Definitions containing the research գորով : 89 Results

Ճմլեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to trample, to press, to squeeze, to crush, to bruise, to compress, to contuse;
to soften, to move, to affect;
to trample on, to grind down, to oppress, to crush, to vex, to molest;
— զպտուղս, to bruise fruits;
— զսիրտ, to grieve, to oppress;
— զսիրտ ի գորով, to affect, to melt, to move to pity;
ո՞չ իսկ սիրտք մեր ճմլէին ի մեզ, did not our hearts burn within us ?


Ծնողագութ

See full entry →

adj.

full of parental love.

NBHL (1)

Ունակ ծնողական գթոյ. գորովագութ.


Կաթոգնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to love passionately, dotingly, fondly;
to be smitten with violent love, to be enamoured, to burn, to languish or long for, to sigh or pant after.

NBHL (1)

Կաթոգին լինել. սաստիկ տենչանօք կարօտիլ. կողկողիլ, գորովիլ. ձկտիլ. եւ կարօտ գտանիլ.


Կախեմ, եցի

See full entry →

va.

to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.

NBHL (1)

Փափաքանօք գորովոյ զմանկանէն կախեալ էր։ Զառասպելական սռեղծուածոցն կախեալք. (Փիլ.։)


Միաւորական, ի, աց

See full entry →

adj.

singular;
indivisible.

NBHL (1)

Ժողովօղ եւ միաւորական է լուսաւորելոցն։ Զմիաւորական զօրութիւնն, ըստ որում յարմարին եւ պատկանին բազումքն։ Սիրով գորովոյ միաւորական խնամոյ եւ բնութեան՝ անարձակ կապով։ Միաւորականակս այսու ուղիղ ամբծութեամբ (օտար ի հերձուածոյ). (Դիոն. ածայ.։ Փիլ. լին. ՟Ա. 15։ քհ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Հ՟Ե։)


Պարզամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Պարզմտութիւն.

NBHL (1)

Սակս պարզամտութեանն օրհնին որպէս հեզս, եւ բարեգորովեալս յԱյ. (Համամ առակ.։)


Պարսաւ, ից

See full entry →

s. adj.

blame, reprehension, injury, outrage, infamy, vituperation, criticism, censure;
blamable;
— լինել, to be blamed, criticized, carped, animadverted.

NBHL (1)

ψόγος, μέμψις, μῶκος vituperium, vituperatio, probrum, reprehensio . իտ. biasimo. որ եւ ՊԱՐՍԱՒԱՆՔ. Որպէս թէ պարսիւ քարաձգութիւն կամ պարսաքարումն այլաբանական. Բան անարգանաց ընդդէմ ուրուք կամ իրիք. գորով. նախատինք. վար զարնելը, գէղխօսիլը, խօսք նետելը.


Հայիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn.

to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.


Հարկեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հարկեցուցանեմ.

NBHL (1)

Բանալ հարկիս զամենաբաւական ձեռսդ, եւ լցուցանես։ Ի գորովոյ եւ ի գթոյ հարկիս նայել յամենեսեան։ Ի թագաւորաց ակն ոչ առնու, ի քահանայից ոչ հարկի։ Հարկիմք զգալի ձայնիւ աղօթել. (Խոսր.։)


Սրտաճմլիկ

See full entry →

cf. Սրտաշարժ.

NBHL (1)

Եղեւ խանդագորով սրտաճմլիկ մարիամանց եղբայրական գութ. (Նար. տաղ ղզր.։)


Յորդեռանդ

See full entry →

cf. Յորդեռանդն.

NBHL (1)

ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.


Յորդեռանդն

See full entry →

adj.

very ardent, boiling, burning, fervent.

NBHL (1)

ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.


Նազանք, նաց

See full entry →

s.

show, train;
magnificence, glory;
mincing airs or manners, smirking, simpering.

NBHL (1)

Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք. (Համամ առակ.։)


Նախատանք

See full entry →

s.

cf. Նախատինք.

NBHL (1)

ամօթ եւ նախատանք (են վարդապետի)՝ գորովեալ վարք աշակերտի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Հոտոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to smell, to scent;
to sniff up, to breathe;
to touch, to approach;
— ի հոտ անուշից, to accept the sweet savour or odour.

NBHL (1)

Տղայքն ի ստինս մարցն գորովելով հոտոտէին. (Գեննանդ.։)


Մայրագութ

See full entry →

adj.

full of maternal tenderness, care or love.

NBHL (1)

ՄԱՅՐԱԳՈՐՈՎ ՄԱՅՐԱԳՈՒԹ. Որ ունի զգորով եւ զգութ մայրական. (Ոսկիփոր.։ Գանձ.։)


Ողորմագին

See full entry →

cf. Ողորմ.

NBHL (1)

Խոնարհեալ գորովեցայք առ ի բնութիւնս վտանգաւ չարչարեալս եւ ողորմագինս. (Բրս. ողորմ.։)


Ողորմած, աց

See full entry →

adj.

merciful, charitable, compassionate.

NBHL (1)

ἑλεήμων misericors φιλελεήμων misericordiae amator. Որ ողորմ ածէ ի վերայ տառապելոց. գթած. գորովագութ. բարեգութ. բարերար. ներօղ. եւ բաշխօղ ողորմութեան. շնորհաձիր. խնայօղ. խնամօղ.


Ողորմանք

See full entry →

s.

cf. Ողորմութիւն.

NBHL (1)

Ողորմելն. շարժիլն ի գութ. գորովանք.


Ողորմիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn.

to take pity or compassion on, to commiserate, to be affected, moved to pity, to feel for, to sympathize with;
to do good to, to benefit;
ողորմիմ քեզ, I pity you.

NBHL (1)

ἑλεέω miseror. Յողորմ եւ ի գութ շարժիլ. գթալ. գորովիլ. կարեկից լինել. աղեկիզիլ. եւ Բառնալ զկարիս եւ զտառապանս այլոց. մարդասիրել. խնայել. խնամել. բարերարել. շնորհս առնել. խղճալ. ողորմութիւն ընել.


Որդեսէր

See full entry →

adj.

fond of one's son, loving one's children.

NBHL (1)

φιλότεκνος, φιλόπαις filiorum amator, -trix. Սիրօղ որդւոց. զաւակասէր. գորովագութ առ որդիս իւր.


Մօտալուտ

See full entry →

adj.

imminent, impending, near, at hand, threatening;
— վտանգ, imminent danger;
— լինել, to be imminent, to threaten.

NBHL (1)

Սպառնացեալ լի ապականութեամբք եւ մօտալուտ բանիւք։ Դեսպանս առ թագաւորն առաքէր մօտալուտ եւ դիւրագորով հաշտութեան. (Յհ. կթ.։)


Ողբերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

plaintive song, dirge;
tragedy;
elegy.

NBHL (1)

Կատակերգութիւն թշնամեաց՝ իմ ողբերգութիւնս է։ Ողբերգութեան՝ արտօսր հետեւի, իսկ կատակերգութեան՝ ծաղր։ Կատակերգութիւն, ողբերգութիւն։ Եւրիպիդէս գորովագոյն իմն եւ գեղեցկայարմար ողբերգութեամբքն (կամ ողբերգակցութեամբքն) ուրախացուցեալ զոգիս մտառուացն. (Պիտ.։)


Ողորմ, ոյ

See full entry →

s. adj. adv.

pity, compassion;
pity-stirring, piteous, pitiable, moving, touching, miserable, unhappy, unfortunate, sad, deplorable, dismal;
—, —ս, — —, touchingly, humbly, in a suppliant manner;
miserably, piteously, pitiably, deplorably, lamentably;
compassionately;
— խօսել, to speak pitifully or deplorably;
յաղերս եւ յ— խոնարհեցուցանել, to touch, to excite or move to compassion, to inspire pity;
անկցի — իմ առաջի քո, have compassion on me ! have mercy on me !.

NBHL (1)

ἕλεος misericordia. (լծ. ընդ իւղ, եւ աղիք). Ողորմութիւն. աղեխարշութիւն. գորով. գութ. կարեկցութիւն.


Վերաձեռնեմ

See full entry →

va.

to give a helping hand.

NBHL (1)

Իբր հայր գորովագութ խոնարհեալ ի յանկեալ, եւ վերաձեռնել սկսցի. (Երզն. մտթ.։)


Փողակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

band of trumpets.


Սիրալիր

See full entry →

adj.

full of love, of affection, of tenderness, kindness or good-will, affectionate, obliging, kind.

NBHL (1)

Սիրով լի՝ լրացեալ՝ լցեալ. գորովալիր. սիրաբուն. խանդակաթ. բարեգութ.


Սիրական, ի, աց

See full entry →

adj.

amiable, benign;
amatory, loving, amorous;
affectionate.

NBHL (1)

Սիրական ձայնիւ գորովեն (զմանուկն). (Եփր. զղջ.։)


Սիրտ, սրտից

See full entry →

s. adv.

heart;
heart, soul, mind, intellect, memory, intelligence;
courage, spirit, heart;
heart, inmost thought;
heart, centre;
առ սրտի, through anger;
սրտի դիւր, ease, pleasure, contentment, satisfaction;
բարութիւն, խստութիւն սրտի, kindness, hardness or obduracy of heart;
լքումն սրտի, faintheartedness, despondency;
ուղիղ, անկեղծ սրտիւ, sincerely, openheartedly, openly;
բոլորով սրտիւ, ի բոլոր սրտէ, յամենայն սրտէ, սրտի մտօք, with all one's heart or soul, heartily, with good will, willingly, voluntarily;
կրթել զ—, to form the mind or character;
հեռացուցանել յանձնէ զ—ս, to alienate good will;
գերել զ—, to captivate, to gain the heart or affection;
յինքն արկանել զ— ուրուք, to gain a person's good;
յափշտակել զ—ս, to charm or gain all hearts;
գորովել, ժառանգել զ—, to touch, to move, affect or stir, to possess the heart;
իջանել ի խորս սրտին, to descend into one's heart;
թափանցել ի խորս սրտին, to penetrate the inmost recesses of one's heart;
տալ, նուիրել զ— իւր, to give one's heart;
խոտարեցուցանել զ—, to pervert, to deprave the heart;
խօսել ընդ սրտի, to speak to the heart;
ասել ի սրտի իւրում, to say within oneself, to say in one's heart;
սրտի մտօք վաստակել, to labour heartily, to take to heart, to occupy oneself seriously with;
— ի բերան շրջել, to seek painfully for;
սրտի դիւր լինել, to be in a state of contentment or tranquillity, to feel pleased, comfortable, contented;
զեղուլ զ— իւր առաջի աստուծոյ, to open one's heart before God;
հայրական, մայրական, գողտր, զգայուն, խաղաղ or անդորր, խաղաղաւէտ, երախտագէտ, ազնուական, բարի, ազնիւ, վսեմախոհ, վեհ, անվեհեր —, paternal, maternal, tender, feeling or sensible, calm, pacific, thankful, noble, good, excellent, elevated (high-minded), great, intrepid or dauntless heart;
անզգայ, ապերախտ, խիստ, ապականեալ, վատ, անգութ, անողորմ, չար, լքեալ —, unfeeling or insensible, ungrateful, flinty or obdurate, spoilt or corrupt, craven or dastard, hard(hearted), unmerciful or pitiless, cutting, drooping, dejected or despondent heart;
խորհուրդք մեծամեծք ի սրտէ գան յառաջ, great thoughts take their rise in the heart;
—ն բաբախէ, թնդայ, the heart palpitates;
արկ ի — իմ, he placed in my heart, he inspired me;
անկցի գութ ի — քո, let your heart be touched;
նուաղեալ էր — նորա, his heart was weak;
հրճուէր ի սրտի, he rejoiced from the bottom of his heart;
եթէ ուրուք — առնուցու կերիցէ, let him eat it if he has the heart to, if he has courage enough;
— իմ գելանի, my heart is moved;
— ի բերանն էր, he struggled with death;
որ յաչաց հեռացաւ՝ ի սրտէ հեռացաւ, out of sight, out of mind.


Փաղաքշաբար

See full entry →

adv.

with adulation, blandishingly.

NBHL (1)

Փաղաքշանօք. գորովական յորջորջանօք.


Փաղաքշական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.

NBHL (3)

Որ ինչ հայի ի փաղաքշանս. գորովական. շողոքորթական. հրապուրիչ. շողոմարար. ողոքական.

ՓԱՂԱՔՇԱԿԱՆ. ὐποκοριστικός blandus, extenuatorius. Ըստ քերականաց՝ Նուազական մասնիկ յածանցական անուանս՝ ի նշանակ գորովանաց տղայոց առ ծնողաց առ զաւակս, որպէս՝ որդեակ, մանկիկ, գառնուկ եւ այլն. (յն. իբօգօրիդիգօ՛ս. ի գօ՛րի որ է աղջիկ, եւ բիբ, եւ պաճուճապատանք խաղալիկք աղայոց. )

Է եւ փաղաքշականն՝ մօր առ որդի գորովով գթոյ կոչումն, ձագիկ, գառնիկ, լուսիկ։ Այլեւ զնուազութիւն գաղափարին առանց բաղդատելոյ եւ համեմատելոյ յայտնէ. ո՛րգոն, այրիկ, քարիկ, ծովիկ. զի ի բառիցն յայտ լինիցի նուազութիւն իրին. (Մովս. քերթ. եւ այլն. առ Երզն.։)


Փաղաքշանք, նաց

See full entry →

s.

endearments, caresses, wheedling, coaxing;
flattery, adulation, palaver.

NBHL (1)

ὐποκορισμός blandior appellatio, extenuatio κολακεία illecebrae πωπείω adsentatio, adulatio, blanditiae. Գդուանք. գորով գթոյ. շողոքորթութիւն. շողոմք. ողոքանք. հրապոյրք. գուրգուրալը, կակուղ ու անուշ խօսք, խըլընմիշ ըլլալը.


Փաղաքշեմ, եցի

See full entry →

va.

to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.

NBHL (1)

չ. ՓԱՂԱՔՇԵՄ ՓԱՂԱՔՇԻՄ. ὐποκορίζω, -ομαι subblandior, blandis verbis compello κολακεύω adulor, assentor. Փաղաքուշ լինել. (ի փաղ, եւ ի քշել, քսել, քսուըտիլ, քծնիլ. ) Գգուել, գրգել. փայփայել. գորովիլ. խանդաղատիլ. եւ Մարդահաճել. մարդելուղել. շողոմել. շողոքորթել. ողոքել, ամոքել. քաղցրաբանութեամբ ջանալ որսալ, հրապուրել. պատրել.


Փարելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. s.

affecting, moving, touching;
amiable, dear;
offscum, offscouring, cf. Ջնջան;
— առնել, ասել, to conjure, to beseech, to entreat, to beg, to supplicate.

NBHL (1)

ՓԱՐԵԼԻ. Խանդաղատական, աղերսական. սրտառուչ. գորովական.


Աղէկիզութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

ԱՂԷԿԻԶՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՂԵԿԻԶՈՒԹԻՒՆ Սրտցաւութիւն. մորմոքումն. կարեկցութիւն. գորով. գութ. կսկիծ.


Կականումն, ման

See full entry →
NBHL (1)

Զգորովալիր ողբովք զկականումն. (Պիտ.։)


Որդիական

See full entry →
NBHL (1)

Հայրն գորովագութ, որդիական քո կոչմանդ զգօնութեան խրատն, եւ այլն. (Ճ. ՟Ը.։)


Մայր, ից, իւք

See full entry →

s. adj.

cedar;
pine-tree;
cedrine, made of cedar.

Etymologies (1)

(մօր, մարբ, մարք, մարց, մարբք) «մայր, մայրիկ» ՍԳր. Եզն. Ոսկ. ևն. որից մայրաբար Եփր. ծն. մայրակեր Ոսկ։ մ. գ. 3. մայրակնութիւն «իր մօր հետ ա-մուսնանալը» Ոսկ. տիտ. 328 (չունի ՆՀԲ), մայրաքաղաք ՍԳր. մօրաքոյր Ղևտ. ժո. 13 մօրեղբայր (հնից չէ աւանդուած), մօրեղ-բօրորդի Պղատ. օրին. մօրու «խորթ մայր. Ոսկ. պօղ. Ա. 328. Սեբեր. 42 (նաև գրուած մուրու). Եւս. քր. Բ. էջ 116 (ձ. ի մօրէն). աստուածամայր Շար. Սկևռ. Գնձ. անմայր ես. ծդ. 1. Եբր. է. 3. Կոչ. գորովամայր Մաշկ. եղերամայր Ոսկ. եբր. և Փիլիպ. ման-կամայր Ագաթ. մատաղամայր Գ. մկ. ա. 11։ ոսկեմայր Ագաթ. կնքամայր Մխ. ապար. կոչամայր Վրդն. ծն. կուսամայր Պիտառ. ճամամայր Ծն. խգ. 29. Եւս. քր. միամօր ՍԳր. (յգ. սեռ. միամօրուց Տոբ. ը. 19), համմօրեալ Մխ. դտ. ևն։


Որովայն, ից

See full entry →

s.

belly, paunch;
womb, uterus, matrix;
պտուղ —ի, fruit of the womb, child;
հերձումն —ի, gastrotomy;
կարան —ի, gastroraphy;
կերակուր —ի, belly-timber;
յագուրդ —ի, bellyful;
ծառայ —ի, gastrolater, fond of one's belly, dainty;
կաղ յ—է մօր իւրոյ, born-lame, lame from the womb;
խճողել զ—, to cram or stuff one's belly or guts, to glut oneself;
գնալ ի վերայ —ի, to go upon its belly, to crawl along;
անկանել ի վերայ —ի, to fall down flat on the face;
աստուածացուցանել զ—ն, to make a god of the belly;
որոց աստուած —ն իւրեանց, whose God is their belly;
ցաւէ — իմ, my stomach aches.

Etymologies (1)

ՆՀԲ «որով այն, զի նովաւ կեայ եամ ծնանի կենդանին»։ Տէրվ. Նախալ. 106 կցում է սանս. ulva, լտ. volva, vulv4 հոմանիշներին։ Մառ ЗВО 5, 319 և Արաքս 1890 Ա. 112 զնդ. uduϑwarə «փոր» բառի հետ՝ իբր *որոհվայն։ Bug-ge, Btrg. 26 և KZ 32, 2 համեմատում է սանս. gárbhas, զնդ. garewa, յն. δελφύς, δολφός «փոր, արգանդ» բառերի հետ, -այն համարելով մասնիկ, իսկ վ դնելով bh-ից։ Նոյնը կրկնում է Johans-son BВ 18 (1892), 22։ Հիւնք. էջ 202 դնում է լտ. vigor բառից կորով, որից կորովի, որից գորով, որից անագորոյն և որովայն. իսկ էջ 348 որովայն դնում է արմատ, որից գորով, որից կորով։ Bartholomae IF 5, 228 մերժում է զնդ. uruϑware «փոր» բառի հետ համեմա-տութիւնը։ Patrubány SA 2, 277 և Բա. նաս. 1902, 151 հնխ. srp «սողալ» ար-մատից, հմմտ. սանս. sarpati, լտ. serpo ևն. հայ բառի հին նշանակութիւնն էր «սոռառող»։ Pedersen, Յուց. դեր. 37, 40 ով և այն մասնիկներով՝ որ<իւր ար-մատից, իբր «իւր անձն». արմատի հա-մար հմմտ. որ-եար, մասնիկների հա-մար էլ հմմտ. հոլ-ով, ուն-այն։ Նոյն, Հայ. դր. լեզ. 90 հսլ. atroba «փոր» բա-ռի հետ է կցում։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ Lidén, Arm. Stud. 22։ Karst, Յուշարձան 406 սումեր. murub «փոր». Persson IF 35, 211 յն. ὄρύα «աղիք». լտ. arvīna «ճարպ», հոմեր. ούρός «փոս», լիթ. urvas «խոռոչ, ծակ» ռա-ռերին ցեղակից։ Pokorny 1, 182 հնխ. oreu «աղիք» ձևի տակ յիշում է այս մեկնութիւնը, բայց առաւելութիւն է տալիս Lidén-ի մեկնութեան։ ՈՐՈՏ «ամպերի գոռգոռոցը» Զքր. կթ. ք. հց. Յայսմ. որից որոտալ ՍԳր. Ագաթ. ոտաձայն Եղիշ. որոտընդոստ Ագաթ. Եփր.