authentic writing;
ratification.
Բերել պատկառելով ստուգագրութիւն անպարսաւ յականջս իմաստասէր լսողաց. (Փարպ.։)
remembrance, recollection, memory;
reminiscence, commemoration, mention;
memorial;
monument;
—աց արժանի, worthy of memory, memorable;
— ննջեցելոց, commemoration of the dead;
— սրբոց, Saints' days, commemoration days;
զոհ —ի, sacrifice or oblation in memory of;
հաց —ի, bread for a memorial;
—աց դպիր, amanuensis, secretary;
ի —, in memory of;
առ իմոյ —ի, for my sake, in remembrance of me;
աղօտ —, a confused recollection of;
—աւ, by the memory of;
առ ի —է, in memory of;
as a memorial;
— առնել, to mention, to make mention of;
ածել ի —, to recall, to recall to mind;
to remind of, to recall to the memory of;
պահել զ—, to keep or treasure up the memory of;
պրծանիլ ի յուշոյ —աց, to have forgotten, to have no recollection of, not to recollect more.
Ի յիշատակ թողում յետ իմ՝ զհամբաւ չարեաց պարսաւս անձին. (Յիսուս որդի.։)
to make worse, to spoil, to corrupt, to debase, to deteriorate;
to underrate, to depreciate, to disparage.
Զերկոսին (ճանապարհս՝ Քրիստոսի եւ Յովհաննու, հրէայք) իբրեւ զգազան ինչ չարաբարոյ՝ յոռեցուցանէին. որ զկնի ասի՝ պարսաւել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Providence;
foresight, prevision, care.
Յոյժ բազոմւ պարտ է միշտ առնուլ նախախնամութիւն, յորժամ հանդերձեալ իցես զայր ոմն պարսաւել կամ գովել. (Պղատ. մինովս.։)
to insult, to injure, to offend, to outrage, to abuse, to load with injuries;
to reproach, to blame, to censure.
ὁνειδίζω exprobro, probrio affiio, vitupero, convicior, carpo. Սակս կանխաւ կամ յոյժ ատելոյն՝ թշնամանել. կամ իբր նեխեալ եւ հոտեալ ատել. անարգել. ընդ վայր հարկանել. ծանր բանիւք պարսաւանս դնել. մեղ ի վերայ դնել. լուտալ. հայհոյել. յամօթ առնել. յանդիմանել.
wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.
որ եւ ՆԱԽԱՏԱՆՔ (յորմէ է եւ հոլովն). ὅνειδος, ὁνειδισμός , ὁνείδισμα opprobrium, probrum, vituperatio, convicium, ignominia. Նախատելն, մանաւանդ նախատիլն, եւ առարկայ կամ նիւթ նախատանաց. անարգանք. թշնամանք. պարսաւ. լուտանք. անարգութիւն. անպատուութիւն. ամօթահարութիւն. խայտառակութիւն.
fore-running;
progress, advancement.
Որ եւ զառաջին՝ նախընթացութեամբ՝ ընկալար դաս։ Զնախընթացութիւն այսպիսեաց ուղեգնացութեան ըմբերանեալ պարսաւեն (վասն գլորման ի խորխորատ). (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
navigation, voyage at sea, passage.
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
Յարգեն զթշուառութիւն, եւ պարսաւեն զյաջողուածս։ Յարգեն զանարգս քան զպատուականս։ Ետես՝ եթէ ոչ ինչ յարգեցաւ ծածուկ հնարագիտութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ։)
changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.
Յեղյեղուկ զայն կոչէ, որ չլինի ճշմարիտ ի խօսս, առ աչս գովէ, եւ արտաքս ելեալ պարսաւէ. (Լմբ. առակ.։)
perpetually in motion.
Զարեգակն ոչ ոք պարսաւէ ուղղապէս վասն մշտաշարժ իւրոյն շրջաբերութեան. (Մագ. ՟Թ։)
rhetorically, eloquently.
Պղատոնական, եւ հռետորաբար։ Հռետորաբար պարսաւել. (Մագ. լ. ՟Խ՟Գ։)
adjective, epithet;
— անուն, surname.
Մակադրական է, որ ի վերայ իսկիցն եւ կամ առասականացն եդեալ է, եւ յայտնէ գով կամ պարսաւ ինչ. արագ, հեղգ, փարթամ, աղքատ. (Թր. քեր.։)
cf. Որպէս.
Է պարսաւն ի ձեռն ներբողական գլխոցն. ո՛րզան, յազդէ, ի վարժից, ի գործոց, ի բաղդատութենէ։ Ամենայն քաղաք ըստ առաւելութեան ունի ինչ եւ յատկութիւն. ո՛րզան, թետաղացւոցն գաւառ ունի զերիվարսն. (Նոննոս.։)
relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.
Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի։ Ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն զմիմեամբք ողջունելն խառնուածոյն. (Պիտ.։)
pampering one's belly, addicted to intemperance, gluttonous, guzzling;
— լինել, to pamper oneself, to be a greedy-gut, to be given to over feeding, to gormandizing or to gluttony.
Զգուշացուցանէ մի՛ լինել շրջող տանէ ի տուն, զի մի՛ պարսաւեալ լիցին իբրեւ զորովայնապարարս. (Իգն.։)
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
Զոր վեր ի վայր պարսաւեն։ Օրէնքն վեր ի վայր զքրիստոսի խորհուրդն աղաղակէին. (Ճ. ՟Գ.։ Գէ. ես.։)
to answer, to contradict, to gainsay.
Զոր պարսաւեալ այպանէին փոխանակաբանեալ, որք ի նմանէ յանդիմանեալ լինէին. (Խոր. ՟Գ. 31։)
melancholy, black choler or bile, hyp, hypochondria.
Ի պարսաւ եւ ի սրտմութեան եւ ի սեւամաղձութան եւ անզգամութեան։ Զօրէն խելագարեալ բնութեանց ի չարախտականս ի սեւամաղձութենէ։ Ի սեաւամաղձութենէն լուսնոտք. (Փիլ. այլաբ.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)
cf. Վէս;
cf. Հէք;
boldness, effrontery;
cf. Վզանութիւն;
ի — գալ, to grow bold, to withstand, to oppugn, to impugn, to contend, to dispute.
Նաւաստիք յիշին պարսաւանօք իբրեւ զ՝ի վսեր եկեալս վասն աւելաստացու ագահութեան։ Ընդ որս ի վսեր եկեալ՝ հարկեցան մարտնչել վասն աւելորդացն տենչմանց։ Վասն չքաւորութեան աղցաւորացն ի վսեր եկեալ՝ ետուն զանձինս յայսպիսի թշուառութիւն. (Պիտ.։)
talitha;
— կումի, cumi ! damsel, arise !
— սարկաւագ, deaconess.
Կամ իբր Աղջիկ՝ պարսաւելի առմամբ.
cf. Վատաբախտիկ.
Վատաբախտք եղիցին։ Իբրեւ զվատաբախտք ոմանք պարսաւէին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Նոննոս.։)
hopeless, in despair, desperate.
Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն, որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն։ Մի՛ լինիք վատայոյս, զի բնութեամբ ունի զամենայն բարութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Վրդն. սղ.։)
to be or become cowardly, pusillanimous, faint-hearted;
to grow idle or lazy, slothful.
Ոչ վասն այնորիկ առնուս զէն, զի վատանայցես, այլ զի կռուիցիս։ Վատութեանց պարսաւանս (դնես աղքատին). եւ դու վատանաս, եւ սակայն աստուած զիւրն տայ քեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 10։)
deterioration, alteration, marring, debasement, corruption, decay, degeneracy, depravity;
meanness, vileness, cowardice;
defeat, rout;
insult, affront.
Որում ոչ կարացեալ այնպիսի վատթարութեան եւ պարսաւանաց տանել. (Խոր. ՟Գ. 25։)
extravagance.
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
Գրոյ եւ յիշատակի արժանի է քաջայոյսն։ Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն. (Փիլ. իմաստն.։)
cherethim, archers, bowmen.
Քերեթին՝ աղեղնաւորք են, եւ են անուանք գովութեաց, թէ կորովի աղեղնաւորք էին, եւ քաջաձիգ պարսաւորք. (Կիւրղ. թագ.։)
investigating, making researches, seeking inquisitively;
— արատոյ, fault-finder.
Քննախնդիրք արատոյ. այսինքն պարսաւադէտք. լէքէ արայան. (Մծբ. ԺԹ։)
ԱՆԳՈՎ եւ ԱՆԳՈՎԵԼԻ. որ եւ ԱՊԱԳՈՎ. Ոչ գովելի. պարսաւելի.
ԱՆԳՈՎ եւ ԱՆԳՈՎԵԼԻ. որ եւ ԱՊԱԳՈՎ. Ոչ գովելի. պարսաւելի.
Անպարսաւ է աղօթելն քան չարախօսելն վասն նորին։ Ոչ տիրեալ ի խարդաւանաց չարաբանողաց. (Նար. ՟Խ՟Ը. Նար. կ.։)
little;
— ինչ, — մի, a little, very small quantity, however little;
— ինչ ժամանակ, a short time;
— ինչ իրք են, there is very little;
ի — վայրկենի, in a moment, in an instant.
= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. qun-կամ qhun-ձևից, որից են նաև ալբան. un՛, hun՛ «ցած-րացնել, ստորացնել, խոնարհեցնել», un'em, hun'em «իջնել, խոնարհիլ, կռանալ, ստո-րանալ», un'εte, hun'εtε «խոնարհ, ցած, փո-քըր, ստոր», գւռ. ul', ul'em նոյն. նշ, ռուս. գւռ. xинить «նախատել, յանդիմանել, կշտամբել», սերբ. hina «խաբէութըւն», hi-niti «խաբել, կեղծաւորիլ», ռուս. xилыи «թոյլ, թօշնած», пօ-xилыи «ծռած, խոնար-հած». ւեհ. chunaç «ծռել», pochyly «ծուռ, կոր, ցածր», սերբ. pri-hil «խոնարհ» ևն (Berneker 413), ռուս. xулить «հայհոյել. պարսաւել, վատաբանել», չեխ. chulostivy «փոքրոգի, թոյլ» (անդ, էջ 406)։-Աճ.
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
, ի հլ. «քար գցելու փոկ. տճև. սա-փան» ՍԳր. սրա հետ նոյն են (զանազան մասնիկներով կազմուած) պարսետ կամ պարսէտ «նոյն նշ.» Զենոբ էջ 45, Պդատ. օրին. Վանակ. յոբ. պարսատիկ ա հլ. «պարսաքարի փոկ» Ա. թագ. իբ. 29. Առակ իզ. 8. «բաբանի մէջ քար դնելու տեղը» Լաստ. պարսատակ «նոյն նշ.» Յհ. Կթ Արիստ. մկրտ. պարսայակ Արծր. արմատա-կան պարս ձևից են՝ պարսաւոր ՍԳր. պար-սաքար Զաք. թ. 15. պարսաքարել Ա. թագ. ժէ. 49. իե. 29. պարսել «պարսաքարով զարնել» Մազ. Նար. «քարկոծել» Օրբ. հրտր. Էմ. էջ 330 (Պարսել զբերան զրաբան ա-րանց). «ոստնուլ, վեր ցատկել» Պտմ. ա ղէքս. Փիլ.։
Persian;
—ք, Persia.
, ի հլ. «քար գցելու փոկ. տճև. սա-փան» ՍԳր. սրա հետ նոյն են (զանազան մասնիկներով կազմուած) պարսետ կամ պարսէտ «նոյն նշ.» Զենոբ էջ 45, Պդատ. օրին. Վանակ. յոբ. պարսատիկ ա հլ. «պարսաքարի փոկ» Ա. թագ. իբ. 29. Առակ իզ. 8. «բաբանի մէջ քար դնելու տեղը» Լաստ. պարսատակ «նոյն նշ.» Յհ. Կթ Արիստ. մկրտ. պարսայակ Արծր. արմատա-կան պարս ձևից են՝ պարսաւոր ՍԳր. պար-սաքար Զաք. թ. 15. պարսաքարել Ա. թագ. ժէ. 49. իե. 29. պարսել «պարսաքարով զարնել» Մազ. Նար. «քարկոծել» Օրբ. հրտր. Էմ. էջ 330 (Պարսել զբերան զրաբան ա-րանց). «ոստնուլ, վեր ցատկել» Պտմ. ա ղէքս. Փիլ.։
how ! oh ! o strange ! wonderful !
ՆՀԲ «որպէս և պրս. ջի՛, արաբ. զիհի «քանի՞, ո՞վ, ո՛րչափ», իսկ բեք բառի տակ՝ «որպէս թրք. չէ՛ք, չօգ, եիւքսէք»։ Պատահական նմանութիւն ունի ալթայ. թթր. [arabic word] ček «ամբիծ, մաքուր, ան-պարսաւելի, անարատ» (Будaговъ 7, 506)։
cf. Ջեք.
ՆՀԲ «որպէս և պրս. ջի՛, արաբ. զիհի «քանի՞, ո՞վ, ո՛րչափ», իսկ բեք բառի տակ՝ «որպէս թրք. չէ՛ք, չօգ, եիւքսէք»։ Պատահական նմանութիւն ունի ալթայ. թթր. [arabic word] ček «ամբիծ, մաքուր, ան-պարսաւելի, անարատ» (Будaговъ 7, 506)։