cf. Քարակոփ.
Որպէս քարադրօշիցն է տեսանել. քանզի առաջի կայ արուեստագիտին՝ կենդանւոյ ուրումն տեսիլ ի քարի ցուցա նել. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Քարաթոթոշ.
Վիշապակ, ասեն՝ թէ լորտուն է, եւ կէոք զքարաթոթոշն ասեն։ Մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթոթոշք, եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա. (Լծ. փիլ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
stallion, newt.
Վիշապակ, ասեն՝ թէ լորտուն է, եւ կէոք զքարաթոթոշն ասեն։ Մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթոթոշք, եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա. (Լծ. փիլ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
pelted with stones, stoned, lapidated;
— պատառիլ, to be stoned to death.
cf. Քարածեծ;
— առնել, to stone, to lapidate.
Քարամբք կոշկոճեալ, կոծեալ քարամբք. Ընդ այսակիր անզգայելոցն՝ դիւալլուկ եւ քարակոշկոճ՝ հեղձամղձուկ եղկելի անձանցն. Նար. ՟Ժ՟Ը։ ՔԱՐԱԿՈՇԿՈՃ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. որպէս Քարկոծել, իլ.
stone-cutter;
paviour's beetle or rammer.
Ի քարահատաց եւ ի փայտահարաց Որպէս զմիճաւորս քարահատաց։ Արուեստիւ՝ գործօղ քարի, եւ քարահատ. (Փիլ. տեսական.։ Զենոբ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Զբազումս ի նդոյ ապականեաց։ Ի կապանս եւ ի քարահատս զբոլոր կեանս իւրեանց ծախեցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Բրսղ. մրկ.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
ἁπολιθόομαι ut lapis fio. Փոխիլ ի քար. իբրեւ զքար լինել. քար դառնալ՝ կտրիլ.
to have a heart of flint, to be stony-hearted, cruel, obdurate.
cf. Քարավէժ առնեմ.
cf. Քարավէժ լինիմ.
steepy side, bank or shore, precipice;
— ժայռին, edge or verge of a rock.
Զբազումս ընդ քարափն ի վայր ձգել տայր. (Լծ. փիլ.։)
aspic, basilisk, cockatrice.
որ եւ պ. քէրվէ. βασιλίσκος, κωφός, ἁσπίς basiliscus, aspis. Ազգ վիշապ օձի թիւնաւոր, է որ երկայն, եւ է՛ որ կարճ եւ հաստ, մթին գունով, ունելով եւ բաշ ի գլուխն իբր թագաձեւ, համարեալ որպէս թագաւոր օձից. վասն որոյ առ յոյնս կոչի վասիլի՛սգօս, այսինքն արքայիկ. եւ գօֆօ՛ս, այսինքն խուլ եւ համր. եւ ասբի՛ս, այսինքն իժ. եստ եբր. էֆէա, ֆէթն, խէրզ, ձէֆա. թ. սազըր էըլան
Քարբքն՝ որ սպանանէին զնոսա, սատակեցան. (Հ. կիլիկ.։)
stone-break, saxifrage, alchemilla or lady's mantle.
ἕμπετρον, σαξίφραγον . ի լտ. saxifragum, seselis. Խոտն՝ որ բեկանէ զքար երիկամանց. ասի եւ բուսանիլ ի մէջ քարանց ճեղքելոց։ Դաղիպն։
cf. Քարեղէն.
Հրամայեաց սալ քարեայ դնել ի վերայ գերեզմանի, եւ ծածկել, Հ. (կիլիկ.։)
made of stone, stony, stone.
Հրամայեաց սալ քարեայ դնել ի վերայ գերեզմանի, եւ ծածկել, Հ. (կիլիկ.։)
stumbling-block, stumbling-stone;
— լինել, to stumble over a stone, to trip, to stumble.
ՔԱՐԸՆԴՈՏՆ ԼԻՆԵԼ. Իբրու քարընդոտնիլ. բախիլ. զքարի ընդ ոտիւք պատահելոյ. ոտքը քարին գալ, կամ զարնուիլ.
cf. Քարկոծումն.
Քարկոծանօք կատարեցաւ ի հերետիկոսացն. (Հ. կիլիկ.։)
to stone, to lapidate, to kill by stoning.
λιθοβολέω, καταλιθοβολέω, λιθάζω , καταλιθάζω lapido, lapides jacio. Քարամբք կոծել զայլս. քարինս ձգել ի հարկանել եւ ի սպանանել. իսկ կր. քարկոծիլ, կամ քարկոծ լինել. քարկոծել, քարոտել.
Քարկոծ կամէին առնել զնա։ Բծեաց քարինս զզանազան ախտս չարեաց, որովք քարկոծ արար զհոգիս. (Թէոփիլ. պհ.։ Լմբ. ժղ.։)
cf. Քարկոծումն.
ՔԱՐԿՈԾՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐԿՈԾՈՒՄՆ. λιθοβολία lapidatio. Քարկոծելն եւ քարկոծիլն. քարկոծանք. (իրօք կամ նմանութեամբ).
stoning, lapidation.
ՔԱՐԿՈԾՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐԿՈԾՈՒՄՆ. λιθοβολία lapidatio. Քարկոծելն եւ քարկոծիլն. քարկոծանք. (իրօք կամ նմանութեամբ).
thin-bearded.
այլ լաւ եւս է գրել ըստ (Հ. կիլիկ.)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
ՔԱՐՇԻԼ. Ձգիլ. յերկարել.
attraction, act of drawing to, dragging or drawing along.
συρμός tractus ὀλκή attractus. որ գրի եւ որպէս ռմկ. Քաշումն. Քարշելն, իլն. ձգումն. բերումն. քարշանք.
Առցուք զվրէժս չարաչար քարշմամբ, մինչեւ մեռցի։ Զառ ի վայր քար քարշումն։ Զունայն քարշումն։ Առ Աստուած ձգէ ի բարւոք քարշումն։ Ընդ երկիր զքարշումնն առնէին։ Քարշումն քղանցից. (Ճ. ՟Ե.։ Փիլ.։ Նար. երգ.։ Արծր. յռջբ։ Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
caduceus, wand;
Aaron's rod.
Ոչ եթէ անդէտ եմ ընկուզոյգ անուան՝ ըստ քարոզակին ասացեալ. քանզի խեցեմորթն նորա բնաւորեցաւ հնչումն եւ կայթումն գործել. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
κήρυγμα praedicatio, praeconium. Քարոզելն իլն. հրատակարակումն. հռչակումն. եւ Բանն քարոզեալ.
cf. Քարուականք.
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
ill treatment, outrage, dishonour, brand or stigma, infamy, disgrace, opprobrium, turpitude, crime.
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
full of stones, rough, stony.
Որ զխիստ եւ զքարուտ երկիր վարեն։ Զքարուտ եւ ղապալերկ վայրն սրեմանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
cf. Քարտէս.
Գրոյ եւ յիշատակի, որ ի քարտէս։ Ի քարտէս արքունի։ Գրեաց ի քարտիսի։ Հրամանք թագաւորին գրին առ իշխեցեալս ի վերայ քարտեսի. (Փիլ.։ Խոր.։ ՃՃ.։ Շ. բարձր.։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
Գրոյ եւ յիշատակի, որ ի քարտէս։ Ի քարտէս արքունի։ Գրեաց ի քարտիսի։ Հրամանք թագաւորին գրին առ իշխեցեալս ի վերայ քարտեսի. (Փիլ.։ Խոր.։ ՃՃ.։ Շ. բարձր.։)
secretary;
chancellor.
Բառ յն. խարդուլա՛րիօս χαρτουλάριος chartularius. Վերակացու նամակաց. ատենադպիր. դպրապետ. սըռ՝ տիվան քէաթիպի (իսկ տէֆթէրտար ՝ ըստ յն. խարդօ՛ֆիլաքս, այսինքն թղթապահ).
cf. Քացախեցուցանեմ.
ՔԱՑԱԽԵՄ ՔԱՑԱԽԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ի քացախ փոխարկել. թթուեցուցանել. ապականել. քացխեցնել. կր. քացխիլ.
to sour, to render sour or acid.
ՔԱՑԱԽԵՄ ՔԱՑԱԽԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ի քացախ փոխարկել. թթուեցուցանել. ապականել. քացխեցնել. կր. քացխիլ.
magic;
astrology.
Թափեալ զնա ի քաւդէութենէ կարծեաց աղանդոյն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 1։)
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
ἰλάσκομαι propitior, propitius sum ἑξιλάομαι, ἑξιλάσκομαι propitium reddo, expio, placo. Քաւել. սրբել եւ ջնջել զմեղս. ազատ եւ անպարտ կացուցանել ի յանցաւորութենէ. արդարացուցանել. հաշտ լինել Աստուածոյ ընդ մարդիկ, կամ հաշտ առնել քահանայի զմարդ ընդ Աստուածոյ. ներել. թողութիւն շնորհել. ցածնուլ. հաճիլ.
cf. Քեզոյն.
Արա՛ քեզոյն օձ, եւ գի՛ծ զնա ի բաց հատանելով զցանկութիւնս։ Որ ոչինչ յաշխարհ, այլ եւ ո՛չ քեզոյն իսկ զքեզ բերե մուծեր. (Փիլ.։)
of or by thyself;
thou alone.
Արա՛ քեզոյն օձ, եւ գի՛ծ զնա ի բաց հատանելով զցանկութիւնս։ Որ ոչինչ յաշխարհ, այլ եւ ո՛չ քեզոյն իսկ զքեզ բերե մուծեր. (Փիլ.։)
to govern, to be at the helm, to steer.
եւ ն. Վարել զքեղի, վարիլ քեղեաւ. զեկավարել. զեկավարիլ.
Զծովագնաց նաւ տեսանելով ի նաւահանգիստ ածեալ սա զնաւաստին գովէ՛. քանզի անգէտ եւ ոչ իւիք է՝ իմաստուն նաւաստւոյ զսա քեղացեալ ... Ընդէ՞ր ոչ արդեօք զնախախնամութիւն յառաջ քան զաշխարհիս մասունսսախոստովանեսցէ՝ ի նմանէ ամենայն տարերց քեղացելոց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
nephew.
Որդի կամ զաւակ քեռ ուրուք. քրոջորդի, քրոջը զաւակը (ի յն. ասի կրկին բառիւք, որդի քեռ. այլ ի դնիլն մի բառ, շփոթի ընդ Եղբօրորդի. զոր տեսցես. որպէս եւ ի լտ. nepos է երկդիմի. վասն որոյ բացատրելի՝ nepos ex sorore. որպէս թէ թոռն ի քեռէ իւրմէ. լաւ եւս՝ sororis filius)
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
Կատարելում քերականի եւ երաժշտականի ոչ ինչ պէտք են պատուիրանի յարուեստս ... Որպէս քերականութիւն՝ քերականին, եւ երաժշտականութիւն՝ երաժշտին. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
ՔԵՐԵԼ. չ. (առ տեղեաւ իւիք) ἄπτω tango διοδεύω permeo, transeo. Հպիլ. շօշափել, կամ հարեւանցի մերձ անցանել. քովընդի քսուելով անցնիլ.
poet;
philologer;
grammarian.
Քերթողն հոմերոս, բազմաց էից քերթողաց, ըստ առաւելազանցութեան ասի։ Որպէս երաժշտականքն եւ քերթողքն վկայեն։ Քերթողքն ծաղուց։ Ամենեցուն քերթողաց եւ բանագրաց. (Փիլ.։)
Եւ ո՛չ որպէս քերդողքն ասեն. (Խոր. ՟Գ. 65. ըստ Փիլոնի։)
poetical;
grammatical;
— ազատութիւն, poetical license.
Որք քերթողական մեծութեամբ ոչինչ ընդ հատ։ Որ ոչ են քերթողական բնութեամբ։ Ի քերթողական դուրս հասեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Քերթուած.
Անկատա՛ր ինքն (հոկ արուեստիւ քերթւղն), եւ քերթողութիւն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Քերթութիւն.
Իսիոդոս ոչ ինչ ըողեալ որ ի հայհոյութիւն դիւաց (դից) է՝ շնչեաց քերթուածս ... Լի՛ է քերթուածք հոմերոնի առատ հայհոյութեամբք (ընդդէմ դից). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
scraper;
rasp, grater, eraser;
rake;
plane;
planer, polisher;
iron-harrows, combs or hooks of iron, instruments of torture;
— ձիոց, currycomb;
— շաքարի, sugar-rasp.
Պղնձի քերչօք քերեցին զկողսն. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Քթթելիք.
ՔԹԹԵԼԻՔ ՔԹԹՈՒՄՆ ՔԹԻԹ. Քթթելն, թարթումն աչաց. թարթափ. թօթափիլն ական. ակնթարթ.
to louse;
to flea.
Նոյն եւ ռմկ. իբր Կտուել. որոնել եւ քաղել զմանր հատս, եւ զոջիլ. կրկտելով մտքրել.
cf. Քիլ.
cf. Քինանամ.
Քինալով ընդ միմեանս գոռասցին։ Քինայ եւ զչարի ի խորհուրդս. (Փիլ. իմաստն.։ Յճխ. ՟Ժ՟Է։)