Definitions containing the research հուր : 1613 Results

Յօտ, ոյ, ի

See full entry →

s.

vine slips or cuttings, vine-branch.

NBHL (1)

Զի՞նչ լինիցի փայտ որթուն ... զի ամ ի յամէ զյօտ նորա ծախէ հուր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ե. 4. (ա՛յլ ձ. զ՝օտ, կամ զհօտ)։)


Ն (nou)

See full entry →

s.

the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.

NBHL (1)

Ի խորհուրդ անուան տառիս գրի.


Նազելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

excellent, praiseworthy, egregious, honourable, respectable;
honest, brave, gallant, reserved, grave, serious;
delicate, nice, pretty, genteel, charming, gracious;
գնացք —ք, majestic port or bearing;
ճեմք —ք, languishing or languid air.

NBHL (1)

Առ ամենասին նազելի եւ հռչակաւոր (առաքինի գործն)։ Զպարկեշտ եւ զնազելի վարուց զխորհուրդսն կատարեն։ Նազելի քահանայութիւն։ Նազելի պարկեշտութիւն։ Նազելի պարկեշտ կամ պարկեշտագոյն. (Փիլ.։)


Նախագիծ, գծի

See full entry →

adj. s.

traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.

NBHL (1)

Նախագիծ նորատեսութեանցն դիտմանց։ Նախագիծ դիտմամբ նկատեալ զհրաշալի քո խորհուրդ։ Որոյ տեսչութեամբն աստուծոյ նախագիծ ի ծովէ քարն պատուական. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)


Նախագործ

See full entry →

adj.

first acting or operating;
made before.

NBHL (1)

Յայնժամ զարհուրեալ դողան առաջի բեմին զնախագործսն հրապարակեալ. (Գանձ.։)


Նախագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.

NBHL (1)

Ստուերական տօն, որ զաւետարանին նախագրէր զճշմարտութիւն։ Զխորհուրդս ի նորա (սողոմոնի) դէմս նախագրէր. (Խոր. վրդվռ.։ Նիւս. երգ.։)


Նախադատեմ, եցի

See full entry →

va.

to prefer, to put before.

NBHL (1)

Ոչ ոք նախադատէ ինչ, եթէ ոչ խորհեսցի. եւ ոչ յօժարի, եթէ ոչ դատեսցի։ Խորհուրդ ի վերայ տակաւին խնդրելեացն է, իսկ յօժարութիւն՝ ի վերայ նախադատելոցն։ Նախադատելոցն ի խորհրդոյն՝ փափագեմք յոյժ յօժարեալք. (Նիւս. բն.։)


Նախակարգ

See full entry →

adj.

predestined, pre-established, predisposed;
— բան, preliminary, preamble.

NBHL (1)

Եկեալ սքանչելի խորհրդակից որդին աստուծոյ՝ կատարել զխորհուրդ նախակարգ յաւիտենիս։ Նախակարգաւ եւ խելամուտ հմտութեամբ զտօրէնութեան տեսչութիւն յարդարել. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Առն՝ զոր ի նախակարգ բանիս նշանակեմք, էր մաշթոց անուն. Կորիւն.։)


Նախաճառ

See full entry →

adj.

predicted, foretold, prophesied;
— քարոզութիւն, prediction, foretelling, prophecy.

NBHL (2)

Նախաճառս բանագրութիւն յապառնեացս խորհուրդ հոգւոյ ակամբն նայի. (Նար. խչ.։)

Մեղաք, եւ տեսաք, զնախաճառ խորհուրդս մեք կատարեցաք. (Տաղ.։)


Նախանձոտ

See full entry →

adj.

cf. Նախանձորդ.


Նախապատուեմ, եցի

See full entry →

va.

to respect, to honour most, to pay the highest honour to.

NBHL (1)

Զաստուածային զխորհուրդն առնելով՝ քան զսա նախապատուեաց զարծաթ. (Գանձ.։)


Նախիմաց, ից

See full entry →

adj.

knowing, acquainted with beforehand;
prescient, provident.

NBHL (1)

Որ նախիմաց իմաստութեամբ տնօրինեցեր զխորհուրդ սուրբ եկեղեցւոյ. (Շար.։)


Նանրախոհ

See full entry →

cf. Նանրախորհուրդ.


Նանրախոհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vain thoughts.

NBHL (1)

Խորհելն ի նանիր եւ զնանիրս. խորհուրդ նանրութեան.


Նանրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Նանրիմ.

NBHL (1)

Նանրացան ի խորհուրդս իւրեանց. (Հռ. ՟Ա. 21։)


Նաւարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

navigation, voyage at sea, passage.

NBHL (1)

Պիղատոս զարհուրեալ ի ցասմանէ թագաւորին՝ դաւ անձինն արար ի նաւարկութիւնն ի խորս ովկիանոս ծովու. (Զքր. կթ.։)


Յապաղ

See full entry →

adj.

very patient, very hopeful, long-suffering.

NBHL (1)

Մեծախորհուրդ ասէ զյապաղսն եւ զառաքինիսն, որք մեծամեծացն սպասեն պարգեւաց. (Լծ. ածաբ.։)


Յապաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to defer, to put off, to procrastinate, to prorogue;
to retard, to hinder, to stop, to protract, to delay;
to prolong, to lengthen;
to temporize;
cf. Յապաղիմ.

NBHL (1)

Յապաղեն զխորհուրդս, որ ոչ պատուեն զխորհրդակիցս։ Յապաղեաց զնոսա փելիքս։ Մի՛ յապաղեր զտուրս կարօտելոյն։ Ի ժամանակի հատուցմանն (փոխոյն՝) յապաղէ զժամանակն. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 22։ Գծ. ՟Ի՟Դ. 22։ Սիր. ՟Դ. 3։ ՟Ի՟Թ. 6։)


Յառաջաբան, ից

See full entry →

s. adj.

preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.

NBHL (1)

Զսոցուն խորհուրդն յառաջաբանի անդ հաւաստեաւ յայտնեցաք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Յառաջադիր

See full entry →

adj.

placed before, propounded.

NBHL (1)

Յառաջադիր չարչարանք, կամ խորհուրդ չարչարանաց. կամ աւետարան (ղկ. նախ քան զգործս առաքելոց). (Ագաթ.։)


Յառաջատես, աց

See full entry →

adj.

foreseeing;
provident;
cf. Զգուշութիւն;
— լինել, to foresee.

NBHL (1)

Եցոյց մեզ զմեծ խորհուրդ յառաջատես արարչութեան իւրոյ. (Փարպ.։)


Յառնեմ, յարեայ, արի, յարուցեալ

See full entry →

vn.

to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.

NBHL (1)

Զիջեալն ի յերկնից հուր՝ ոչ որպէս նուաղեալ ինչ, եւ անդրէն յարուցեալ, այլ անշիջաբար մնալ. (Մեկն. ղեւտ.։)


Յար

See full entry →

adj. adv.

adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.

NBHL (1)

Արդար էր, զի ոչ եղեւ յար ի խորհուրդս եւ ի գործս նոցա ընդ չարախօսսն. (Եփր. աւետար.։)


Յարագեմ, եցի

See full entry →

va.

to insolate, to expose to the sun or to the open air;
to hang.

NBHL (1)

Յարագիլ ասէ զպատարագելոյն նոցա խորհուրդ, եւ կամ զփոյթ (զարագելն) նոցա նահատակութեանն. (Լծ. ածաբ.։)


Յարադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to appose, to set, to subjoin, to add, to append, to affix.

NBHL (1)

Առ իրեարս յարադրեալ։ Զդաւողականն յարադրեաց խորհուրդ։ Ի վերայ զտէրունականն յարադրելով արձակել ձայն։ Զո՞ ոք զուգամասնելով բերեալ յարադրեսցուք առ սա։ Յարադրելով առ իրեարս։ Ըստ անցնիւր պատշաճի յարադրել անուն. (Պիտ.։)


Յարակէզ

See full entry →

adj.

perpetually burning or burnt.

NBHL (1)

Զառանց լուսոյն եւ զյարակէզն հնացուցանելով զհուր. (Անյաղթ բարձր.։)


Յարդատեսակ

See full entry →

adj.

like straw.

NBHL (1)

Զյարդատեսակ ժողովս մեղաւորաց ձախակողմանն ... արկանէ ի հուրն անշէջ։ Զպտուղ չարչարանացն առեալ ընդ ձեզ տանիք. իսկ յարդատեսակ չարչարանքն աստանօր մնան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)


Յաւակնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to assume, to arrogate, to take too much on oneself, to pretend to, to presume.

NBHL (1)

Ոչ բաւականացաւ չարեօք մարդկան, այլեւ առ Աստուած եւս, եւ առ Սուրբս նորա յաւակնեալ։ Աստուածորդի զնա ձայնէր, զի այնու փքացեալ՝ առ հուրն յաւակնեալ զինքն տայցէ. (Արծր. ՟Ա. 14։)


Յաւակնոտ

See full entry →

cf. Յանդուգն.

NBHL (1)

Յանդուգն. յահուր.


Յաւելում, լի

See full entry →

va.

to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.

NBHL (1)

Որպէս ոք՝ զի ի հուր բորբոքեալ յաւելուցու բազում նիւթս փայտի։ Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Գ։)


Յաւելում, լայ

See full entry →

vn.

to augment, to be multiplied, to grow, to increase, to be enlarged;
to adhere to, to go over to, to add, to join, to incorporate;
մեռաւ եւ յաւելաւ յազգ իւր, he died and was gathered to his fathers;
cf. Հայր.

NBHL (1)

Որպէս ոք՝ զի ի հուր բորբոքեալ յաւելուցու բազում նիւթս փայտի։ Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Գ։)


Յաւէտախաղաց

See full entry →

cf. Մշտախաղաց.

NBHL (1)

Յաւէտախաղաց հուր, եւ միտք։ Յաւէտախաղաց գետք, կամ փառք վերինն Երուսաղէմի. (Նիւս. կազմ.։ Փոտ. առ Զքր. կթ.։ Դիոն. թղթ.։)


Յեղյեղուկ

See full entry →

s.

changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.

NBHL (1)

Յեղյեղուկ ալիք, կամ խորհուրդ. (Ագաթ.։ Վեցօր. ՟Բ։)


Յեղյեղում, ղի

See full entry →

va.

cf. Յեղյեղեմ.

NBHL (1)

Նոյնք բազում անգամ յեղյեղուն (խորհուրդք ընթերցուածոց). այսինքն կրկնին պէսպէս օրինակաւ. (Արշ. ՟Բ։)


Մխեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.

NBHL (2)

ՄԽԵԼ. βάπτω, ἁκονάω tingo, acuo. որպէս Կարծրացուցանել զերկաթ իբրեւ զպողովատիկ. իմա՛ մխելով ի ջուր ջերմ, կամ նախ ի հուր, եւ ապա ի ջուր. (իրօք կամ նմանութեամբ)

Ի հուր դնէր զսա, եւ յետ այնորիկ մխէր ի ջուր. (Պղատ. տիմ.։)


Մկրտեմ, եցի

See full entry →

va.

to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.

NBHL (2)

Ես մկրտեմ զձեզ ջրով յապաշխարութիւն. բայց որ զկնի իմ գայ, նա մկրտեսցէ զձեզ ի հոգին սուրբ եւ ի հուր։ Եկի ես ջրով մկրտել, Նա է՝ որ մկրտէ հոգւովն սրբով։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ. եւ այլն։

Այսօր հուրն ի ջուրն մկրտի, եւ մկրտեալն՝ զնա սրբէ. (Ժմ. յն.։)


Մկրտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.

NBHL (1)

Սուրբ խորհուրդ քրիստոսական մկրտութեան. որ եւ ասի ԼՈՒՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ, ԿՆԻՔ.


Մղեղակ, աց

See full entry →

s. adj.

fine ashes;
burned to ashes.

NBHL (1)

Զմերս աւերել կարասցեն քաղաք, եւ հուրբ մղեղակ զգեղեցկատեսակն կիզուլ շինուածս. (Պիտ.։)


Մնամ, ացի

See full entry →

vn.

to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.

NBHL (1)

Խորհուրդ տեառնմնայ յաւիտեան։ Ինքն մնաց անդէն ի գալիլեա։ Ի խաւարի մի՛ մնասցէ։ Կալ մնալ ի շնորհսն աստուծոյ։ Առ ձեզ մնացից, եւ կամ ձմերեցից։ Հանին զնոսա եգիպտացիքն, եւ ոչ կարէին մնալ.եւ այլն։


Մշտաշարժ

See full entry →

adj.

perpetually in motion.


Մշտավառ

See full entry →

adj.

always lighted or burning.

NBHL (1)

Ի մշտավառ հուր առաքումն. (Սկեւռ. աղ.։)


Մշտնջենաւոր

See full entry →

cf. Մշտնջենաւորական.

NBHL (1)

Յայտնեցին զխորհուրդ հարսանեաց մշտնջենաւորաց աստուածորդւոյն. (Ագաթ.։)


Մոլեկան

See full entry →

cf. Մոլի.

NBHL (1)

Դարձեալ այլ մոլեկան հուր հրդեհի բորբոքէր ի կողմանց արեւելից. (Ղեւոնդ.։)


Մոլեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive mad.

NBHL (1)

Վտանգէ զիս որովայն իմ, յորժամ լնում զնա. մոլէ եւ կիզէ զմարմին իմ։ Զձեզ մոլեն դեւք առ նոսա (ի պաշտել զարեգակն եւ զհուր). (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ը։)


Մոլորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

wandering, straying, aberration;
error, heresy;
seduction, perversion, subornation, corruption;
fury, mania, folly, frenzy, madness;
— մտաց, mental aberration;
ծայրայեղ —, sad extremity, excess;
բազում դպրութիունք զքեզ ի — դարձուցանեն, much learning doth make thee mad.

NBHL (1)

Մեք անմիտք զվարս դորա մոլորութիւն համարէաք։ Զիմաստութեան խորհուրդսն իբրեւ մոլորութիւն համարէին։ Իբրեւ զմարգարէ յիմարեալ, իբրեւ զայր մի այսակիր, ի բազմութենէ անիրաւութեանց քոց յաճախեաց մոլորութիւն։ Մոլորութիւն ի տան աստուծոյ տնկեցին։ Մոլիս պօ՛ղէ. բազում դպրութիւնք զքեզ ի մոլորութիւն դարձուցանեն. եւ այլն։


Մոխիր, խրոց

See full entry →

s.

ashes;
օր մոխրոց, Ash-Wednesday;
փոխարկումն ի —, incineration;
— լինել, to burn or reduce to ashes;
ի — եւ յաճիւն դարձուցանել, to incinerate, to reduce to ashes;
to lay in ashes, to waste or desolate;
ապաշխարել մոխրով, to do penance;
հուր ծածկեալ ընդ մոխրով, fire lies under the ice;
there is fire lurking under the ashes;
cf. Թաւալիմ.


Մոխրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Մոխրեմ.

NBHL (1)

Հուր եկի արկանել՝ ի մարմինս, զոր երկիր անուանեաց, զի մոխրացուսցէ զխորհուրդս մարմնոյ, եւ ծախեսցէ զխոտ, եւ այլն. (Մեկն. ղկ.։)


Մոռացումն, ման

See full entry →

s.

forgetfulness, want of memory;
ի — գալ, անկանել, to fall into oblivion;
ի խորանկանել, ի մոռացմունս խորոց մատնիլ, to be buried in oblivion.

NBHL (1)

Մոռացումն արարեալ մանուկ՝ ընկէց զինքն ի հուր. (Ճ. ՟Ա. իմա՛ թողեալն մոռացմամբ։)


Մորոս, աց

See full entry →

adj. s.

foolish, mad, insane, idiot, simpleton, dolt.

NBHL (2)

Ի խորհուրդ մի՛ մտաներ ընդ առն մորոսի. (Սիր. ՟Ը. 20. եւ այլն։)

Անխորհուրդ փարիսեցիքն, եւ մորոս սադուկեցիքն. (Համամ առակ.։)


Մութ, մթոյ, ով

See full entry →

cf. Մութն.

NBHL (1)

Մութ է գոյն դիմաց մերոց. վասն զի ոչ զուարթացան երեսք մեր ի խորհուրդս սրբութեան. (Եղիշ. միանձն.։)