nutritive, nutritious, alimentary.
Երեք մասունք են որդւոյ. է որ սննդական է, եւ է որ զգայական, եւ է որ բանական։ Տունկք ամենայն զսննդականն եւ շարժողականն ունին կենդանութիւն ի բարւոյն։ Զանկոյ սննդականս եւ աճողոկանս զօրութիւն ի վեր շարժէ։ Զմարմինս դարմանէ սննդականաւն. (Փիլ. լին.։ Դիոն. ածայ.։ Շիր.։)
useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.
Ցանկացան իբրեւ գարեղէն նկանակի՝ աստուծոց օտարաց սնոտւոց։ Յուսացեալ են ի սնոտիս, եւ խօսին զունայնութիւն։ Անձինք մեր տաղտկացեալ են ի սնոտի հացէս։ Սպասեցի ամսոց սնոտեաց։ Սնոտիք պատահեսցեն նմա։ Սնոտիս զսնոտւովք պատէք։ Ի վերայ սնոտի յուսոյն նոցա։ Մի՛ յուսալ ի մեծութիւն սնոտի.եւ այլն։
to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.
Զիարդ սնուցանիցէ իմաստութեամբ զնորագոյն տունկսն։ Ու՞ր իցեն արդեօք սնուցանօղքն քո (առաքինութիւնք). (Շ. ընդհանր.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Բ։)
cf. Սնուցող.
Ոչ է հաճոյ աստուծոյ ձեռն ձգել սնուցանողակացն յինչս որբոյն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
cf. Սնուցող.
Ոչ է հաճոյ աստուծոյ ձեռն ձգել սնուցանողակացն յինչս որբոյն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
nutritious, nutritive;
nurse, fosterer.
Ոչ է հաճոյ աստուծոյ ձեռն ձգել սնուցանողակացն յինչս որբոյն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
nightingale, philomela, luscinia;
porphyrio (a waterfowl);
— երգէ, գեղգեղէ, the nightingale sings.
Ազգ թռչնոյ՝ կրկին. մին՝ առաւել ջրային, կարմրակտուց եւ կարմրոտն. (զոր Ստեփ. լեհ. համարի նոյն ընդ կարապ). ի սուրբ գիրս գնի որպէս πορφυρίων, -ιον (ծիրանեակ). purpurio, avis aquatica purpureo rostro pedeque. տես (Օր. ՟Ժ՟Դ. 17։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
տապանն (սրբոյն) սողաց ինքնին, եւ ել ընդ դուռն եկեղեցւոյն. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Դ.։)
to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.
Որպէս սողունք ՟Ը երկիր եւ ընդ ջուրս սողին, նոյնպէս թռչունք ՟Ը օդս. (Վրդն. սղ.։)
reptile;
bolt;
slide, slide-valve.
ՕՁԱՃԱՇԱԿ ՍՈՂՆԱԿ. Եւայ, օրինակ զգայութեան իբր սողնակի, ճաշակօղ ի պտղոյն պատրանօք բանսարկու օձին.
crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.
Զի թէ ճըճի մի փոքրագոյն եւ սողնական, ունի լուսիկ տըպաւորեալ ի յիւր տըտան։ Այլ ու ի զեռնոց թունաւորաց եւ սողնական, խածեալ վերաց նոցուն կազմեն դեղ թափական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Զօր օրինակ սողնական ախտիցդ եթէ ոչ յառաջագոյն հատցին արմատքն հերձլով եւ կամ խարելով, ի վերայ ճարակելով առ հասարակ զամենայն շուրջանակի դրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Սիղղոբայ.
Զայսգոյն օրինակի մինչեւ ի սողոբայս ապաստան վիպագրէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Սողոսկումն.
Սպրդեալ սողոսկանօք սողեցաւ օձն մահաթոյն. (Անան. եկեղ։)
cf. Ջրահեղձ.
Սրեցին երկայնագոյն եղէգն, եւ արկին ի ծածուկ ջրահեղ մարմինն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
water with fire.
Խառնուրդ ջրոյ եւ հրոյ՝ յողջակէզն եղիայի, եւ ի խորհուրդ մկրտութեան ջրով եւ հրով հոգւոյ սրբոյն.
Հեղիաս (ի թաբոր) ի միտ առ զշիջութիւն ջրահրոյն ի խորհուրդ աւազանին (Ազատութեամբ ի ջրհեղեղէ եւ ի հրհեղեղէ). (Վանակ. յուրախացիրն.։)
covered with rain clouds.
Մածեալ ջրով. թանձրացեալ որպէս զջուր սառնացեալ. ջրեղէն, եւ սառնատեսակ. ջրագոյն.
aqueous, aquatic, watery. aquatic animal.
Եւ ոչ քան զկոկորդիլոս ի ջրայնոց վայրենագոյն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
water-like.
ὐδρατοειδής aquae formam habens, aqueus ὐδατώδης ad aquae naturam accedens, aquosus. Ունօղ զտեսակ այսինքն զտեսիլ ջրոյ. ջրոյնման. եւ ջրի.
Սպանդատեսակաւն եւ ջրատեսակաւն զճաշակումն հիւթոյն ընդունի։ Եթէ ջրատեսակ իցէ՝ իբր զխոնաւուտ. (Նիւս. բն.։)
water-drinking;
cf. Ջրարբք;
leakage, leaking.
Յաւազանս ջրարբից ջրոյն։ Ետ նոցա այգիս եւ ջրարբս (յն. ագարակս). (Ծն. ՟Լ. 38։ Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 11։)
river.
Ջրգետք թանձրագոյնք ի մեծ մարմնի երկրիս առին գոյացութիւն. (Վանակ. յոբ.։)
watery, aqueous;
— լերինք, billows, waves.
ὐδατώδης aqueus, aquosus. Որոյ նիւթ է ջուր կամ իբր ձուր եւ սառն. ջրական. ջրային ջրագոյն.
Ջրեղէնհաստատեաց ի վերուստ զերկինս։ Ջրեղէն խորանանման հաստատութեան երկրի։ Ձգեցեր զջրեղէն կամարն ի հաստատութիւն երկնից։ ի Վերայ կամարացն այլ ջրեղէն կամար երկնագոյն. (Կոլ. ՟Թ. Ագաթ.։ Ճշ.։ Ճ. ՟Բ.։)
to destroy, to efface;
to cancel, to expiate, to absolve;
to water.
Ջրել զսէր։ Չջրեաց զմեղսն։ Զդեղս մահու ջրեաց։ Արեւամբն իւրով ջրեալ զթոյն օձին։ Առ ի չջրելոյ զուխտն։ Ջրեսցէ զխայթոցս դժոխոց. (Ոսկ. մտթ.։ տիմ։ խչ։ Խոր. հռիփս.։ Եզնիկ.։ Ագաթ.։)
aqueous, liquid;
insipid, tasteless.
Զի անարարող նոցա ջրի գինին (իբր ջրագոյն), թէպէտեւ անապակ. (Բրս. արբեց.։)
water-radish;
cf. Ջրկոտեմն.
Նոյն ընդ ջրկոտիմն.
water-carrier.
Փայտահարացն եւ ջրկրացն (կամ ջրակրացն) սեղանոյն. (Եփր. յես.։)
well;
cistern;
— արգեղեան, Artesian-well;
— ծծիչ, absorbing or draining well, bog, cesspool.
Ջրհոր ջրոյ կենդանւոյ։ Ի ջրհորոյն յայնմանէ արբուցանէին զխաշինս։ Նստաւ առ ջրհորի միում։ Ջուր ի ջրհորոյն բեթղահեմի։ Ի քոց ջրհորոց։ Ի ջրհորոց ձերոց.եւ այլն։
water-pipe, conduit, aqueduct.
Գտանէ աղբիւր սակաւաբուղխ. որոյ ջրմուղ կազմեալ՝ ածեալ հասուցանէ ի մէջ հովտին։ Պատսպարեաց ջրմուղ ներքոսագոյն երկրի՝ ի քարանց տաշելոյ փողոցս գնացից ջրոյն կազմեալ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Դ. 11։)
cf. Ռամկօրէն.
Բարեօք ըստ մարմնոյն ունելով, եւ ոչ ռամկապէս. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
cf. Ռիմակալ.
Բարիատեաց եւ ռեմակալ թշնամւոյն. (Թէոդոր. խչ.։)
nostrils;
cf. Ընդաղոտ.
ՌՆԳՈՒՆՔ կամ ԸՌՆԳՈՒՆՔ կամ ՌԸՆԳՈՒՆՔ եւ ՌՈՒՆԳՔ. cf. ՌՈՒՆԳՆ։ Նոյն է եւ յն. ռին, ռինէս. ῤίν, ῤίνες . որ եւ μυκτήρ nasus, naris, nares. Ունչք. քիթ. ցռուկ. հոտոտելիք. տե՛ս (Յոբ. ՟Ի՟Է. 3։ ՟Խ. 19։ Երգ. ՟Է. 8։) կամ որպէս յ. միգդի՛ր. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա։ 20։ Յոբ. ՟Խ՟Ա. 12։ Երգ. ՟Է. 4· Ես. ՟Բ. 22։)
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Մեր արեգակս (այսինքն արեգակնս)։ Այս իմացումս. զայս իմացումս։ Զի՞նչ էր պատահմունս (այսինքն պատահմունքս)։ Մերձեսցի յունկն քո ջերմագոյն պաղատանս մեր (այսինքն պաղատանքս). (Դիոն. ածայ.։ Լմբ. առակ. եւ հմբ։ Ճ. ՟Գ.։)
Միջակ է, սէի, զայի, եւ ցոյի. վասն զի քան զսէն եւ զզայն թաւ է, եւ քան զցոյն լերկ. (Թր. քեր. հյ.։)
Լծորդ է ըստ տեղւոյն եւ ընդ շ. զոր օրինակ, աստուճ կամ աշտուճ. աստիճան, աշտիճան. սիմովն, շմալովն. սամարացի, շամրտացի. եւ այլն։
Ս. Տառ՝ որ կազմէ յոգնակի հոլովական. երբեմն դնի որպէս ք, յուղղականն, (զորմէ զկնի). եւ որ յոգնակի ուղղական է ի յն. եւ լտ. առեալ լինի ի մեզ որպէս մակբայ. զորօրինակ ծանունս, երագս կամ երագունս, պնդագոյնս. այսինքն ծանունք կամ ծանրապէս, եւ այլն։
goose's foot;
triangular.
Թագաւորն հայոց հեթում շինեաց սագաշէն տաճար սրբոյն սոփեայ ի սիս. (Պտմ. կիլիկ.։)
cf. Սադդայ.
ՍԱԴԱ կամ ՍԱԴԴԱՅ. Բառ եբր. նոյնընդ լտ. սադ եւ հձ. Շատ. լծ. ընդ հյ. կաթն, եւ թ. սիւտ (որպէս եւ ստինք՝ ըստ եբր. սատ կամ շատ ). Վարի ի սուրբ գիրս որպէս Առատ. բաւական. ամենաբաւական. ամենագութ.
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
Սադրեալ ի կնոջէ իւրմէ (ի մահ որդւոյն). (Եւս. քր. ՟Ա։)
paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.
Զանգանէ զ՝ի վայրծորեալ բնութիւն ջրոյն սալայատակ տրամացեալ հողոյն կափմամբ։ Խտանայ երկնային մարմինս ի ներքոյ ջուրցն, եւ լինի սալայատակ հաստատրամ անփապելի. (Եղիշ. ՟Բ։ Շիր.։)
stony, hard, rough.
Զայգետեղն կակղել եւ դիւրել. վասն զի յամառային տօթոյն շողնան քարքն, եւ այրեն զտունկն, թէ փոքր քարուտ լինի եւ սալուտ եւ կոկնուտ. (Վստկ. ՟Հ՟Զ։)
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
Սակաւ մի ջուր կամ մեղր։ Աւորք սակաւք։ Մնասջիք թուով սակաւք։ Բաժանեսցեն ի մէջ բազմաց, եւ սակաւուց։ Ժողովեցին՝ որ շատ, եւ եւ որ սակաւ. որոյ շատն էր, ոչ յաւելաւ, եւ որոյ սակաւն էր, ոչ պակասեաց։ Սակա՞ւք իցեն (բնակիչկքն), եթէ բազումք։ Եւ յուդա ընդ առաջ նորա սակաւուք։ Եւ թէ սակաւ իցէ, յաւելից քեզ դոյնչափ։ Եւ անդ լինէր ոչ սակաւ ջան եւ վտանգ. եւ այլն։
Յառաւել սիրոյն զձեզ սակաւ սիրիցեմ։ Սակաւս քան զոր մեղարն տանջեցար։ Սակաւուք գրեցի Ձեզ.եւ այլն։
Որոյ ոչ եւս առ սակաւ մի թերացեալ էր ի սիրոյն քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Գ։)
Թէպէտ ոչ ի բարձրագոյնսն հասանէին, սակայն առ սակաւ սակաւ յառաջադէմ լինէին. (Երզն. մտթ.։)
ԸՍՏ ՍԱԿԱՒ ՍԱԿԱՒ. Նոյն ընդ վ.
cf. Սակաւաժամանակեան.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
of short duration, temporary.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
of little strength, few in number, inconsiderable, accompanied by but few people;
thinly attended;
— գունդ, a handful of soldiers.
Սակաւաձեռն ծերութեամբն։ Ընդ համօրէն աշխարհ քարոզել զսակաւաձեռն իւղոյն յարգաւորութիւն. (Նար. ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
short-witted, dull.
Զսակաւամիտն ի վայր արկանեն։ Ոչ ընդ նոյն հաւանեալ եմ, ընդ որ սակաւամիտքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 73. եւ Փիլ. լիւս.։)
narrow entry.
Զխռչափողն արար պատուածով եւ գօտիւք (այսինքն գօտեօք). (ի սակաւամտութիւն օդոյն. Ոսկիփոր.։)
thrifty, frugal, sober, moderate.
Որ սթափքն են եւ սակաւապէտք, իմաստնագոյնք են. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
smallness in appearance.
Դոյզն տեսլեամբ. եւ Փոքրկութիւն երեւեցելոյն. (յն. երեւոյթն, կամ երեւեալն)
few in number, inconsiderable, little.
Սակաւաւոր եւ նուազագոյն է մտացն աչօք ընդունել զաստուածականսն. (Սեբեր. ՟Գ։)
saker, goshawk;
bittern.
κόραξ corvus. Ագռաւ կամ ազգ ինչ ագռաւու. որոյ քիթն է հանդոյն հաւալսան՝ իբր սակր կամ տապար հատու.
on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.
Յոլովագոյն գործառութիւն գործ է քան զայն՝ յորոյ ի սակս ասացեալ է. (Պղատ. տիմ.։)
troop, phalanx;
slip, slide.
Եթէ աստուածապաշտութեանն փողն գոչիցէ, մատնիջիր բազում խրախանօք ի պատերազմ. փլուզանիջիր զսահ թշնամւոյն. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
Եթէ աստուածապաշտութեանն փողն գոչիցէ, մատնիջիր բազում խրախանօք ի պատերազմ. փլուզանիջիր զսահ թշնամւոյն. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
water-fall, cascade, cataract;
cf. Սահանափակ;
water-fall of a weir;
sheet of water.
Սահանք երկնից բացան, կամ խցան։ Եթէ սահանս յերկինս արասցէ տէր։ Խորք խորոց կարդացին ի ձայն սահանաց քոց։ Որպէս սահանք ջրոց, նոյնպէս սիրտ թագաւորի ի ձեռս աստուծոյ. (Ծն. ՟Է. 11։ ՟Ը. 2։ ՟Դ. Թագ. ՟Է. 17։ Սղ. ՟Խ՟Ա. 8։ Առակ. ՟Ի՟Ա. 1։)