to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
Զօրհնութիւնն ընդ ամենեսին օրհնեցար ... զիա՞րդ չհաղորդեսցիս սեղանոյն. (Ոսկ. եփես.։)
cf. Օրհնիչ.
Օրհներգուն դաւիթ ասէ։ Զոր աստուածաշունչ ձայնն նուագեաց օրհներգուին (կամ օրհներգոյին կամ օրհներգոյն) դաւթի։ Օրհներգուք գոլովտեառն ընդ դաւթայ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Կ՟Ա։ Երզն. մտթ.։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
Առին զհանդերձս սրբոյն, եւ բաժանեցին յորհնութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի սսուրբ տապանէն բղխէ օրհնութիւն անօսղագոյն իբրեւ զփոշի առ ի բժշկութիւն հաւատացելոց. (Հ. կիլիկ.։)
ՕՀՆՈՒԹԻՒՆ ՕՐՀՆՈՒԹԵԱՆՑ. Նոյն ընդ Երգ երգոց ասացեալ գիրս սողոմոնի. ἅσμα ἁσμάτων canticum canticorum. (Երգ. ՟Ա. 1։)
Հայրենւոյն արժանի է ազատատոհմութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
Առ ի յայտնի եւ հաւաստագոյն ազդութիւն, որպէս կարծեմ, յոյժ եւ յանմտէն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ուստի ակն չկայ՝ գող բազում անդամ ական հատանէ. նոյնպէս եւ ի չարիսն՝ որում ակն չկայցէ՝ այնու կորնչիմք։ Զի՞նչ ինչ այնուհետեւ կայր ակն յուսոյ փրկութեան ... Որում ոչն կայր ակն՝ զգեցաւ պսակ ... Զանյոյսս՝ որոց ոչ ակն ինչ կայր, արար վարդապետս, որպէս զՊօղոսն. (Ոսկ. ա. թես. եւ Ոսկ. ես.։) cf. ԱԿՆՈՒՆԻՄ.
Որք ոչ ակն ածէին ի ծերոյն. (Բար. Դ. 16։)
Մի՛ ի թշնամեացն ակնածեսցուք։ Զարհուրեսցո՛ւք ի դատաստանէն, ակնածեսցուք ի պատասխանւոյն. (Սարգ.։)
Զիա՛րդ ի վերայ չգոյացելոյն Աստուած ակն ածիցէ. (Իսիւք.։)
Յակունս Եփրատական գետոյն։ Ի յակունս Եփրատայ. (Ագաթ.։ Շար.։)
Աղբիւրքն իմաստութեան ի նոյն լուսոյ ականէն առ նոսին բղխեալ։ ԶՔրիստոս զգեցան, եւ զհոգին նորին լուսոյ ականն. (Ագաթ.։) cf. ԱՂԲԻՒՐ ԼՈՒՍՈՅ.
Զնոյն լոյսն վառեաց ակն յարեգակն. (Վեցօր. Զ։)
Եւ ի ծովէ ասր (յն. ծաղկունք), կամ խղընջոյնք, կամ ակունք՝ առաւել քան թէ զոչխարաց ասր. (Բրս. ընչեղ.։)
Զոր միանգամ կարծես աջոյ կողման, զայսոսիկ նա կարծէ ահեկեայս։ Զո՞ր արդեօք կող. զահեկեա՞յն, թէ զաջոյն։ Զահեկեայ զարմունկնն ի դուրս կորզեալ. (Փիլ.։)
Բազում երկիւղն Աստուծոյ չտայ ի խոր ի քուն ընկղմել մտացն, այլ ծանծաղագոյնս յաղուեսաքունս միայն զքաղցր ցանկութիւն քնոյն եւեթ կատարեն. յն. վեր ի վերոյ ննջելով. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Վասն Աստուծոյ խօսիմ, եւ ձեզ զնոյն զայս աղօթակից լինիմ զգովելի կիրսս եւ զերանելի. այս ինքն խնդրեմ աղօթիւք. (Ածաբ. մկրտ.։)
Նոյն ընդ ամարայնի. θερεία aestas. Հասանէին ի ծով եզրն յընդմիջել ամարանոյն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ոչ երբէք զամբոխարար զմարմնոյն ախտակցութիւնս ընդունէր. (Բրս. գոհ.։)
Զնմանութիւն խաչին ամենալից բերէ (խոյն Սաբեկայ). (Եփր. երաշտ.։)
Որպէս զպանթերոյն (որ է ինծ) ասէ բարոյախօսն, թէ ամենածաղիկ է. (Եպիփ. բարոյ.։)
παντέλεια. summa perfectio, integritas, ingens sumtus Որպէս ծայրագոյն կատարելութիւն.
Տեսանես զամենակատարութիւն հոգւոյն. (Լմբ. սղ.։)
Ամենակատարութիւն տասնեկի թուոյն։ Կատարեցելումն ամենակատարութիւն ընծայեցուցանէ սուրբ տէրունեան բանն։ Ամենակատարութիւն հրամայէ ի մարմին գոլ եւ ի հոգիս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
Ամենամաքուր գլխոյն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Վասն ամենամաքուր մարմնոյ եւ հրաշափառագոյն գրկաց Սրբուհւոյն, յորում գգուեցար. (Բենիկ.։)
παμμέγιστος, μέγιστος. maximus Մեծ քան զամենայն. գերագոյն՝ եւ կարի մեծ.
judicious, wise, prudent.
Մի՛ ոք զիւր դատաստանն քան զաստուածայինն յարդունք համարեալ, անշուշտ եւ անսուա զնա եւ քաջախոհագոյն եւ հաստատուն գոլ ասասցուք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
possessed, demoniacal.
Զոմանս քաջակալս անուանեն, եւ խստագոյն քան զամենեսեան առ այսահարն ընթանան. (Կանոն.։)
sightly, comely, handsome.
Գերղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբան գոլ. (Նոննոս.։)
very pleasant, most agreeable.
Քաջահաճոյն առ ամենեսեան բազմուսմնութեամբն։ Յամեմայնի քաջահաճոյ, յամենայնի առաքինի. (Ածաբ. ի կիպր՛ Ոսկ. լս.։)
Մեծաբոյք մարդկան, եւ քաջահաճոյք աստուածայնոյն լինին կամաց։ Ցուցցի փափագելի եւ քաջահաճոյ. (Պիտ.։)
ibis.
Ազգ արադլի թխագոյն՝ յաճախեալ յեգիպտոս. օձակուլ. (յն. ի՛վիս. որ Ես. ՟Լ՟Դ. 11, դանի ի մեզ Ցին) cf. ՑԵԾ.
loud, resounding, very sonorous, canorous.
Քաջահնչօղ ձայնիւ փողոյն համահաւտքէ զննջեցեալսն։ Իսկ ալէուլն քաջահնչօղ ձայնիւ. (Շար.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
having a strong how;
skilful in archery.
Ունօղ նագեղոյն եւ քաջաղեղան։ Քաջաղեղն զինուորաց զնպատակն նշաւակեալ։ Էր յոյցի քաջաղեղն յորսս. (Խոր. ՟Ա. 28։ Մագ. ՟Ա. ՟Լ՟Ե։)
sharp-mindedness, genius intelligence, sagacity.
ամենայն բարեկենդանութեան եւ յաջողութեան եւ քաջամտութեան ախորժելագոյն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 175։)
very clear, plain, very evident, obvious;
— առնել, to throw light on, to clear up, to bring to light, to put in evidence;
— լինել, to be as plain as day, to be quite evident.
Այր քաջայայտ եւ բարձրգահ։ Այր քաջայայտ եւ հանճարեղագոյն։ Այր քաջ եւ երեւելի, եւ քաջայայտ ի մէջ հայաստանեացս. (Արծր. ՟Դ. 2. եւ 3։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
Փառաւոր եւ քաջանուն։ Բարւոյն տայր զթագաւորութիւնն, որով ինքն քաջանուն լինէր. (Եւս. քր. ՟Ա։ Եզնիկ.։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Սահմանեալ քաջապէս՝ որպէս զանունն, նոյնպէս եւ զբայս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Որ կարշնեղագոյնք եւս են, եւ քաջապինդ զուժոյն կարեն ցուցանել հանդէս։ Քաջապինդս եւ սաստիկս քերէին. (Պիտ.։ ՃՃ.։)
in the full vigour of youth, in the springtime of life, lively, brisk, vivacious, vigorous.
Զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն (տունկս՝) յաղագս քաջառոյգ լինելութեանն բարձրագունի. (Պիտ.։)
learning with facility, very intelligent.
Զմէ՞ ի քաջ մտառուացն ... հի՞մ ի քաջ առուացն՝ զնոյնս եւ ի վատառուացն պահանջես հազարս. (Պիտ.։)
loving truly.
Ի վերայ քաջասէր առ միմեանս լինելոյն. (Արծր. ՟Գ. 3։)
good nurture or education.
Զվիճակն գադայ (ենգադդայ՝) ասացին պատշաճագոյնս ունել առ քաջասնութիւն ողկուզոցն. (Նիւս. երգ.։)
shadowy, well shaded, umbrageous.
Ընդ հովանեաւն, զոր ի դդմենւոյն ուղէշքն պատէին՝ դիւրաշուք եւ քաջաստուեր. (Փիլ. յովն.։)
very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.
Այսոքիկ պատշաճագոյնք են առ ի հաւատայ. բայց չորրորդս կարի գեղեցիկ եւ քաջավայելուչ է. (Շ. բարձր.։)
far-seeing, far-sighted;
far-piercing.
Արծուի քաջատես։ պետրոս եւ յովհաննէս. մին սրագոյն (այսինքն բարկ), եւ մին քաջատես։ Աչք յորժամ ի խաղաղ օդս եւ ի մարգս եւ յաղբիւրս եւ ի դրախտս զբօսնուցուն, առողջագոյնք եւ քաջատեսք. նոյնպէս եւ՝ մտաց ակն եթէ յեղտիւրս հոգեւոր բանիցն ճարակիցի, սուրբ՝ յստակ եւ քաջատես լինի. (Ոսկ. փիլիպ. եւ յհ. եւ մտթ. յորմէ եւ Խոսր.։)
high-born, of good birth, noble, illustrious.
Քաջատոհմիկդ ընդ վատթարազգոյն։ Ամենայն քաջատոհմիկ է, որ պահեաց զնա առաքինութեամբ. (Ածաբ. մկրտ. եւ Առ որս. ՟Ը։)
Ի մեծ իշխանէն՝ ի քաջատոհմիկ եւ ի բարեգփառ գլխոյն իմմէ զրկեալ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
very brave, valiant, gallant, valorous, courageous.
Քաջարիագոյնն այն եւ իմաստախոհ նահատակն. (Նիւս. ստեփ.։)
sharp-witted, acute.
Արտասուք զաչս հոգւոյն սրատես եւ քաջիմաց առնեն. (Անան. զղջ.։)
cf. Քաջառողջութիւն.
Պտուղք ծառոյն քան զհացին զօրութիւն ի ճաշակելն առ քաջողջութիւն կերողացն անուժագոյնք են. (Նիւս. երգ.։)
having virtuous or illustrious children;
good, dutiful.
Մուտ աւազակին քաջորդւոյն ադամայ ի դրախտն. (Տօնակ.։)
cf. Քառաբաշխ.
Քառաբաժ գետոյն յարձակումն։ Քառաբաժ գետովքն զանազանեալ։ Ի չորս բաժանումն լերինն՝ զքառաբաժ ծագումն (կամ ծաւալումն) աւետարանին նշանակէ. (Զքր. կթ.։)
Ի քառաբաշխ գետոյն յարձակմունս. (Ճ. ՟Ե.։)
divided in four parts.
Քառաբաժ գետոյն յարձակումն։ Քառաբաժ գետովքն զանազանեալ։ Ի չորս բաժանումն լերինն՝ զքառաբաժ ծագումն (կամ ծաւալումն) աւետարանին նշանակէ. (Զքր. կթ.։)
Ի քառաբաշխ գետոյն յարձակմունս. (Ճ. ՟Ե.։)
four-lettered.
Չորեքդրեան. չորիւք տառիւք բաղկացեալ. որպէս է յեբր. բացարձակ անունն Աստուածոյ՝ էհւհ. այսինքն էհովահ կամ եօվա. եւ ի մեզ՝ Որ էն. նոյնպէս եւ անուանք միոյ միոյ յերից անձանց, Հայր, Որդի, Հոգի. որոց դումարն է զուգաթիւ ընդ ձայնիս Երրորդութիւն, ՟Ժ՟Բ տառիւք՝ ըստ թուոյ ՟Ժ՟Բ առաքելոց. այս է ասելն Նար. առաք.
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
four-faced, square;
tetrahedron.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
four-winged.
Աստ ի վերայ քառաթեւ սեղանոյն բանն պատարագել՝ հաւատացելոցն հանգչի հոգիս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Քառաթեւ.
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
four.
Զհոգւոյն քառաթիւ առաքինութիւնս յընդդէման տապալէ։ Չորից արանցն սրբազանից ... քանզի ի նոյն քառաթիւս գոյացեալ եմք. (Պիտ.։ Սարգ. վերջաբ։)
ՔԱՌԱԹՈՒԻ. նոյն ընդ Քառաթիւ, որպէս ուղղ. կամ սեռ.
cf. Քառակերպեան.
Որ անտես եւ անքնին՝ քառակերպիցն վեհագոյն։ Քառակերպիցն անհաս. (Շար.։ եւ Գանձ.։)