Definitions containing the research ունք : 2187 results

Նռնենի, նւոյ, նեաց

s.

pomegranate-tree;
—ք, դրախտ նռնենեաց, pomegranate-grove.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ դիակունք սուրբ մանկանցն որպէս զծաղիկ նռնենեաց հարեալ ի կարկտէ. (Շար.։)


Նօթութիւն, ութեան

s.

hunger;
fast, fasting.

· Calfa

NBHL (1)

Քահնայքն զպսակն եւ զկնունքն նօթութեամբ արասցեն յերեղեցիս. (Կիր. պտմ.։)


Նօսր, սունք

cf. Անօսր;
with its derivatives.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կաւոց ոչ լինին պարուտակք (աչաց) նօսունք, եւ ոչ բիբք զարդարին. (Պրպմ. ձ։)


Շահեկան

cf. Շահական.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցունք եւ դառինք, շայեկանք եւ անշահք։ Անարգք եւ շայեկանք։ Երեւի յանշայեկանն շայեկանն. (Յճխ. ՟Դ։)


Շաղախեմ, եցի

va.

to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.

· Calfa

NBHL (1)

Արեամբ նորա շաղախեցան սեամք մտաց մերոց։ Շունք ... շաղախին արեամբս։ Շաղախել զձեռս արեամբ. (Ժմ.։ Ոսկ. եփես.։)


Շաղակրատութիւն, ութեան

s.

cf. Շաղակրատումն.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այլ այսպիսի հեթանոսական եւ յիմարութեան անդնդոց շաղակրատմունք. (Ղեւոնդ.։)


Շաղակրատումն, ման

s.

charlatanry, extreme verbosity, prating, chattering.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այլ այսպիսի հեթանոսական եւ յիմարութեան անդնդոց շաղակրատմունք. (Ղեւոնդ.։)


Շաղաւաշուրթն, շրթանց

adj.

insinuating, false, double-tongued;
cheating, fraudulent.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞ւր են պատառաբոյծքն. ո՞ւր են փաղաքուշքն, ո՞ւր են շաղաւաշրթունքն. (Ոսկ. ղկ.։)


Շաղկապումն, ման

s.

conjunction, connection, concatenation.

· Calfa

NBHL (1)

բոլորւթիւնք, մասունք, շաղկապութիւնք մասանցն։ Զհոդւոյ եւ զմարմնոյ շաղկապութիւն շարունակէ. (Դիոն. ածայ.։)


Ուր

adv. conj.

where, whither;
while;
when, on;
where ? in what place ?
— զի, whereas;
— ուրեմն, hardly, scarcely;
at last, finally;
— ուրեք, where, in whatever place, wherever;
— եւ, — եւ իցէ, wherever, wheresoever, any where, no matter where;
— եւ իցեն, wheresoever they may be, wherever they are;
— եմ, — իցեմ ես, where am I ?
— է նա, where is he ?
— գնաց, where is he gone ?
— եւ ուստի՞ եկն, how and whence came he ?.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞ւր է որ ծնաւ արքայն հրէից։ Ո՞ւր կամիս զի պատրաստեսցուք։ Ո՞ւր են հաւատքն ձեր։ Իսկ արդ ինունքն ո՞ւր են։ Ո՞ւր են օթեւանք քո։ Ո՞ւր եգիք զնա։ Ո՞ւր իմաստուն, ո՞ւր դպիր, ո՞ւր խորհրդական.եւ այլն։


Ուրախութիւն, ութեան

s.

rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՒՐԱԽՈՒԹԻՒՆ. εὑωχία, κώθων, πότος, συμπόσιον, δοχή convivium, epulum, epulatio, compotatio. Խրախութիւն. խրախունք. խրախճան. կոչունք. գիներբուք.


Ուրար, ի

cf. Քող.

· Calfa

NBHL (1)

Քահանայք (արկանեն) զերկու ուսովքն ուրար, այսինքն փակեղն. սարկաւագունք փակեղն միայն զահեկ ուսովքն. (Ուռպել.։)


Չ (tcha)

s.

the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն զքահանայութիւնն չառ, այլեւ ի թագաւորութենէ անտի եւս անկաւ բորոտութեամբ։ Չհաւանականն իսկ անհաւատիցն առաւել հաստատեսցի ի միտս։ Որք յանցաւորս որպէս ի չանցաւորս յուսայցեն։ Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զչլուրս եւ զչլեալս տայ խօսել։ Արդարութիւն՝ ոչ միայն առ ընչիցն չագահելոյ, այլեւ որ այլով ախտիւք չախտանայցէ։ Արտաքին յունաց չիմաստուն իմաստունքն. (Ոսկ. ես.։)


Չարաբար

adv. adj.

cf. Չարաչար;
cf. Չարաբարոյ.

· Calfa

NBHL (1)

Կանայք նոցա անմիտք, եւ չարաբար մանկունք նոցա։ Այր չարաբար՝ բազումս տուժեսցի. (Իմ. ՟Գ. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Թ. 19։)


Չարախնամ

adj.

inclined to malice.

· Calfa

NBHL (1)

Միտք չարախնամք, եւ տենչմունք բարիատեացք. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)


Չարակն

cf. Չարակնեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւս առաւել ընդ չարականացն, եւ որ նախանձ ընդ անմեղին բերիցէ։ Չարակունքն ի ներքս էին։ Որպէս պոռնկին չէ օրէն յեկեղեցի մտանել, նոյնպէս եւ ոչ չարակն։ Ո՛րչափ նախանձողք, ո՛րչափ չարակունք։ Զի՞նչ պիղծ քան զչարակնն եւ զնախանձոտն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)


Չարաշուք

adj.

bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.

· Calfa

NBHL (2)

Վնասաբեր իմն ոսոխեալ սղոխք ի չարաշուքն հասեալ մերձակայսն կացուցանեն անձինս ի տգեղութեան ձեւի». (Պիտ.) այլ ձ. չարաշունչ. եւ այլ՝ չարաշունք։

Ցանկութիւնն եւ սրտմտութիւնն, չարաշունքն եւ մահունքն». (Փիլ. լին. ՟Դ.) իբր չարաշնչութիւնք սպառնալեաց։ 4


Չափումն, ման

s.

cf. Չափողութիւն ;
exchange, reward, return.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստ սպառնալեաց արդարակորով չափմանց յաստուածային գրոց լսելով՝ սարսափին եւ դողան երիկամունք իմ. (Սկեւռ. աղ.։)


Չեչաքար, ի

s.

pumice-stone.

· Calfa

NBHL (1)

(Ասի) խոշոր՝ որ անհաւասարք են (մասունքն). որպէս չեչաքարն. (իսկ) ողորկն՝ որ հաւասար են. որպէս ապակի կամ մարմառն. (Անյաղթ ստորոգ.։) ( ըստ Լեհ. քար ծակալից սպնգանման. pumex ).


Չեպիսկոպոս, աց

s.

pseudobishop.

· Calfa

NBHL (1)

Անընդունելի սինհոգոսին չեպիսկոպոսունքն եւ անարժան քահանայքն նզովեցին զսուրբ գերմանոս պատրիարգն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Թ.։)


Չյաջողութիւն, ութեան

s.

unsuccessfulness, misadventure, misfortune.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն այդորիկ եւ շարժմունք անդադարք. վասն այդորիկ եւ յաջողութիւնք անասնոց. (Մանդ. ՟Ի՟Ը։)


Չոր, ոց

adj.

dry;
dried, arid, parched, dead;
— հաց, dry bread;
— ճաշակել, to fast on lenten diet.

· Calfa

NBHL (1)

Երկու ոմանք գոլորշիք. ի սոցունց մինն չոր է, իսկ միւսն՝ խոնաւագոյն։ Ի չորոյն հողմունք եւ հնչմունք զանազանք։ Ի ներհակացս սկզբանց բաղկացեալ եղեւ աշխարհ. այսինքն ի չորոյ եւ ի գիջոյ, ի ցրտոյ եւ ի ջերմոյ. (Արիստ. աշխ.։)


Շամբուշ

adj. fig.

foolish, mad;
extravagant, absurd;
carried away by passion, furious, maniac, mad for, dotingly fond of, lovestricken;
lewd, libidinous.

· Calfa

NBHL (1)

Շամբուշ ցանկութիւնք, եւ շռփմունք իբրու մոլեկանք. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Շանաճանճ, ից

s.

dog-tick, ricinus caninus.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքեմ ի վերայ քո շանաճանճ. եւ լցցին տունք եգիպտացւոցդ շանաճանճիվ։ Սատակեցաւ երկիրն ի շնաճանճէ անտի. (Ել. ՟Ը. 21=31։ Սղ. ՟Հ՟Է. 50։ ՟Ճ՟Դ. 30։)


Շանթ, ից

cf. Շանդ.

· Calfa

NBHL (2)

Կայծակմունք եւ ճայթռմունք փայլատականց, եւ շանթից արկածք։ Զշանթիցն՝ զոր ի վերայ անշնչիցն առաքէ։ Որ երկեաւն ի շանդիցն երեւմանէ։ Զշանդեացն առաքումն ի վերայ. (Փիլ.։)

Շանթիք եւ ցոլմունք ի վերայ սոդոմայեցւոցն ի յերկնէ ի հրեղէն մարմնոյն կոտորատեալ ի վերայ հոսէր. եւ այժմ ի նմին մարմնոյ անկեալ յերկիր՝ շանթին անուանեմք. (Շիր.։)


Շառաւիղ, աց

s. fig. geom.

shoot, sprout, twig, sucker, sprig;
offspring, scion, sons, descendants, posterity;
beam of light, gleam, ray;
branch, part, member of body;
cf. Ճառագայթ;
— արմատոյ, root-tips;
— անուոյ, spoke of wheel;
— օրհնութեան, blessed offspring;
— դառնութեան, accursed progeny.

· Calfa

NBHL (3)

ՇԱՌԱՒԻՂ. Ճիղ անդամոց. մասունք մարմնոյ.

Ցոլմունք շառաւեղաց հրեղինաց հատանէին ի նմանէ. (Պիտառ.։)

ՇԱՌԱՒԻՂ կամ ՇԱՌԱՒԵՂ. (լծ. լտ. սու՛ռգուլուս ). φυή , βλαστός germen παραφύας, ἕκφυσις, μόσχευμα surculus, propago ῤάδαμος ramus κλών ramulus ὄρπηχ stolo, virga. Ստեղն, ուղէշ, բարունակ, ճիւղ տնկոյ վերաբուսեալ յարմատոյ կամ յոստոյ իբրեւ գաւազան. ընձիւղ. բողբոջ. ծիղ. ճուղ. ֆիլիս. (յն. ֆիի՛, բառաֆի՛օս եւ այլն) Նմանութեամբ՝ Ծնունդ. սերունդ. զաւակ. թոռունք.


Շատութիւն, ութեան

s.

great number of, great quantity, great deal, multitude, abundance, plenty.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմութիւնք անհունք անչափութեամբ՝ անհնարին շատութիւնք ժողովեալք ի հռչակէն տեսանել եւ լսել. (Ագաթ.։)


Շարաբանութիւն, ութեան

s.

syllogism, sequence, chain of arguments.

· Calfa

NBHL (1)

Ապացուցականն ի շարաբանութեանց բաղկանայ. իսկ շարաբանութիւնքն ի նախադասութեանց։ Շարաբանութիւն է՝ շարադրեալ բան. մարդ կենդանի է. իսկ կենդանին գոյ. (ապա եւ այլն)։ Իսկ մասունք շարաբանութեան են նախադասութիւնք. (Անյաղթ պորփ.։)


Շարաձայնութիւն, ութեան

s.

cf. Ձայնակցութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Որք ըստ թուոց են եւ համեմատութեանց եւ յարմարութեամբք ի յարմարութիւն եւ ի շարաձայնութիւն պարունակեալք։ Երկուք մասունք հոգւոյն շարաձայնութիւն միաբանութեան ունիցին. (Փիլ.։)


Շարժեմ, եցի

va. fig.

to move, to remove, to set in motion, to stir, to cause, to move;
to agitate, to shake, to flutter, to stagger;
to excite, to provoke, to rouse the feelings of, to move, to touch;
— զգլուխ, to shake or toss one's head;
— զամենայն քար, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
— զսիրտ, to affect, to move to pity.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժեսցեն կամ շարժէին զգլուխս իւրեանց։ Շարժեցից զաշտանակս քո ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ զերկիր, եւ զերկինս։ Շրթունք իւր ոչ շարժէին։ Որպէս շարժի եղէգն ի ջուր։ Շարժեցաւ քաղաքն ամենայն։ Ստուերք շարժեսցին։ Ամենայն լերինք եւ կղզիք ի տեղւոյ իւրեանց շարժեցան։ Նովաւ կեամք եւ շարժիմք եւ եմք. եւ այլն։


Շարոց, աց

s.

file, row;
— քաղցրաւենեաց, cf. Շոպագ;
— մարգարտաց, pearl necklace.

· Calfa

NBHL (1)

Ի դերբկաց վիմոց՝ ակունք ի շարոց՝ կո՛յս քեզ լանջանոց։ Զճգնաւորաց անձինըս սրբոց՝ կո՛յս քեզ առցես ակունս ի շարոց. (Գանձ.։)


Շարումն, ման

s.

the setting in order, arranging;
marshalling.

· Calfa

NBHL (1)

Գազանացն եւ էրէոցն քառահետեւ չարմունք եւ յանտառաց նորածին ծաղկանց ճոխացուցանեն զորովայնս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Շարունակ

adj.

continuous, continual, non-intermittent.

· Calfa

NBHL (1)

Շարունակք անշարժ շարժունք շարադրեցան (աստեղք հաստատութեամբ), յոր մոլարք ոչ մոլորեալք մոլորեցան. (Շ. միշտ էիդ.։)


Շարունակութիւն, ութեան

s.

continuation, continuity, succession.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ շարունակութեան, կամ կենաց, կամ կատարման միայն է պատճառ։ Սերտութիւն նոցա անտի է, եւ շարունակութիւն, եւ պահպանումն։ Ամենայն ուրեք խառմունք՝ անլոյծ շարունակութիւնք էիցս. (Դիոն. ածայ.։)


Շեղջակուտեմ, եցի

va.

to collect, gather or heap together, to heap up, to amass, to pile up, to accumulate, to hoard;
—կուտեալ մեղօք, laden with sins.

· Calfa

NBHL (1)

Դիհակունք անկելոց շեղջակըուտեալք ի վերայ միմեանց անկեալ դնէին. (Յհ. կթ.։)


Շիթ, շթից

s.

small drop, tear;
առ —, —ք —ք, drop by drop;
— ի բերանոյ, saliva, drivel, slaver, slabber, cf. Լորձն;
—ք բանից, few words.

· Calfa

NBHL (1)

Շիթ ի բերանոյ. յն. լորձունք. (Ես. ՟Խ. 15։)


Շիկնեմ, եցի

vn.

cf. Շիկնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կեղծաւորութիւն սրտի աղտեղի, որ ծանրանայ եւ շիկնէ, որպէս եւ մանկունք՝ որք գործեն զչար. (Կլիմաք.։)


Շիրիմ, րմաց

s.

tomb, sepulchre, urn, monument;
—ք, cemetery;
մարմնածախ —, sarcophagus;
— հոյակապ, mausoleum;
— դատարկ, cenotaph.

· Calfa

NBHL (1)

Շիրմացն ախեալ դրունք. (Պիտ.։)


Ուծանամ, ացայ

vn.

to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.

· Calfa

NBHL (1)

Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Ուղ, ուղք

s.

stairs;
bridge;
way or passage;
cf. Ծուծ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ուղք յուսոյ (ի դատաստանի), եւ ոչ դրունք ողորմութեանց։ Արկեալ սոցա ուղ ճանապարհն զփայտակերտն գործի՝ հանել ի կամարն երկնից տաճարի. (Նար. ՟Կ՟Է. եւ Նար. կուս.։)


Ուղեղ, ուղղոյ

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

· Calfa

NBHL (1)

Փորձ իրացն իսկ յուղեղս ամենայն մսեղեաց ցուցանէ (լնուլ եւ պակասել ըստ լուսնի)։ Լրմունք եւ պակասութիւնք ուղղոց անասնոց եւ մարդկան. (Եզնիկ.։ Շար.։)


Ուղղական, ի, աց

adj.

right, direct;
s. gr. nominative.

· Calfa

NBHL (1)

Որով եւ դու իսկ իմաստուն եւ խոհական՝ ի յամենայն ուսմունք գտցես ինչ ուղղական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Ուղղիչ, չի, չաց

s. mech.

corrector;
reformer;
rector, director;
conductor, leader;
driver, coachman;
steersman, helmsman;
cf. Ղեակ;
regulator, governor, moderator.

· Calfa

NBHL (1)

Հողմոցն շրջմունք ցուցին զարուեստ ուղղչին։ Փրկել զնաւն քաջ ուղղչացն է. (Իսիւք.։)


Ուղղորդ, աց

adj. adv.

straight, direct, perpendicular;
directly, quite straight, perpendicularly, apeak.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք սողունք (ի կենդանեաց), եւ այլք ուղղորդք։ Որոշումն պատշաճեալ ուղղորդացն անկեանց. (Առ որս. ՟Է։)


Ուն

s.

having, taking, hold;
cf. Ոյն.

· Calfa


Ունակութիւն, ութեան

s.

cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.

· Calfa


Ունայնանամ, ացայ

vn.

to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցեալք՝ կենա՛ց հացիւ լցցին, եւ մեծատունք ունայնասցին. (Յիսուս որդի.։)


Ունայնութիւն, ութեան

s.

vanity;
inutility, futility;
ունայնութեան պաշտամունք, superstition;
ունայնութեանց ամենայն ինչ ընդունայն է, vanity of vanities, all is vanity.

· Calfa


Ունդ, ընդոյ, ընդոց

s. fig.

pulse, legume;
grain, corn;
progeny, descendants.

· Calfa

NBHL (1)

Երեք մանկունքն ունտ միայն ուտէին անհաց. (Լծ. կոչ.։)


Ունկնամուտ

adj. s.

entering by the ear;
earwig, forked-tailed insect.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ճանճք ղազիրք, եւ փոքր զեռունք սարդից, եւ ունկնամտից. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)