cf. Քառակուսի.
Եւ էր քաղաքն քառակուսի ձեւք կոչին նման չեղոյն։ Քառակուսի աղանց հովանի. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։ Եւկղիդ.։ Շար.։)
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
Եւ էր քաղաքն քառակուսի ձեւք կոչին նման չեղոյն։ Քառակուսի աղանց հովանի. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։ Եւկղիդ.։ Շար.։)
necklace, collar.
Եդի քառամանեակ ի պարանոց քո։ Միով քառամանեկաւ պարանոցի քոյ։ Դնէր գինդս, եւ արկանէր քառամանեակաս իւր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 11։ Երգ. ՟Դ. 9։ Ովս. ՟Բ. 13։)
four years, quadrennial;
— ժամանակ, four years.
Անցանէր ի վերայ քառամեայ ժամանակ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Քառանիւթեայ.
Ստեղծեր զմարդն ի տիպ տէրունոյ՝ բաղադրութեամբ ի քառանիւթոյ։ Առեր մարմին ի քառանիւթոյ. (Գանձ.։)
composed of four matters or elements.
Ստեղծեր զմարդն ի տիպ տէրունոյ՝ բաղադրութեամբ ի քառանիւթոյ։ Առեր մարմին ի քառանիւթոյ. (Գանձ.։ Իսկ յասելն,)
divided in four branches (river).
forty.
Ի յանապատ հոգւով վարէր, քառասնաթիւ աւուրս պահէր։ Որ եօթնեակ քառասնաթիւն աւուրբք յանկեաց զհուր ածութեանդ. (Շ. խոստ.։ Ճշ.։)
cf. Քառասնամեան.
Քառասնամեայ էր յեբուսթէ։ Քառասնամեայ աւուրբք ժուժկալեալ։ Քառասնամեայ կաղն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե. եւ Գէ. ես.։)
quadragenarious;
of forty years.
Քառասնամեայ էր յեբուսթէ։ Քառասնամեայ աւուրբք ժուժկալեալ։ Քառասնամեայ կաղն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե. եւ Գէ. ես.։)
quarantine.
Ապա քաղցեաւ, այսինքն յետ քառասնեկին լրման ... Տէրն յայտնեաց նմա զքաղցն ի կատարումն քառասներկին։ Եւ ի լընուլ քառասնեկին՝ ըզկերակուր խնդրէր վերջին. (Շ. մտթ. եւ Շ. խոստ.։)
of four streams.
Քանզի սերովբէն բոցեղէն սրովն՝ քառավտակ հոսէր զհուրն. (Տաղ քրիստոսատրոյ.։)
Chisleu, the ninth month of the Hebrews.
Ամիս եբրայեցւոց, որ ըստ անշարժ տումարին առ թարգմանչօք համեմատէր տրէ ամսոյն հայոց, եւ նոյեմբերի հռովմայեցւոց։ (Նեեմ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. Մակ. ՟Ա. 9։ ՟Ժ. 5։ Զաք. ՟Է. 1։)
cf. Քասքնիմ.
Գիտելով զճշմարտութիւն աւետարանին՝ քասքնէր։ Մի՛ քասքաներ, յորժամ ի պէտս խրատուն հարկանէ զքեզ գաւազանաւ հայր քո. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)
to liken, to assimilate, to form, to proportion.
Պատկանեալ քատակէր իւրաքանչիւրոցն ձայն ըստ տեսակի յատուկ. (Մագ. ՟Լ՟Զ։)
craggy topped.
Բանակեալ էր մերձ ի քարագլուխն։ Զքարագլուխն բնաւ ոչ իմացան։ Դէպ ի քարագլուխն փախուստ առնէին, (կամ դէմ փախըստի ի քարագլուխն արարին), եւ սկսան յահաւոր բարձրութենէ վիմացն ի վայր հոսիլ. (Մամիկ.։)
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
Անկաւ յախտ ինչ, զոր քարագործն կոչեն, եւ այնպէս միջագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. ձ։)
plover, pluvialis, lapwing;
or jaundice-bird, icterus, galbula.
յն. խարատրիօ՛ս. χαραδριός charadrius. (վրիպակաւ գրի եւ Քաղադր, Քաղարդ, Քարարդ) եբր. էնաֆա. Հաւ վայրենի, կամ թռչուն ագեղ՝ բարձր սրունիւք՝ դեդերեալ ի հեղեղատս. լինի մեծ եւ փոքր, եւ այն՝ պէսպէս գունով. ունի ձայն անախորժ, եւ է ի գիշերահաւուց. կարծեալ լինէր առ նախնիս՝ բժշկական ունել ազգումն առ հիւանդս. Որպէս եւ պլինիոս յարմարէ զայն այլում թռչնոյ, որ կոչի դալուկն, ἵκτερος galgulus, galbula.
cf. Քարաթոթոշ.
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն).
stallion, newt.
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն)
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
Արծաթագործն եւ պղնձագործ, եւ քարակոփ, բրուտ։ Ոչ էր կափարիչն արուեսիւ քարակոփաց մածեալ ի վերայ գրգզմանին Եզնիկ.։ Սկեւռ. յար. յորմէ եւ Երզն. մտթ.
cut from stone;
steep, rugged.
Էր քաղաքն (անի) շուրջանակի քարակտուր, եւ էր գետն խուրիան շրջապատ. (Ուռհ.։)
stone's throw.
Ի վերնատուն մի ժողովեալ էին. եւ էր բարձրութիւն նորա կարի մեծ յոյժ՝ իբրեւ ձեռամբ ի վերայ քարաձիգք մի. (նոր ձ. բարձր իբրեւ քարընկէց) (Ոսկիփոր.։)
stone-throw;
stoning, lapidation.
Զձմեռս ձեր տարածեալ էր քարաձգութեամբ ... Ի վերայ յարձեկմանց դիմակաց քարաձգուեւեանց. (ՃՃ.։)
cross-shaped distaff.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
paved with stones;
pavement.
Ի քարայատակ տեղւոջն։ Ի աղւոջն՝ որ կոչէր քարայատակ, եւ եբրայեցերէն կապպաթա (ի քիֆա, որ եւ կեփա, այսինքն վէմ). (՟Բ. Մնաց. ՟Է. 3։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 13։)
Ի քարանձաւ մսուրս հանգուցանէ զտէրն ամենայն արարածոց. (Մանդ. ՟Է։)
dwelling in a grotto.
Լեռնականս, քարանձաւամուտս, եւ արգելականս հաստատէր. (Ագաթ.։)
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Թռչուն նետահար, փախստական քարավէժ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 7։ Նար. ՟Ծ՟Զ։)
to throw stones revengefully.
Սեմէի թշնամանեաց զնա, եւ քարավրէժ առնէր զարքայն։ Մատակեցին յինքեանց արս յիսուն քարավրէժս. (Եփր. թագ.։ Խոր. առ սհկ. արծր.։)
to petrify, to turn into stone, to stone;
to harden, to obdurate.
Քարացուցանէին զսիրտս նորա իբր զապառաժ խստաքար։ Զսիրտն քարացուցանէ՝ չլինել ունկնդիր խրատու եղբարց։ Չէր քարացուցեալ Աստուածոյ զսիրտն փարաւոնի. (Մեծ. ՟Ժ՟Թ։ Մանդ. ՟Ժ՟Գ։ Եզնիկ.։)
cavern, grotto.
Ոչ տուն եւ ոչ տեղի իջեւանի գտանէ, այլ՝ օտարանոց քարաքուի (կամ քարաքիւ), ուր ոչ մահիճք եւ ոչ որորան գտանէր. (Մանդ. ՟Ե։)
cf. Քարեղէն.
Պատկերք ձեռաց ճարտարի, ոմն փայտեայ, ոմն քարեայ։ Իբրեւ զարձանս քարեայ տապանի։ Իբրեւ զպարիսպ քարեայ։ Թէ քարեայք էին՝ պարտ էր ի զգայութիւն գալ. (Ագաթ.։ Ածազգ. ՟Զ։ Զենոբ.։ Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
Որ թէ եւ քարեղէն (իբր քարասիրտ), քան զամենայն ոք լինիցիս մարդասէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
made of stone, stony, stone.
Պատկերք ձեռաց ճարտարի, ոմն փայտեայ, ոմն քարեայ։ Իբրեւ զարձանս քարեայ տապանի։ Իբրեւ զպարիսպ քարեայ։ Թէ քարեայք էին՝ պարտ էր ի զգայութիւն գալ. (Ագաթ.։ Ածազգ. ՟Զ։ Զենոբ.։ Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
Որ թէ եւ քարեղէն (իբր քարասիրտ), քան զամենայն ոք լինիցիս մարդասէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
Աւազակն լսէր զձայն աղաղակին, հայհայոթեամբ եւ այպն առնելով՝ զքարընկէց բարբառն. (Ոսկ. խչ.։)
stone-cutter's or quarry-man's pick.
Ոչինչ պահէր ի վաղիւն, բայց միայն զքարհատն իւր. (Վրք. հց. ձ։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Քարշել զնոս ընդ երկիր։ Քարշեսցո՛ւք զնոսա (պարանօք) մինչեւ ցհեղեատս։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս նւրեանց։ Քարշէին զգործիսն հանդերձ ձկամբքն։ Քարշեալ զարս եւ զկանայս մատնէր ի բանտ։ Քարշել առ քաղաքապետսն, կամ առ դատաւորն, կամ ի դատաստան, կամ ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ ի վայր. կամ ի ներքուստ արտաքս, կամ արտաքս քան զքաղաքն. կամ զմարմինս փշովք։ Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Քարշեա՛ զալիս քո. եւ այլն։
Քարշեսցի զհերացն։ Ի հրապուրանաց հեշտութեանն քարշեալք Որպէս խոզք ընդ տիղմ քարշեալք։ Ընդ գետինն քարշէր։ Իբրեւ զշուն մեռաւ, եւ իբրեւ զէշ քարշեցաւ. (Սեբեր.։ Յճխ.։ Ոսկ.։ Եզնիկ.։ Եղիշ.։)
Աբեսողոմ քարշէր յինքն զիսրայէլ։ Հեշտութիւն գող առ ի քարշէ. (Նախ. ՟բ. թագ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։ Մխ. առակ.։)
preaching;
—ն, proclaimer, herald.
Յաւելաւ եւ քարոզականն. եւ յաղթէր ակրատէս հեղիացի. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.
Յովսափատ քարոզեաց պահս յամենայն յուգայ։ Արի՛ եւ գնա՛ ի նինուէ քաղաք մեծ, եւ քարոզեսջի՛ծ անդ Քարոցել գերեաց զթողութիւն։ Քարոզեա դո՛ւստր երուսաղէմի։ Դու զիմաստութիւն քարոզեսցես։ Ի գլուխս պարսպաց քարոզի Սկսաւ քարոզել Յիսուս։ Քարոզէր զաւետարանն արքայութեան.եւ այլն։
Զի՞նչ ասեմ հրեշտակս, ուր եւ ինքն տէրն քարոզեսցէ (այսինքն հռչակեսցէ գովութեամբ). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
Խոտորումն յԱստուածայնոց եւ սրբազանից քարոզութեանց մի տէր զՅիսուս Քրիստոս. (Պրպմ. ձ։)
stone-wall.
Եւ զգանկսն դնէր ի բարձրութեան մնիրային (այսինքն մինարէին ) ի շարս քարորմոցն. (Վրդն. պտմ.։)
infamous, disparaged, disgraced, blasted;
— կալ, to bear, to pocket an affront, to put up with an insult, to behave in an infamous manner, to behave brutally, filthily.
Ասացից եւ առ ձեզ, որ նշաւակիքդ եւ քարուակկայք ի հրապարակս։ Եթէ հերթանոսք առնիցեն զայն, ծաղր պա՛րտ էր առնել. յորժամ հաւատացեալն նովիմբք քարուակ կայցէ, զի՞նչ պատասխանատուութիւն կայցէ։ Չամաչիցե՞ս աւելի քան զնոսա քարուակ կալով. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 6։)
(wall of) cemented stones;
cf. Տուն.
Քարուկըրով կալան (ամրացուցին) զդուռն քաղաքին. (Ուռհ.։ Այսպէս լինի ընթեռնուլ եւ զբանն Կաղանկտ. Ներբովթ սկսայ զբոլորս հրապուրէր ազինս աշտարակաշէն առնել կարիկարս։)
cf. Քարտէս.
Առեալ քարտ՝ գրեաց ի նմա զհարկանօղն, եւ կառուցեալ զքարտն ի ճակատն՝ այնպէս շրջէր. (Նոննոս.։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
Առեալ քարտ՝ գրեաց ի նմա զհարկանօղն, եւ կառուցեալ զքարտն ի ճակատն՝ այնպէս շրջէր. (Նոննոս.։)
secretary;
chancellor.
Բառ յն. խարդուլա՛րիօս χαρτουλάριος chartularius. Վերակացու նամակաց. ատենադպիր. դպրապետ. սըռ՝ տիվան քէաթիպի (իսկ տէֆթէրտար ՝ ըստ յն. խարդօ՛ֆիլաքս, այսինքն թղթապահ).
Աջող քարտուղարն ագաթանգեղոս։ Ի դրան արքունի կարգեալ քարտուղար։ Ոչ փոքր ինչ կրէր աշխատութիւն յաղագս քարտուղարի. (Խոր. ՟Բ. 64։ ՟Գ. 47. 52։ Նոյնպէս եւ Յհ. կթ.։ Խոսր.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
Դի՛ր տէր քաղցրութեամբ քո քաւարան գործելոց մեղաց մերոց. (Մաշտ.։)
Մովսէսեան վրանն յարեւելից կոյս ունէր զվարագոյրն եւ զքաւարանն, որ էր սրբութիւն սրբոց. (Դամասկ.։)
ՔԱՒԱՐԱՆ. Տէր քաւութեան. քաւարար. քաւիչ.
Զմիածինդ քո առաջի եդեր քաւարան յաղագս մեղաց մերոց։ Քանզի տէր յաղագս ամենեցուն ճաշակելով զմահ՝ քաւարան լինելով աշխարհի. (Բրս. սղ. ՟Ծ՟Թ. եւ Բրս. պհ.։)
Զոր անուանէր՝ լուր մարդկան՝ գառն Աստուածոյ եւ քաւարան. (Շ. խոստով.։)
magic;
astrology.
Ընդաճէր զմոգութիւն եւ զքաւդէութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
Զամպարշտութիւնս մեր դու քաւեսցես։ Գթած էր, քաւէր զմեղս նոցա, եւ ապականէր։ Վասն անուան քո տէր քաւեա՛ զմեղս իմ։ Առ ի քաւելոյ զմեղս ժողովրդեանն.եւ այլն։
Քաւեսցէ տէր զծառայ քո վասն բանին այնորիկ։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Լո՛ւր տէր, քաւեա՛ տէր, անսա՛ տէր, եւ այլն։
Զայն որ քաւէրն զնա ի չարչարանացն, ասէ, ե՛րթ յինէն սատանայ. (Սեբեր. ՟Թ։)
expiatory, propitiatory;
— լինել, to expiate.
Քաւի՛չ մեր լեր՝ հայցմամբ առ տէր։ Քաւիչ մեր լերուք բարեխօսելով. (Շ. տաղ.։)