Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Ջրային

See full entry →

adj. s.

aqueous, aquatic, watery. aquatic animal.

NBHL (1)

Եւ ոչ քան զկոկորդիլոս ի ջրայնոց վայրենագոյն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ջրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become aqueous, watery;
to liquefy.

NBHL (1)

ՋՐԱՆԱԼ. Որպէս ջուր կամ ջրալից լինել. ջրոտիլ, ջրջրկել.


Ջրանոց, աց

See full entry →

s.

basin, reservoir;
pond, pool.

NBHL (1)

Տեսի զանդնդոցն զունջ ... այն՝ որ ճայթռէր լոյսն ի ջրանոցէն վայելչութիւն. (Փիլ. յովն.։)


Ջրաշեղջ

See full entry →

cf. Ջրշեղջ.

NBHL (1)

Հաւուրց՝ օդ. եւ ձկանց՝ ջրաշեղջք եւ գետք եւ ծով։ Ի գետս եւ ի ջրաշիղջս եւ ի ծովս. Հատածք ջրոյ, ծով եւ գետք եւ ջրաշեղջք. (Փիլ.։)


Ջրատեսակ

See full entry →

adj.

water-like.

NBHL (1)

ὐδρατοειδής aquae formam habens, aqueus ὐδατώδης ad aquae naturam accedens, aquosus. Ունօղ զտեսակ այսինքն զտեսիլ ջրոյ. ջրոյնման. եւ ջրի.


Ջրարբ

See full entry →

adj. s. s. mar.

water-drinking;
cf. Ջրարբք;
leakage, leaking.

NBHL (1)

Սէթ մեկնեալ լինի ջրարբ։ Տայ սեթայ, որ է ջրարբ. (Փիլ. լին.։)


Ջրգողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dropsy;
— որովայնի, ascites, common dropsy;
— գլխոյ, hydrocephalus;
- աչաց, hydrophthalmia;
— պորաց, hydrophalus;
— սրտակրանաց, hydrocardy;
— փամփշափ, hydrocele;
— կրծից, hydrothorax;
— ականջաց, hydrotite.

NBHL (1)

ὔδερος, ὔδρωψ, ὐδερίασις hydrops, hydropisis, aqua intercus. որպէս թէ գողութիւն ջրոյ. Ախտ՝ որ գոյաւորէ ընդ մորթով զջուր օտար, ուռուցանէ զհիւանդն իբրեւ զտիկ, եւ տայ պասքիլ ի ծարաւոյ.


Ջրդիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to strive, try or assiduously endeavour.

NBHL (1)

ձ. (ի Ջիրդ բառէն) Հանապազորդել, ցանդորդել, անդադար ճգնիլ.


Ջրեմ, եցի

See full entry →

va.

to destroy, to efface;
to cancel, to expiate, to absolve;
to water.

NBHL (1)

ՋՐԵԼ, իբր ռմկ. է Ջուր տալ. ոռոգանել. եւ ջրոտել. կը. ջրջրկիլ.


Ջրըմպութիւն, ութեան

See full entry →

s.

drinking water only, teetotalism;
watering;
water-drinking.

NBHL (1)

Ընդ ոռոգանելոյ ոստոցն եւ արմատն ջրըմպութեամբ զովանայ. (Թէոփիլ. պհ.)


Ռ (ra)

See full entry →

s.

the twenty eighth letter of the alphabet and the twenty second of the consonants;
thousand, thousandth;
It is sometimes confounded with the letter ր;
When used as an initial it generally indicates foreign words.

NBHL (1)

Ռ. Լծորդ է ընդ ր. որպէս Ձմեռն, ձմերան. մրմռալ, կամ մռմռալ. ջեռնուլ, ջերանիլ. ռաբբի, րաբունի. եւ այլն.


Ռահան, ի

See full entry →

s. bot.

basil;
սուտ —, mercury, dog's caul.

NBHL (1)

(ռմկ. ռէհան, ռէհէն, ռիհան, ռըհան, ռէյհան ֆէսլիէն, իէքպիւն այսինքն միաբուն իտ. պաղէլիգօ. ի յն. վասիլիգօն որ է թագաւորական). Անուշահոտ ծաղիկ կամ խոտ մանրատերեւ գնդաձեւ բոլորեալ իբրեւ փունջ գեղեցիկ.


Ռամ, ից

See full entry →

s.

cf. Ռամիկ, cf. Րամ.

NBHL (1)

Ամենայն ժողով ռամին պշուցեալ ի նա հայէին. (Հ. կիլիկ.։)


Ռնգավար լինիմ

See full entry →

sv.

to scent, to smell.

NBHL (1)

Յոգոյ այտի զհոտ ծծեն ռընգամբք, խանծ առեալ՝ ռընգավար լինի, զօղելով ի մորւոջ՝ սպասէ ապականել. (Փիլ. լիւս.։)


Ռնգունք, գանց

See full entry →

s.

nostrils;
cf. Ընդաղոտ.

NBHL (1)

Ի ձեռն ռընգաց օդս (ձգի)։ Ռընգամբք ոչ շնչելով եւ ոչ հոտոտելով։ Ռընգամբքն որսալ եւ հետավարել (շան)։ Որ ինչ երեսք (այսինքն աչք) այլոց, ա՛յս ռընգունք շանց որսականաց եւ հետախուզից. (Փիլ.։)


Ռշտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become griping, sordid.

NBHL (1)

ՌՇՏԱՆԱԼ. Ռիշտ լինել՝ գտանիլ. ագահել.


Սա, սորա, սմա, սովաւ, սոքա, սոցա, սոքօք, սայք, սայց

See full entry →

pron.

this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.

NBHL (1)

Գրի եւ ՍԱՅ, սորայ, սմայ, մանաւանդ ի վարիլն յօդիւ.


Սագաշէն

See full entry →

s. adj.

goose's foot;
triangular.

NBHL (1)

Թագաւորն հայոց հեթում շինեաց սագաշէն տաճար սրբոյն սոփեայ ի սիս. (Պտմ. կիլիկ.։)


Սադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.

NBHL (1)

Որ եւ զտապանին յարմարագրութիւն սադրեցին սովիմբ եղանիլ. (Նար. մծբ.) այսինքն հայթայթեցին կցկցմամբ բանից առասպելաց։


Սալանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to petrify, to become stone, to harden into stone.

NBHL (1)

πήγνυμι compingor. Լինել իբրեւ զսալ կամ որպէս զքար. կարծրանալ. խստանալ. քարանալ. պաղիլ որպէս զսառն.


Սալարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to take refuge, to hide oneself.

NBHL (1)

Ծածկիլ. թաքչել առ ահի. զօղիլ. թեւասքօղիլ. եւ Ապաստան լինել. դիմել՝ անկանիլ.


Սակ, աց

See full entry →

s.

reckoning, measure, account, number;
condition, position, state, manner;
— արկանել ընդ ումեք, to come to terms about the price, to bargain for, to contract, to strike a bargain for, to stipulate, to come to an agreement, to settle;
եւ որ ի սոցին —ի, and of other similar ones;
եւ որ այլ եւս սոցին —ի իրք, and of other like things;
որոց —ի են, among whom are;
եւ որ սոցին —ի են, and so forth, and so on, et caetera;
ո՞չ դահեկանի միոջ — արկեր ընդ իս, didst not thou agree with me for a penny ?
impost, rate, duty, tax, imposition, tribute;
order;
convention, contract, agreement;
budget;
tariff.

NBHL (1)

ՍԱԿ ԱՐԿԱՆԵԼ. συμφωνέω, συναλλάττω consono, paciscor. Դաշնաւորիլ


Սակայն

See full entry →

conj.

but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.

NBHL (1)

Ապա եթէ ոք ոչ ընդունեցի զայսորիկ զբանս իմ, մեք սակայն ոչ լինիմք զրկեալ եւ զրպարտեալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ որպէս եւ Փիլ. նխ. ստէպ։)


Սակաւաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

concise discourse, brevity of speech, pauciloquy.

NBHL (1)

Մեզ սակաւաբանութիւն սիրելի է, կամ փութալի է. (Փիլ. ել.։ Մխ. երեմ.։ Սարգ.։ Տօնակ.։)


Սակաւաժամանակ

See full entry →

cf. Սակաւաժամանակեան.

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւաժամանակեայ

See full entry →

adj.

cf. Սակաւաժամանակեան.

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւաժամանակեան

See full entry →

adj.

of short duration, temporary.

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւակեաց, կեցաց

See full entry →

adj.

shortliving;
— լինել, to be short-lived.

NBHL (1)

Աստուծոյ եւ հրեշտակաց սակաւակեացն ազգակից լինիցի. (Լծ. փիլ.։)


Սակաւակեցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

living but a short time, short life.

NBHL (1)

Սուղ կեանք. կարճութիւն կենաց. քիչ ապրիլը, քիչ օրեր.


Սակաւամարդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of population.

NBHL (1)

Որ ըս տանն են յարենէ ի սակաւամարդութիւն ամփոփեալք. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)


Սակաւամիտ, մտաց

See full entry →

adj.

short-witted, dull.

NBHL (1)

Զսակաւամիտն ի վայր արկանեն։ Ոչ ընդ նոյն հաւանեալ եմ, ընդ որ սակաւամիտքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 73. եւ Փիլ. լիւս.։)


Սակաւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to lessen, to grow less, to diminish, to decrease, to be reduced.

NBHL (1)

Սակաւաւոր մնալ. պակասիլ թուով.


Սակաւապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

oligarchy.

NBHL (1)

Յաղագս միայնապետութեան ... սակաւապետութիւն, եւ բազմապետութիւն (չիք յերկինս). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Սակաւապէտ

See full entry →

adj.

thrifty, frugal, sober, moderate.

NBHL (1)

Որ սթափքն են եւ սակաւապէտք, իմաստնագոյնք են. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Սակաւապիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

thriftiness, contentedness, moderation, frugality, sobriety.

NBHL (1)

Տանջանք անյարգութեան՝ սակաւապիտութիւն։ Այն՝ որ անկարօտն է, սակաւապիտութիւն իբրու ազգակից իմն եւ դրացի լինի. (Փիլ.։)


Սակաւժամանակեայ

See full entry →

cf. Սակաւաժամանակ.

NBHL (1)

Զամենեսին սակաւժամանակեայսն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 20։)


Սակաւժամանակեան

See full entry →

cf. Սակաւաժամանակ.

NBHL (1)

Զամենեսին սակաւժամանակեայսն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 20։)


Սակս, ի սակս

See full entry →

prep.

on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.

NBHL (1)

Յաւանդի սակս տուաւ. (Փիլ. յովն.։)


Սահեցումն, ման

See full entry →

s. fig.

sliding, slipping;
mental perturbation, vacillation, agitation, irresolution.

NBHL (1)

περιφορά jactantia եւ այլն. Սահիլն. անցք իբր քերելով՝ սողելով. յածումն. պատաղումն. յոյզք. ծուփք. տարաբերումն. թարթափումն.


Սահեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to cause to glide, to slip;
to agitate.

NBHL (1)

Տալ սահիլ. վայրաբերել. տարաբերել. տատանել.


Սահիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.

NBHL (1)

διέρχομαι, διαπορεύομαι, περιφέρομαι , σαλεύομαι transeo, dimoveor, agitor ῤέω fluo ἑκρέω effluo. Քերել անցանել. յածիլ, թափառիլ, շարժլիլ. տարուբերիլ. տատանիլ. յուղիլ. ծփիլ. հոսիլ. յորդիլ. վազել անցնիլ.


Սահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.

NBHL (2)

ՍԱՀՄԱՆԵԼ. Ի սահման անդր՝ յեղր կամ ի վախճան հասուցանել. կր. վախճանիլ.

ՍԱՀՄԱՆԵԼ, ըստ փիլիսոփայից. ὀρίζω definio. Զիսկութիւն եւ զբնութիւն իրաց էական բառիւք ամփոփելով բացատրել.


Սահուկ

See full entry →

cf. Լպիրծ.

NBHL (1)

Բառ ռմկ. իբր Լպրծուտ. (զի եւ սահիլն ռամկօրէն եւեթ նշանակէ լպրծիլ, գայթել. սայթաքել).


Սաղամանդր, աց

See full entry →

cf. Սալամանդր.

NBHL (2)

Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)

Մինն հուր կերակրի ի յետնա կղզին սիւկիլիայ, եւ ոչ ծախի. որոյ անուն է սալամանդրա. (Լմբ. իմ.։)


Սաղամանդրայ, ից

See full entry →

cf. Սալամանդր.

NBHL (2)

Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)

Մինն հուր կերակրի ի յետնա կղզին սիւկիլիայ, եւ ոչ ծախի. որոյ անուն է սալամանդրա. (Լմբ. իմ.։)


Սաղապիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to exercise oneself in.

NBHL (1)

Դեգերիլ. շրջիլ. կրթիլ.


Սաղապումն, ման

See full entry →

s.

exercise.

NBHL (2)

τριβή commoratio. որ եւ ՍՈՂՈՊՈՒՄՆ. Սաղապիլն. դեգերանք. կրթանք.

Եւ ոչ դարձեալ զփորձ ունիլ, որ առաւելն (կամ առ ասելն) է զօրութեան կամ սաղապման, մանաւանդ տգիտութեամբ զարգացեալ. (Մաքս. եկեղ.։)


Սաղարթաթափ

See full entry →

adj.

stripped of leaves, leafless.

NBHL (1)

Սաղարթաթափ լինել։ Սաղարթաթափ լեալ՝ զգենուցու զտխրական տգեղութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։ Պիտ.։)


Սաղարթաճեմ

See full entry →

adj.

cf. Սաղարթազուարճ.

NBHL (1)

Ծառ սաղարթաճեմ։ Սաղարթաճեմ ոստօք։ Բուրաստան ծաղկազարդ եւ սաղարթաճեմ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Սաղարթաճոխ

See full entry →

cf. Սաղարթախիտ.

NBHL (1)

Ծառն բոլորազարդ սաղարթաճոխ ոստօքն. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)