Entries' title containing հայր : 77 Results

Հայրենաբուն

See full entry →

adj.

indigenous, native.


Հայրենադրուժ

See full entry →

s.

traitor to one's country.


Հայրենական, ի, աց

See full entry →

adj.

paternal;
patrimonial;
— ստացուացք, patrimony, inheritance.

NBHL (2)

πατρωός, πατρικός paternus Հայրական, եւ հայրենի. սեպհական հօր եւ հարց եւ նախնեաց, եւ բնիկ աշխարհին. հօրենական, ծնողական, պապենական, բուն հայրենեացը.

Յաշխարհն հայրենական (այսինքն յերկինս) հայել. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Հայրենասէր, սիրաց

See full entry →

adj. s.

fond of one' country, patriotic;
patriot;
ճշմարիտ, անձնանուէր —, a genuine, devoted patriot.

NBHL (2)

Որ ունի զսէր առ հայրենի աշխարհ եւ ազգ իւր.

Սա այր եղեալ հայրենասէր, եւ աշխատասէր. (Խոր. ՟Ա. 12։)


Հայրենասիրական, ի, աց

See full entry →

adj.

patriotic.


Հայրենասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriotism, love of one's country.


Հայրենավրէժ

See full entry →

s.

avenger of one's father or country.


Հայրենատուր

See full entry →

adj.

left by a father, transmitted from the ancients;
paternal, ancestral.

NBHL (6)

ՀԱՅՐԵՆԱՏՈՒՐ πατρόδοτος, πατροπαράδοτος a patre vel patribus traditus. որ եւ ՀԱՅՐԱՏՈՒՐ. Ի հօրէ անտի իւրմէ, եւ ի հարց տուեալ. որդւոց յորդիս աւանդեալ ի նախնեացն հայրենեաց. հայրենական.

Ի ձերոց ունայնութեան հայրենատուր գնացիցն. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 18։)

Տիրէ հայրենատուր վիճակեալ աշխարհի իւրոյ. (Յհ. կթ.։)

Վրթանէս՝ լի հայրենատուր շնորհօք, եւ բանիւ վարդապետութեամբ. (Կաղանկտ.։)

Հաճեցաւ յիս (տէր) հայրենատուր օրհնութեամբ։ Հայրենատուր խատով յառաջ կոդէ (որդեակ ասելով). (Համամ առակ.։)

Զգեցաք զպատմուճան հայրենատուր. (Գանձ.։)


Հայրենաւանդ

See full entry →

adj.

transmitted or inherited from one's father or forefathers, hereditary.


Հայրենի, ենւոյ

See full entry →

adj.

paternal;
native, natal;
— ժառանգութիւն, patrimony;
— գաւառ, աշխարհ, երկիր, cf. Հայրենիք.

NBHL (16)

Նոքա զինչսն՝ զոր ի հայրենեացն անտի ունէին։ ցրուէին. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)

πάτριος, πατρωός, πατρικός patrius, paternus. Սեպհական հօր, եւ հարց, եւ նախնեաց. հայրական. հայրենական. հայրենեան. եւ Իւրական. սեպհական. հօրենական, պապենական, հին, բուն, իւրը.

Առի ես ինձ կին ի զաւակէ հայրենի իմոյ. իմա՛, հայրենւոյ իմոյ (այսինքն գաւառի, որպէս դնի ի յն)։

Զինչսն մեր հոգամք, թէպէտ եւ հայրենիք իցեն։ (Ոսկ.յհ. ՟Բ. 33։)

Նախնեաց մերոց հովուութիւնն հայրենի էր (այսինքն սեպհական). (Եւս. քր. ՟Ա։)

Այս են կամք հայրենիք (այսինքն հօր). (Մաշտ.։)

Զիա՞րդ թերակատարն զխորհուրդն հայրենի իմացաւ. (Եզնիկ.։)

Որդի է, որպէս ի հօրէ ունի զհայրենիսն. (Իգն.։)

Որք զհայրենիսն ընդ վայր ծախեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)

Որ զհայրենիսն փաղաղեաց, եւ եղջերն ցանկայր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Անյագ առնիցեն զընթերցումն պատմութեանց մերոց հայրենեացն. (Խոր. ՟Գ. 1։)

Ծանօթս տուեալ մովսիսի ի հայրենեաց անտի (ասելով, ես եմ աստուած աբրահամի. (Սհ. յկ). Ագաթ.։)

Ելանել նմա ի հայրենեաց իւրոց։ Արդ ելեալ աբրահամ ի հայրենեաց իւրոց. (Ագաթ.։)

Մի՛ գնասցես վասն պիտոյից քոց ի հայրենիսն քո. (Վրք. հց. ՟Ե։)

Դէմ եդեալ ի բիւզանդիոն ելանել՝ փափաքելով մերոց հայրենեացն. (Խոր. ՟Գ. 62։)

Վաղիւն երթալոց ես ի հայրենիսն, անդ հանգիր. (Նեղոս.։)


Հայրենիք, նեաց

See full entry →

s.

native country, native-land, country, birth place, home;
parentage;
patrimony, paternal property, fortune;
հող —նեաց, fatherland;
սէր, յիշատակ —նեաց, patriotism;
remembrance of one's native land;
անձուկ, կարօտ —նեաց, longing for home;
home-sickness, nostalgia;
վտարել զոք ի —նեաց, to expatriate;
ելանել ի —նեաց, to go abroad, to leave one's native land;
թողուլ զ —նիս, to quit one's country;
երթալ, դարձ առնել ի —նիս, to return to one's country;
մտանել ի —նիս, to return home, to regain one's native land;
արժանի լինել —նեաց, to deserve well of one's country;
ծառայել —նեաց, to serve one's country;
նուիրել զանձն —նեաց, զանձն դնել ի վերայ —նեաց, to devote oneself to the service of one's country, to consecrate oneself to one's country's welfare.


Հայրիկ

See full entry →

s.

dear father, papa;
ընդէ՞ր ոչ ուտես —, dear papa, why don't you eat?.

NBHL (3)

Իբր՝ Ո՛վ հայր քաղցրիկ, սիրուն. կամ Պատկառելի դու ծեր. իմ հայրիկս.

Ժուժեա՛ հայրիկ. (Տոբ. ՟Ժ՟Ա. 13. յն. լտ. հա՛յր։)

Զիա՞րդ զգուշանաս հայրիկ՝ ի մխիթարութենէ անտի գրոց կարօտացեալ. (Եւագր. ՟Ը։)


Հայրորդի

See full entry →

adj.

having sons.


Հայրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

paternity.

NBHL (9)

Ամենայն հայրութիւն եւ որդիութիւն (յաստուծոյ) պարգեւի մեզ. եւ երկնայնոց զօրութեանց հոգեւորապէս այսպիսւոյս հայրութեան եւ որդիութեան կատարեցելոյ. (Դիոն. ածայ.։)

Յաստուծոյ հայրութենէն անցանէ հայրութեան անուն եւ մեզ. (Պիտառ.։)

Ուստի ամենայն հայրութիւն անուանեալ կոչի երկնաւորաց եւ երկրաւորաց. (Ագաթ.։)

Սուրբ եղիցի անուն քո. յիս ասէ սուրբ եղիցի քոյ հայրութեանդ անուն, առ ի վայելչական զիս լինել գործոց ըստ քում հրամանի հայրութեան. (Կիւրղ. ղկ.։)

Մինչեւ ցաբրահամ, որ է նահապետ հայրութեան նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 4։)

Հաւաստեմք առ մեզ զհայրութիւնն։ Հայրութեան, կամ տէրութեան. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)

Պատճառ որդւոյ հայրութեամբ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)

Բաց ի հայրութենէն, եւ յիսկզբանէն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)

Հովիւ ժողովրդեան կոչիմք, եւ վանորէից հայրութիւն առնեմք. (Լմբ. պտրգ.։)


Հայրօրէն

See full entry →

adv.

cf. Հայրաբար.

NBHL (3)

Զի՞նչ յոյս գոյ ... սնուցանելոյ հայրօրէն ուսմամբ եւ երկիւղիւ տեառն զնոսա. (Շ. ընդհ.։)

Եւ չխնդրեցի զարքայութիւն՝ ըստ հայրօրէն բարւոյ խրատին. (Յիսուս որդի.։)

Առ խաչօղսն տեառն իւրոյ, եւ ծարաւիսն արեան իւրոյ հայրօրէն գթովք խօսեցեալ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)


Սանահայր, հօր

See full entry →

s.

godfather.

NBHL (1)

ՍԱՆԱՀԱՅՐ ՍԱՆԱՄԱՅՐ. ռմկ. սանահար, սանամար. Հայր եւ մայր զաւակին, որ լեալ է սան այլոց՝ որք կոչին կնքահայր.


Նախահայր, հօր

See full entry →

s. fig.

the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.

NBHL (6)

πρωτοπάτωρ, προπάτωρ primus pater, generis pater, patriarcha եւ avus եւ auctor. Նախնի հայր. Ադամ, եւ նահապետք.

Պարտեաց զնախահայրն։ Ըստ պարտեաց նախահօրն. (եւ այլն. Շար.։)

Նոյ եղեւ երկրորդ նախահայր աշխարհի. (Ճ. ՟Ը.։)

Նախահայր ազգին (աբրահամ)։ Յաղագս նախահօրն աբրահամու։ Նախահայրն յակոբ։ Նախահարբ (աբրահամաւ). (Փիլ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Ճ. ՟Բ.։ Պիտ.։)

Ծնող մեր ըստ աւետարանին եւ նախահայր. (Յհ. կթ.։)

Նախահայր երկախանչիւրոց (մշակութեան եւ զինուորութեան) ամենաբարի թագաւորն (աստուած). (Պիտ.։)


Մարգարէահայր

See full entry →

s.

a prophet's father.

NBHL (2)

Մարգարէահայր մարգարէն ամովս. (Նար. յովէդ.։)

Զաքարիա մարգարէահայր յովհաննու մկրտչին. (ՃՃ.։)


Որդեհայրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Sabellianism, Socinianism.

NBHL (3)

ՈՐԴԵՀԱՅՐՈՒԹԻՒՆ. ὐιοπατορία cum quis et filius et pater sit. գրի եւ ՈՐԴԵՀՕՐՈՒԹԻՒՆ ՈՐԴԵՀԱՐՈՒԹԻՒՆ. Մոլորութիւն սաբէլեան խառնակութեան՝ մի անձն համարելով զորդի ընդ հօր. որ եւ հայրաչարչարութիւն ապողինարիտաց.

Ո՛չ որդեհայրութիւն խոստովանիմք, որպէս սաբեղիանոսք։ Որդեհայրութիւն ի ներքս ածեալ մուծանես. (Աթ. ՟Է։ Յհ. իմ. երեւ.։)

Մի՛ օտարացուսցես ի հօրէ զորդի, եւ մի՛ խառնակեալ որդեհայրութիւն (որդեհօրութիւն) երեւեցուսցես։ Ոմանք որդեհայրութեամբ (կամ որդեհարութեամբ) պատմեն. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ե։)


Սկզբնահայր

See full entry →

cf. Նախահայր.

NBHL (4)

Նախահայրն ադամ. հին նահապետ. եւ Առաջինն յիմիք կարգի. հեղինակ. գտակ. սկզբնապատճառ, նախաշաւիղ. նախկին օրինակ.

Պատուիրանի սկզբնահօրն դաւանութեան։ Իսկ զբնահայրն սկսեալ մինչեւ ի սպառումն ծննդոց նորա։ Շիրմի սկզբնահօրն պաշտպան. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ղ. ՟Ղ՟Գ։)

Երրորդ գարուննոյ սկզբնահայրն որպէս ադամ։ Զսկզբնահայրն ապաշխարութեանց զենովք վերածեաց յերկինս։ Սկզբնահայրն հաւատաց (աբրահամ)։ Փոխանակ նոյի երկրորդ սկզբնահայր կոչեցաւ քրիստոս նորոյ ծննդեան եկեղեցւոյ. (Տօնակ.։ Նար. հբ։ Շ. բարձր.։)

Սկզբնահայր եւ նախաշաւիղ սիրոյն ընթացից (աստուած)։ Սկզբնահայրդ խոստովանութեան անյայտ ծածկութից՝ որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Սկզբնահայրն չարեաց սատանայ. (Նար. ՟Կ՟Է. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ա։)


Վանահայր, հօր

See full entry →

s.

prior, superior, abbot, archimandrite.


Քաջահայր

See full entry →

cf. Հօրամոյն.

NBHL (2)

ըստ յն. բարեհայր. էւբա՛դօր. εὑπάτωρ . որպէս մականուն Եւպատովր, որ եւ ՀՕՐԱՄՈՅՆ ասի. որպէս թէ բարի հօր բարի զաւակ. թէպէտեւ երկոքեան չարք էին.

Վասն ընդ երեւելին (եպիփան) անտիոքայ, կամ ընդ քաջահայր որդի նորա ճակատամարտս. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 22։)


Քերթողահայր, հօր

See full entry →

s.

prince or father of poets, of grammarians.

NBHL (1)

Մովսէս խորենացի, որ կոչեցաւ քերթողահայր։ Մեծ վարդապետին մովսէսի քերթօղահօրն։ Մովսէսի քերթողահօրն՝ յաղագս կարգեաց եկեղեցւոյ. (Ճ. ՟Զ.։ Ասող.։ ՟Բ. 1։ Ի գիրս խոսր.։ եւ Արշ. եւ այլն։)


Հայրապետարան, ի, աց

See full entry →
NBHL (1)

Սնեալ եւ ուսեալ ի սրբումն հայրապետարանի. (Յհ. կթ.։)


Definitions containing the research հայր : 1084 Results

Աւարտաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

epilogue, concluding discourse.

NBHL (1)

Մովսէսի խորենացւոյ աւարտաբանութիւն մերոց հայրենեաց. (Խոր. ՟Ա. 1. ի վերնագրի։)


Աւետիք, ետեաց

See full entry →

s.

good news, notification of good news;
երկիր աւետեաց, land of promise;
աւետիս տալ, cf. Աւետեմ;
տօն աւետեաց, Lady-day.

NBHL (1)

Աւետիս քեզ մարիամ։ Աւետիս քեզ հայր մեր ադամ. աւետիս քեզ մայր մեր եւայ. (Տաղ.։)


Աքսոր

See full entry →

s.

exile, ban, banishment, transportation.

NBHL (1)

ԱՔՍՈՐ մանաւանդ ԱՔՍՈՐՔ ԱՔՍՈՐԱՆՔ. լծ. յն. էքսօրի՛ա. ἑξορία exilium, exterminatio Արտասահմանութիւն. տարագրութիւն ի հայրենեաց. սիւրկիւն. որ եւ տեղի արտասահմանութեան.


Աքսորանք

See full entry →

s.

cf. Աքսոր.

NBHL (1)

ԱՔՍՈՐ մանաւանդ ԱՔՍՈՐՔ ԱՔՍՈՐԱՆՔ. լծ. յն. էքսօրի՛ա. ἑξορία exilium, exterminatio Արտասահմանութիւն. տարագրութիւն ի հայրենեաց. սիւրկիւն. որ եւ տեղի արտասահմանութեան.


Աքսորեմ, եցի

See full entry →

va.

to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.

NBHL (2)

Աքսորեաց զյովհաննէս ի դեօղն պռենետոն։ Հրամայեաց աքսորել ի կոկիսոն հայոց։ Որք աքսորէին զսուրբ հայրապետն (այսինքն տանէին յաքսորս). (Հ. կիլիկ.։)

Աքսորէ ակամայ ի դրախտէն զեւայ, եւ զկրօնաւորն կամաւ յիւրոց հայրենեաց. (Կլիմաք.։)


Բաբախումն, ման

See full entry →

s.

cf. Բաբախիւն.

NBHL (1)

Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։


Բագին, գնաց

See full entry →

s.

altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.


Բազմաբաշխ

See full entry →

adj.

that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.

NBHL (1)

Զմեծ հայրապետն Գէորգ ի կապարանէն բազմաբաշխ գանձիւք տայր արձակել. (Կաղանկտ.։)


Աղակատանք

See full entry →

s.

debauch, debauchery;
excess;
յաղակատանս հասանել, to fall into debauchery.

NBHL (1)

Զազնուականի ուրուք զորդի յաղակատանս հասեալ տեսանիցէ ոք, եւ ասիցէ, թէ կորուսանելոց է զինչս հայրենիս. (Եզնիկ.։)


Աղեղնաւոր, աց

See full entry →

s.

archer;
Sagittarius.


Աղերս, ի, ոյ, ից

See full entry →

s.

supplication, petition, deprecation, entreaty;
— արկանել, — մատուցանել, յ— մատչել, to supplicate, to implore, to pray, to request.

NBHL (1)

Չգայր յաղերս պաղատանացն ... Զյաճախագութ հայրն չխոնարհեցուցանէ յաղերս եւ յողորմ. (Նոյն. ՟Թ։)


Աղիք, աղեաց

See full entry →

s. pl.

bowels, guts;
tripe, garbage;
intestines, entrails;
strings, chords;
խռովին — իմ, I have pity, compassion;
որդի աղեաց, well loved son.

NBHL (1)

Որպէս հայր ի վերայ աղեաց խարշի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Աղջիկ, ջկան, ջկունք, կանց

See full entry →

s.

maid, girl, virgin;
chamber-maid, female servant;
nursery-maid, child's maid.

NBHL (1)

Տարաւ զնա ի ներքս աներն իւր՝ հայր աղջկանն. (Դտ. ՟Ժ՟Թ. 4=9։)


Աղօթանոց, աց

See full entry →

s.

chapel, house of prayer.

NBHL (1)

Տուն իմ տուն աղօթից ասէ. այս է՝ տուն հայրենի, եւ հարց աղօթանոց. (Համամ առակ.։)


Աղօթեմ, եցի

See full entry →

vn.

to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.


Ամայանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become desert, to be uninhabited or uninhabitable.


Ամաչեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make ashamed.

NBHL (1)

Եսաւ անարգեաց զմայր իւր. եւ ամաչեցոյց զհայրն. (Համամ առակ.։)


Ամբարշտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impiety, irreligion, ungodliness, iniquity, unrighteousness, profaneness, wickedness, flagitiousness.

NBHL (1)

Ամբարշտութիւն է՝ առ Աստուածսն եւ առ ծնողսն եւ առ հայրենիսն սխալանս. (Արիստ. առաք.։)


Ամբողջանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be an integer;
to be entire or perfect.


Ամենագով

See full entry →

adj.

most praise-worthy, very laudable, most commendable.

NBHL (1)

Ամենագով հայրդ բաղձալի։ Ամենագով սուրբն։ Ամենագով այր ցանկալի՝ մայրդ ընդ որդւոյդ նահատակի։ Յամենագովն՝ յանկոխն ի թշնամեաց ի Կոստանդինուպօլիս. (Գանձ.։ Ոսկիփոր.։ ՃՃ.։)


Ամենակալութիւն, ութեան

See full entry →

s.

omnipotency.


Ամէնունակ

See full entry →

adj.

cf. Ամենունակ.

NBHL (1)

Բանն ամէնունակ հայրենի. (Նար. մծբ.։)


Աստուածապատիւ

See full entry →

adj.

honoured hy God, who has divine honour.

NBHL (1)

Աստուածապատիւ տէր սուրբ Գրիգոր։ Աստուածապատիւ հայր. (Գանձըն։ Մագ. ՟Ի՟Է։)


Աստուածարեալ

See full entry →

adj.

strengthened by God;
friend of God or familiar with God;
divine, holy;
— հայրապետ, holy pontiff.


Աստուածորդի, դւու

See full entry →

s.

Son of God.

NBHL (1)

Գնա՛ գնա՛ աստուածորդիդ պարսից։ Աստուածորդիդ պարսից, ահա հայր քո եւ Աստուած (կրակն), ընդէ՞ր զանգիտես. (Խոր. ՟Գ 55։)


Ատեան, տենից

See full entry →

s.

tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.

NBHL (1)

Միաբան յատեանն ելանեն խաչիւ եւ աւետարանաւ, խնկօք եւ մոմեղինօք։ Յատեան ելանեն խաչիւ եւ աւետարանաւ եւ մոմեղինօք եւ ամենայն զարդուք մինչեւ ասի հայր գթածն. եւ ելանեն նոյն զգեստիւն ի դուրս, եւ այլն. (Տօնաց. ստէպ։)


Արագիլ, գլաց

See full entry →

s.

stork.

NBHL (1)

Արագիլ արգար, զի զծերացեալ հայրն կերակրէ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։ Սահմ. ՟Ժ։)


Արամազդ

See full entry →

s.

Jupiter, Jove.

NBHL (1)

Տե՛ս բռ. յտկ. ան. պ. որմըզդ. յն. զեւս կամ դիոս. լտ. իու՛բբիդէռ, սեռ. էօ՛վիս. հայր անուանեալ աստուծոց.


Արարիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

creator;
author.

NBHL (1)

Զսիմոն (մոգ) զհայր եւ զարարիչ ամենայն չարեաց. (Եւս. պտմ. ՟Բ 13։)


Արարողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rite, ceremony;
— պատարագի or պատարագամատոյց, liturgy.

NBHL (1)

Յեկեղեցւոջ այլեւայլ արարողութեամբ։ Զհայրենի աւանդն իւրեանց յարարողութիւնս. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. երգ.։)


Արդեօք

See full entry →

adv.

perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !

NBHL (1)

Եթէ դինտէր ... դու արդեօք խնդրէիր ի նմանէ։ Եթէ հաւատայիք դուք Մովսէսի, հաւատայիք արդեօք եւ ինձ։ Եթէ Աստուած էր հայր ձեր, սիրէիք արդեօք զիս։ Զի եթէ էր ծանուցեալ, ոչ արդեօք զտէրն փառաց ի խաչ հանէին։ Եւ արդեօք ոչ էին կամք՝ զի այժմեկեսցէ. այլ եկեսցէ՝ յորժամ եւ պարապեսցէ. եւ այլն։ (Տե՛ս եւ Թուոց. ՟Ի՟Բ 37։ Առակ. ՟Բ 20։ Յոբ. ՟Խ՟Բ. 8։)


Արժան, ից

See full entry →

adj. s.

worthy, proper, suitable, fit;
cheap;
dignity;
right, equity, justice;
—է, it suits, it befits, it is necessary;
ոչ է —, it is not just, necessary, convenient;
— համարել, to judge worthy;
to deign;
ոչ — համարիլ, to disdain, to judge unworthy;
— ինչ էր, was it necessary ? — եւ իրաւ է, it is just to, fit;
յարժանս ou — տալ կաճառել՝ գնել, to give, to sell, to buy cheap or cheaply.

NBHL (2)

Ըստ արժանի սմա պատրաստէ զանձն իւր. (Եղիշ. հայր մեր.։)

Ունէին ստացուածս հայրենիս ըստ արժան բաւականին. (Եղիշ. ՟Ը։)


Բարեգործեմ, եցի

See full entry →

vn.

to do well, good.

NBHL (2)

Իբրեւ ի վերայ որդւոց հատուցելոց հայրաբար գթացեալ բարեգործէ. (Ագաթ.։)

Որ միանգամայն զամենայն աշխարհս բարեգործեցին։ Զազգս հայրապետաբար բարեգործեցեր. (Ճ. ՟Ա. Բ։)


Բարեժառանգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

inheritance of great property;
good inheritance.

NBHL (1)

Բազումք ի մէնջ իբրեւ զհայրենի բարեժառանգութիւն պահեն զարբեցութիւնն. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)


Բարեխնամ, ոց

See full entry →

adj.

careful, that provides for wants, for an affair

NBHL (1)

Բարեխնամ հայրենի քաղցրութիւն։ Բարեխնամ կերակրողութիւն. (Պիտ.։)


Բարեխօս, աց, ից

See full entry →

adj. s.

intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.

NBHL (2)

ԲԱՐԵԽՕՍ՝ ասի եւ Քրիստոս առ հայր ըստ մարդկութեանն վասն մեր. որպէս յն. εὑτυγχάνων (որ յանդիման լինի). եւ παράκλητος (որ մխիթար բանիւք աղերսէ).

Առ հայր քո՝ եւ ինձ լիցիս բարեխօս. (Մխ. աղ.։)


Բարեհաճիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to vouchsafe, to accept, to receive favourably, to please.

NBHL (1)

Օրհնեալ է անուն սուրբ փառաց նորա, որ այսպէս բարեհաճեցաւ։ Գոհանամ զքէն Քրիստոս Աստուած իմ, զի այսպէս բարեհաճեալ յիս՝ զօրացուցաներ զիս։ Բարեհաճեցաւ ի քեզ հայր բարերար. (ՃՃ.։)


Բարեյոյս

See full entry →

adj.

of good or of great hope.

NBHL (1)

Բարեյոյս կամօք սխրացեալ համարձակի հարցանել։ Բարեյոյս ի վերստին դառնալն յաշխարհն հայրենի։ Բարեյո՛յս կաց առ հանդերձեալ կեանսն. (Լմբ. ստիպ.։)


Բարեպաշտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

piety, religion;
բարեպաշտութեամբ, cf. Բարեպաշտաբար.

NBHL (3)

ԲԱՐԵՊԱՇՏՈՒԹԻՒՆ. ըստ յն. եւ լտ. ոճոյ՝ է եւ Պարտուապատշաճ պաշտօն առ ծնօղս, եւ առ հայրենիս. εὑσέβεια pietas

Առ հայրենիսն եւ ծնողսն՝ որովք լինի եւ բարեպաշտութիւն, մասն գոլով արդարութեան. (Արիստ. առաք.։)

Ճառդ՝ բարեպաշտութիւն երեւեցուցանէ առ հայրն։ Կատարեալ ցուցանեն յերկոսին ծնողսն բարեպաշտութիւն. (Փիլ. լին.։)


Բարեվայելուչ

See full entry →

adj.

becoming, conformable, convenient, proper, handsome, pretty;
graceful.

NBHL (1)

Ոչ ընդերկարեաց նախահայրն մեր ի դրախտին բարեվայելուչ բարձրութիւնն. (Լմբ. սղ.։)


Բարետոհմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

nobility;
noble birth;
grandeur;
fertility.

NBHL (3)

Ոչ էր նուազ յազնուականութենէ հայրենի բարետոհմութեանցն. (Ճ. ՟Ա.։)

Ծնունդ մշտնջենաւորի հօրն՝ յա՛յտ է, զի կալցի զծնողին բարետոհմութիւն՝ մշտնջենաւոր գոլով իբրեւ զնա։ Զհայրենական զբարետոհմութիւն ունելով եւ պահելով յինքեան՝ ճշմարտէ զասելն, որ ետես զիս՝ ետես զհայր. (Կիւրղ. գանձ.։)

Վատնեալ զհայրենի բարետոհմութիւնն խոզարած վարուք. (Սկեւռ. աղ.։)


Բարեքի

See full entry →

adj.

personable, genteel, agreeable.

NBHL (1)

Եթէ որդիք ուրուք իցեն յոռի, եւ նա ցանկասցի այլոց որդւոց բարեքւոց հայր անուանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12. ըստ հին ձեռ. իսկ ի նորն բարե ոց. եւ ի տպ. բարէոց։)


Բաց

See full entry →

adj. adv. int. prep.

open, uncovered;
բացաւ գլխով, with an uncovered head, bareheaded, cf. Հոլանի;
impudently;
աչօք —օք or —աւ աչօք ոչ զոք տեսանէր, with the eyes open, he saw nothing;
—աւ երեսօք or —օք երեսօք, with the face uncovered;
թողուլ ի — զքաղաքն, to leave open the gates of a city;
ի — է դուռն, the door is open;
ի — ունել զգլուխն, to have the head uncovered;
ի — զնա՜, go away ! —է ի —, ի —, far, very far;
quite;
out, abroad;
— ի —, openly, evidently;
բացուստ ի բաց, from afar;
far;
ի —ի, in a field, out of the city, in the country, in the open air, under the open sky, cf. Արտաքս, cf. Հեռի;
ի — առնել, to remove, to send away;
քաջ ի — անցանել զբազմօք, to surpass many;
ի — բառնալ, to take away;
երթալ ի —, ի — գնալ, to go away, to depart;
ի — եգաւ ձմեռնային ցրտութիւն, the rigour of winter is past;
ի — քակել վաղաղակն, to cease from crying;
ի — տար, ի — անդր տար, never ! no ! God forbid! come along ! fy ! — ի, except, excepted, besides, save;
without.

NBHL (1)

Ի բա՛ց են դրունք ողորմութեան նորա. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Բաւականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

capacity, ability, competence, aptness.

NBHL (1)

Զիա՞րդ կարիցէ ի նմին աստուածութենէն համարել որ չէն բաւակ ճանաչել զհայր. (Սեբեր.)


Բղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to produce, to cause;
to spread;
to pour.

NBHL (4)

Որ զհայրածինն բղխեցեր զծաղիկ։ Բղխեցեր յարմատոյն յեսսեայ ծաղիկ վայելուչ. (Շար.։)

Ընդ ծնողին է մշտնջենաւորակից ի նմանէ բանն՝ որպէս յաղբերէ ի հայրական էութենէ բղխեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յարդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ. (Շար.։)

(Հոգին սուրբ) աղբիւր մշտական՝ բղխեալ յարական՝ յերկուց միական, յակնէ հայրական՝ գետէ ծննդական՝ ծով ծաւալական. (Գանձրն.։)


Բղխումն, ման

See full entry →

s.

source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.

NBHL (1)

Հայր է հայրն միածնի որդւոյ, եւ բխումն հոգւոյն սրբոյ։ Որ է հայր միածնի որդւոյ, եւ բղխումն հոգւոյն սրբոյ։ Սէր աղբիւր է ամենայն բարեաց, սէր բղխումն երախտեաց Քրիստոսի, եւ վայելեցուցիչ յանապատում շնորհս նորա. (Յճխ. ՟Ե. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա։)


Բնաբնակ

See full entry →

adj.

native, natural;
— գաւառ, native country.

NBHL (1)

Ի բնէ կամ բո՛ւն բնակութիւն եղեալ. հայրենի. բուն. սեպհական.


Բնագաւառ

See full entry →

s.

native country.

NBHL (1)

Բուն գաւառ. երկիր հայրենի. հայրենիք.


Բնաշխարհիկ

See full entry →

adj. s.

of the same country, native;
countryman, compatriot.

NBHL (1)

Բնակ, կամ բնիկ իրիք աշխարհի, գաւառի. եւ Որ ինչ հայի ի բուն աշխարհ ուրուք, եւ ի հայրենի գաւառ.


Բնաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to custom or habituate one's self.

NBHL (1)

Տանէին ի հայրենի գեօղն, ուստի բնաւորեալ էր երանելին. (Ճ. ՟Ա.։)