to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
Վերառեր զանկեալն ի գլորմանէ։ Վերառեաց զաստուածային գլուխն ի ծնրադրութենէն. (Շար. Ժող. շիրակ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
Բազմեալք ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ եւ յաւելորդաց եւ յանհպելեաց վերարկուացն. (Ածաբ. աղք.։)
cf. Վերաբերեմ.
Բերելով զբոլորից զվերբերօղդ. ամենայն զվերաբարձօղդ, որ բարձեալ ունիս զամենայն ի ձեռին. (Շար.։)
cf. Մակեռակ.
Զերկրաչափականն ի բազմապատիկսն եւ ի կիսաբոլորսն, եւ ի վերեռակաց եւ ի նմանից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to appear, to shoot forth, to be born, produced.
Նմին իսկ պատճառաւոր բոլորութեան վերերեւել. (Մաքս. եկեղ.։)
analysis.
ἁνάλυσις resolutio. Լուծումն բոլորի բաղադրեցելոյ ի պարզ մասունս իւր. լուծականութիւն. քայքայումն. եւ Որոշումն մանրամասն. մեկնութիւն. բացատրութիւն.
varnished;
flowery, redundant.
Ոչ ունի ճարտարութիւն մեր բանքս ճախարակեալ բոլորեալ լեզուաւ, եւ ոչ բարբառս վերնազարդս. (Վեցօր. ՟Զ։)
up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
Բոլորովիմբ վերոյ եւ ներքոյ զհրեղէնն լաւագոյն պատուէ տպաստեղծութիւն. (Դիոն. երկն.։)
high, superior;
ի —, from above, from on high, from heaven;
from the beginning;
— ի վայր, from top to bottom;
անդուստ ի —, from ancient times, from the beginning;
ի — եւ ի սկզբանէ այնպիսիք էին, they were so from the beginning;
յառաջագոյն ի — գիտէի զայս, I knew that long since.
Հա՛րկ է, զի ի վերուստ զբոլոր բանն քննեսցուք։ Յառաջագոյն ի վերուստ գիտէի զայս։ Այս էին օրէնք նոցա ի վերուստ։ Զայս եւ ի վերուստ իսկ ասաց մարգարէն։ Զի իմասցիս զնոսա ի վերուստ զնախագիտութիւն. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
final, last, extreme;
peremptory.
Արդ ըզմըրուրըն վերջնական (կամ վերջական), արբցես եւ դու ըզգլորական. (Շ. եդես.։)
emphasis.
Ոլորակ է բացագանչութիւն՝ պատկանաւոր ձայնի. թէ ըստ վերսաստութեան, շեշտիւըն. (Թր. քեր.։)
mail, made of mail, of chains, meshed, linked, woven;
coat of mail;
network;
զրահք —ք, cuirass, hauberk;
շապիկս —ս զգենուլ, to wear a coat of mail.
ἁλυσιδωτός catenatus. Ոլորեալ. հիւսեալ. շարամանեալ. շղթայագործ.
six.
Կատարեալ թիւ է, որոյ մասունքն շարադրեալք հաւասար գոն բոլորին. որպէս վեցին. քանզի վեցին մասունքն շարադրեալք՝ զվեցն ծնանին. քանզի ունի կէս զերիսն, եւ երրեակ զերկուսն. (Սահմ. ՟Ե։)
six-angled;
in six manners.
Մեծ գործելով ծոցս շրջաբոլորս վեցակուսի։ Վեցակուսի գոլով եւ ինքն ձեւով. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. երգ.։)
cf. Վեցանկիւնի.
Աւելորդ վեցանկիւնի, ա, ե, թ, ժգ, ժէ, իա, եւ այլն։ Ուղղորդ վեցանկիւնի, ա, զ, ժե, իը, խե, կզ, եւ այլն։ Աճէ վեցանկիւնին՝ չորս չորս. (Սարկ. տոմար.։)
hexagonal;
hexagon.
Աւելորդ վեցանկիւնի, ա, ե, թ, ժգ, ժէ, իա, եւ այլն։ Ուղղորդ վեցանկիւնի, ա, զ, ժե, իը, խե, կզ, եւ այլն։ Աճէ վեցանկիւնին՝ չորս չորս. (Սարկ. տոմար.։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
Յաւելորդ կամ յընդունայն վիճաբանութիւնս. (Ածաբ. կարկտ.։ Ասող. ՟Գ. 23։)
clergyman, ecclesiastic;
incumbent;
— եպիսկոպոս, diocesan, bishop.
Բոլորեքին ժառանգք հանդերձելոց բարեացն լիցուք, եւ վիճակաւորք նմին. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Վիմարդեան.
Վիմարդեան արձանօք բոլորապէս գմբէթաւորեալ։ Շինեաց զսուրբ կաթուղիկէ եկեղեցին զվիմարդեան կոփածոյիւք. (Ասող. ՟Գ. 7. 9։)
cf. Վիմարդեան.
Վիմարդեան արձանօք բոլորապէս գմբէթաւորեալ։ Շինեաց զսուրբ կաթուղիկէ եկեղեցին զվիմարդեան կոփածոյիւք. (Ասող. ՟Գ. 7. 9։)
resembling a stone, stone-like, stony, stone.
Վիմարդեան արձանօք բոլորապէս գմբէթաւորեալ։ Շինեաց զսուրբ կաթուղիկէ եկեղեցին զվիմարդեան կոփածոյիւք. (Ասող. ՟Գ. 7. 9։)
pharisaical, hypocritical.
Մեկնեցան ի փարիսական մոլորութենէ. (Համամ առակ.։)
tent-curtain, curtain;
linen;
breadth;
— լերանց, side or spur of mountains;
— պատուհանաց, shutter.
Միոյ փեղկին։ Փեղկի միոյ։ Ամենայն փեղկիցն (կամ փեղկացն)։ Խառնեսցես զփեղկսն ընդ միմեանս աղխիւքն։ Մետասան փեղկ։ Չափ նոյն եղիցի մետասանեցունց փեղկիցն (կամ փեղկացն)։ Կիսով փեղկիւն աւելորդաւ մնացելով ծածկեսցես զապարումս փեղկից խորանին։ Խոտորեցաւ առ նա ի խորանն, եւ ծածկեաց զնա ընդ փեղկիւք նորա։ Քակտեցան փեղկք խորանի իմոյ։ Զգեցցին փեղկս մազեղէնս, փոխանակ զի ոտեցին.եւ այլն։
to wane, to diminish.
Լուսինն ի հնգետասան օրն բոլորի, եւ ապա փլանայ. նոյնպէս փլանի հասակ մանկութեան. (Տօնակ.։)
to be stained, sullied, contaminated.
Տառապեցաւ ի մոլորութեան, եւ փծկեցաւ ի կուռսն. (Գէ. ես.) (ի լուսանցս մեկնի, պղծեցաւ)։
cf. Փոթութիւն.
ῤυσσότης rugositas. Փոթ. փոթութիւն. փոթոյթ, ծալք. խորշ. ոլորք. կնճիռն. խորշոմութիւն. փոթ փոթ կամ փոթիկ ըլլալը՝ եղածը, ծալուածք, քունճ, կռինճ.
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
Իսկ զառաւելումն մոլորութեան նոցա՝ հաշտութիւն մեղաւորացս փոխաբերեցեր փրկիչ. (Գանձ.։)
mutable.
Ոչ անմարմին բնութիւնն եղեւ եյլայլական, եւ կամ մարմնոյ ինչ թանձրութեան փոխարկական։ Ջերմին եւ չոր՝ ցրտին եւ գէճ՝ բնաւորական, զի աստեղաց բնութեանց է յոյժ փոխարկական։ Սա յարեւելս գոլով բոլոր իսկ ի լրման, եւ առ սակաւ սակաւ խաւար փոխարկական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
tube-shaped shrine;
bronchia.
Եւ Փողաձեւ անօթ կամ տուփ նշխարաց երկայնաբոլոր.
trumpet-shaped;
tube-shaped, cilindrical.
Որք բոլորակապէս զփողաձեւս զայս հասեալ կալան անցս գնացից։ Յորմէ փողաձեւ անցք բազմահերձք են։ Նիւս. (կազմ.։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
Զբոլորից հօր եւ զմիածին որդւոյն մարդասիրութիւն փողեալ՝ գոչեսցուք Աստուածաբանաբար. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
hair-net, hair-bag.
ἑμπλόκιον implexum opus, torques, catenula. (ռմկ. լծ. ֆիլիզիկ, զիւլիւֆ, կամ թէլլէ փուլլու ). Հիւսք վարսից փողփողեալ, խոպոպիք եւ ոլորք առ ականջօք կանանց՝ ընդելուզեալ ոսկեթել մանուածովք. տե՛ս եւ ՀԻՒՍ, եւ ԾԱՄԱԿԱԼ.
mixed with dust;
dusty soil.
Ժողովեալ փոշէհող՝ արկեալ ի քուրայ, աւելորդն հալմամբ հրոյն ելանէ. (Վանակ. յոբ.։)
like dust, powdery;
very small, thin, light.
(Մեղուին է ) ո՛չ զբաւանդակն հաւաքել ծաղիկս, այլ զմանրագոյնսն եւ զփոշէտեսակսն ի կրկնուածս ոտիցն ընդունելով։ Զօրէն մեղուի ի բոլորն վարդից եւ ի ծաղկանց զփոշետեսական եւ զանուշահոտսն ի մի վայր հաւաքեալ։ Զփոշետեսակսն զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց։ Սովորութիւն է մեղուաց զփոշետեսակսն՝ ծաղիկ ժողովել. (Առ որս. ՟Դ։ Մագ. ՟Ա. ՟ԻԷ. ՟ԾԷ։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Հատանել զաւելորդ շառաւեղն, փոսափորել, ջուրբ ոռոգանել. (Վրդն. ծն.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Հատանել զաւելորդ շառաւեղն, փոսափորել, ջուրբ ոռոգանել. (Վրդն. ծն.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Հատանել զաւելորդ շառաւեղն, փոսափորել, ջուրբ ոռոգանել. (Վրդն. ծն.։)
cf. Փորացաւութիւն.
Ցաւք անասնոց. . . Փորացու յարենէ. . . Եւ խիստ փորացաւ։ Ողջանալ աչից, եւ փորացաւից, եւ բոլոր ախտից. (Տօմար.։ Գանձ.։)
belly-ache, pain in the bowels;
colick, gripes.
Ցաւք անասնոց.. . Փորացու յարենէ. . . Եւ խիստ փորացաւ։ Ողջանալ աչից, եւ փորացաւից, եւ բոլոր ախտից. (Տօմար.։ Գանձ.։)
hollow, cavity, excavation;
notch, score, hole;
— խելաց, the ventricles or cavity of the brain.
Տեսանեմք ի բաղանիս, զի ի ներքս փորուածն գմբէթայարկ է։ Ելեալ ոմանց ընդ փորուած գմբեթին։ Զփորուածդ երկնի լնու։ Բոլոր փորուածն երկնիզ. (Վեցօր. ՟Գ։ Արծր. ՟Բ. 7։ Զքր. կն։ Բրսղ. մրկ.։)
dice.
κύβος cubus, alea, tessera. Ուլունք դիւրագլորք ի վերայ տախտակի. ոսկեղէն քուեայք խաղուց.
cf. Տասնեքին.
ՏԱՍՆԵՔԵԱՆ ՏԱՍՆԵՔԻՆ. Տասն միանգամայն. տասունք ի միասին կամ մի առ մի. տա՛սն ալ՝ բոլոր կամ մէկիկ մէկիկ. ... կամ ... ըստ յն. եւ լտ. տասն ասի.
the whole ten;
all the ten.
ՏԱՍՆԵՔԵԱՆ ՏԱՍՆԵՔԻՆ. Տասն միանգամայն. տասունք ի միասին կամ մի առ մի. տա՛սն ալ՝ բոլոր կամ մէկիկ մէկիկ. ... կամ ... ըստ յն. եւ լտ. տասն ասի.
ungracefulness;
deformity.
Դաւաճանեալ այսմ բոլորայարմար կարգաց՝ ի հակառակն փութայ այսոցիկ շարժել տարազարդութիւն։ Անյարմար զգայութեանցն տանել տարազարդութիւն. (Պիտ.։)
extent, dimension, latitude;
dilatation, extension, expansion, diffusion;
propagation, spread, reach, sphere.
Որք արդեօք հիւանդութիւնք նովին իսկ շարոլորմամբ ախտին առասացան տարածմունք, եւ լորցք, (Պղատ.տիմ.։)
constitute itself, to proceed, to issue.
Հմուտ ես թուականութեանն, յորմէ բոլորն ուսումնական արհեստ յառաջ խաղացեալ տարականայ։ Թուականութեանն եւ երաժշտականութեանն որ են ի տարորոշ քանակէ տարակացեալ։ Իսկ թուոցն լիագոյն եւ քառանկիւն տարակացեալ. (Մագ. ՟Խ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե. եւ ոտ. խչ։)
distance.
Վասն յոյժ աւելի ի միջոցին տարակացութեան առ ոլորտս աշխարհիս գոլ։ Եւ կամ տարակացութեամբս երկրի, որպէս երկրաչափականն. (Արիստ. քանակ.։ Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
wrong, undue, unjust, unreasonable;
unnecessary, needless, useless, vain;
—, ի —, unduly, in vain, uselessly, without reason, improperly, wrongfully;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
հոգալ ի բանս —ս, to believe in idle gossip.
Ի տարապարտ խորհուրդս կամ մտածութիւնս։ Տարապարտ բարկութիւն կամ աղաղակ կամ մոլորութիւն կամ փիլիսոփայութիւն. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Շ. մտթ.։ ՃՃ.։ Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Տարապարտ.
Տարապարտուց արկին խունկս։ Գրաւեցեր զեղբարս քո տարապարտուց։ Սպանանել զդաւիթ տարապարտուց։ Զօրս եւս գումարեցի տարապարտուց ի վերայ նոցա ջնջել զնոսա։ Զի՞ մոլորեալ ես տարապարտուց։ Ոչ տարապարտուց արարի զամենայնն՝ զոր ինչ արարի ընդ նոսա։ Որ բարկանայ եղբօր իւրում տարապարտուց.եւ այլն։
Ի տարացուցէդ հրեշտակաց եւ մարդկան։ Եղեւ մարդ՝ առնելով զինքն տարացոյց բոլոր առաքինութեան։ Ի մարդկեղէնն տարացուցաց զաստուածեղէնսն բարեպաշտութեամբ իմասցուք. (Աթ.։)