Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Հանդէպ

See full entry →

prep. adv. adj.

before, in face, in presence of, in front, opposite;
against;
ի —, ի —դիպէ, ի —դիպոյ or —պոջ, before, in front;
convenient, fit, proper.

NBHL (2)

Զվերջին տեղին ունել ըստ պատուիրանացն տեառն իւրաքանչիւր ումեք հանդէ՛պ է։ Արդ է հրաժարումն՝ հանդէպ պատրաստութիւն՝ սկիզբն առնել առ աստուած ճանապարհին։ Ոմանք ի մանկացն հանդէպ ունել յայտնի են առ ուսմունսն (այսինքն յարմարութիւն). (Բրս. հց.։)

Ոչ ունիմ զօրութիւն այսքան շնորհացս հանդէպ օրհնութիւն դնել. (Լմբ. սղ.։)


Հանդիպահայեաց

See full entry →

s.

perspective.

NBHL (1)

Ստորեւ ունի զծովակն մեծ հանդիպահայեաց. (Նար. երգ.։)


Հանդիպեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to succeed or happen;
to apply, to adapt, to suit.

NBHL (2)

Զուրբաթս ուրբաթուն հանդիպեցոյց. (Նանայ.։)

Հանդիպեցուցանէ զհայերէն աթութայսն ըստ կարգման սողոբայիցն յունաց. (Փարպ.։)


Հանդիպումն, ման

See full entry →

s.

encounter;
coincidence;
—ումն միմեանց, interview, meeting.

NBHL (1)

Գնաց ի հանդիպումն թագաւորին. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ը.։)


Հանդիսադիր, դրի, դրաց

See full entry →

s.

agonotheta, gymnasiarch, agonistarch;
president or chief of a ceremony, assembly, combat, show;
*expositor, exhibiter.

NBHL (1)

Հանդիսադիրն ամենեցուն ղեւոնդիէ սուրբ վարդապետն. (Շար.։)


Հանդիսանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.

NBHL (3)

Նախ նահատակեցաւ հայրն, զկնի հանդիսանան եւ մանկունքն. (Ածաբ. մակաբ.։)

ՀԱՆԴԻՍԱՆԱԼ. Առաքինանալ. անխոնջ բերիլ ի վաստակս. աշխատիլ. ջանալ. գուն գործել. փորձ փորձել. ճգնիլ. յառաջամիտ լինել. անվեհեր արկանել զանձն ի մէջ, եւ այլն.

Ըստ այսմ ասէ ուսման հանդիսացիք ի ճգունս. (Ոսկ. փիլիպ.։)


Հանդիսարան, աց

See full entry →

s.

lists, arena;
court of justice;
gallery, saloon;
exhibition;
scene, spectacle.

NBHL (2)

Առաջին արդ հանդիսարան լինիցի մեզ հասարակաց ամենեցուն ... դատել զայնոսիկ՝ որք յայլոց հանդիսարանացն փախչին. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

ՀԱՆԴԻՍԱՐԱՆ. Ընդունարան եւ նպատակ խորհրդոյ մեծի կամ հանդիսի. եւ Հանդիսացուցիչ. հանդիսադիր.


Հանդիսացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to solemnize, celebrate with pomp or display;
to signalize;
to count, to enumerate;
թատերախաղ —, to play, to act, to perform;
անպարտելի —, to render invincible.

NBHL (1)

Ի հանդիսացուցանել եւ համար առնել զօրացն արքունի։ Ի սկիզբն կենցաղոյս հանդիսացոյց յինքեան զդաւիթ ճշմարտեալ. (ՃՃ.։)


Հանդուրժական

See full entry →

cf. Հանդուրժելի.

NBHL (1)

Ոչ պակասաւոր եւ հանդուրժական, այլ բազմաբեղուն եւ անհանդուրժական. (Վրդն. ծն.։)


Հանդուրժեմ, եցի

See full entry →

vn.

to suffer, to support, to sustain;
to last, to endure, to resist;
to be able.

NBHL (2)

ὐπομένω, φέρω sustineo, fero. (իբր Համ ժուժել, կամ Անդորր ժուժալ) Ժոյժ ունել. համբերել. տանել. տոկալ. որպէս եւ Ուժել. ատակել. բաւել. տեւել. զօրել. կամ մանաւանդ Հանդարտել. բաւական լինել. դիմանալ, կարենալ՝ կրնալ քաշել.

Չհանդուրժեալ բնութեամբ բարւոյն՝ ունել միայն զանճառ բարին. (Շար.։)


Հանելուկ

See full entry →

cf. Առեղծուած.

NBHL (1)

Ոչ թողուլ, զի ուսցի բունկն, եւ պիղծ զրոյց հանելուկ. (Բրսղ. մրկ.։)


Հանճարեղ, աց

See full entry →

adj. s.

full of wit, of ingenuity, of sense, witty, ingenious, intelligent, wise, sensible, clever, clear-sighted, judicious, prudent, right-minded;
—եղ այր, a genius, man of great parts, of rare talent;
—եղք, men of wit.

NBHL (4)

συνετός, συνίων, φρόνιμος , ἑπιστημῶς intelligens, sapiens, prudens, scientia praeditus, peritus. Ունակ հանճարոյ. քաջահանճար. իմաստուն. գիտնաւոր. զգօն. ուշիմ. հնարագէտ. խոհական. ճարտար. խելացի, բանիբուն.

Ի հանճարոյ հանճարեղ ասի, որ ունի զհանճարն. (Դամասկ.։)

Որ հանճարեղն իցէ՝ զառաջնորդութիւն ստասցի։ Կորեաւ խորհուրդ ի հանճարեղաց։ Արս իմաստունս եւ հանճարեղս։ Ժողովուրդ իմաստուն եւ հանճարեղ։ Ամենեքեան հանճարեղքն՝ ՟Մ՟Ձ՟Ը։ Թագաւոր հանճարեղ։ Երեսք առն հանճարեղի իմաստունք։ Ոչ իմաստնոց հաց, եւ ոչ հանճարեղաց մեծութիւն.եւ այլն։

Ահա ետու քեզ սիրտ իմաստուն եւ հանճարեղ. (՟Գ. Թագ. ՟Գ. 12։)


Հանճարեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հանճարիմ.

NBHL (1)

Հանճարել կամի զմհուն երկիւղ. (Լմբ. սղ.։)


Հանուր, նրոց, նուրց

See full entry →

adj.

each, every, all, general, universal;
ընդ —, every where;
—ց ազանց, to all peoples.

NBHL (2)

Համագումար բազմութեամբ հանուր հաւատոյ մանկունք. (Երզն. լս.։)

ՀԱՆՈՒՐՑ րս. գ. Ամենեցունց. բոլորեցուն. հասարակաց. եւ Ամենայն իրաց. զամենեսին. զտիեզերս. ամմէնուն, ամմէնը.


Հանրական, ի, աց

See full entry →

adj.

general, universal.

NBHL (1)

Ասացեալ հանրական տռփումն, յայտնէ եւ մասնականս, ասելով զաստուած գոլ հանրական եւ մասնական որպէս պատճառ, եւ ամենեցունց բաշխող. (Մաքս. ի դիոն.։)


Հաշանք

See full entry →

s.

leanness;
extenuation, weakness, languor, faintness.

NBHL (1)

Քաղցեալքն եւ ծարաւիքն ընդ հաշանօք անկեալ տժգունին։ Քաղցեաւ եւ ծարաւեցաւ անընկալ ի հաշանաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Հաշեմ, եցի

See full entry →

va.

to consume, to exhaust, to drain, to render lean, to make languish.

NBHL (2)

Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)

Ծունր կրկնեսցուք հաշելով զսիրտս ձեր։ Ի զղջումն եկեալ՝ հաշին խղճիւն, եւ մաշին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)


Հաշիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.

NBHL (2)

Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)

Ծունր կրկնեսցուք հաշելով զսիրտս ձեր։ Ի զղջումն եկեալ՝ հաշին խղճիւն, եւ մաշին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)


Հաշմիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be crippled, maimed.

NBHL (1)

Մեծատուն՝ որ հաշմեալ է ի մարմին իւր. (Սիր. ՟Լ. 14. (վրիպակաւ գրի հաշմալ։))


Հաշուիմ, եցայ

See full entry →

va. vn.

to count, to calculate, to compute, to number;
to repute, to esteem, to think, to deem, to judge, to believe;
to pass for, to counterfeit;
յառասպելս —, to treat as fables.

NBHL (1)

Եգիպտացիքն զլուսնականսն հաշուին ծագմունս. (Խոր. ՟Ա. 3։)


Հաշումն, ման

See full entry →

s.

consumption, decay, dwindling away, languor.

NBHL (1)

Տապք մարմնոյ, եւ այլ ինչ ախտք, եւ հաշմունք. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Հաչիւն

See full entry →

cf. Հաջիւն.

NBHL (2)

Ո՛չ հաչիւն հառաչիւն, զոր ի ներքուստ ունէր. (Ոսկիփոր.։)

Զանկայուն կամացն, զհաչման հագագին. (Նար. ՟Խ՟Ե։)


Հաչումն, ման

See full entry →

s.

cf. Հեծութիւն.

NBHL (2)

Ո՛չ հաչիւն հառաչիւն, զոր ի ներքուստ ունէր. (Ոսկիփոր.։)

Զանկայուն կամացն, զհաչման հագագին. (Նար. ՟Խ՟Ե։)


Հապա

See full entry →

adv.

cf. Հապ.

NBHL (1)

Հապա խօսել սկսան՝ որ եկեալ էին ի թագաւորէ անտի։ Հապա զօրաժողով լինէր ապողոնիսս։ Յառաջ ինքն նահատակեցաւ, հապա զօրքն միագունդ զկնի փողեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 17։ ՟Ժ՟Զ. 6։)


Հաջեմ, եցի

See full entry →

vn. fig.

to bark, to bay, to growl;
to howl, to yelp;
to cry out, to clamour, to brawl, to snarl.

NBHL (5)

Ոչ հաջեսցէ շուն մի լեզուաւ իւրով։ Իբրեւ շունք համրացեալք, որ ոչ կարիցեն հաջել. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ա. 17։ Ես. ՟Ծ՟Զ. 10։)

Ոմանք ի շանց մեծամեծ եւ ծանունս հաջեն. (Պտմ. աղեքս.։)

Արդ իբրեւ զշուն անպիտան ընդ վայր հաջես (կամ հաչես). (Եղիշ. ՟Ը։)

Իբրեւ զշուն հովուի հաջել ի գազանսն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Շունն զընտանիսն անվրէպ ճանաչէ, եւ յօտարսն հաջէ. իսկ հրեայք ոչ հաջէին յօտարս. եւ ի դեւս չարս, այլ ընդդէմ տեառն իւրեանց ղօղանջէին. (Գէ. ես.։)


Հաջեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to bark.

NBHL (1)

Զխիճս հեղեղատին իբրեւ զշունս կերպարանեալ հաջեցուցանէր. (Զքր. կթ.։)


Հաջումն, ման

See full entry →

s.

barking, baying.

NBHL (1)

Ի ձեռն հաջմանն երեւեցուցանեն զկարելն։ Որպէս շունք ի հաջմունսն. (Պտմ. աղեքս.։)


Հաջողական, ի, աց

See full entry →

adj.

having the faculty of barking.

NBHL (2)

Որ ունի զկարողութիւն հաջելոյ.

Շունն՝ կենդանի է չորքոտանի՝ հաջողական. (Պիտառ.։)


Հասակաւոր, աց

See full entry →

cf. Հասակեղ.


Հասանեմ, հասի

See full entry →

vn.

to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.

NBHL (4)

Հասի ի վերայ մտաց քոց։ Ճշմարտիւ ի վերայ հասաք, եթէ զսէրն մեր հաստատուն պահեցեր. (Աթ.։ Խոր. ՟Գ. 17։)

ՀԱՍԱՆԵԼ. ՀԱՍԵԱԼ. ἁκμάζω maturesco πέπειρος, ὤριμος maturus, tempestivus. Ի հաս գալ, այսինքն հասունանալ պտղոց եւ արմտեաց.

Հասեալ են հունձք. (Մրկ. ՟Դ. 29. որ է իբր կր։)

Սպիտակացեալ են, եւ ի հունձս հասեալ. է լոկ չէղ։


Հասարակաց

See full entry →

adj.

common, public;
cf. Հասարակ.

NBHL (5)

յոգ. սեռ. եւ տր. բառիս Հասարակ. փոխանակ ածականի՝ ըստ յն. κοινός, -ον communis, -ne. (զոր յետինք թարգմանեն Հասարակ) Ամենեցունց. բոլորեցուն. բնաւից, բոլորից անխտիր, կամ հաւասարութեամբ. լրութեան կամ լրման. ամմէնուն, բոլորին, հասարակի.

Մչ ասաց մարդ զհասարակացն անուն, այլ՝ այր. (Սարգ. յկ.։)

Մի մուտ է ամենեցուն յաշխարհ, եւ մի ել հասարակաց. (Իմ. ՟Ե. 6։)

Որ հասարակաց զայս եւ միաձայն մեզ ամենեցուն ուսուցեր աղօթել. (Պտրգ.։)

Ամենայն զոհ ... ամենեցուն որդւոցն ահարոնի իւրաքանչիւր ումեք եղիցի հասարակաց. յն. հաւասար. (Ղեւտ. ՟Է. 10։)


Հասարակաբար

See full entry →

adv.

cf. Հասարակօրէն.

NBHL (2)

ՀԱՍԱՐԱԿԱԲԱՐ κοινῶς, κοινή communiter. որ եւ ՀԱՍԱՐԱԿ. Առ հասարակ. անխտիր՝ եւ հասարակապէս, եւ Ընդհանրապէս. վասն ամենեցուն, եւ միօրինակ.

Կամնասայլն հասարակաբար կասու զնոսա. նոյնպէս եւ բարիքն եւ չարքն հասարակաբար կան ի միում աշխարհի, եւ մահ հաւասարապէս հասանէ ի վերայ ամենեցուն. (Շ. մտթ.։)


Հասարակագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cooperation.

NBHL (1)

Հոտոտելիք յերկուս ըռնգունս բաժանեալ՝ սպասեն հոտոցն՝ հասարակագործութեամբ. (Փիլ. լին.։)


Հասարակախառն

See full entry →

adj.

common, general.

NBHL (1)

Ընդունին զօդն հասարակախառն. յն. զհոսումն օդոյ. (Սեբեր. ՟Է։)


Հասարակած, ի, աւ

See full entry →

s.

moiety;
equator;
զ—աւ գիշերոյ, at midnight.

NBHL (1)

Օդս՝ որ է ի մէջ գնդին երկնից, փակեալ կայ. եւ ունի զաշխարհ ի հասարակածի. (Եզնիկ.։)


Հասարակական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

common, public, general;
ordinary;
communist.

NBHL (1)

Հասարակական անուն է ամենայն բուսոց՝ բանջար. (Վրդն. ծն.։)


Հասարակապատիւ

See full entry →

cf. Համապատիւ.

NBHL (1)

Ի ձեռն պարզ բանի հասարակապատիւ ամենեցուն պատմելով. (ՃՃ.։)


Հասարակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

community;
the public;
moiety.

NBHL (3)

Բաղդատականն է, որ հասարակութիւն ունի եզ առ մու. (Թր. քեր.։)

Ամենայնք յիրողութեանցն ոչ միայն հասարակութիւն ունին առ միմեանս, այլեւ զանազանութիւն. (Սահմ.։)

Հասարակութիւն կցորդութեան ունելով ընդ սկզբնատպին. (Նիւս. կազմ.։)


Հասկ, աց, ոց

See full entry →

s.

ear or head of corn, of barley;
ոսկեփայլ —ք, golden ears;
—ս արձակել, to shoot into ears, to ear;
to spire;
քաղել —, to glean.

NBHL (1)

στάχυς spica. պ. սուք. Գլուխ կամ կատար ցօղնոյ, յորում են բազմութիւնք հասունեւ ատոք ցորենոյ, գարւոյ, եւ այլն.


Հասկաթուռ

See full entry →

adj.

well-eared, well in the ear.

NBHL (1)

Կապեալ ծունր, ջովացեալ առլցեալ հասկաթուռ. (Ագաթ.։)


Հասկահաս

See full entry →

cf. Հասկահասուն.


Հասկահասութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ripeness of ear.

NBHL (1)

Հասունութիւն հասկաց։ ատոքութիւն.


Հասկաքաղ

See full entry →

adj. s.

gleaning;
gleaner;
gleanings;
— առնել, to glean.

NBHL (4)

Եղէ իբրեւ զհասկաքաղ ի հունձս։ Շրջիցի հասկաքաղ զկնի նորա. (Միք. ՟Է. 1։ Ես. ՟Ժ՟Է. 5։)

Կամ գ. Հասկաքաղութիւն. եւ Հասկ մնացեալ՝ զոր քաղեն աղքատք կամ անասունք.

Ի հունձս իւր եւ ի կութս մի՛ առնել հասկաքաղ. (Նախ. ղեւտ.։)

Զհասկաքաղն եւ զխոզանն միայն թողուցուն յարօտ երէոց. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)


Հասու

See full entry →

adj. fig.

happening: lively, clever, intelligent;
— լինել, to arrive, to reach, to attain;
to seize, to take, to catch, to entrap;
to comprehend, to conceive, to penetrate, to discover, to recognize.

NBHL (3)

Հասու զօրութիւն նորա մինչեւ յանդունդս. (Կոչ. ՟Զ։)

Անժամանակ ի հօրէ ծնունդն՝ ոչ քննելի մտաց մարդկայնոց, եւ ոչ հասու եղեալ անմարմին եւ երկնաւոր զօրութեանց. (Եղիշ. մկրտ.։)

ՀԱՍՈՒ ՍԵՐՄԱՆԻՔ. Կարծի որպէս Հասուն. այլ ի յն. դնի՝ ցրիւ. ցիրուցան. σποράδυν sparsim. (Վրք. ածաբ.։)


Հասուկ

See full entry →

adj.

ripe-minded, clever, intelligent.

NBHL (2)

(յորմէ Հասկանալ) Հասու. տեղեակ. հասուն մտօք. բանիբուն.

Գիտուն, եւ հասուկ ամենայն իրաց. (Ախտարք.։)


Հասումն, ման

See full entry →

s.

the arriving, arrival;
cf. Հասողութիւն.

NBHL (1)

Եւ որպէս Հասանելն յարբունս.


Հասուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.

NBHL (1)

ՀԱՍՈՒՑԱՆԵԼ. πέσσω pinso, elisco ποιέω facio եւ այլն. որպէս Հասուն եփուն առնել. եփել.


Հաստաբեստ

See full entry →

adj.

firm, solid, strong;
hard, compact.

NBHL (1)

Ոչ եթէ ի վերայ հաստաբեստ ինչ զօրութեանց հիմունք մաղոցն հաստատեալ իցեն։ Իբրեւ զմորթ հաստաբեստս բառնալ զմեծաբեռն ծանրութիւնն. (Վեցօր. ՟Թ։)


Հաստակաշի

See full entry →

adj.

pachydermous.

NBHL (1)

Իբրեւ զզէն եւ զարդ ունի մարմնոյն զմորթն հաստակաշի. (Վեցօր. ՟Թ։)


Հաստակապ

See full entry →

adj.

well bound, tight, strong.

NBHL (1)

Ոյր կապքն են հաստատուն. հաստաբեստ. պնդապէս զօդեալ կամ զօդիչ.