Definitions containing the research արութիւն : 1540 Results

Օրհնաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to sing hymns, to bless, to exalt, to give praises.

NBHL (1)

Յետ զխաչն եւ զչարչարանսն, զյարութիւնն եւ զհամբարձումն քրիստոսի օրհնաբանելոյն. (Լմբ. պտրգ.։)


Ախորժումն, ման

See full entry →
NBHL (1)

ἠδονή, αἴρεσις, βούλησις, θέλησις voluptas, optio, electio, illecebrae Ախորժելն. ախորժանք. ախորժք. հաճոյք. կամք. ընտրութիւն. յօժարութիւն. ցանկութիւն. հրապոյրք. խօշլուգ, հազ էթմէսի, սէֆա, քեյֆ.


Ախտաժետութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

կամ ԱԽՏԱԺԷՏՈՒԹԻՒՆ. μαλακία, ἁρρώστημα infirmitas, languor, morbus, aegritudo Խօթութիւն. հիւանդութիւն. ախտ. ցաւ. ցաւագարութիւն. խասթէլիք.


Ամենաբեր

See full entry →
NBHL (1)

Նմանութեամբ, իբր բազմապատիկ, կամ կրօղ յինքեան զամենայն դժուարութիւն անբերելի.


Ամենագործ

See full entry →
NBHL (1)

Զկնոջն զամենագործ խարդախութիւն յանդիմանեցից։ Ամենագործ խարդախութեամբ եւ աւելորդ իմն իմաստութեամբ վարել։ Անիրաւութեամբք, ամենագործ խարդախութեամբք։ Խարդախութիւնն եւ ամենագործութիւնն (կամ ամենագործ չարութիւն) ժամանեալ հասանէ յամպարշտութիւն. (Փիլ.։)


Ամենալից

See full entry →
NBHL (1)

Ամենալից բարութիւն. (Պիտ.։)


Քաջալաւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

excellence, probity, honesty.

NBHL (1)

καλοκαγαθία probitas, integritas, et honestas. Բարելաւութիւն, եւ Քաջաբարութիւն. առաքինութիւն.


Քաջալերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

encouragement, exhortation, comfort;
courage.

NBHL (2)

Ցուցեալ ամենայն երկրաւորաց զքաջալերութիւն ամենայն մեռելոց յարութեան ... Մխիթարութիւն՝ քաջալերութիւն առ արարածս մատուցանէ. (Ագաթ.։)

Մխիթարութիւն սիրելեաց, եւ յոյս յուսացելոց, եւ քաջալերութիւնք քաջաց. (Եղիշ. ՟Ա։)


Քաջակազմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

good furniture;
strong or iron constitution.

NBHL (1)

Վայելուչ եւ ընտիր կաղմութիւն. քաջայարմարութիւն.


Քաջամարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bravery, valour.

NBHL (1)

Արիական մարտ. նահատակութիւն. արութիւն քաջութեան.


Քաջութիւն, ութեան

See full entry →

s.

valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.

NBHL (2)

Հանէ զկապեալսն քաջութեամբ իւրով։ Համբաւ քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր։ Հարկանէին քաջութեամբ իւրեանց զկողմանս գաղատացւոց։ Իբրեւ զայն քաջութիւնս պատերազմին լսէին։ Ոչ խառնեսցուք զանուն վատութեան մերոյ թստ արութիւնս քաջութեան. (եւ այն։)

Տեսանեմք զվաաթարութիւնս մեր, եւ զառաջին սրբոցն զքաջութիւն։ Հրեշտակի քաջութիւն այն է, զի ոչինչ յիւրմէ յաւելեալ խօսիցի։ Յառաջ զքաջութիւն հաւատոյ կնոջն եցոյց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։ Իգն.։)


Քատակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Քատակ.

NBHL (1)

Նմանութիւն. յարմարութիւն.


Քարոզ, ից, աց

See full entry →

s.

herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.

NBHL (1)

ՔԱՐՈԶ. Վարդապետութիւն յայտնաբանիչ. բացատրութիւն. եւ Ազգումն. յայտարարութիւն.


Քացախուտ

See full entry →

adj. fig. s.

acetous, acid, pungent;
corrupt, spoiled;
*stewed fruit.

NBHL (1)

Խմորեալ ինչ, որ է քացախուտ վարք չարութեան։ Խմոր՝ քացախուտ չարութեան է նշանակ։ Զքացախուտ չարութիւնս քաղցրացուցեալ. (Խոսր.։ Վրդն. ել.։ Երզն. մտթ.։)


Քաւարան, աց

See full entry →

s.

place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.

NBHL (2)

Աստուածդ ամենայնի, մխիթարութիւն վշտաց, եւ քաւարան մեղուցելոց. (Նար. ՟Ղ՟Դ։)

ՔԱՒԱՐԱՆ. Միջնորդ կամ առիթ քաւութեան. որպէս Տիրամայրն, քահանայն, սուրբք, աղքատք, ապաշխարութիւն, եւ այլն.


Քեզէն

See full entry →

adv. pron.

cf. Քեզոյն.

NBHL (1)

Քեզէն վարես զքեզ յանդարձ օտարութիւն. (Եղիշ. միանձն.։)


Քեզոյն

See full entry →

adv. pron.

of or by thyself;
thou alone.

NBHL (1)

Քեզէն վարես զքեզ յանդարձ օտարութիւն. (Եղիշ. միանձն.։)


Քիսամն, ման

See full entry →

s. bot.

heathpease, ervum, orobus, bitter vetch, fitch.

NBHL (1)

Քիսամամբ (կամ քրսամամբ) խնուին զզօրութիւնս (այսինքն զարութիւնս) տանջեցելոց. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)


Քիրտն, քրտան, քրտունք, քրտինք

See full entry →

s. fig.

perspiration, sweat;
fatigue, labour, hard work, toil, hardship;
— մահու, death-sweat, perspiration preceding death;
առատ, կծու, գարշահոտ, թթու —, copious, acrid, fetid, sour or unpleasant perspiration;
ընդ — մտանել or հարկանել ի քրտան լինել, to sweat, to perspire, to transpire, to be all in a perspiration;
ի քրտունս համակիլ, ողողիլ յաւի, քրտան, to be all over in a sweat, to be bathed in perspiration;
քրտամբք երեսաց հայթայթել զկեանս, to earn one's bread or livelihood by the sweat of one's brow;
հարայ ընդ — ցուրտ, I fell into a cold sweat;
— ցուրտ ընդ անդամսն իջանէր, a cold sweat ran from all his members;
cf. Ապաժոյժ;
cf. Թաթաւիմ.

NBHL (1)

Եսիոդոս ասաց, առ ի չարութիւն ճանապարհն դիւրին եւ առանց քրտանց. իսկ առաքինութեանցն ասէ զքրտինքն առաջի աստուածքն եդեալ են շրջանակի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Քնարերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

lyrics, lyric poetry.

NBHL (1)

cf. Գնարահարութիւն.


Քողախնդրեմ, եցի

See full entry →

va.

to discover, to unveil, to unmask.

NBHL (1)

Բայայայտակի քողախնդրեալ զկռապաշտիցն հոլանեցաք զյիմարութիւնն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Քսու, աց

See full entry →

adj. s.

tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.

NBHL (1)

Ընդ սուտ վկային են, որ քսու բանիւք բորբոքեն չարութիւն ի մէջ ընկերաց։ Լմբ. (առակ.։)


Օգտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

profit, to derive use or advantage from, to take advantage of, to turn to account, to reap benefit from.

NBHL (1)

Զի օգտեցայց (այսինքն շահեցայց) զանօրէնսն յարդարութիւն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Օգտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Օգուտ.

NBHL (1)

ὡφέλεια utilitas. Օգտելն եւ օգտիլն. օգուտ. օգտակարութիւն. շահ.


Օդաձեւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

shoe-maker's calling.

NBHL (1)

σκυτοτομία, σκυτοτομική ars sutoria, coriaria. Ձեւելն զօդս ոտից. կարուակութիւն. կօշկակարութիւն.


Օդանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be changed or resolved into air;
to be transparent as the air.

NBHL (1)

Հուր շրջեալ, եւ ի բաց եդեալ զչարութիւն՝ օդանայ. (Նիւս. բն.։)


Քաղաքական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

civil, political, civic;
citizen, cf. Քաղաքավար;
politics.

NBHL (1)

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ. ա. ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՆ գ. πολιτικός, ἠ πολιτική politica, reipublicae administratio. Քաղաքավարական, գրօղ կամ գրուած զքաղաքավարութենէ. եւ Քաղաքականութիւն, քաղաքավարութիւն. արուեստ եւ գիտութիւն բարեկարգութեան քաղաքի.


Քաղաքաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

civility, politeness;
honesty, virtue.

NBHL (1)

Քաղաքավարութիւն. քաղաքականութիւն. եւ Առաքինութիւն.


Քաղդեայ, էի, ից

See full entry →

s.

Chaldean;
caster of nativities;
astrologer, soothsayer.

NBHL (1)

Բաղտասար՝ իշխան քաղդէից։ ի քաղդէից ճարտարութիւն իմաստութեան պատմէր։ Քաղդեայ էր աբրահամ։ Չիէք քաղդեայ, եւ ոչ աստեղագէտ։ Հնար գոլ նմա արհեստ աստեղաբաշխութեան. վասն զի քաղդեայ էր։ Քաղդէ սովին զծնունդս նուիրէ բախտից, եւ բազում ինչ առնու յանմտից. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ Եւս. քր.։ Վեցօր. ՟Է։ Մագ. ՟Ե։ Եփր. նին.։)


Քաղեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to gather, to gather together, to collect, to assemble, to amass;
to draw, to extract;
to pick, to pluck up, to take away;
— զոգիս, զշունչ ուրուք, to keep in suspense, to amuse, to keep at bay;
— բանս ի բերանոյ ուրուք, to catch something out of one's mouth;
to get, to obtain his secret surreptitiously;
սկսաւ ոգի նորա քաղիլ ի նմանէ, he began to faint away;
լոյս իմ քաղի, my life is consuming;
cf. Ընկոյզ.

NBHL (1)

Եղեւ հաւասարութիւն առ քաղօղս մանանային. (Եփր. ՟բ. կոր.։)


Քաղցր, ցու, քաղցունք, ունց

See full entry →

adj. s. adv.

sweet, delicious;
mild, pleasant, agreeable, charming, amiable, affable, dear, be loved;
sweetness, honey;
— or —ցունս, sweetly, softy, gently, pleasantly, nicely;
— հայեցուածք, mild, looking;
— բնաւորութիւն, good temperedness;
— բարք, gentle manners;
— յիշատակ, pleasing remembrance;
— է տեսանել, it is pleasant to see;
— է նեաց, it is a pleasure for them to;
— է ինձ, I should like;
— էր մեզ տեսանել, we saw with pleasure.

NBHL (2)

Յերկաքանչիւրոցն յարձակեալ՝ ի քաղցրնոցն եւ ի տրտմականացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։ Չարութիւն դառնին՝ ընդդէմ էր ողորմութեանն քաղցրոցն. Եփր. համաբ.։)

Սպիատակին է սպիտակագոյն, եւ քաղցութիւն դարձեալ (ի) հաւասարութիւն՝ այլ քաղցրագոյն. (Բրս. ապաշխ.։)


Քաղցրալուր

See full entry →

adj.

agreeable, sweet to the ear, gentle, docile, submissive.

NBHL (1)

Որք զերկնայինն իջեալ երգէին զքաղցրալուր գեղապարութիւնն. (Զքր. կթ.։)


Քաղցրահնչակ

See full entry →

cf. Քաղցրահնչիւն.

NBHL (1)

Քաղցրահնչիւն օրհնութիւն։ Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն ընդ հարսնացեալ հոգիսն. (Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։ Լմբ. սղ.։)


Քաղցրահնչիւն

See full entry →

adj.

soft-sounding, harmonious.

NBHL (1)

Քաղցրահնչիւն օրհնութիւն։ Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն ընդ հարսնացեալ հոգիսն. (Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։ Լմբ. սղ.։)


Քաղցրանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to become or grow sweet, mild;
to soften down, to relent.

NBHL (1)

Դառն էր, եւ քաղցրացաւ ջուրն։ Քուն իմ քաղցրացաւ ինձ։ Քաղցրացաւ առն հաց ստութեան։ Քաղցրացան նմա խիճք հեղեղատի։ Աստուծոյ մերոյ քաղցրասցի, կամ քաղցր եղիցի օրհնութիւն։ Եթէ քաղցրասցի ի բերան նորա չարութիւն.եւ այլն։


Քաղցրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).

NBHL (1)

ՔԱՂՑՐՈՒԹԻՒՆ. Քաղցրաբարութիւն. հեզութիւն. բարութիւն. բարերարութիւն. մարդասիրութիւն. գթութիւն. բարիք.


Քաջ, աց

See full entry →

adj. s. adv.

brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.

NBHL (1)

Այսահարութիւն բազում հանդիպի արդարոց եւ մեղաւորաց. ապա եթէ այլ սաստիւ, զոր ոմանք քաջ ասեն կամ լլկութեամբ երեւեալ կերպս կերպս, կամ տեսլեան գիշերոյ, ամենեցուն հալածումն ի ձեռն աղօթից եւ պահոց. (Կանոն.։)


Քաջազուգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

well proportion.

NBHL (1)

τὸ εὕζυγον bene junctio. Քաջ եւ ընտիր զուգաւորութիւն. լծակցութիւն, յարմարութիւն.


Փոքրահոգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pusillanimity.

NBHL (2)

Փոքրահոգութիւն է չարութիւն անձին, ըստ որում անկարողք լինին հանդուրժել բարեբախտոթեան եւ վատաբախտութեան։ Հետեւի անազատականութեանն փոքրաբանուիւն, փոքրահոգութիւն, եւ հետեւեալ լինի փոքրահոգութեանն փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեան փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեամբ ո՛չ պատիւ, ոչ անպատուութիւն, ոչ բարեբախտութիւն, ոչ անբախտութիւն կարելն բերել. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)

Հարկեալք յերկիւղէն՝ փոքրահոգութեամբն զերկրորդ կամացն բուռն հարին։ Փոքրահոգութեամբ եւ հեղգութեամբ ընդունիս զապաշխարութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։ Մաշկ.։)


Փսենաս

See full entry →

s.

fig-insect, cynips, gall-insects.

NBHL (1)

Առնուն յոստոց արութիւնն իմն, որ անուանեալ կոչի փսենաս, որ է նմանութեւիւն սերման. (Վեցօր. ՟Է։)


Փրկութիւնաբեր

See full entry →

cf. Փրկութիւնագործ.

NBHL (1)

զորա փրկութիւնաբեր տնօրէնութիւն ի մէնջ լուեալ՝ գիտունք լինին։ Հնչեցուցանելով ընդ ծագս տիեզերաց հրաշափառ փրկութիւնբեր զյարութիւնն. (Նար. երգ.։ Ճ. ՟Գ.։)


Բաւական

See full entry →
NBHL (2)

Որ բաւական էր ի մխիթարութիւն նորա. (Բրսղ. մրկ.։)

Եւ ոչ մի ոք առ սա բաւականաբար ըստ առաւելութեան եւ կամ նուազ զօրութեան կալաւ հաւասարութիւն։ Որով եւ յամենայնի առնուլ զխնդրելին՝ բաւականաբար զօրանայր. (Պիտ.։)


Ընդերկարեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Որ յանհնարին ցաւս ընդերկարեալ է։ Ոչ ընդերկարեաց նախահայրն մեր ի դրախտին։ Ընդերկարին յարդարութիւնն հաստատուն եւ անշարժ խորհրդովք. (Լմբ. սղ.։)


Իւրովին

See full entry →
NBHL (1)

Զի այնպէս ինքն իւրովի կործանէ ազնձն չարութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)


Ամենասքանչելի, լւոյ, լեաց

See full entry →
NBHL (1)

Ամենասքանչելի յարութիւնն կայ եւ մնայ առաջի մեր. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)


Անհամարձակութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Օտարութիւն է՝ անհամարձակութեան սովորութիւն. (Կլիմաք.։)


Անձնիշխանաբար

See full entry →
NBHL (1)

Յաստուածայինսն բարութիւնս անձնիշխանաբար հպեալք. (Շ. հրեշտ.։)


Անձնիշխանական, ի, աց

See full entry →
NBHL (1)

Անձնիշխանական կամք, կամ յօժարութիւն. (Յճխ. ՟Բ։) (Նանայ.։)


Անվշտութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

τὸ ἁπαθές. citra passionem esse. Անցաւութիւն. անախտութիւն. անչարչարութիւն.