born of, or produced by fire, ardent, luminous, fiery.
Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք (յն. աստեղացն արտափայլեալ բոցք) հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)
dark, murky, dim.
ԽԱՒԱՐԱԲՈՐԲ կամ ԽԱՒԱՐԱԲՈՐԲՈՔ. Որոյ բորբն կամ բորբոքն եւ նշոյլն ոչինչ ընդհատ է ի խաւարէ. Աղօտ. մտուերամած. մթագին.
Ի կաթոյրեւ ի խաւարաբորբոք անիձեալ օձին դառնութեան. (Թէոդոր. խչ.։)
in the shape of a sail.
Հուրն բորբոքեալ առագաստաձեւ շուրջ պատեալ զմարմնով երանելի վկային. (Ճ. ՟Ա.։)
to knock, to clash, to strike, to heat;
— զերկաթ, to strike fire.
Մի՛ ընդհարկանիր խստութեամբ մեծդ ընդ փոքուս։ Հուր եթէ ոչ ընդհարցի ի հակառակէն, ոչ բաղձայ բորբոքիլ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
to fight, to smite, to knock, to strike, to thump at;
— ընդ միմեանս, to knock against each other;
to encounter each other;
— գլխոյն ընդ որմն, to knock one's head against a wall;
— ընդ ճանապարհ, to be on the way to ...;
— ի խղճէ մտաց, to have remorse.
Մի՛ ընդհարկանիր խստութեամբ մեծդ ընդ փոքուս։ Հուր եթէ ոչ ընդհարցի ի հակառակէն, ոչ բաղձայ բորբոքիլ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
cariosity, cancer, rottenness, mouldiness.
Եռ, իբր եռացումն ապականարար, հիւթ որդնեռաց. նեխութիւն. փտութիւն. ապականութիւն. (որպէս եւ բորբոսն է իբր բորբոք.)
for, because, in order that, to the end that;
that;
զի՞, what? what thing? why? for what reason? զի՞ կայ իմ եւ քո, what do you want, or what do you want of me ? զի՞ է զի, what is the motive for which? why? what is it ? why then ? զի՞ է զի յարեւու եկիք այսօր, how happens it that you are returned before sun-down? քեզ զի՞ փոյթ է, what does it matter to you ? զի՞ է որդեակ, what do you want my son?
զի՜, how! how much! զի՜ անգութ ես, how cruel you are! զի՜ բարի կամ զի՜ վայելուչ, how good and how pleasant!
Արդ զի՞ կոծիս, զի՞ մրցիս, զի՞ այրիս, զի՞ բորբոքիս, զի՞ չշիջանիս. (Եղիշ. Ա։)
to irritate, to excite, to provoke;
to incite, to alarm, to inflame, to instigate, to move, to foment, to nettle, to urge, to rekindle, to revive, to rouse, to rebel.
ἑρεθίζω, ἑπισείω, παροξύνω irrito, provoco, commoveo, impello, acuo Գրգիռ տալ կռուոյ եւ հակառակութեան. շարժել եւ յուզել զկռիւ, կամ զայլս ի կռիւ. սադրել. գրգել ի բարկութիւն եւ յայլ կիրս. վառել. բորբոքել.
yellowish;
colostrum;
cf. Դայլ.
Զի դալն մօրն այրէ զգութ աղեաց իւրոց ի բորբոքել սիրոյ մանկանն ի սիրտ մօր իւրոյ. (Եփր. ել.։)
to be;
է զի, էր զի, է ուրեք, է երբէք զի ..., sometimes;
it happens, it turns out;
ես եմ Աստուած՝ որ Էն, I am that I am;
ես եմ՝ ես եմ նոյն որ ջնջեմ, I am, it is I, it is I who blot out and pardon;
առն միոջ էին երկու որդիք, a certain man had two sons;
էր ամաց երկոտասանից, he was twelve years old;
յունել եմ, I am eating.
Կրակ ... է՛ զի շիջանի, եւ է՝ աճեալ բորբոքի. (Փարպ.։)
cf. Գեհենական.
Մտեալ ի փորձ հնոցի գեհենահոտ հրոյն բորբոքման. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Դիզանեմ.
Զցանկութիւնսն բորբոքեալ դիզու. (Փիլ. լին.։)
cf. Դիզեմ.
Զցանկութիւնսն բորբոքեալ դիզու. (Փիլ. լին.։)
on the contrary.
Ո՛չ հուր արկանի եւ բորբոքի, այլ դիմաբար՝ յառաջագոյն ծախիմք եւ հատանիմք. (Առ որս. ՟Բ։)
to boil;
to bubble;
to shudder;
to swarm;
to crawl.
ԵՌԱԼ. ζέω եւ այլն. կէս մի իրապէս, եւ կէս մի նմանութեամբ, Վառիլ բորբոքիլ. վառուիլ.
ardour, heat;
warmth, bubbling, ebullition, overheating, effervescence;
fervour, fire, fury, rapture, zeal, devotion;
activity, vivacity, vigour;
abundance;
— մտաց, enthusiasm;
— ածել ումեք, to inspire one with ardour;
— մարտի, ardour for battle.
ζέσις, βρασμός , πύρωσις եւ այլն. fervor, succensio, aestus եւ այլն. որ եւ ԵՌ ԵՌԱՑՈՒՄՆ, ԵՌԱՆԴՈՒՄՆ. Եռալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս եփումն, բորբոքումն, վառումն, գրգիռ, փոյթ. եփ, եւ վառուիլը.
boiling, hot;
fervent, ardent;
fiery, spiritual;
devout.
ζεστός, διάπυρος fervidus, ignescens Ջերմագին. ջերմեռանդն. վառեալ. բորբոքեալ. տաք, վառուած, եփ ելածի պէս.
to make to boil;
to warm, to give heat;
to make to swarm or crawl.
ζέω, ἁναζέω ebullio ἑκβράζω ebullire sive fervere facio Տալ եռալ. յուզել ջերմութեամբ, բորբոքել, ջեռուցանել. ջերմ բղխել. եփ հանել, խիստ տաքցնել, տաք տաք վազցնել.
to crumble;
— ի բարկութիւն, — ի սրտմտութիւն բարկութեան, to be on a passion, to be angry, mad.
Նմանութեամբ՝ Շարժել զոք ի ցասումն կամ ի կիրս սնաստիկս. կր. Գրգռիլ. վառիլ. բորբոքիլ. որպէս թէ անձամբ զանձն պատառոտել.
juniper-tree.
to burn like coal.
Ի մէջ փակեալ զմարզպանն ... եւ զհուր կրակարանին բորբոքեալ՝ ածխակէզ արարին զնա. (Արծր. ՟Բ. 1։)
madness, craziness, fatuity;
phrensy;
folly, silliness, imprudence, extravagancy, absurdity.
Անմտութիւն բորբոքեալ ի սիրտ երիտասարդի։ Սկիզբն բերանոյ նորա անմտութիւն. Եւ այն է անհնարին անմտութիւն։ Միւս եւս անմտութեան խորհուրդ. եւ այլն։
inextinguishable.
ἅσβεστος. inextingubiis. Անշիջանելի. անշիջական. որ ոչ շիջանի. մշտավառ. մշտաբորբոք. չմարելու. սէօնմէզ.
Զանշէջ հուրն բորբոքեաց ի սրտի իւրում։ Անշէջ բոց է ոխակալութիւն եւ նախանձն. (Ոսկիփ.։)
to burn, to enflame, to fire;
to torrefy, to scorch, to parch, to dry.
Ոսկերս մարդկան այրեսցէ ի վերայ քո։ Հուր բորբոքեալ այրեսցէ մինչեւ ի դժոխս ներքինս։ Այրեսցէ ի վերայ նորա քահանայն փայտ։ Հուր այրեսցէ զտունս կաշառառուաց։ Այրեցից ծխով զբազմութիւն քո։ Այրեսցեն զզէնս, զասպարս ի կրակի։ Հանէ՛ք զնա (զյանցաւորն) արտաքս, եւ այրեսցի։ Մորենին վառեալ էր հրով, եւ ոչ այրէր մորենին ... զի՞ է՝ զի ոչ այրի մորենին։ Որ ինչ մնասցէ ի նմանէ յայդ, հրով այրեսջիք։ Այրեսցեն զզուարակն, զորօրինակ այրեցին զառաջին զուարակն. եւ այլն։
ԱՅՐԵԼ. որպէս լուցանել. վառել զկրակ կամ զճրագ. բորբոքել. դութուլ թուրմագ. եագմագ. καίω. accendo կր. ardeo
ԱՅՐԵԼ. որպէս մորմոքեցուցանել կամ ճմլել եւ վառել զսիրտ։ Կր. մորմոքիլ. տապիլ. նեղիլ. բորբոքիլ. խշխշցնել, խշխշալ, տաքնալ. եիւրէյինի եագմագ. եանմագ. գըզմագ. դութուշմագ. παραθερμαίνω calefacio, ἑμπυρίζω incendo, προσεκκαίω inflammo, ζέω ardeo
burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.
Եւ մարմնոյ եթէ լինիցի ի մորթ նորա այրեցած հրոյ, եւ եղիցի ողջացեալ մորթ նորա յայրեցածէ անտի, եւ լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն։ Արած բորոտութեան է ընդ այրեցածին բորբոքեալ։ Սպի այրեցածոյն է։ Դրոշմ այրեցածոյն է. (Ղեւտ. ԺԳ. 24=28։)
unspeakable, ineffable.
shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.
that cannot be refreshed
person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.
Զհոգի իմ դու բորբոքեցեր, եւ ոչ կարեմ յանձն առնուլ զբոց քո. (Կլիմաք.։)
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.
ԿԱՅԾԱԿՆԱՀԱՐ ԱՌՆԵԼ. ԿԱՅԾԱԿՆԱՀԱՐԵԼ. Հարմամբ որպէս կայծքարի ընդ պողպատ՝ հուր բորբոքել. կամ որպէս շանթիւ հարկանել ի հրդեհել.
to become furious, to be enraged, to fly into a passion, to put oneself in a fury, to break into a fit of rage, to fall into a violent passion.
λυσσάω, λυττάω (որպես գայլանալ). in rabiem actus furo μαίνομαι insanio ἁγριαίνομαι efferor, ferocio, saevio. Գազանանալ. վայրենանալ. մոլիլ. մոլեգնել. ցնորիլ. վառիլ բորբոքիլ. կատղիլ.
fury, impetuosity, rage, ferocity, frenzy, madness;
— հողմոց, wild rage, the fury of the winds;
— շան, rage, canine madness.
λύσσα rabies μανία furor, insania. Գազանութիւն. մոլեգնութիւն. վայրենութիւն. ցնորումն. բորբոքումն.
fire-worship.
Զկրակապաշտութեան մոլորութիւն բորբոքէին ի նմա. (Արծր. ՟Բ. 1։)
fire-place, hearth, heart-stone;
brazier, chafing-dish or chafing-pan;
stove, furnace;
chimney;
fire-temple.
մտի ի կրակատունն ձեր, եւ կրակարանն լի հրով բորբոքեալ այրէր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Աներեւոյթ կրակարան տապոյ բորբոքմամբ մեծաւ անզովանալի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
hail.
Տեղացից կարկուտ։ Անկցի ի վերայ նորա կարկուտն։ Հուր բորբոքեալ ի մէջ կարկտին։ Որ մնացի կարկտէ անտի։ Քարինս կարկտի։ Ի քարանց կարկտին։ Հար կարկտիւ զայգիս նոցա։ Դարձոյց զանձրեւս նոցա ի կարկուտ.եւ այլն։
to burn alive.
ԿԵՆԴԱՆԱԽԱՐՈՒԿԵԼ. ζωοπυρόω vivum ustulo, comburo, et ardere facio ἁναζωπυρόω inflammo, resuscito. Կենդանւոյն այրել, խորովել. ողջակիզել. եւ Վառել որպէս կենդանի հրով. արծարծել. բորբոքել. ողջ ողջ էրել, խորովել. եւ հրահրել, բոլորովին վառել.
to cause to flower or flourish;
to adorn with flowers.
Զգէեզի ծաղկեցուցեալ բորոտութեամբ. (Սարկ. քհ.) (որպէս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. ըստ յն. ծաղկիլ. եւ ըստ հյ, սփռիլ. բորբոքիլ։)
dilating everywhere.
Ծայրածաւալ եւ ջահաբորբոք լուսովն. (Անան. եկեղ։)
sulphurous, mixed with sulphur.
Ծծմախառն հրով բորբոքեցան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
cf. Ծծմաբեր.
Ծծմախառն հրով բորբոքեցան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
cf. Ծծմաբեր.
Ծծմախառն հրով բորբոքեցան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
cf. Ծծմաբեր.
Ծծմախառն հրով բորբոքեցան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
burning, caustic.
Ունօղ զզօրութիւն կիզանելոյ. կիզանողական. կիզիչ. եւ Վառեալ. բորբոքեալ. էրօղ, եւ վառած.
burning, scorching;
cf. Կիզանուտ.
ԿԻԶԵԼԻ. φλέγων cremans, flammans, flagrans. Կիզիչ. կիզական. տոչորիչ. բոցակիզօղ. հրաբորբոք. հրափայլ.
combustive;
canstic;
incendiary
ἑμπρηστής, ἑμπρηστήρ qui incendit. կիզօղ. կիզանօղ. այրիչ. տոչորիչ. լուցիչ. բորբոքիչ. ծախիչ. էրօղ, վառօղ, բռնկցընօղ.
stove, furnace, oven;
— հալողութեան, բարձր, կոնաձեւ, ցոլացուցիչ, խառնարանի, պառակաւոր, melting furnace, blast furnace, shaft furnace, reverberatory furnace, puddling furnace, muffle furnace.
Մրրիկ կամ մոխիր հնոցի։ Հնոց երկաթեղէն եգիպտոս. կամ հնոց աղքատութեան, չարեաց։ Հնոց հրոյ, կամ հրոյ բորբոքելոյ։ Շուրջ հնոցաւն. եւ այլն։
to enflame, to make a furnace of.
ՀՆՈՑԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Նման հնոցի առնել. բորբոքել. լուցանել.
cf. Հոգաբարձութիւն.
Որ միշտ լուցեալ բորբոքի ի միտս իւր հոգածութեամբն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
ardent, spiritual, fervent, devout.
Լուսաբորբոք հոգեռանդն բոցով հրավառէ. (Խոր. վրդվռ.։)