cattle;
—ք, means, expedient, device;
—ս պաճարել, to seek the means to, to resort to all sorts of expedients, contrivances or shifts.
Իբր զանզգայ պաճարս անասնոց մեռանիմք, եւ ոչ զարհուրիմք։ Ոչ պաճարք խոտաճարակք, եւ կամ լուղակ կերակրելիք. (Նար. ՟Ծ՟Ե. եւ Նար. առաք.։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
worship, adoration;
service;
— առնուլ, to be served or ministered to.
Ի խորհուրդ պաշտման պաղատանաց. (Ժմ.։)
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Յարուցեալ արկին պաշտօն (սաղմոսերգութեան) մինչեւ ցառաւօտն։ Երբեմն արկեալ մեր պաշտօն։ Ես յորժամ արկանեմ պաշտօն։ Եւ քո խորհուրդք ո՞ւր էին յորժամ զպաշտօնն արկաք. (Վրք. հց. ձ։)
clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.
Խօսեցաւ Տէր ընդ Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ պաշտօնէի Մովսիս։ Ետես զաթոռ ծառայից նորա, եւ զկարգ պաշտօնէից նորա։ Պաշտօնեայք եւ արարօղք կամաց նորա։ Ո արար զհրեշտակս իւր հոգիս, եւ զպաշտօնեայս իւր ի հուր կիզելւոյ։ Պաշտօնեայք Աստուծոյ մերոյ անուանեսջիք։ Գոյ ժառանգութիւն պաշտօնէից տեառն։ Սո՛ւգ առէք քահանայք, պաշտօնեայք սեղանոյ.եւ այլն։
to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.
Կամեցաւ ուսուցանել զտգէտսն՝ զծած կեալ խորհուրդսն». իմա՛, տգիտաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա. (հին տպ. զտգէտսն՝ տալով նոցա)։)
to eat;
to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.
eater;
consumer.
Անլոյս է այնպիսի հուրն, եւ այրիչ միայն՝ եւ ուտիչ. (Ոսկ. ես.։)
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Ի խորհուրդ տառիս նուագէ հոգելից քերթողն մեր՝ յուսումն մանկանց.
Չարաբար լինել ի պիղծ խորհուրդս, եւ երկնել զբարկութեան բանս։ Չարաբար լինին մարդիկ բազում անգամ յանխրատութենէ ... որ ոչ խրատի, եւ չար բարս ստանայ. (Լմբ. առակ.)
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
Գիտացեալ զխորհուրդ չարաբարոյ բռնաւորին։ Մի՛ ոք ի մէնջ կերակուր լիցի չարաբարոյ գազանին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
Օդ զհուր տեսեալ, ե՛ւս չարագոյն հրդեհ հարկանիցէ. (Ագաթ.։)
malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.
Ի գա՞լն արդեօք կատարեաց զչարագործութեանցն պատրաստութիւն, եթէ տարրացեալ ընդելութեամբ եւ երկայն աւուրբք զդաւողականն յարադրեաց խորհուրդ. (Պիտ.։)
ill-featured, ill-shaped, misshapen, disfigured, ugly, horrible, shocking.
Խորհուրդ արարին չարադէմ ազգն (սկիւթթացւոց). (Ուռհ.։)
cf. Չարախորհուրդ.
impious thought, evil counsel;
perversity, malevolence.
ἑπιβουλή insidiae եւ այլն. Չարաչար խորհուրդ. չարախոհութիւն. դաւաճանութիւն. խարդախութիւն.
very painful or oppressive.
Յայնչափ դառն եւ չարակսկիծ կտտանացն ոչ զանգիտեալ զարհուրեցաւ. (Ճ. ՟Բ.։)
to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.
Զիա՞րդ յանձին ունիք հայհոյել եւ չարահամբաւել։ Ի մեզ յարել զայդպիսի օտար խորհուրդ զրաբանութեան՝ առ ի չարահամբաւել զմեզ. (Փոտ. առ աշոտ. եւ ի պատասխանին.։)
spoilt, corrupt;
diseased, contagious, infected.
Չարահաւեալ զխորհուրդս իւրեանց՝ սկզբնականին մատենագրել այսպէս. (Թէոդոր. մայրագ.։)
destroying worm, evil beast;
mischievous, full of pranks, shrewd, artful, cunning.
Զեղբօրն չարաճճոյ զխորհուրդ ընդէ՞ր ոչ գիտաց. (Եզնիկ.։)
disastrous, dismal, very grievous;
baleful, atrocious, ferocious.
Զչարաշշուկ զչարիմաց խորհուրդս. (Յհ. կթ.։)
pestiferous, venomous, pernicious, deadly.
Մի՛ զարհուրիր ի չարաշունչ մահուանէ անտի. (Ճ. ՟Գ.։)
bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.
Մի՛ զարհուրիր դու ի չարաշուք դահճէ այտի. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 29։)
pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.
Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.
Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
to render bad, wicked or worse, to provoke or excite to evil;
to incite to anger, to exasperate, to envenom.
Զչար խորհուրդս՝ մինչ զգամ եկեալ ի միտս իմ, բարկութեամբ չարացուցանեմ զնոսա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Բ։)
cf. Չարամիտ.
ՉԱՐԻՄԱՍՏ ՉԱՐԻՄԱՑ. Չարամիտ. չարախորհուրդ. չարարուեստ. նենգաւոր. դաւաճան.
Չարիմաստք՝ չարախորհուրդք եւ անհանճարք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ցուցանել զայս ամենայն խորհուրդ զչարիմաց թագաւորին արեւելից։ Ուրացեալ չարիմացն վասակայ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
Իմացեալ զչարիմաց խորհուրդս ափշնի։ Չարիմաց խորհրդով կամ խորհրդեանն. (Յհ. կթ.։)
cf. Չարամիտ.
ՉԱՐԻՄԱՍՏ ՉԱՐԻՄԱՑ. Չարամիտ. չարախորհուրդ. չարարուեստ. նենգաւոր. դաւաճան.
Չարիմաստք՝ չարախորհուրդք եւ անհանճարք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ցուցանել զայս ամենայն խորհուրդ զչարիմաց թագաւորին արեւելից։ Ուրացեալ չարիմացն վասակայ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
Իմացեալ զչարիմաց խորհուրդս ափշնի։ Չարիմաց խորհրդով կամ խորհրդեանն. (Յհ. կթ.։)
fellow-sufferer;
compassionate.
Չարչարակցաց քո առաջին, գուշակողաց զխորհուրդ խաչին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Սանդարամետք;
cf. Սանդարամետային.
Զարհուրեալ դողային դասք սանդարամետիցն. (Շար.։)
to freeze, to be frozen, to glaciate, to congeal;
— պտղոց, ծաղկանց, to be frost-bitten, nipped by the frost
Ի Ջրոյ սառին, եւ ի հուր այրին. (Գանձ.։)
cold and hot beyond endurance (hell).
Որպէս հրդեհ սառուցիչ, կամ սառն հրդեհիչ. ուր իցէ հուր, եւ ցուրտ.
nature of ice, iciness.
Ոչ այրիլ հուրբ, ոչ ցրտանալ ի սառնութենէն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
Ոչ ասի երկաթ միայն, վասն զի ունի զսեւութիւն եւ զսառնութիւն. եւ ոչ հուր միայն, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Պաղիմ.
bitter, angry reproof, scolding, rebuke, threat, menace;
chastisement;
— իշխանակերպ, մեծավայելուչ, majesty;
— իշխանական, authority, haughtiness;
— աչաց, piercing glance;
ի — մատչել ընդ ումեք, to reproach bitterly, to scold sharply.
Ի սաստէ տեառն։ Ի սաստէ քումմէ տէր։ Ի սաստէ քումմէ կորիցեն, կամ փախիցեն։ Խաղով սաստիցն ոչ խրատեցան։ Զարհուրեցան ի սաստէ նորա։ Վասն ահի սաստից տեառն ընդունիմ.եւ այլն։
intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.
Առաւել սաստկութիւն գանձուց զխորհուրդ մարմնոյ ծնանի. (Եփր. վաշխ.։)
to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.
Լուծաւ եղծաւ խաւարն, սատակեցաւ կորեաւ տխրութիւնն։ Հակառակ միմեանց են հուր եւ ջուր, եւ միմեամբք սատակին. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Գ։)
deacon;
servant, minister;
աւագ —, archdeacon.
Արար ասէ զհրեշտակս իւր հոգիս, եւ զսարկաւագունս իւր ի հուր կիզելոյ. (Միխ. ասոր.։ Ոսկիփոր.։)
frightful, dreadful, tremendous, appalling, horrible, terrible;
enormous, stupendous, wonderful.
Զսարսափելի խոնարհութիւնն։ Զահաւոր զսարսափելի զփրկական զխորհուրդն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Զսարսափելին ազանց սրբարան։ Զմեծ եւ զսարսափելի խորհուրդ պատարագին։ Սարսափելի որոտմամբ։ Որ փարեցար զսարսափելի պարանոցաւն անմատոյց լուսոյն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։ Շար.։)
cf. Սարսափիմ.
φρίττω horreo. որ եւ ՍԱՐՍԱՓԻԼ. Սարսիլ յոյժ հանդերձ սօսափմամբ կամ սարսռալով. սոսկալ. դողալ. զրհուրիլ. քստմնիլ. խռովիլ. ձեռքը ոտքը դող ինկնալ, պաղիլ, փշաքաղիլ, սահմակիլ, խիստ վախնալ, տակնուվրայ ըլլայ.
to cause terror, to strike with consternation, to cause to shudder or shiver with fear or horror.
Դողացուցանել. սարսեցուցանել. զարհուրեցուցանել. պակուցանել.
cf. Սարսռալից.
Առ խորհուրդսն՝ որ սարսռագին գողութեամբ լինի ի մերձենալ առ մեզ դիւաց. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
cf. Սարսռալից.
Եթէ սարսռալիքն ոչ զարհուրէցուցանեն, եւ հրճուելիքն ոչ յորդորեն, քարեղէն սրտի խօսիմք. (Բրս. ընչեղ.։)
to quake, shake, shiver or tremble;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold, to quake all over.
Խռովի եւ սարսռայ։ Զարհուրիս եւ սարսռիս։ Սարսռալով (կամ սարսռելով) իմն, երկչոտութեամբն ընդոստուցեալ։ Ո՞չ երկիցէս յօրինակէն (անկելոցն յանապատի)։ Ո՞չ սարսռեսցի ի շատակերութենէ որովայնդ քո. (Ոսկ. գղ. եւ յհ. ՟Բ. 42։ Պիտ.։ Բրս. պհ. ՟Ա։)
cf. Սարսափելի.
Զսառսռելին արդեօք լուիցէս։ Սարսռելիքն ոչ զարհուրեցուցանեն, եւ հրճուեքիքն ոչ յորդորեն. (Մաշկ.։)
cf. Սարսռամ.
Խռովի եւ սարսռայ։ Զարհուրիս եւ սարսռիս։ Սարսռալով (կամ սարսռելով) իմն, երկչոտութեամբն ընդոստուցեալ։ Ո՞չ երկիցէս յօրինակէն (անկելոցն յանապատի)։ Ո՞չ սարսռեսցի ի շատակերութենէ որովայնդ քո. (Ոսկ. գղ. եւ յհ. ՟Բ. 42։ Պիտ.։ Բրս. պհ. ՟Ա։)
cf. Սաքրիմ.
Փախստեայ լինէին սարսելով ի սորին զօրութենէ, մանաւանդ եւ սաքրէին, որ է առաւել զարհուրել իբր թաքստեամբ. (Շ. բարձր.։)
Գոչմամբ զարհուրեալ սանդարամետիցն հոյլք, սարսեալ սաքրէին յանդնդասոյզ խաւարն. (Շ. տաղ.։)
mourning;
grief, pain.
Տայ հուր եւ զորդունս ի մարմինս նոցա, եւ լացցեն նոքա ի սգման մինչեւ յաւիտեան. (Յուդիթ. ՟Ժ՟Զ. 21։)
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
Զխորհուրդ սեպուհոյ սեպհական փառաց. (Շար.։)
axle, axis, pivot.
Անիւ սայլի է գութ մորոսաց. եւ իբրեւ սեռն շրջի խորհուրդ նոցա. (Սիր. ՟Լ՟Գ. կամ ՟Լ՟Զ. 5։)
Օրինակաւ քրայի հալոցաց երկաթոյ. զի կակուղն որիշ իջանէ, եւ սեռն որիշ. եւ հուրն յերկոսին նմանապէս է. (Ոսկիփոր.։)