crowned;
laureate;
prince, king.
ըստ նմին օրինակի եւ իմ պսակաւորն եւ հայրապետն սուրբն գրիգոր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
apocryphal books on the Apostles.
(Որ են վրիպակ գրչութիւնք մուծեալք յասորի օրինակաց թարգմանելոց ի յունէ)։
(Որ են վրիպակ գրչութիւնք մուծեալք յասորի օրինակաց թարգմանելոց ի յունէ)։
to escape, to evade, to break, slip or get away or off;
— յուշոյ, to escape the memory, to be forgotten;
— ի ձեռաց, to escape from, to slip from between the fingers, to be lost.
Փախեաւն եւ պրծաւ՝ ի մեր օրինակս՝ ապրեցա՛ւ է. (Գէ. ես.։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Նկրտելով ի վեր ելանէր (խոյա ի սաբեկայ ծառն), եւ պրկելով ոտիցն՝ զօրինակ խաչին նշանակէր. (Կիւրղ. ծն.։)
conjurer, sorcerer, wizard;
divineress, sorceress, witch, enchantress;
vixen, scold.
Սոցին ջատուկ կանանցս եղբայր կամարար եղեալ. (Լաստ. ՟Ի՟Գ.) (գրեալ էր՝ յեր կուս եւս օրինակս՝ ջամուկ. ղի տ եւ մ շփոթին ի մատեանս)։
pure, clean, clear, polished, bright.
Ըստ հայելւոյ օրինակի մաքուր պահելով զսիրտս, եւ ջինջ ի ժանգոյ մեղաց. (Շ. թղթ.։)
hydraulics.
Բաշխումն ջրոյ՝ որ եւ է օրինակաւ. եւ մասն ուսումնականին (ὐδραυλική hydraulica ) որ ճառէ զջրոց.
cf. Ջրբեր.
Փայտակոտորք եւ ջրաբերք նոցին եղեալք. (Ասող. ՟Բ. 4. ըստ օրինակաց ինչ՝ Յես. ՟Թ. 21։)
born of water, aquatic.
Որպէս ջրային կենդանի եւ կամ իւիք օրինակաւ ծնեալ ի ջրոյ.
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
Զամենայն անարժանս յառաջ մատուցանէր, եւ զարժանաւորս յետս տանէր։ Զաշխարհն Աղձնեաց ըստ նմին օրինակի յետս կալաւ (այսինքն կասեցոյց). (Եղիշ. ՟Բ. ՟Դ։)
commentary, memoir, annals.
Հաստատէ տուն կրօնաւորաց, որոյ յիշատակագրութիւն ունի օրինակ զայս. (Ուռպ.։)
monument, cenotaph, tomb.
Այնք՝ որ խօսին օրինակք՝ շիրիմ, յիշատականոց կոչեն. իսկ իմաստունն ոչ շիրիմ յիշատականոց, այլ յիշատակի ի ժառանգութիւն, եւ կամ գերեզմանի ստացուած։ Ի ժառանգութիւն շիրմի տացի ինձ ո՛չ շիրիմն յիշատականոցն, այլ յիշատակք ամենակատարս ժառանգութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 77. 78։)
monitor, admonisher;
prompter;
cf. Գրապանակ.
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
Յիսնեակ թիւն. յիսներեակ մի աւուրց. եւ Յինունք պահոց ծննդեան կամ յայտնութեան, որ երբեմն անընդհատ պահիւր զաւուրս յիսուն, այլ այժմ ընդհատութեամբ եւ այլեւայլ օրինակաւ ի զանազան ազգս. ի հայս պահին երեք եօթնեակք՝ ի սկիզբն, ի մէջն, եւ ի կատարած յիսնեկին. ՟Ա. կոչի յիսնակաց պահք. ՟Բ. սուրբ Յակոբայ. ՟Գ. յայտնութեան։ (Տօնակ.։ Տօմար.։)
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
Լեզու ըստ բազում օրինակի հայելի է խորհրդոց. քանզի զոր նայն յղանայ. սա բղխեալ ծնանի. (Իսիւք.։)
jubilee;
jubilee, festivity, rejoicing;
— ամ, year of jubilee.
Նոյ ասի կեալ երեքարիւր յիսուն. եօթն յոբելեանս կեցեալ Նոյի՝ յօրինակ եօթնից դարուցդ. (Մեկն. ծն.։)
obelisk.
ՅՈԲԵԼԻԿ ՅՈԲԵԼԻՔ. որ գրի եւ ՅՈԲԵԼԵԱՆ. Բառ յն. օվէլիսգօս, օվէլօ՛ս , ὁβελίσκος, ὁβελός obeliscus, obelus. Բուրգն. բրգաձեւ ինչ. կոթող. շամփուր. եւ նմանութեամբ՝ Նշանագիծ ի ձեւ շամփրոյ՝ ի նշանակ տարբերութեան կամ մթութեան առաջիկայ ընթերցուածոյն, ըստ վեցիջեան օրինակին Որոգինեայ ի Սուրբ Գիրս.
Բան՝ որ կրկին էր յօրինակին, եւ եօթանասունքն թողին, զայն Ովրիգէնէս աստեղբ նշանակեաց. եւ ուր պակասէրն եւ յաւելոյրն, յոբելիս արար. (Շիր. քրոն.։)
in many ways or manners;
often, many times.
ՅՈԳՆԱԲԱՐ կամ ՅՈՔՆԱԲԱՐ. πλεοναχῶς multis modis, multifariam, varie. Բազմապատիկ. բազմադիմի օրինակաւ. յոգնակի. յոլով անգամ.
full of stains or spots, very much stained or soiled.
Բազմաբիծ. խայտաբղէտ. կամ պիղծ բազմօրինակ.
much more.
Յոգնագոյն օրինակօք յայտնել։ Ազգի ազգի յոգնագոյն ախորժակացն բերմամբք։ Յոգնագոյն ունիմք զսորա տարացոյց։ Յոգնագոյն կերակրօք. (Եզնիկ.։ Պիտ.։ Մագ. ՟Ժ. ՟Ծ՟Է։)
assembled in great multitudes or flocks, very numerous.
Բազմերամ վեհագունիցն հոյլքն յոգնախումբս եղանակէին. իմա՛ իբր մ. անթիւ բազմութեամբ, կամ բազմօրինակ նուագօք։
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
ՅՈԳՆԱԿԻ. ա. πλεῖστος plurimus. Յոգնական. բազմաթիւ. բազում. բազմապատիկ. յոլով. շատ. բազմօրինակ.
well prepared, put in order, adjusted, dressed or adorned.
Յոգնայարդար եւ բազմօրինակ բանիւք մեզ ուսուցանէ։ Հաւատարմացոյց սուղ բանիւք, եւ յոգնայարդար օրինակօք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. ՟Գ։)
polychromic.
Բազմագունի. յոգներանգ. եւ բազմօրինակ. (որպէս տժգոյնն՝ ռմկ. ասի, պաղշորթ. լծ. եւ թ. շուռութ. օրէն. օրինակ)
protean, of many forms or shapes, divers, varied, multiple.
πολυειδής diversos species habens, multifarius, multiplex, varius. Բազմատեսակ. ազգի ազգի. բազմապատիկ. բազմօրինակ.
Երազոցս երեսք բազմօրինակաբար եւ յոքնատեսակապէս երեւութեամբք է. (Նիւս. կազմ.։)
in several ways or fashions.
Բազմապատիկ օրինակաւ. պէսպէս. շատ կերպով.
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
Մարթի եւ այլազգ ի վերայ հասանել յոռութեան (այսինքն անտեղութեան) հրէից օրինակացն։ Թէ ոք պարզաբար ընկալցի զայս, զբազում յոռութեան երթիցէ զհետ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
sender;
forwarding agent, transmitter.
παραπομπός transmissor. Որ յուղարկէ ո՛ր եւ է օրինակաւ. փոխանցօղ.
jujube.
ՅՈՒՆԱՊ ՅՈՒՆԱՊԻ գրի եւ իբր ռմկ. ՅՈՒՆՆԱՊ. թ. ուննապ, իւնապ աղաճի . Պտուղ կարմիր ի չափ պտղոյ փշատի այսինքն իկտէի. որոյ մէջն է իբր ալիւր անոյշ, իսկ յունապն մսոտ. եւ ծառն երկոցունց՝ փշուտ այլ եւ այլ օրինակաւ. փշատին է ծառ ուղղաբերձ եւ ուղիղ շառաւիղօք, իսկ յունապին թուփ կարճ եւ խորտաբորտ ոստովք. ռմկ. ծինծիֆա. լտ. զիզի՛ֆում, զիզի՛ֆուս. իտ. ճի՛ւճճիօլա, ճի՛ւճճիօլօ. ըստ Մենինսքեայ՝ ուննապ. եւս եւ իկտէ, զիզէֆուն.
jujube-tree.
ՅՈՒՆԱՊ ՅՈՒՆԱՊԻ գրի եւ իբր ռմկ. ՅՈՒՆՆԱՊ. թ. ուննապ, իւնապ աղաճի . Պտուղ կարմիր ի չափ պտղոյ փշատի այսինքն իկտէի. որոյ մէջն է իբր ալիւր անոյշ, իսկ յունապն մսոտ. եւ ծառն երկոցունց՝ փշուտ այլ եւ այլ օրինակաւ. փշատին է ծառ ուղղաբերձ եւ ուղիղ շառաւիղօք, իսկ յունապին թուփ կարճ եւ խորտաբորտ ոստովք. ռմկ. ծինծիֆա. լտ. զիզի՛ֆում, զիզի՛ֆուս. իտ. ճի՛ւճճիօլա, ճի՛ւճճիօլօ. ըստ Մենինսքեայ՝ ուննապ. եւս եւ իկտէ, զիզէֆուն.
onocentaur;
centaur, hippocentaur;
siren, mermaid.
Երեւեալ ի Կարմիր ծովէ՝ զնոյնօրինակ մարդկան ե՛ւ ձկան կերպարանս ունել՝ չորից յուշկապարիկ գազանաց։ Որ զձիացլուց յուշկապարիկ կերպարանս ունիցին։ Եւ ձկունս յուշկապարիկս (որպէս թէ վիշապակ պարիկ. վիշապ ձուկն)։ Արգիական նաւելաստացիցն, եւ յուշկապարկացն, ուր Հերակղէս զնահատակութիւնսն գործէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
clear, clean, pure, limpid;
pure, sincere, candid;
manifest, evident, distinct;
clearly, cleanly, purely;
distinctly, evidently, manifestly.
Յորժամ յստակ իցէ երկինք յամպոյ։ Յորժամ յստակ եւ խաղաղ իցէ օդն։ Ամենայն երկնայինք մաքուրք են եւ յստակք յաղտից։ Սա օրինակ է յստակ աղօթից. (Վեցօր. ՟Զ։ Շիր.։ Շ. բարձր.։ Վանակ. հց.։)
to articulate, to utter, to pronounce, to form;
to fit, to suit, to organize;
to associate, to elect or to return as member.
Զիմանալեացն բնութիւն եւ բնակութիւն թանձր օրինակօք յօդացուցանէ. (Իգն. (ռմկ. մարմնացնել)։)
spontaneous, willing.
Որպէս պատկեր, եւ ցուցումն օրինակի, որ բնութեամբ է նորա, եդեալ յօժարականիս մերոյ միութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
to fashion, to adapt, to fit to, to adjust;
to arrange, to dispose, to organize;
to get ready, to prepare, to provide with, to furnish, to order;
to form, to trim, to adorn, to embellish;
to compose, to write;
to make, to construct, to build;
— պարս, to dance;
— երգս, նուագս, to sing, to modulate, to tune;
թատրոնական քերթուածս —, to write a dramatic composition.
ἀρμόζω, εὑαρμόζω concinno κατεργάζω conficio, elaboro κατορθόω erigo, dirigo ἑπιτίθημι, συντίθημι appono, compono οἱκονομέω dispenso διαγράφω describo διατάσσω, κατατάσσω dispono, ordino եւ այլն. Օրինօք՝ ըստ օրինի՝ բարւոք օրինակաւ կազմել, առնել. յարդարել. յերիւրել. յարմարել. յօդել. կարգաւորել. ուղղել. տնօրինել. կարգել. յարադրել. յեղանակել. շարագրել. շարադրել. օրինած կերպով շինել, շտկել, շտկտել, բանիլ.
Բե՛ր այսուհետեւ զօրինակդ յօրինեսցուք առ նախատիպդ. (Ագաթ.։)
cf. Յօրինող.
Աստուած է արարիչ եւ յօրինիչ աշխարհիս։ Պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (չկարեն ճառել)։ Ստեղծիչ գոյից, եւ յօրինիչ ամենից։ Ամենայն բարեաց յօրինիչ Աստուած է. (Իսիւք.։ Սեբեր. ՟Ա։ Նար. ՟Խ՟Դ։ Խոսր.։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Ոչ ասեն նմա մարգարէ՝ իբրեւ մի ի բազմաց, այլ թէ դու ես մարգարէն։ Ոչ ասաց լոկ Քրիստոս, այլ՝ Քրիստոսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 18։) Ստէպ յարակից ունի եւ զդերանունդ՝ այն. զոր օրինակ, մարդն այն, զմարդն զայն. այրն այն, արքն այնոքիկ. եւ այլն. ան մարդը, մարդիկները։
Յարի եւ ի դերանուանս, ի բայս, եւ ի մակբայս, ի պէտս զարդու, եւ առ ի յարաբերել զնախանշանակեալ ինչ դէմ, կամ զներկայութիւն ներգործութեանց եւ կրից. զոր օրինակ.
Զոր ոչն գիտես. մինչ ոչն մեղանչէին. որպէս բարւոքն վկայեաց. այս ինքն զայն՝ զոր ոչ. մինչ նոքա ոչ. որպէս երբեմն, յայնժամ կամ նա վկայեաց։ Ուր յերրորդ դէմս բայից դիտեա՛ քաջ, զի մի՛ լիցի շփոթել զյանգս եզական բայից յօդիւ, էն, ին, ընդ յոգնականս անյօդս՝ են, ին. զոր օրինակ.
Յօդդ ն, դնի եւ փոխանակ գոյական անուան՝ զոր ի մէջ բերէ զօրութեամբ, մանաւանդ ի յարիլն ի սեռական բառս, եւ ի ստացական դերանուանս. զոր օրինակ,
Ն. Երբեմն լծորդ է ընդ մ. զոր օրինակ անբիծ, ամբիծ. հանգոյն, իբր համգոյն, նոյնգունակ. հանդէպ, իբր համդէպ, եւ այլն։
Ն. Տայ հետեւորդ բաղաձայնից մեղմ հնչել. զոր օրինակ, Անդի, անգանիմ, ինձ, հունձ, եւ այլն. իբր անտի, անկանիմ. ինծ, հունծ. եւ այլն։
Ն. Իբր բաղադրական մասնիկ՝ բնական բաղադրութեամբ ի սկիզբն բառից՝ սաստկացուցանէ զոյժ նշանակութեան նոցա. որպէս Ըն, ներ, ի ներքս, տիրապէս, քաջ, եւ այլն։ Յայտնի օրինակաւ տեսանես ի ձայնքս, Հայիմ, Նայիմ. Հիւթ, Նիւթ. Կրթիմ, Նկրտիմ. եւ Նեցուկ, որպէս յեցուկ կամ գործի յենլոյ. Զիստ, Նիստ։ Որպէս եւ Նստիմ. ըստ լտ. սէ՛տէօ. իսկ սէ՛տէս. լծ. ընդ թ. սէտիր. յն. է՛տրա, գաթէ՛տրա։ Եւ առաւել անյայտ օրինակաւ տե՛ս ի բառսդ, Նախ, Ներել, Ներքոյ կամ ի ներքս. եւ այլն։
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
ՆԱ ԸՍՏՆՄԱՆԷՔ. Որք յետ նորա ըստ օրինակի նորա. հետագայք. յաջորդք հետզհետէ կարգաւ.
Նա՛ բնաւ եւ ո՞վ իսկ կարէ պատմել։ Նա՛ փոքր է օրինակս։ Ո՛չ նիւթ, ո՛չ տեսակ (է աստուած). նա՝ ո՛չ լոյս, թէպէտեւ ասի, եւ ո՛չ խաւար. (Եղիշ. ՟Բ։ Խոսր.։ Մանդ. ՟Ե։ տե՛ս ստէպ՝ եւ Պիտ.։ Կոչ. ՟Ա. ՟Ե. ՟Ժ. ՟Ժ՟Գ։)
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
πρωτότυπος, ἁρχέτυπος primitivus, originalis πρωτότυπον exemplar, primigenium vel primitivum, vel authenticum, originale, prototypum. Նախկին գաղափար. բուն եւ առաջին օրինակ. նախատիպ. սկզբնատիպ.
traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.
Զինքն առաջի եդեալ նախագիծ օրինակ այսմ առաքինութեան. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
ՆԱԽԱԳԻԾ. գ. ὐπογραμμός, προχάρασμα exemplar εἷσον aequale, par. Ուրուական օրինակ. նախկին գծագրութիւն. հաւասարն գրութեամբ. միւսէվէտէ, ելի՛, այսինքն զոյգն կամ նմանն. էօրնէկ.
Զի որ կամիցի գրել ի մոմ, յառաջ եղծանէ զնախագիծն, եւ ապա գրէ զօրինակ պատկերի զոր եւ կամիցի. (Մաշկ.։)
written before;
prescribed;
title;
exordium, preamble.
Որպէս օրինակն նուրբ նախագրին, եւ ուխտադրութիւն խորանին։ Ի ստորեւ վերինն վարագուրի նախագրոյ հայրականն ծոցոյ. (Նար. ՟Խ՟Դ. եւ Նար. խչ.։)
cf. Կանխագուշակ.
Ըստ նախագուշակ ձայնին յովէլեայ։ Ի բանս յօրինակս նախագուշակս. (Ածազգ. ՟Թ։ Նար. յովէդ.։ Հ. կիլիկ.։)
preface, preliminary dissertation;
design, project;
preposition.
Յաղագս նախադրութեան։ Նախադրութիւն է բառ նախադրեալ յամենայն մասունս բանի՝ ըստ բարդութեան, եւ ի բաղդասութեան. (Թր. քեր.։) Ուր բարդութեամբ իմանայ զբաղադրական մասնկունս ըստ ինքենա նշանականս. զոր օրինակ՝ ներ, արտ, ապ, բաղ, շար, վեր, ընդ, եւ այլն. իսկ բաղդասութեամբ իմանայ նախ՝ զխնդրառու նախդիրս կամ զբառս ի կարգի շարադրութեան. զոր օրինակ՝ վասն, յաղագս, շուրջ, եւ այլն. եւ երկրորդ զհոլովակերտ նախդիրս, զ, ի, յ, ց, առ, ըն, ն։
delineated or designed beforehand;
prototype, original.
προϋπογεγράμμενος praescriptus, ante delineatus ἁρχέτυπος originalis. Կանխաւ գծագրեալ. նկարագրեալ. եւ Նախատիպ օրինակ.
Նախանկար օրինակաւ փութալ յառաջագոյն ի գուշակեալ հանդիսան. (Նախ. եբր.։)
figure, shading.
Նախանկարելն, իլն. նախանկար օրինակ.
cf. Նահապետ.
Նախահայր. patriarcha եւ princeps. Նահապետ. (որպէս յօրինակս ինչ Ելից. ՟Զ. 14. եւ այլն).
already long since.
Նախավաղ զլինելոցն հոգին սուրբ օրինակեաց. (Նանայ.։)
foresight, prevision;
prophecy.
Նախատեսութեամբ նշանակութեանցն յոգնօրինակաց. (Սարկ. աղ.։)
cf. Նախագաղափար.
ἁρχέτυπος, -ον, πρωτότυπος, -ον, πρότυπον originalis, -le, pricipalis, -le;
exemplum, archetypus, primaevus եւ այլն։ Սկզբնատիպ. նախանկար. նախագաղափար. նախկին օրինակ. բուն օրինակը.
cf. Նախագիտութիւն.
Աստուածութեանն օրինակ ետ, նոյնպէս եւ ընդ արարչականին եւ զնախգիտականն յայտ արար. (Ոսկ. ես.։)