cf. Իգասէր.
Կնասիրացն սաստելով, զի զաւելորդ խառնակութիւնսն արգելցեն. (Փիլ. լին.։)
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
Որք արիոսի մոլորութեանն հետեւեալք՝ կոծեսցին զինքեանս. (Աթ. ՟Է։)
sloe-bush;
bullace-tree.
ռմկ. կոկանի ծառ. Փշուտ տունկ՝ վայրենի մանր եւ բոլորշի սալորոյ. լտ. սբի՛նուս. թ. քիւքէմ աղաճի.
material;
material-things, matter;
root.
Բոլորովին նիւթեղէն. մարմնաւոր. երկրաւոր. իր հողեղէն. զգալի ինչ. ինչք. տարր. եւ Ծուծ. արմատ.
to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.
ՀԻՒՍԵՄ որ եւ ՀԻՒՍՈՒՄ, սի. πλέκω, συμπλέκω plico, complico, necto, connecto, torqueo διατάσσω dospono. Հիւսս առնել. հիւթել. նիւթել. ոլորել. բոլորելով շարամանել. ընդելուզանել. կցել. զօդել. յարմարել. հուսել.
cf. Հիւսիսային.
Կողմանց հիւսիսականաց։ Հիւսիսականաց կողմանց։ Հիւսիսական ազանց, կամ գրոհիս։ Հիւսիսականաց ոլորտից ծագման։ Հիւսիսական ծովուն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 56։ Շար.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
Զի զայն թէպէտեւ ցանկութիւն շահից հնարեցաւ։ Չարաչար օտարատեցութիւն հնարեցան։ Զի՞նչ եւս բարի հնարեսցիս ի ճանապարհս քո։ Եկա՛յք հնարեսցուք ինչ նոցա։ Նա հնարեցաւ ազգին մերում։ Տեսէ՛ք հնարեցեարո՛ւք մոլորեալքդ.եւ այլն։
attentive, careful, mindful, solicitous;
gloomy, anxious, uneasy, pensive, thoughtful, troubled, disquieted.
Որ հոգ ածէ. հոգացօղ. մանաւանդ Աւելորդ հոգովք վարանեալ. տատամսեալ.
denying the divinity of the Holy Spirit, the heresy of Macedonius.
πνευματομαχία repugnatio spiritui sancto. Մարտ ընդդէմ աստուածութեան հոգւոյն սրբոյ. մոլորութիւն մակեդոնի.
Ըստ արիոսի մոլորութեանն, եւ ըստ մակեդոնի հոգէմարտութեան։ Զսերմն չարին հոգեմարտութեան. (Սոկր.։)
cf. Հոգեփոխութիւն.
Վասն դիւաց բարեացն եւ չարեաց, զորս վասն աստուածութեանն մոլորութեանն (այսր եւ անդր), եւ հոգիածութեանն՝ աստեղացն զօրութեան հրաշագործեն. (Առ որս. ՟Ա։)
to spiritualize, to purify;
to inspirit, to animate, to vivify, to reanimate, to give new life to, to raise the spirits of;
to restore to life.
Զբոլոր զգայութիւնս մեր կենդանացուցեալ եւ հոգիացուցեալ. (Լմբ.։)
cf. Հոլոնեմ.
ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.
to bring or gather together, to assemble, to collect.
ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.
rolling along or down.
Հոլովմամբ. թաւալմամբ. գլորտըկելով.
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
կամ չ. κυλέω volvo καταρρίπτω dejicio, praecipito. եբր. կալալ կամ չ. πίπτω cado. Գլել, գլորել, թաւալել. շրջել. իրօք կամ նմանութեամբ. փոխել. յեղյեղել. բոլորել. կուտել. գլորտըկել, փոփոխել, պտըտցընել.
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
κύλισις volutatio, versatio. Հոլովելն, իլն. թաւալումն. գլորումն. շրջան. ընթացք. յեղյեղումն.
Անդադար հոլովմամբ գլորեալ՝ ոչ ուրեք լինել ոտնկռիւ. (Խոր. ՟Գ. 45։)
equivocally.
Նմանամասնաբարքն՝ եւ միմեանց հոմանունաբար ասին, եւ բոլորումն. իսկ տեսականն եւ գործնականն թէպէտեւ բոլորումն հոմանունաբար ասին, այլ ո՛չ եւ միմեանց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
equivocalness, equivocation.
Հոմանունութիւն մա՛յր է մոլորութեան եւ երկբայութեան։ Լինին խորթք շարագրածութիւնք, եւ վասն հոմանունութեան շարագրածաց, եւ վասն հոմանունութեան շարագրողաց. (Անյաղթ պորփ.։)
to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.
Ճարակեալ էր հրդեհ մոլորութեանն. (Ոսկ. գղ.։)
speaking well, fluency of speech, eloquence.
Մոլորութեանն սպասաւոր ճարտարախօսութիւնն է. (Սեբեր. ՟Դ։)
privy, water-closet;
երթալ ի —, to go to stool.
Բառ պ. շէմշէ. թ. շիզմէ. որ է աղբիւր, եւ տեղի թափելոյ զաւելորդս բնութեան. ոտից ճամբայ.
slime, mucous secretion of snails.
Իբր Ճակք, կամ գիճութիւն. խոնաւ հիւթ ժժմակաց իբր լորձունք.
truthless, that has lost the sight of truth;
far from the truth, false.
Որյ կորուսեալ իցէ զճշմարտութիւն. մոլորեալ.
crook;
crosier;
loaded stick or cudgel.
Բառ ռմկ. որպէս Ոլորեալ գլուխ եպիսկոպոսական գաւազանի.
cf. Հետաքնին.
περίεργος, περιεργαζόμενος curiosus, supervacaneus. Որ քրքրէ զհետս իրաց. հետաքնին, եւ Ընդվայրաքնին. եւ Աւելորդ. վայրապար.
to follow, to accompany, to attend, to go with;
to follow, to follow in the steps of, to imitate;
to follow, to go or come after, to result, to derive, to proceed, come from;
— շաւղաց ուրուք, to follow in the steps of, to go after;
— ի մօտոյ, to follow closely, near;
—ւի, it ensues, it follows.
Հետեւեաց զկնի հետոց նոցա։ Ըստ կարի մերում հետեւիմք հետոց նորա։ Գեղեցկապէս հետեւեալ նախնեաց։ Դէմ եդեալ հետեւել առ քեզ բոլորիցդ աստուած։ Արժանի լիցի հետեւել մեծ մարգարէին եղիայի։ Հետեւել զկնի ձայնին աստուծոյ. (Ճ. ՟Բ.։ Խոսր.։ Նար.։ Մաշտ.։ Սարգ. յկ. ՟Է։)
"hair;
—ք, head of hair;
cf. Մազ;
անբոյս ի —աց, bald;
հոպոպիք —աց, curls, ringlets;
հիւսք —աց, tress or lock of hair, tresses, plait of hair;
cf. Հիւսք;
բուսանել —աց, growth of hair;
թափիլ —աց, falling of the hair;
փոքրել, հատանել, խուզել, կտրել զ—ս, to cut the hair;
to crop;
to shave the head;
ճողել, փետել զ—ս առ ցաւոյն or յուսահատութեան, to tear one's hair for grief or despair;
ունել, կալնուլ, ձգել զ—աց, to hold, to pull one by the hair;
զմիմեանց ձգձգել զ—ս, զմիմեանս ձգել զ—աց, to take one another by the hair;
խոպոպել, գանգրել, ծնրել զ—ս, to curl, to put on ringlets, to frizz the hair;
սանտրել զ—ս, to comb one's hair;
ներկել զ—ս, to dye one's hair;
խրձացուցանել, խոզանել, հարթուցանել զ—ս, to cause the hair to stand on end;
to ruffle the hair;
cf. Ծառ;
քստմնիլ, խրձանալ —աց, to bristle, to stand on end;
թափել զ—ս, to destroy hair, to depilate;
—ք նախաբոյսք են քան զմօրուս, the hair grows before the beard;
դեռաբոյս —ք ի ծնօտս տիգեալ, new beard;
—ք ծնրեալ եւ գանգրեալ, —քն ծալ ի ծալ, curly, frizzed hair;
—ք քստմնեալ ի վեր դիզացեալ, with bristling hair;
with hair upstanding;
քստմնեալ դիզանին —ք զգլխով, the hair stood on end;
blood ran cold;
սպիտակին, ծաղկին —ք իմ, my hair grows grey, I begin to grow grey-haired, I begin to get grey."
Հերն անզգայ է, եւ աւելորդ. (Երզն. մտթ.։)
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
ՀԵՐՁՈՒԱԾ. որպէս նոյն ընդ յն. ձայնիս է՛րէսիս. αἴρεσις haeresis. այն է Հերեսիովտութիւն, հերետիկոսութիւն. այսինքն յամառ յարումն ի մոլար կարծիս. աղանդ. մոլորութիւն ի վարդապետութեան. ինքնակամ կրօնք.
schismatical;
heretical.
Հերձուածական մոլորութիւն, կամ վարդապետութիւն. (Սեբեր. ՟Դ. եւ ՟Է։)
dissenter, schismatic;
heretic;
sectary.
Այլ սովորաբար դնի ի մեզ որպէս յն. էրէդիգօ՛ս, կամ էրէսիօ՛դիս. αἰρετικός որ եւ αἰρεσιότης haereticus. Հերետիկոս. հերեսիովտ. այն է Մոլորեալ եւ յամառեալ ի մոլար կարծիս ընդդէմ ուղղափառ վարդապետութեան կաթողիկէ եկեղեցւոյ.
cleavage, cleaving;
greet;
cf. Հերձուած;
— որովային, gastrotomy.
Զանաստուած հերեսիովտաց բազմացեալ հերձուածոց հերձմունս մոլորութեան. (Կոչ. ՟Է։)
refutation;
— բանից, confutation.
Զհերքումն այսոցն մոլորութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
pentagonal, quinquangular.
Աւելորդ հինգանկիւնի. ՟Ա. ՟Դ. ՟Է. ՟Ժ. ՟Ժ՟Գ։ Ուղղորդ հինգանկիւնի ՟Ա. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Լ՟Ե. ՟Ծ՟Ա. ՟Հ։ Ափէ հինգանկիւնին (արմատն) երեք. (Սարկ. տոմ.։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
ԾՆԾՈՅ ԾՆԾՈՑ. (որպէս թէ ձունձ անպիտան, կամ ջնջոց, չնչին) Աւելորդ եկ արտաքին մասունք պտղոց. Կեղեւ, փեճեկ.
genealogy, list of ancestors;
genethliacs, horoscope, astrology;
— դից, theogony.
Զմոլորեալսն ի բաշխումն բախտից ծննդաբանութեանց. եւ այլն. շիր։ (որպէս եւ Մծբ.։ Մագ.։ Շ. մտթ.։ Վանակ. յոբ.։)
lying-in, parturient, bringing forth a child;
possessing the faculty of reproduction, generative, fruitful, prolific;
fertile;
— մասունք or ծննդականդ, genital organs, the privy parts;
— կին, woman in childbirth.
Ամպ է ծննդական ջրոյ։ Պահելն ծննդական ժամանակացն զգեղեցկագոյն բոլորումն. (Արիստ. աշխ.։)
geunection, kneeling.
Բոլոր անձամբ իմով անկեալ կամ առավի քո ի տեղիս ծնրադրութեան եւ աղօթից քոց (ի գեթսեմանի). (Մարաթ.։)
cf. Ծնող.
Սանուկ մոլորեալ յամօթ առնէ զծնօղս իւր։ Մատնեսջիք եւ ի ծնողաց եւ յեղբարց։ Հնազանդ լերուք ծնողաց ձերոց։ Անհաւանք ծնողաց.եւ այլն։
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
Բոլորեալ զծնօտիւն թխագոյն մորուացն շուրջանակի. (Ճ. ՟Ը.։)
fringe, thrum, trimming;
tassels;
edge, border.
κράσπεδον fimbria στρεπτόν flexus, fascia, torques, funiculus. Ժապաւէն՝ որ զուսպ պահէ զծագս հանդերձից. վերջաւորք. քղանցք. ոլորք. եւ Փունջ.
cf. Ծորիմ;
to mow.
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
milk-fed;
suckling.
Կաթնասուն կերակրեցար աստուած բոլորից. (Գանձ.։)
opposite, contrary.
Զբոլորսն զամենայն եւ զհակակայսն միեղինաբար շարառեալ. (Դիոն. ածայ.։)
leaning, inclined;
prone, bent, disposed;
— ի չարն, prone to evil, inclined to mischief.
Մոլորակք եօթն եղեն՝ հակամէտք ըստ նմին, եւ իբրեւ զնոյն ունելով ապականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
springe, snare, noose, trap;
snare, toils;
արկանել ի —բս, to draw into snare, to entrap, to inveigle;
անկանել ի —բս, to fall into a snare.
Կորուսչին հաղբքն պահեալ։ Մաքրեսցես ի հաղբից։ Կանգնեա՛ զմատնեալն հաղբից գլորման։ Անկայ ի հաղբս մահու անզգայապէս։ Խայտառակեսցին հաղբիցն դրութիւնք. (Նար.։)
participating, sharing;
sociable, social;
Holy Communion;
—ս առնել, to share, to give a share, to acquaint with, to impart, to communicate, cf. Հաղորդեցուցանեմ;
— լինել, to participate in, to share in, to partake of, to have a share or hand in;
— չարեաց, accomplice;
— տալ, to administer the Holy Sacrament to;
— առնուլ, to communicate, to receive the Holy Sacrament.
ՀԱՂՈՐԴ μέτοχος, μετέχων, κοινωνός particeps, consors, socius եւ այլն. որ եւ ՀԱՂՈՐԴԱԿԻՑ. (Ի համ, որ լինի եւ հան հալ. συν, συλ- con, col- եւ այլն. եւ կամ Այլորդ, կից ընդ այլում. եւ կամ Աղակից, սեղանակից) Կցորդ. մասնակից. բաժանորդ. հաւասարորդ. զովող. ընկեր. եւ ընկերական. ... եւ ի յանգս՛՛ տաշ. պ. ի սկիզբն, հէմ՛՛
agreeable, pleasant, pleasing, complaisant, grateful, acceptable;
— լինել, to please, to humour, to agree, to have pleasure;
զի՞նչ — է ձեզ, what do you think of it ?
որպէս — թուեսցի քեզ, as you please or choose, as you like;
—աչաց հայելոյ, comely to the eye;
— եղեւ նա աչաց իմոց, he or she pleased me;
—թուեցաւ նմա, it pleased him, he thought fit or proper, he approved of it;
—եւս էր նմա, he preferred;
արա նմա զինչ — է առաջի աչաց քոց, do with him as you will.
Արժանի արդարեւ բոլորովին աստուծոյ հաճոյիցն գտեալ։ Ըստ համակամ հաճոյից ամուսին. ամուսին. (Պիտ.։)
concord, agreement, good understanding, unanimity, intelligence.
Շարադրութիւն ութերեկին համաբանութիւն ծնանի զերեսուն եւ զվեց թիւն. քանզի զնա համաբանութիւն պիթագորականքն կոչեն. վասն զի ի նմա յառաջնում աւելորդքն ընդ դարսն համաբանեցին. (Փիլ. լին.։)