strong, powerful, mighty, vigorous, valiant;
robust, lusty, stout;
potent, energetic, efficacious;
—ն, —ն երկնից եւ երկրի, the Almighty, Omnipotent;
—ք, the mighty of the earth;
— զօրութեամբ, very strong, most valiant, mighty;
— թեւարկու, a professed or open protector.
Չի՛ք ինչ հզօր ի կարգաւորել զայր՝ իբրեւ զկին պարկեշտ։ Մեծ է սէր, եւ հզօր է բորբոքումն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. 27։)
sulphur, brimstone;
պտաել, օծանել ծծմբով, to dip in, or to mix with sulphur.
Ծծումբ եւ հուր։ Զծըծուոմբն եւ զաղն այրեցեալ։ Իբրեւ զձոր լի ծծմբով բորբոքեալ։ Հրդեհեալս ծծմբով։ Ի լիճ հրոյ այրեցելոյ դիւրաշունչ հողմոյ. (Յհ. կթ.։)
similarity, conformity, analogy.
Ի համանմանութիւն նոցին բորբոքեալ։ Յօրինէ զդասակարգութիւն աստիճանաց տաճարին ի համանմանութիւն երկնաւորացն պարուց։ Նմին է համանմանութիւն։ Ի համանմանութենէ վերջանան։ Բարւոք պահսեցուք զհամանմանութիւն հրեշտակական կարգաւորութեանցն. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. Լմբ. պտրգ.։)
or.
Ոչ ընդունայն ինչ գրեցի, եւ կամ զբնաւ իսկութիւնն սահմանեցի։ Չի՛ք իսկ առ քեզ զասումն սրտի, եւ կամ բորբոքումն բարկութեան. որպէս ոչ կրին նենգութիւնք, եւ կամ նշամամարանք մթութեան. (Նար.։)
will, desire;
— է ինձ, I will, I intend;
cf. Կամք;
cf. Կոր.
Ոչ ընդունայն ինչ գրեցի, եւ կամ զբնաւ իսկութիւնն սահմանեցի։ Չի՛ք իսկ առ քեզ զասումն սրտի, եւ կամ բորբոքումն բարկութեան. որպէս ոչ կրին նենգութիւնք, եւ կամ նշամամարանք մթութեան. (Նար.։)
to be, to exist;
to remain, to stand;
to subsist, to live;
to last, to continue, to be permanent;
to stop, to stay;
to wait;
— մնալ, to rest, to dwell, to reside;
to persist, to persevere;
ի բաց —, to hold aloof, to give up, to withdraw;
ի վերայ —, to superintend, to oversee;
to understand, to comprehend, to perceive;
հաստատուն՝ պինդ —, to hold fast in, to remain firm;
անկեալ —, to lie, to lie down;
— առաջի երեսաց ուրուք, to make head against, to cope with, to resist;
cf. Առաջի;
ստէպ —, to apply oneself, to be assiduous;
ստէպ — օրինաց, to keep the laws;
դատաւոր — ի վերայ, to be judge or arbitrator;
շուրջ — զոմամբ, to beset some one;
կայ մնայ նմա, it is reserved for him;
զիա՞րդ կայք, how do you do ? զի՞ կաս, why do you wait ? what are you waiting for ? զի՞ կայ իմ եւ ձեր, what have you to do with me ? what does it matter to you ? եկաց՝ կացին, there has been;
there have been;
եկաց զնովին ժամանակօք, he lived or flourished about the same time or at the same epoch;
կացին ի նոսա չքնաղ օրինակք առաքինութեան, they possessed rare examples of virtue;
կացին աչք նորա, he has lost his sight, he has become blind;
չկարեմ ի վերայ կալ բանիցդ, I don't know what you mean, I do not understand you;
կալով կացցեն բանք իմ, my words shall come to pass, my prediction shall be fulfilled.
Ոչ ընդունայն ինչ գրեցի, եւ կամ զբնաւ իսկութիւնն սահմանեցի։ Չի՛ք իսկ առ քեզ զասումն սրտի, եւ կամ բորբոքումն բարկութեան. որպէս ոչ կրին նենգութիւնք, եւ կամ նշամամարանք մթութեան. (Նար.։)
lamp;
torch, flambeau;
Ի բերանոյ նորա ղամբարք (կամ լամպարք) բորբոքեալք։ Իբրեւ զտեսիլ ղամբարաց։ Տեսիլ նորա իբրեւ զղամբարաց (կամ լամբարաց)։ Իբրեւ զլամպարս հրոյ ի մէջ եղեգան։ Եօթն լամբարք հրոյ բորբոքելոյ։ Անկաւ յերկնից աստղ մի մեծ բորբոքեալ իբրեւ զլամբար. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 10։ Եզեկ. ՟Ա. 13։ Նաւ. ՟Բ. 4։ Զաք. ՟Ժ՟Բ. 6։ Յայտ. ՟Դ. 5։ ՟Ը. 10։)
flaming, shining, brilliant, resplendent, fulgid, glittering.
Կանթեղաբորբոք ջահավառ ղամբարանշոյլ լուսով փայլեցոյց. (Նար. խչ.։)
to illuminate or adorn with festal lamps;
to kindle, to inflame.
Ջահաւորել. լուսազարդել. վառել. բորբոքել. իբր. յն. λαμπαδεύω, λαμπρύνω եւ այլն.
more faithful;
more faithfully.
pyrheum, Persian Fire-altar.
Հրով վառեաց զպիւռիոնն պարսից, զոր տաճար հրոյ անուանէին, յորում զհուրն բորբոքէին հրապաշտքն։ Հրամայէր նմա միւսանգամ շինել զպիւռիոնն՝ զոր այրեաց. (Ճ. ՟Բ. եւ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։ եւ Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ի՟Դ.) որ գրէ ՊԻՌԻՈՆ, եւ ՊԵՌԻՈՆ։
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious.
Անդ սիւնք եկեղեցւոյ պայծառազգեաց վառեալ՝ աստուածածագ հրոյն բորբոքմամբ միացեալք ի լոյսն անշիջանելի եւ սուրբ։ Պայծառազգեաց պսակեալք լուսով փառացն Քրիստոսի՝ ընդ սրբոց առաքելոցն եւ մարգարէիցն պարս. (Խոր. վրդվռ.։)
splendidly, gloriously, pompously, magnificently.
Առաքէ ի Հայս պայծառապէս զՏիրան թագով պսակեալ։ Ուր պայծառապէս իսկ բորբոքի ջահ սրբութեան զգուշացելոցն յարթնութեան. (Յհ. կթ.։)
defender, patron, protector, favourer;
minister, servant;
— սուրբ, patron saint, patron;
— դատի, advocate, attorney;
— կալ, լինել ումեք, to defend, to protect, to assist.
Արտաքս ի յարկէն սրբութեան տանջողական պաշտպանօքն հանեալ՝ յաւիտենական եւ յարաբորբոք մատնեսցես բոցոյ. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Պաղիմ.
Սառնացեալ ազգամութեամբն, եւ ոչ բնաւ ջերմանայ աստուածային սիրովն։ Սառնացեալ ի սիրոյ աստուծոյ։ Մեղօք սառնացեալ վայր։ Որք սառնացեալ են ի գթոյ, եւ բորբոքեալ բարկութեամբ. (Լմբ. ժղ. Լմբ. պտրգ. Լմբ. յայտն.։)
icy, cold, stony, cruel.
Ջեռուցանօղք զմերս սառնասեր սրտիցս անբորբոք շիջումն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։) (կամ Սառնասէր. պաղեալ հովացեալ ի սիրոյ)։
falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Վասն այսորիկ սրեցան վասն իմ դեւքն, եւ իբրեւ զբոց բորբոքեցան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
indignation, passion, vexation, anger, ire, spite, wrath, rage;
շիջուցանել զբոց սրտմտութեան, to stifle, smother or suppress the fire of one's indignation;
cf. Հրաբորբոք.
prester, hot and scorching wind, typhoon.
Պռեստեր, որ կիզիչ ասի, հողմ է շարամանեալ ընդ ամպոյ խոնաւի եւ թանձրագունի՝ ի ձեռն ինքեան պատառեալ զշարունակ ծալումնս ամպոյն՝ խոշիւն շաչիւն եւ թնդիւն առնելով ... Ապա թէ թերաբորբոք իցէ հրութիւնն առ ի յոչ ուժգին հարկանել ամպոցն՝ պրեստեր կոչի, որ ասի կիզիչ. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Ջահալուցութիւն.
ՋԱՀԱԼՈՒՍՈՒԹԻՒՆ ՋԱՀԱԼՈՒՑՈՒԹԻՒՆ. Ունելն զլոյս ջահից. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. եւ Լուցումն կամ բորբոքումն ջահից.
torch-light;
bonfire.
ՋԱՀԱԼՈՒՍՈՒԹԻՒՆ ՋԱՀԱԼՈՒՑՈՒԹԻՒՆ. Ունելն զլոյս ջահից. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. եւ Լուցումն կամ բորբոքումն ջահից.
blazing, refulgent.
Վառեալ որպէս զջահ. ջահաբորբոք. լուսափայլ.
Բանն ջահավառ՝ ամփոփեալ զճառագայթս աստուածութեան լուսոյ։ Կանթեղաբորբոք ջահավառ զամբարանշոյլ լուսով փայլեցոյց։ Դպիրքն ջահավառ լապտերօք. (Ճ. ՟Գ.։ Նար. խչ.։ Մաշտ.։)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
Ջեռաւ բորբոքեցաւ ի սրտմութիւն բարկութեան իւրոյ։ Լաւ է ամուսնանալ քան զջեռնուլ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 38։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 9։)
Ջանամ զղջանալ, ջեռանիմ (կամ ջերանիմ) դարձեալ, ջեռնում հրով մեղաց։ Ջեռնուին եւ նոքա անծախական հրովն։ Ջեռան բորբոքեցան մեծաւ ցանկութեամբ տեսանել զհաստիչն ամենեցուն. (Ժմ.։ Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։ Իգն.։)
heating, burning, inflammation.
Վասն այսորիկ համբոյր տուեալ է, զի իբրեւ ջեռումն լիցի սիրոյն, եւ զգութն բորբոքեսցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ 1)
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
θερμαίνω, διαθερμαίνω , πυρίω, ἑκπυρόω, ὐποκαίω calefacio, ignifacio, fervefacio, succendo. Տալ ջեռնուլ. ջերմացուցանել. բորբոքել. եռացուցանել. վառել. տաքըցնել. ... եբր. խամամ.
Անցուրտ ջերմութեամբ ջեռուցանօղք զմերս սառնասեր սրտիցս անբորբոք չիջումն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
liable to fever;
feverish.
Եթէ ոք ջերմնընկալ ջուր շատ ըմպիցէ, եւս չար բորբոքիցէ զբոցն։ Քան զամենայն ջերմընկալ չիցէ՞ եւս չար՝ որ ի ցանկութիւնս մարմնոյն հարեալ իցէ. (Ոսկ. եբր.։)
fever;
heat;
— եթող զիս եւ կալաւ զնա, the fever left me & has seized him;
կերստին կալաւ զիս —, my fever has returned.
cf. Ջերմընկալ.
Բժիշկք յորժամ զերծուցանեն զջերմնակալս ի բորբոքեալ բացոյն. (սոկ. ՟Բ. Տիմ. ՟Ա։)
very sorrowful, much afflicted.
very hot, burning, stifling, suffocating.
Ունօղ կամ բերօղ զյորդ բորբոք տօթոյ. տօթագին.
cf. Յորդեռանդն.
ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.
Ձեռք աղքատաց կազմեսցեն քեզ կամուրջ՝ յորդեռանդ բորբոքեալ հրեղէն գետոցն. (Եփր. պհ.։)
very ardent, boiling, burning, fervent.
ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.
Ձեռք աղքատաց կազմեսցեն քեզ կամուրջ՝ յորդեռանդ բորբոքեալ հրեղէն գետոցն. (Եփր. պհ.։)
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Առեալ զանօթն ի խարուկէ անտի՝ յորժամ եռայր ուժգին յորձանօք։ Այնպէս որձանս առնոյր տակաւին, իբրեւ թէ առբարձեալ է ի կայծականց հրոյն. այնպէս որձանս առնոյր, որպէս թէ ի բորբոքմանէ հրոյ ստիպեալ լինէր. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Յառաջս.
Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յորդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ։ Որ հրաբորբոք ծաւալմամբ յառաջ խաղացեալ. (Շար.։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
Աստուածայինն սէր որքան յարակայի, բորբոքի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Բ։)
perpetually burning or burnt.
Յար կիզօղ. միշտ կիզանօղ կամ կիզանողական. եւ կիզեալ, կամ անշէջ բորբոքեալ.
Գեհեն զմշտաբորբոք եւ զյարակէզ հնոցն անուանէ. (Երզն. մտթ.։)
to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.
Որպէս ոք՝ զի ի հուր բորբոքեալ յաւելուցու բազում նիւթս փայտի։ Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Գ։)
to augment, to be multiplied, to grow, to increase, to be enlarged;
to adhere to, to go over to, to add, to join, to incorporate;
մեռաւ եւ յաւելաւ յազգ իւր, he died and was gathered to his fathers;
cf. Հայր.
Որպէս ոք՝ զի ի հուր բորբոքեալ յաւելուցու բազում նիւթս փայտի։ Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Գ։)
always lighted or burning.
Միշտ վառեալ. մշտաբորբոք. անշէջ. միշտ վառած.
cf. Մշտավառ.
cf. Մոլի.
Դարձեալ այլ մոլեկան հուր հրդեհի բորբոքէր ի կողմանց արեւելից. (Ղեւոնդ.։)
cf. Մորմոքումն.
Մորմոքումն. եռացումն կսկծագին. կսկիծ մարմնոյ եւ սրտի. մզմզուք, խշխշուք. (մորմոք է լծորդ ընդ մարմաջ, եւ ընդ բորբոք)
to grieve, to be torn with pain, to be afflicted with spasms, to regret much, to be very sorry, greatly displeased;
to be affected, touched, moved, to melt with compassion.
ὁδυνόμαι dolore afficior, crucior, angor. (լծ. բորբոքիլ, եւ մարմանջել) Կրել զմարմաջ, զեռացումն, զայրումն. կսկծիլ. ցաւագնիլ. ճմլիլ. տրորիլ. մզմզալ, խշխշալ, ցաւիլ.
cf. Ծուխ;
temper;
proof, trial;
tempered;
steeled;
red hot, fiery, burning.
Նետք մուխք բորբոքեսցեն զանձինս. այր արդիւնական շիջուսցէ զնոսա։ Շիջուցանէ զամենայն զհրացեալ նետս մուխս չարին։ Զմուխ նետից նորա յարձակմունս յանձն իմ բժշկեա՛. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։ Սարկ. աղ.։)
resinous pine.
Հրամայեաց շուրջ զնովաւ հուր բորբոքել, եւ արկանել ձէթ, եւ մարխ, եւ մոմ. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Դ.։)
bodily, corporally;
materially;
carnally, sensually, lustfully;
essentially, really, substantially.
Փախչիս դու ի բորբոքեալ հրոյ, զի այրէ զքեզ մարմնապէս. (Եփր. ծն.։)
cf. Հրաբորբոք.
heaping up fire.
Հրադէզ զօրութեամբն յաղել պնդել։ Ահեղ որոտմամբ փայլակնաբորբոք հրադէզ զօրութեամբ. (Ագաթ.։ Խոր. վրդվռ.։)
producing fire.
Յորժամ հուրն բորբոքի, հրածին վիշապքն ի նմա ծընին. (Ոսկիփոր.։)