Ներսէս կլայեցի։
vegetable;
cf. Կենդանաբոյս.
Մինչեւ ի սողունս եւ ի ճճիս անգամ, եւ ի շնչաբոյս բանջար. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շտապ.
Եղիցի ելանել ոգւոց մարդկան յերկիւղէ եւ յայլափոխ շտապութենէ տագնապին. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շտապ.
Եղիցի ելանել ոգւոց մարդկան յերկիւղէ եւ յայլափոխ շտապութենէ տագնապին. (Ոսկիփոր.։)
wandering, strolling, itinerant, prowling, vagabond;
turn, circumvolution;
circumference, periphery;
հազար ամաց —ս անցուցանել զինքեամբ, to live for a thousand years.
լուսաւորքդ՝ շրջագայք, միջնորդք եւ պահպանորդք ի մէջ հաստատնոցն երկուց (երկրի, եւ վերին երկնի). (Ոսկիփոր.։)
encyclic, circular.
Ի շրջանամակ հաւատանամակ թղթոցն. (Ոսկիփոր.։)
to surround, to compass, to encircle;
to envelop;
շրջապատիմ.
Մի՛ ապարանս մեծս շրջապատեսցես. (Ոսկիփոր.։)
to overturn, to upset, to turn over, to capsize, to throw down;
to change, to transmute, to convert;
to turn aside, to pervert, to subvert;
ի բաց —, to avert, to turn away, to divert;
— զմիտս, ի մտաց ի խորհրդոց, to deter, to dissuade, to dehort, to discouncil;
ի փախուստ — զզօրս, to rout, to put to flight, to chase, to pursue hotly;
— զգոյն, to discolour;
— զբանն, to retract, to recant;
cf. Միտ.
Երես շրջել ի սատանայէ. (Ոսկիփոր.։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
umbrage, start;
digression, alienation;
dazzling.
Եթէ առ բոլորակ ծիր արեգականն յառիցի, շրտումն սակաւ տեսութեանն գործիցէ. (Ոսկիփոր.։)