small shield, target;
shield-shaped clasp;
tinsel, spangle;
— երեսաց, visor.
(Բանսարկուն) զթագաւորն անօրէն իբրեւ զվահանակ երեսաց գտեալ, նովաւ մարտուցեալ ընդ աստուածաշէն եկեղեցիս. (Ագաթ.։)
inauguration, dedication, consecration;
feast, festival, rejoicing;
cf. Խթումն;
առնել զ—իս շինուածոյ, to inaugurate a building;
—իս առնել սեղանոյն, to dedicate or consecrate an altar.
Կատարեցաւ տաճարն, եւ արարին նաւակատիս տանն տեառն մեծաւ ուրախութեամբ։ Ի նաւակատիս տանն տեառն։ Եղեն յայնժամ նաւակատիքն յերուսաղէմ։ Ի նաւակատիս սեղանոյն։ Այս է օրէն նաւակատեաց սեղանոյն՝ յաւուրն, յորում օծ զնա։ Շինեալ իցէ տուն նորաշէն, եւ ոչ արարեալ իցէ նմա նաւակատիս։ Գալ ի նաւակատիս պատկերին, զոր կանգնեաց արքայն նաբուքոդոնոսոր։ Երթիցուք ի գաղգաղա, եւ արասցուք նաւակատիս թագաւորութեան.եւ այլն։
roof;
ceiling;
story;
roof-tree, roof, home, house;
shelter, refuge, cover;
— բնակութեան, abode, dwelling;
ընդ —աւ, under shelter, under cover, in security, secure or sheltered from;
— ի վիմի, tomb, sepulchre;
բառնալ զ—ն, to unroof.
δίαιτια habitatio, domicilium στέγη (լծ. դստիկոն, եւ ձեղուն) tectum, tegmen ὅροφος, ὁρόφημα tectum, camera (լծ. շէնք), σκήνωμα scena, tabernaculum, tentorium σκέπη tegumentum, operimentum եւ այլն. Շինուած ի վերայ արկեալ բնակչաց. բնակարան. տուն. տաղաւար. խորան. ապարանք. տաճար. եւ Ծածկոյթ տան, ձեղուն. եւ Իւրաքանչիւր դստիկոն եւ սենեակ տանց մինչեւ ի վերնայարկս. շէնք, տուն, տան ծածք, տանը խաթ.
addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.
Ի նոսա թողլով զշէնս ամենայն՝ հանդերձ յաւելուածով մտից առանձինն, եւ ռոճկաց կարգելոց յարքունուստ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
densely inhabited, crowded with inhabitants;
cf. Մարդալից.
Շինել քաղաքս բազմաբնակս, եւ շէնս գլխաւորս եւ մարդախիտս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
cf. Մարմարաշէն.
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
Արար իւր հովանի, եւ նստաւ ընդ հովանեաւն. իմա՛ որպէս յն. սքինի՛. (լծ. հյ. շէնք), այսինքն տաղաւար.
valley-shaped, valleyed;
concave.
cf. Ճաւշ.
ՃՕՇ. որ եւ ՃԱՒՇ, ՋԱՒՇ, ՃՕՇԱՆ կամ ԶԱՒՇԱՆ. պ. ճէվշէն, ճիւշիւշ. յոքն՛՛. ճիւվէզ, ճէվաշին (որ է սիրտ, եւ լանջք) Լանջապանակ. լանջանոց զինուորական. զրահ. վերտ.
engine of war, machine.
ՄԱՆԳՂԻՈՆ ՄԱՆԳՂՈՆ. μηχανή machina, praesertim bellica. Նոյն է ընդ Մենքենայ. մեքենայ. յն. միխանի՛. լտ. մա՛քինա. պ. մէնճէյնիք. Գործի արուեստական՝ մանաւանդ պատերազմական, որպէս բաբան, նետակալ, սանդուղք, էշք փայտաշէնք, եւ այլն.
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
Նորոգ կերտեալ՝ կազմեալ. նորաշէն. նորագործ. նոր. նորահրաշ. հրաշափառ. (յն. պէսպէս).
Բան նորա արարիչ է բնութեանց, եւ ճարտարապետ իրաց նորակերտաց։ Լինիցի քաղաքդ ձեր՝ նորաշէն նորակերտ իբրեւ զանօթ ինչ նոր։ Եւ զայն զի՞ զարմանս, ուր այնպիսի սքանչելի եւ նորակերտ իրք գործէին. (Ոսկ. ես.։)
aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.
(լծ. ապաստան, եւ հուպ աստ). σύμβλημα (հանգանակ). commissio χρεία (պէտք). opus ἑπιτήδευμα studium, diligentia. եւ բայիւ παρέχω (լծ. պարգեւել). adhibeo, praesto συμβάλλω confero եւ այլն. Օգնութիւն՝ մասամբ իւիք յանձնէ իւրմէ ինչ մի հանգանակելով, կամ ճգնելով. ձեռնտուութիւն. գործակցութիւն. սատար. օգուտ. շահ. պէտք, եւ ջան. փոյթ. հայթայթանք. պիտանութիւն. կամ սատար՝ որպէս օգնական, ձեռնտու, գործակից. քովէն՝ քսակէն՝ իր կողմանէն օգնութիւն մը ընելը .... (իսկ պ. նէվաստեն, նէվաշէն, ջանալ ճգնիլ).
the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.
to satisfy, to satiate, to sate;
կշտապինդ —, to surfeit, to cloy, to glut, to stuff, to gorge;
— զցասումն իւր, to vent one's wrath.
Ի վիմէ մեղր յագեցոյց զնոսա։ Յագեցոյց զանձինս քաղցեալս։ Յագեցուցանել զդոսա հացիւ։ Ի պտղոյ բերանոյ այր յագեցուցանէ զորովայն իւր։ Արդարն յուտել իւրում յագեցուցանէ զանձն իւր, եւ անձինք ամբարշտաց կարօտեալք։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէն (անձրեւօք) եւ այլն։ Զքաղցեալս յագեցո՛. (Տէր Իսրայէլ.։)
crown, diadem;
small spit.
διάδημα diadema στέφανος, στέμμα corona. Պսակ հիւսեալ։ թագ. թաճ, շէնկեար, շիանկեար, էֆսէր։
cf. Բազմամարդութիւն.
Կարաց շէն պահել զերկիրն շատամարդութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)
avaricious, covetous, grasping.
Որ ագահէ ի շէնս եւ կողոպտէ.
cf. Շինուած.
οἱκοδομή, οἱκοδόμημα structura, aedificium. cf. ՇԻՆՈՒԱԾ, ՇԻՆՈՒԹԻՒՆ. շինուածք, շէնք, շինած բանը. եւ բարի օրինակ.
inhabited, peopled;
flourishing, prosperous.
Շէ՛ն ըստ նստի կամ բնակութեան եւ վիճակի. մարդաշատ եւ բարեշէն տեղի՝ քաղաք.
habitable place, inhabited town;
the universe, the world.
to found, to build, to erect, to construct, to make;
վերստին —, to rebuild, to build up again or anew;
to renew, to restore;
to edify, to instruct, to set a good example.
building, edifice, fabric;
edification;
— մարդկեղէն, human work.
οἱκοδομή aedificium, structura եւ այլն. Շինումն. շինութիւն. շէն. կազմութիւն. կառուցումն. եւ Կազմած. կերտուած. յօրինուած. եւ Բարեկարգութիւն. որ եւ անխտիր գրի Շինած. շէնք.
construction, building;
edification, moral profit;
abundance, ease, prosperity;
peace, tranquillity;
good regulations.
ray, brightness.
Քանզի ճաճանչ է աստուծոյ զօրութեան, եւ ծագումն ճշմարիտ փառաց ի լս. (հին ձ. դնի պատշէկ, կամ պատշէն) (որպէս ճաճանչ)։
Իբրեւ պատշէն իմն եւ ճանաչ անեղին զօրութեան կաթեցեալ յարարածս։
trapeze, table;
trapezium.
Սրբաշէն տրապիզս։ Ի քրիստոսական տրապիզին եդեալ։ Իբր ի քառեակ տրապիզիս. (Ուռպ.։ Յհ. կթ.։ Թէոդոր. խչ.։)
sowing;
dispersion;
cf. Ցռօտ;
scattered, disseminated, spread;
— եւ ցիր, ցիր եւ —, scattered about, dispersed every where;
here & there;
— եւ ցիր առնել, կացուցանել, սրփել, to scatter here & there, to disperse;
— աստ անդ հարցանել, to interrogate (a scholar) promiscuously.
Բնակէին առանց պարսպաց ի շէնս ուրեք աստ անդ ցան ու ցիր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to renew.
Յառաջինն վերանորոգել գեղեցկութիւն զքաղաքն աստուածաշէն զաւերեալն ի հակառակէն. (Սկեւռ. ես.։)
built of stones.
Կերտեալ ի վիմէ. վիմաշէն.
with hollowed streets.
Եւ ապա զաշտարակն, հիմն լայնամիջոց, սերտաշէն, աշտիճանաձեւ ելանելեօք, փորոփողոց, լուսանցոյց պատուհանօք. (Վրդն. ծն.։)
artlessness, ingenuousness, simplicity, candour, sincerity.
Ի պրս. ռուշէն. ուստի թ. ռուշանլըգ. Լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. յոտակութիւն սրտի. պարզութիւն. պարզմտութիւն.
guardian, door-keeper, porter;
a stay-at-home.
Պահապան տան. եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Տնարար, տնաշէն (կին).
housekeeper;
housewife;
thrifty, housewifely, frugal.
οἱκουρός domus curam habens, domi manens. Բարեկարգիչ եւ հոգացօղ տան. տնաշէն. տանտիկին ժրագլուխ.
tabernacle, tent, booth;
hut, lodging, cabin, vine-arbour;
scene, stage;
— մրգապահաց, fruit-house.
Տեսի ի մերձաւոր կենացս տաղաւարս զողբոցն երգս. (Նիւս. կուս. (յն. լտ. նոյն է ընդ հյ. ձայնս՝ շէնք)։)
cf. Վաներայք.
Լնոյր լերկիրն աղձնեաց վաներով։ Լնոյր զամենայն շէնս վաներաւ. (Բուզ. ՟Ե. 27։ ՟Զ. 15։)
cf. Վաներայք.
Լնոյր լերկիրն աղձնեաց վաներով։ Լնոյր զամենայն շէնս վաներաւ. (Բուզ. ՟Ե. 27։ ՟Զ. 15։)
built of wood, wooden;
wooden building, scaffolding, plank.
ξύλινος ligneus. cf. ՓԱՅՏԱԳՈՐԾ. Ի փայտէ կերտեալ. փայտաշէն. փայտեղէն. փատէ.
ՓԱՅՏԱԿԵՐՏ. գ. ξύλον lignum. Կերտուած եւ շինուած ի փայտէ. փատէ շէնք.
fold, sheep-fold, pen, cattle-shed;
church, convent, hotel;
ժողովել ի —, to bring back to the fold.
Քո աստուածաշէն տաճարն՝ ահա է փարախ բարբարոսաց, մեք ո՞ւր տօնեսցուք զտօնս անտէր անտունքս եւ գերութեամբ անյոյսք. (Տաղ.։)
Արքունաշէն սրահք աճիւնացեալք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենայն բարեօք լցեալ, եւ լցուցիչ. բազմածախ եւ առատ. շէն. ὀ πλήθων, πολυτελής. repletus, refertus, omnino plenus, et lautus, sumtuosus եւ այլն. եւ ըստ յն. ամենալաւ. կատարեալ. բարեբեր. եւ այլն։
Ամենայն յօրինուածովք գեղեցիկ կազմեալ եւ յարդարեալ. հանդերձանօք յօրինեալ. եւ գեղեցկայարմար. շէնքով շնորհքով օրինած. փէք տիւզկիւն՝ տիւզէնլի.
of forty days.
Երկնաչափքն քառասնօրեայ գնացք ասացին զայրեալ գօտին անշէն. (Մխ. այրիվ.։)
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
ՔԱՐԱԳՈՐԾ. ա. Գործեալ ի քարանց. քարաշէն.
stone, build to stone;
— տուն, stonehouse.
Քարամբք կերտեալ. քարաշէն.
stone-carrier;
cf. Քարուկիր.
Թէ քարակիր առնես (զամբարանոցն), եւ թէ այլ ցեղ շէնք. (Վստկ.։)
cf. Քարակոփ.
որ եւ ՔԱՐԿՈՒՌ. Կռեալ ի քարանց. կոփածոյ. քարաշէն. քերած
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
մ. λατομητός excisus e lapide ξυστός rasus, politus. Կոփեալ ի քարանց. քարկոփ. քարակուռ. քարաշէն. կոփածցոյ. տաշեայ.
Ամրանային ի քարանձաւս ամրաշէն բերդից։ Շինեաց եկեղեցի միյամրական քարանձաւին ի կատար քարանձաւին. (Արծր. ՟Բ. 1։ ՟Դ. 11։)
stone-walled, fortified;
stone-wall.
Ոյր պատուարն կամ պարիսպն է քարաշէն. քարամբք պատեալ. եւ Նման քարեղէն պատուարի.
cf. Քարակոփ.
(իբր կր) ա. Կոփեալ կամ կոփածոյ քարամբք. քարաշէն։ cf. ՔԱՐԱԿՈՓ.
Զքարկոփ եկեղեցին ... ընդ բեմաւն դարանս գործեալ քարկոփս ... Տեսին ի ներքոյ եկեղեցի քարկոփ չքնաղաշէն. (Ուռպ.։)
(wall of) cemented stones;
cf. Տուն.
Քարուկըրով կալան (ամրացուցին) զդուռն քաղաքին. (Ուռհ.։ Այսպէս լինի ընթեռնուլ եւ զբանն Կաղանկտ. Ներբովթ սկսայ զբոլորս հրապուրէր ազինս աշտարակաշէն առնել կարիկարս։)