Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Յառաջամատոյց

See full entry →

adj. s.

standing forward, presenting or offering oneself, eager, forward, earnest, assiduous;
competitor;
— լինել, to advance, to present or offer oneself, to be forward, eager, warm.

NBHL (1)

ՅԱՌԱՋԱՄԱՏՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. προσέχω attendo. Ուշ ունել. ունկնդիր լինել.


Յառաջամուխ

See full entry →

adv.

in pushing forward, in advancing;
— երթալ, to open away through and advance before all.

NBHL (1)

Գունդն մուշեղեան յառաջեալ քան զայլ գունդսն՝ յառաջամուխ տագնապեալ երթային. (Բուզ. ՟Ե. 2։)


Յառաջանցակ

See full entry →

s.

cf. Յառաջանցութիւն.

NBHL (1)

Այն ոչխարն յառաջանցակն, որպէս նոյն ինքն անունն յայտնէ, ըստ յառաջանցութեան ասացեալ է, ըստ հոգւոյ յառաջատութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)


Յառաջանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the Passover;
the Paschal lamb.

NBHL (1)

Այն ոչխարն յառաջանցակն, որպէս նոյն ինքն անունն յայտնէ, ըստ յառաջանցութեան ասացեալ է, ըստ հոգւոյ յառաջատութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)


Յառաջաչափ

See full entry →

s.

the first rule or regulation.

NBHL (1)

Բան Աստուծոյ, առաջին սկիզբն, յառաջաչափն ամենեցուն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 4։)


Յառաջատեմ, եցի

See full entry →

va.

to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.

NBHL (3)

Ոչ կորնչի, որ յառաջատեացն։ Լաւանայ եւ յառաջատէ։ Որ յառաջատեն ի փրկութիւն։ Յառաջատեալ է ի բուն ի ծայրութիւն։ Յառաջատելոյ ոգւոյ ձեւք կերպարանաց. (Փիլ.։)

Բոլոր մարտիւրոսացն գունդք յառաջատեալ յուսով իմանալին գեղոյ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)

Ոչ նոցունց սպասաւորութեան կարօտ գոլով՝ արար զայն, այլ զի յառաջատեցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)


Յառաջատութիւն, ութեան

See full entry →

s. arith.

cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.

NBHL (1)

Ոչ խեռել եւ ըմպահկել յառաջատութենէ ուսմանն։ Որք ունին յառաջատութիւնս, ո՛չ ամենակատար յանձնկալութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 31։ ՟Դ. 34։)


Յառաջաքաղերթ

See full entry →

adj.

big-bellied, pot-bellied or tun-bellied.

NBHL (1)

Ասեմք զՍոկրատէս, լայնեղունկն, յառաջաքաղերթ. (Անյաղթ պորփ.։)


Յառաջգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prescience.

NBHL (2)

Կատարեալ ի մեծութեան, կատարեալ յառաջգիտութեան։ Զորս ընտրեցեր յառաջգիտութեամբ զփրկութիւն Հայաստանեայց սկզբնաւորեալ։ Որ մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս։ Մինչ չեւ արարեալ էր զարարածս, ի մտի իւրում ունէր յառաջգիտութեամբ զպայման կազմածոյ արարածոց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ա։ Եզնիկ.։)

Ոչ յառաջգիտութեան ինչ ունէր ծանօթութիւն. (Պիտ.։)


Յառաջեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to advance, to push on, to urge on, to bring or drive forward, to accelerate, to quicken;
to cause to advance, to help on.

NBHL (2)

Սկիզբն կատարելագունիցն արարեալ յառաջեցուցին. (Պիտ.։)

Զուսումնասէրսն եւ զգիտունսն յառաջեցուսցեն ամենայն պատուով. (Կանոն.։)


Յառաջձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Յառաջաձգութիւն.

NBHL (1)

Փոքր փոքր յառաջձգութեամբ ընդունելութիւն (կատարման). (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)


Յառնումն ի վերայ

See full entry →

sn.

assault, attack.

NBHL (1)

ՅԱՌՆՈՒՄՆ Ի ՎԵՐԱՅ. cf. ՅԱՌՆԵՄ. որպէս բայանուն.


Յասմին, յասմի

See full entry →

s. bot.

jessamine, jasmine.

NBHL (1)

ՅԱՍՄԻԿ ՅԱՍՄԻՆ կամ ՅԱՍՄԻ. Նոյն ձայն է եւ յայլ լեզուս. ἱάσμη , ἱάμινον (ի ἵον որ է մանուշակ). ՛ jasme, jasminum. իտ. gelsomino. եասէմի, եասըմ եաղը. Տունկ մանրատերեւ՝ երկայն եւ բարակ եւ կակուղ գաւազանօք. եւ ծաղիկ նորա սպիտակ՝ անուշահոտ յոյժ. իսկ իւղն յասմեան ասի կազմեալ ի սպիտակ մանուշակէ.


Յասպի, պւոյ

See full entry →

cf. Յասպիս.

NBHL (1)

ՅԱՍՊԻ ՅԱՍՊԻՍ. Նովին ձայնիւ ասի եւ յայլ լեզուս. ἱάσπις jaspis. իտ. jasoide, diaspro. էսպ, էսէպ, էշֆ, եէշիմ, եէսիմ. Ակն պատուական՝ այլեւայլ գունով. ազնիւն կանաչագոյն՝ նման զմրխտոյ. Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Ը. 18։ ՟Լ՟Թ. 11։ Ես. ՟Ժ՟Դ. 12։ Յայտ. ՟Դ. 3։ ՟Ի՟Ա. 11. 18. 19։)


Յատակ, աց

See full entry →

s.

bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.

NBHL (1)

(որ յոչն ունել զնախդիր ի, կամ յունելն զնախդիր զ, կարծի գրեալ ի բնէ Ատակ. լծ. ռմկ. տակ. մանաւանդ ոտից տակ. զի յա, է որպէս այագ. այսինքն ոտն, որ եւ աք ասի. նոյն է վր. իատա՛կի. լծ. եւ հյ. գետին. եւ յն. է՛տաֆօս) ἕδαφος solum, pavimentum. Ոտնատեղի. երես երկրի. հողն կոխեալ. ստորին կողմն ամենայն խորութեան. ներքոյք. խարիսխ ստորին. եւ Խորք.


Յատանեմ, յատի

See full entry →

va.

cf. Յատեմ.

NBHL (1)

Եհաս ժամանակ իմաստուն երկրագործացդ յատելոյ զայգի եկեղեցւոյ Քրիստոսի. (Լմբ. ատ.։)


Յատկական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Յատուկ.

NBHL (2)

Ոչ հասարակական, եւ ոչ յատկական ունել հարստութիւն. (Սարկ. քհ.։)

Որ ի նիւթսն են կամ յատկականս, եւ կամ յարքունական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 108։)


Յատկապէս

See full entry →

adv.

cf. Յատկաբար.

NBHL (1)

Հասարակաբար, այլ ոչ յատկապէս ումեք։ Հասարակաբար, որգունակ, մարդ. եւ յատկապէս, ո՛րգոն, Պօղոս։ Յատկապէս յանուանէ յիշեալ. (Պորփ.։ Թր. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։)


Յատկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.

NBHL (2)

Ընդունելութիւն բառ ընդունական բայից եւ անուանց յատկութեանց. (Թր. քեր.։)

Զծնունդս կենդանեաց, զտնկոց յատկութիւնս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Յատոց, աց

See full entry →

cf. Յօտոց.

NBHL (1)

Այգեգործ ժիր եւ արթուն յատոցաւ սպառնական եւ կսկծեցուցիչն բանի զուղէշսն յապաւէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Յար

See full entry →

adj. adv.

adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.

NBHL (10)

παρά, παρ’, ἑπί, ἑφ’, συν, πρός penes, juxta, junctim, cum, ad եւ այլն. Առընթեր. կից. առ. կցորդ. յարեալ. յարմարեալ. դիպող. համաձայն. յանկաւոր. զոյգ. հետ զհետէ շարունակեալ. կցած, հետը, քովը, յարմար.

Յարանուն է, որ յա՛ր յանուն ինչ քերթոցեալ է. (Թր. քեր.։)

Զգայուն, եւ յար են բանականաց. (Վրդն. ծն.։)

Ոչ յանկարծակի մտանէ, եւ ոչ յար միանգամայն (այսինքն անդէն առ նմին), այլ նախ բազում ընդունելութիւն գործէ. (անդ. ՟Գ. 28։)

ՅԱՐ. մ. Միշտ. հանապազ. անդադար. անընդհատ. ստէպ. իբր՝ յար ի միմեանս եւ շարունակեալ.

Որ ինքն յար ի փոփոխման կայ, ոչ կարէ հաստատուն կեանս ումեք շնորհել. (Եղիշ. ՟Ը։)

Անկեալ դնի խնամաբար յար ի չարիս ի մանկութենէ։ Յար հատուցանիցեմք։ Ոչ ի միում ժամանակի միայն, այլ յար հանապազորդաւ վարեցեալ քաջաբերութեամբ։ Յար պահել։ Զկերպարան զամենայնի ունել յինքեան երեւեցուցանիցէ յարն տեսլենէ. (Փիլ.։)

Անշիջանելի բոցոյն, եւ յար արթուն որդանցն լիցուք ճարակ առանց սպառելոյ եւ մահու. (Սարկ. քհ.։)

Տէրունեան մարմնոյ եւ արեանն յար եւ հանապազ պատարագել (իլ). (Շ. բարձր.։)

Միշտն յարագոլ ընդունողացն. (Պորփ.։)


Յարաբարդ

See full entry →

adj. gr.

heaped up;
compound of three words.

NBHL (1)

Կից ընդ այլում բարդեալ. յիրերաց վերայ դիզեալ շարունակութեամբ.


Յարաբարդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

heap, accumulation;
addition.

NBHL (2)

Թիւն յարաբարդութեամբն յանբաւս ելանէ, եւ ոչ ունի աւարտումն. (Ոսկիփոր.։)

Վաթսուն ըստ վեցիցն յարաբարդման ի տասնեկացն աւարտի թիւ. (Նչ. եզեկ.։)


Յարաբաց

See full entry →

adj.

ever-open.

NBHL (1)

Յարաբացուն ունելով զբերան մտաց առ ի լնուլ սովաւ զորովայն ներքին մարդոյն սրբոյ՝ աճել զաճումն Աստուծոյ. (Յհ. իմ. յիշ. կան.։)


Յարաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

relation, analogy, connexion, affinity, dependence, pertinence;
ունել —, to relate to, to concern, to belong to, to be connected with.


Յարագեմ, եցի

See full entry →

va.

to insolate, to expose to the sun or to the open air;
to hang.

NBHL (1)

Յարագեցան, այսինքն յարեւուն եդան. (Կիւրղ. թագ.։)


Յարագոմ

See full entry →

vn.

to be near or present, to assist.

NBHL (1)

Միշտն յարագոլ ընդունողացն. (Պորփ.։)


Յարադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to appose, to set, to subjoin, to add, to append, to affix.

NBHL (2)

Առ իրեարս յարադրեալ։ Զդաւողականն յարադրեաց խորհուրդ։ Ի վերայ զտէրունականն յարադրելով արձակել ձայն։ Զո՞ ոք զուգամասնելով բերեալ յարադրեսցուք առ սա։ Յարադրելով առ իրեարս։ Ըստ անցնիւր պատշաճի յարադրել անուն. (Պիտ.։)

Զսուրբ Լուսաւորիչն մեր Գրիգոր զկնի շարագրեցից, զկնի յարադրելով զորդիս եւ զթոռունս նորա։ Սաստիկ սուգ տրտմութեան զմեօք զեղեալ յարադրէր. (Յհ. կթ.։)


Յարազուարթ

See full entry →

adj.

ever merry, cheerful, joyous.

NBHL (1)

Միշտ արթուն եւ զուարթուն.


Յարազուարճ

See full entry →

adj.

ever-pleasing;
always green.

NBHL (2)

Յաւէտափթիթ եւ յարազուարճ են տունկք իբրու Աստուածային դրախտին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)

Զի առանց ստութեան նիւթեղէն եւ յարազուարճ տունկք են, Շ. (թղթ.։)


Յարակայ

See full entry →

adj. adv. s. gr. ast.

ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.

NBHL (5)

μόνομος constans, perpetuus. Որ յար կայ եւ մնայ. մշտակայ. մշտատեւ. մնայուն. մնացական. տեւողական. մշտնջենաւոր.

Յարակային եւ անփոխանորդելոյն նոցա սերտութեանն։ Առ հաստատուն եւ յարակայ իմացուածոցն. (Դիոն.։)

Զոր կտակս գրէն (Աստուած), յարակայք եւ հաստատունք են. (Փիլ. ել. ՟Բ. 106։)

Անցեալն ունի զանազանակս չորս, յարաձգական, յարակայ, գերակատար, անորիշ. որոց բաղազանութիւնք են երեք. ներկային ընդ յարաձգին (զոր օրինակ գործեալ եմ), յարակային ընդ գերակատարին (զոր օրինակ գործեալ էի), անորոշին ընդ ապառնոյն (գործելոց գոլ)։ Յարակայի եզական, էկոփէի, եւ այլն. (այսինքն կոփեալ էր իմ, եւ այլն). (Թր. քեր.։)

ՅԱՐԱԿԱՅ՝ Ըստ հին աստեղաբաշխից ասին մասունք եթերաց ի պարունակս լուսաւորաց.


Յարակայիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.

NBHL (2)

որ եւ ՅԱՐԱԿԱՅԱՆԱԼ. Յարակայ եւ հաստատուն կալ մնալ. հանապազորդել. յարատեւել.

Հանդէպ միմեանց անշարժ են կէտք, որպէս ի ճախարակի շրջաբերեալ բոլոր, ի յոր յարակայեալ՝ շուրջ շրջանակի բոլորն. յն. յոր հաստատուն մնացեալ. (Արիստ. աշխ.։)


Յարակայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Մշտնջենաւորութիւն.

NBHL (1)

Անփոխական յարակայութիւնք եւ սերտութիւնք։ Ի նմանէ եւ զկեալն եւ զգոլն եւ զյարակայութիւնն ունի. (եւ այլն. Դիոն. ածայ.։)


Յարակարգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perpetual order;
continuation.

NBHL (1)

Հաստատուն կարգաւորութիւն.


Յարակիրթ

See full entry →

adj.

very erudite, learned.

NBHL (4)

Գրիգորիոս՝ արթուն կոչեցեալ թարգմանութեամբ, յարակիր եւ ներգործական անուամբ. (Վրդն. լուս.։)

Յար կրթեալ. յերկար դեգերեալ յուսմունս.

Յարակիրթ ճարտարօքն յունաց. (Կաղանկտ.)

Յարակիրթ ճարտարացն յունաց։


Յարակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj. gr.

adjoining, contiguous, joined, united, connected;
accessory;
— մասնիկ, particle, affix, suffix;
—ք, accessories;
attendant circumstances.

NBHL (1)

Խաղայր ընդ յարակից մանկունս քաղաքին. (Հ. յնվր. ՟Ժ՟Թ.։)


Յարակցաբար

See full entry →

adv.

cf. Յարակցապէս.

NBHL (1)

Ի նորին անուն յարակցաբար արմանեակս զմեզ անուանեն. (Յհ. կթ.։)


Յարակցապէս

See full entry →

adv.

conjointly, connectedly;
accessorily.

NBHL (1)

Ի նորին անուն յարակցաբար արմանեակս զմեզ անուանեն. (Յհ. կթ.։)


Յարակցեմ, եցի

See full entry →

va.

to join, to conjoin, to connect, to league.

NBHL (1)

Դուն ուրեք ասի վասն բնական միաւորութեան.


Յարակցութիւն, ութեան

See full entry →

s. chem.

con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.

NBHL (1)

Կատարեալ ունի Տէր (ի մարդանալն՝) յարակցմամբն առ յարակցութիւն. (Եփր. աւետար. (որ է ոճ օտար ի հայկաբանութենէ)։)


Յարահետեւիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to follow always, inseparably to accompany.

NBHL (1)

Առաջին սահմանն յարահետեւի ամենեցունց առընչիցն. (Արիստ. առինչ.։)


Յարաձգեմ, եցի

See full entry →

va.

to continue, to prolong, to cause to last.

NBHL (1)

διατείνω, συντείνω, παρατείνω, προτείνω extendo, protendo, propago, continuo. Յերկարաձգել. շարունակել. համասփիւռ ծաւալել.


Յարաձգութիւն, ութեան

See full entry →

s. chem.

continuation, duration, prolongation;
affinity.

NBHL (2)

συντονία, εὑτονία, ἑπιτονία, παράτασις, διαμονή extensio, contentio, duratio, assiduitas, vehementia. Յերկարաձգութիւն. հանապազորդութիւն. շարունակութիւն. տեւողութիւն.

Միշտ յարաձգութեան գաւազանի թագաւորութեան։ Աստուածային բնութիւնն անշարժելի ունի զիւրն յարաձգութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)


Յարաձիգ

See full entry →

adj. s. gr.

prolonged, continual;
preter-imperfect.

NBHL (1)

ՅԱՐԱՁԻԳ σύντονος, ἑπίτονος contentus, extensus, productus, assiduus. որ եւ ՅԱՐԱՁԳԱԿԱՆ. իբր Յերկարաձիգ. տեւողական. շարունակ. անընդհատ բերեալ.


Յարանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to continue, to last, to remain, to persevere, to be perpetuated;
to join, to unite, to be added.

NBHL (2)

Յար գտանիլ. որպէս յարամնալ. եւ յարիլ, կամ շարունակիլ.

Ընչ կամելն՝ անդէն եւ հանդիպումն առ ձեռն պատրաստ յարանայ։ (Գարուն եւ ամառն) յարանան առ միմեանս ընտանեբար դրակցութեամբ. (Պիտ.։)


Յարանման

See full entry →

adj. adv.

quite the same.

NBHL (1)

Զայսոսիկ եւ զսոցուն յարանմանսն օրէնսդրեալ յաղագս քահանայիցն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)


Յարանուանեմ, եցի

See full entry →

va.

to denominate, to name, to call.

NBHL (2)

ՅԱՐԱՆՈՒԱՆԵԼ. παρονομάζω denomino. Կոչել կամ յորջորջել իւիք յարանունութեամբ.

Դպիր ի դպրութենէ յարանուանեցաւ, եւ արդար յարդարութենէն. (Դամասկ.) (իմա՛ զայս ըստ տրամաբանից. ուր ըստ քերականաց՝ ի դպիր բառէն ածանցմամբ յարանուն լինի դպրութիւն, որպէս եւ յարդարոյ արդարութիւն)։


Յարաշարժութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perpetual motion;
mutation, alteration.

NBHL (3)

Յարաշար շարայարեալքն սուրբ եւ խօսուն քարինքն. (Տօնակ.։)

Բնութեամբ ունէր մարդն զյարաշարժութիւն՝ առ սկզբնատիպն վերաբերելով. (Անան. ի պետր.։)

Ի փոփոխմունս տուընջեանց եւ գիշերաց՝ աւուրց եւ ամանակաց՝ եօթնաթիւ յարաշարժութեամբ. (Տօնակ.։)


Յարաշեշտ

See full entry →

adj.

accented on the penultimate.

NBHL (4)

ՅԱՐԱՇԵՇՏ ՅԱՐԱՇԵՇՏՈԼՈՐ. προπερισπόμενος . Ունօղ զշեշտն միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, իմա՛ ըստ յունական առոգանութեան.

Ամենայն անուն՝ որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զայբ կամ զեչ կամ զին, ամենեքին յարաշեշտ կոչին. (Ո՛րգոն. Մա՛րկոս, Քե՛բրոն, Սի՛մոն. Յկ. ղրիմ.։)

Յարաշեշտոլոր անուն է, որ նախ եզով յանգէն ունի զոլորակն. ո՛րպիսի, Պե՛տրոս. (Թր. քեր.։)

ՅԱՐԱՇԵՇՏ. գ. Անուն խազի ըստ երաժշտաց։ (Ոսկիփոր.։)


Յարապարոյկ

See full entry →

adj.

circumflected on the penultimate.

NBHL (3)

Ունօղ զպարոյկ միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, ըստ յունական սովորութեան.

Յարապարոյկ անուն է, որ նախ եզով յանդէն ունի զպարոյկն. ո՛րպիսի, Պա՞ւղոս. (Թր. քեր.։)

Ամենայն անուն, որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զ՝է, կամ զ՝ով (զյն. օ՛մեկա), սոքա յարապարոյկ ասին. Ո՛րգոն, Մո՜վսէս, սէ՜իր. եւ կամ զմի ոք յերկբարբառացն. ո՛րկէն, Դա՞ւիթ, Տո՞ւբիթ, զե՞ւի, զո՞յի. (Յկ. ղրիմ.։)