dead miserably;
— լինել, մեռանել, to die or perish miserably.
Չարամահ. բռնամահ.
to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.
Տեսանես զձիս՝ յիւրեանց ի դիմելոյն եւ զսրտմտութիւն բռնութեամբ վատնեալ. (Բրս. յուդիտ.։)
bad, wicked, malicious, perverse, froward;
infamous, unchaste;
wretched, miserable, unhappy.
Իսկ ի (Հին բռ.) գրի
weak, debilitated;
thin, emaciated, spare, meagre, slender.
Իսկ ի (Հին բռ.) գրի.
cf. Վարակեցուցանեմ.
ՎԱՐԱԿԵՄ ՎԱՐԱԿԻՄ. ἑμπλέκω implico συνέχω contineo, comprehendo φύρομαι misceor συμφύομαι simul plantor, nascor. Պարաւանդել. պարանել. կապել կաշկանդել. շուրջ պատել պաշարել. ըմբռնել՝ իբր պառականօք. պնդել որպէս վարակօք. կր. ըմբռնիլ. շաղիլ. զգածիլ. համակիլ. պատատիլ. պատտղիլ. պիւրքմէք, սարմագ. եւ այլն.
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
ՎԱՐԱՆԻԼ. Տարուբերիլ. ձգձգիլ իբր պարանաւ. լլկիլ, եւ Ըմբռնիլ, պատաղիլ.
sagum, great coat;
cassock, brigandine, coat of mail, hauberk, hocqueton, cuirass.
Իսկ (Հին բռ.)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
պ. վարանտէն (ըստ ամենայն նշ) Նոյն է եւ յն. լտ. արօ՛օ, ա՛րօ. ἁρόω aro ἁροτριάζω sero σπείρω semino, spargo κατασπείρω dispergo. Վար առնել կամ ի վար արկանել զերկիր. արտ վարել. արօրադիր առնել. հերկել եւ ցանել. սերմանել, եւ գործել զերկիր. մշակել. վարուցան ընել, բռնել, բանեցնել, ցանել.
Վարել զսայլ, կամ զանասուն։ Վարել զմարդիկ ի գերութիւն, կամ բռնութեամբ, կամ ի խաղաղութիւն։ Վարիլ ի սպանդ, կամ ի ցանկութիւնս։ Հոգւով աստուծոյ վարին։ Վարեցաւ յիսուս յանապատ ի հոգւոյն՝ փորձիլ ի սատանայէ։ Վարէր հոգւովն յանապատ.եւ այլն։
Ոչ եթէ բռնի ինչ վարելով, այլ պատիր խաբէութեամբ տան (դեւք) գործել անբաւ չարիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
to take at a fixed price;
to hire, to keep in pay.
Վարձել. ի վարձու ունել. վարձքով բռնել.
cf. Վարձիմ.
ՎԱՐՁԵՄ ՎԱՐՁԻՄ. μισθόω, μισθόομαι mercede conduco եւ φερνίζω doto, dotem constituo. Ի վարձու ունել կամ առնուլ. եւ Վարձանօք առնուլ զկին. ըստըկով կամ վարձքով բռնել.
saleable, venal;
hireling, paid or hired man, servant, mercenary, day-labourer, workman;
farmer;
mistress, courtesan, harlot.
μίσθιος, μισθώτος mercenarius, merce conductus. Այր վարձական. վարձաւոր. մշակ. ըստկով բռնած ծառայ, բանւոր.
water-parsley, apium palustre;
white hellebore, veratrum.
Ցմախ, քունտօռ. կամ ցմախտակ, քունտուս կամ քորդոս։ (Բժշկարան. եւ Հին բռ.)
belter.
Ոչ տեսցես ընդ քուն զցնորս չարեաց։ Առ պղծութեան ցնորս զմեզ բռնադատէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ. ՟Ի՟Ա։)
shouts of joy;
air, song, glee, ditty, ballad;
pomp, show;
— բառնալ, to sing a song.
Կայթիւք վազելով՝ ցուց բարձեալ մարդկան, զքաղաքամէջսն լցին խնջոյիւք։ Ի նուագս բամբռան, եւ յերգս ցցոց եւ պարուց։ Միթէ ի ցո՞ւցս պարիցես. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 5։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Նուագք, տաղք ... փող, քնար, հնչմունք, ցուցք, կտցուրդք. իբրու փաղանուանք դնին (ի Հին բռ.։)
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
Եւ կամ ցողուն ինչ առ հուր, եւ հողմով գիւրաւ բորբոքեալ։ Ընթանալով հեռն իբրեւ բոց ինչ ընդ ցողուն անցանելով շուրջ ըմբռնէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
turnkey, doorkeeper;
key-board, keys;
cf. Փակաղակ.
Սահման որոշման իւրաքանչիւր ումեք փակակալ առնելով զբռնութիւնն. (Փիլ. յովն.։)
endearments, caresses, wheedling, coaxing;
flattery, adulation, palaver.
Մարդկան փաղաքշանաց հետեւեալ։ Բազում անգամ կարէ փաղաքշանք մարդկան զսպիտակութիւն արծաթափայլ հոգւոյն շնորհաց ի ձեռս նոցա ժանգացուցանել։ Ոչ ի փաղաքշանաց ինչ, եւ ոչ ըստ բռնութեան, եւ ոչ ըստ պատրանաց ինչ եկիր առաջի Աստուծոյ (կրօնաւորիլ). (Պրպմ. ձ։ Լմբ. սղ.։ Մաշտ. սքեմ.։)
cf. Փադամ.
Փանդամն, կողպատ (կամ կոզպատ) երեսացն վասն փրցլեացն. (Հին բռ.։)
fond of glory, full of vanity, ambitious, vain.
Որպէս եղեւ սկիզբն կռապաշտութեան ի փառասէր բռնութենէ։ Թմրեալ ի փառասէր ախտիցն։ Փառասէր եւ պայծառասէր կամացն անյագութիւն եգիտ զայսոսիկ. (Նախ. իմ.։ Իգն.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Փարատեմ;
— զցաւս, to soothe, to allay pain;
— զտրտմութիւն, to drive away melancholy.
Զերկիր զառաջինն ի ջուրցն փարատեցուցեալ։ Զծովն մեղաց փարատեցուցանէր։ Ի վեր շարժել, եւ փարատեցուցանել զբազում ծանրութեանն խաւար յըմբռնեցելոցն ի նմանէ. (Ագաթ.։ Եփր. քրզ.։ Դիոն. ածայ.։)
brach, setting-dog;
libidinous.
Պոռնիկ, փարագ, որձամոլ։ (Հին բռ.)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
ՕՁՏԵՄ կամ ՕՑՏԵՄ. διασπάω divello, discerpo, dissipo διακόπτω discindo, disseco, dirimo καταλύω dissolvo. գրի եւ ՈՑՏԵԼ. (լծ. ոստուցանել. ցտել. Յօշոտել, զօձեաց քարշել. եւ հեստել) Քեցել. սարտուցանել. ճեղքել. որոշել յըկերաց. ցրել. վարատել. պառակտել. հրապուրել. հատանել. կր. հեստել, եւ այլն. դուրս քաշել, քաշքշել, ցրուել, ըստ Հին բռ. ճքճքել.
Զգլուխ առաքելոցն ըմբռնեցին, որով աւելի իմն կարծէին զայլսն զարհուրեցուցանել եւ օցտել (կամ ոցտել) ի միմեանց. (Ոսկ. գծ.։)
inhospitaly.
Օտարասպանութիւն, օտարահալածութիւն, բռնութիւն. (ՃՃ.։)
meddling with anothers things, bearing envy, envious.
Իբրեւ զչարագործ, կամ իբրեւ զօտարատեսուչ. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 15։) ( Սարգիս իմանայ զկախարդս եւ զվհուկս. Իսկ ի Հին բռ. դնի որպէս աղանդաւոր եպիսկոպոս։)
law-giving, law-making, legislation;
legislature;
law, decree, ordinance;
constitution;
institution.
Օրինադրութիւն՝ բռնութեամբ մեր եղիցի. (Իմաստ. ՟Բ. 11.)
cf. Փռանկ.
cf. ՖՌԱՆԿ, cf. ՖՐԱՆԿ, cf. ՓՌԱՆԿ, ի բռ. յտկ. ան։ Այլ գտանի դրոշմեալ եւ երբէմն ըստ կամի գրչաց՝ եւ ֆ տառիւ ի գիրս Մագիստր. Շ. Լմբ. Մխիթ. գոշ. Վրդն. եւ հետագայից. որպէս եւ ի լուսանցս օրինակաց սուրբ գրոց առ կիլիկեցւովք դնի սկիզբն լատին գլխակարգութեանց գրովս ֆ. այսինքն ըստ Ֆռանկաց, իմա՛ լատինացւոց։
Ի հակառակիցն ախորժմանց կամ ամբոխութեանց յըմբռնման գոլով. (Դիոն.։)
Ակն առեալ ի նմանէ իբրեւ ի պատուականէ ումեքէ։ Ո՛չ ի թագաւորէ ակն առնու, եւ ոչ ի բռնաւորէ. (Սարգ. յկ. Զ. Ժ։)
Ամենահաս ձեռօքն զբռամբ ածէ զձեզ. (Լմբ. սղ.։)
possessed, demoniacal.
ՔԱՋԱԿԱԼ. Կալեալ ի քաջէ. այսինքն այսահար. ըմբռնեալ ի չար ոգւոյ. կամ Դեւ գիւցազանց.
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
ՔԱՐՇԵԼ. Լլկել. բռնադատել. չարչրկել.
σύρω, κατασύρω traho, extraho, detraho ἔλκω, καθέλκω deduco եւ այլն. Ի քարշ արկանել. ձգել զկնի իւր, կամ յինքն. ձգձգել. բռնի վարել. իջուցանել. քաշել, քաշքշել, քըսքըսել. պ. քէշիյտէն, քէլիտէն. թ.
heathpease, ervum, orobus, bitter vetch, fitch.
Քիսամն, որոպոս. (Հին բռ.։)
amphimacer.
Իսկ ի (Հին բռ.) ի կարգի փաղանուանց դնին։
amphibrach.
cf. Քուռութ.
cf. Քուռութ.
leek.
monk's cap, cowl, capuche, hood, cuculla.
Քուսիթա, կնգուղ, կամ վեղար, կամ գտակ. (Հին բռ.։)
scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
Քուք, կամ քուրքս, աւազակուռ գանիչ. (Հին բռ. որ առեալ է ի բանէ աստի.)
to knit one's brows, to be haughty.
Քռստել եւ քողել. (այսինքն) պճնել. (Հին բռ.։)
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
Քրէական մեղք, որ է ի թագաւոր. (Վրդն. թուոց.։ Նոյնպէս եւ Հին բռ. եւ Լծ. նար.) (որք երեւին ակնարկել եւ ի յն. քի՛րօս, տէր, եւ ի ռմկ. գռալ, թագաւոր)։
chrysoprasus.
ՔՐԻՍՈՊՐԱՍՈՍ կամ ՔՐԻՒՍՈՊՐԱՍՈՍ. գրի եւ ՔՐԻՒՍՈՊՐՈՍ, եւ այլն. Բա յն. խռիսօ՛բռասօս. χρυσόπρασος chrysoprasus. Քար պատուական ընդ ոսկեգոյն եւ ընդ կանաչագոյն, իբր ի գոյն ոսկւոյ եւ պրասի, այսինքն փրասայի. փէրիւզէ.
having or bearing J.-C. in the heart.
χριστόληπτος christi sponsa. Ունօղ զքրիստոս յինքեան, եւ ըմբռնեալ ի քրիստոսէ. հարսնացեալ ի քրիստոսի.
cf. Քրմանոյշ.
Քրմուհեայ անդրէն առնուլ զմարգարէութիւնն հրամայեաց Կացուրդ եղանել աթենայ. եւ զնորին քրմուհի երակլէս բռադատէր։ Անիծանէ եւ քրմուհեացն ըստ սուտ տեսլեացն. պմ. աղեքս։ պիտ։ (Նախ. եզեկ.։)
cf. Քրտնիմ.
Թէ ոչ քրտնեսցի մշակն, ոչ ըմբռնէ արդիւնս շահեկանս. (Ագաթ.։)
ruffle.
Իսկ (Հին բռ.) ասէ.
cf. Օգնութիւն;
alliance, league cooperation, collaboration.
Այլուստ լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէից։ Մի՛ հեռի առներ զօգնականութիւն քո յինէն։ Օգնականութեամբ լցեալ բարձրելոյն։ Յուսացեալ յօգնականութիւն տեառն։ Զօրէնս յօգնականութիւն ետ։ Հազիւ կարացաք ըմբռնել զմակոյկն, զոր առեալ՝ յօգնականութիւն կապէին ընդ նաւն. եւ այլն։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
blowing in the air.
Ուստի ելանեն օդաշունչ սիգք հողմոց բռնութեան. (Ագաթ.։)
floating, flying through the air.
Ընդ արծուոյ եւ ընդ բազէի օդապարիկ լինիցի։ Նոյնք ի յօդս օդապարիկք։ Թեւքն զմարմին թռչնոյ օդապարիկ առնէ։ Թռչունն կերակրոյն ցան կութեամբ ի վարմն յօդապարիկ լինելոյն ըմբռնի։ Բոյն է օդապարիկ մտաց մեր յերկային յարկին. (Խոսր.։ Շ. միշտ էիդ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Օդապար;
balloon, air-balloon or aerostatic-balloon.
Ընդ արծուոյ եւ ընդ բազէի օդապարիկ լինիցի։ Նոյնք ի յօդս օդապարիկք։ Թեւքն զմարմին թռչնոյ օդապարիկ առնէ։ Թռչունն կերակրոյն ցան կութեամբ ի վարմն յօդապարիկ լինելոյն ըմբռնի։ Բոյն է օդապարիկ մտաց մեր յերկային յարկին. (Խոսր.։ Շ. միշտ էիդ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)