Definitions containing the research ոյն : 10000 Results

Տասնպատկեմ, եցի

See full entry →

va.

to decuple, to increase tenfold.

NBHL (1)

Տասնպատիկ առնել. տասնիցս կրկնել զնոյն թիւ.


Տատամսիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be embarrassed, disturbed or pained in mind, to have difficulty in deciding, to hesitate, to waver, to be unsettled, uneasy, concerned, in trouble.

NBHL (2)

Ըստ շնչոյն երկեաւ տատամսեցաւ։ Սկսաւ տրտմել եւ տատամսել. (Սեբեր. ՟Բ։ եւ Յհ. իմ. երեւ.։)

Գոյ օգուտ եւ ի տրտմուեւենէ (վասն մեղացն). զի եթէ զմտաւ ածել տատամսիցիս, դանդաղագոյն լինիցիս միւսանգամ առ այնպիսիս մտաբերել. (Ոսկ. ես.։)


Տատասկ, աց

See full entry →

s. bot.

star-thistle;
caltrop;
— երկաթի, iron-thistle, instrument of torture.

NBHL (1)

Նմանութեամբ՝ Երկաթի գործիք խոցոտիչք եւ քերիչք հանգոյն տատասկի.


Տատասկաբեր

See full entry →

cf. Տատասկածնունդ.

NBHL (1)

Տատասկաբեր. (զոր) պարտուպատշաճ է մաքրել եւ յստակել, եւ պատրաստագոյն յօրինել. (Ոսկ. ես.։)


Տար

See full entry →

adj.

far off, distant, remote;
— աշխարհ հատանել or հարկանել, երթալ ի — աշխարհ, ի — աշխարհս ընթանալ, անցանել, to travel abroad;
ի — աշխարհէ գալ, to return from abroad.

NBHL (1)

Ի ՏԱՐԷ Ի ՏԱՐ. Բացուստ ի բաց. հեռագոյնս.


Տարաբաժին

See full entry →

adj.

divided, separated, removed;
separating, removing;
— հանել, կացուցանել, to alienate, to transfer, to separate;
to expatriate;
ելանել —, to abandon one's country.

NBHL (1)

Մի՛ ոք զձեզ բաժինն ի ձէնջ հատանիցէ, եւ զձեզ օտարս եւ խորթս արարեալ՝ տարաբաժին հանիցէ։ Ելանել եղբօրն տարաբաժին յիւրմէ բաժնոյն։ Օտարացուցանել զհոգին, եւ տարաբաժին յաստուծոյ կացուցանել. (Եղիշ. ՟Ե։ Կանոն.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)


Տարաբերիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be borne about, to be shaken, agitated;
to differ, to be unlike.

NBHL (1)

Յանձն իւր տարաբերէր, թէ ոյ՛ թափեցից զթոյնս։ Յայսմ տարակուսի տարաբերեալ կայր։ Մինչդեռ յայսմ խորհրդեան էր, եւ տարաբերեալ լինէր մտօք. (Եղիշ. ՟Ա։ Ճ. ՟Ա.։ Բրսղ. մրկ.։)


Տարաբնակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to dwell abroad, afar off;
to estrange oneself, to be removed.

NBHL (1)

Սակս այսորիկ գնացեալ տարաբնակէր ի յոյնս. (Յհ. կթ.։)


Տարագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

proscription, ban, banishment, exile, exclusion, transportation, expatriation.

NBHL (1)

Տարագրութիւն իսրայէլի՝ այգւոյն օրինակաւ։ Մերժումն տարագրութեան անյուսալի. (Նախ. ես.։ Նար. ՟Ի։)


Տարադէմ

See full entry →

adj.

far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.

NBHL (1)

Մի՛ դարձեալ անդրէն միւսանգամ ի նոյն ամբարշտութիւն դէմ եդեալ տարադէմ գնասցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)


Տարադիմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the travelling abroad.

NBHL (1)

Նոյն վախճան կայ առաջի, եւ նոյն տարադիմութեանն վիշտք։ Ուղարկաւորացն ի վեհագոյն տարադիմութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38. 39։)


Տարաժամ, ու

See full entry →

adj. adv. s.

mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.

NBHL (2)

Մատիցո՛ւք ի ժամու եւ ի տարաժամու։ Չի՛ք իսկ տարաժամ մատչելոյ (առ աստուած)։ Ի ժամու եւ ի տարաժամու աւուրց։ Տարաժամ էր գիշերոյն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)

ՏԱՐԱԺԱՄ. մ. ἅωρον intempestive πρὸ ὤρας ante horam πρὸ καιροῦ ante tempus. Ի տարաժամ պահու. ի տարաժամու. յանդէպ ժամանակի. անագան կամ կանխագոյն. յանկարծակի.


Տարածական, ի, աց

See full entry →

adj.

ductile, extensive, extensible, dilatable, expansible;
— հեղուկ, elastic fluid.

NBHL (2)

Նոյնպէս եւ հողմն եւ օդ սփռեալ տարածական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Իսկ Մխ. ապար. վարէ որպէս ընդարձակագոյն եւ ընդհանրագոյն եզր փաղստորոգական.


Տարածանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Տարածեմ.

NBHL (1)

Դրօշքն տարածանէին։ Հուր ի փոքր շառաւիղէ յանբաւս տարածանի ըստ նիւթոյն եւ զօրութեան։ Ոչ միայն ոչ կարճեն զվնասն, այլեւ տարածանեն եւս. (Արծր. ՟Բ. 6։ Շ. մտթ.։ Գէ. ես.։)


Տարածանք, նաց

See full entry →

s.

extent, extension, diffusion, spreading.

NBHL (1)

Առ ի տեւումն տարածանացն ջրոյն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)


Տարածուն

See full entry →

cf. Տարածական.

NBHL (1)

Հալուն եւ տարածուն գոյացութեանն լաւագոյնն՝ ոսկի է. (Փիլ. այլաբ.։)


Տարականամ

See full entry →

vn.

constitute itself, to proceed, to issue.

NBHL (2)

Ուրոյն կայանալ կամ տարրանալ. բաղկանալ որպէս քանակ տարորոշ. տիրապէս բովանդակիլ. յերիւրիլ.

Հմուտ ես թուականութեանն, յորմէ բոլորն ուսումնական արհեստ յառաջ խաղացեալ տարականայ։ Թուականութեանն եւ երաժշտականութեանն որ են ի տարորոշ քանակէ տարակացեալ։ Իսկ թուոցն լիագոյն եւ քառանկիւն տարակացեալ. (Մագ. ՟Խ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե. եւ ոտ. խչ։)


Տարակարծ

See full entry →

adj.

unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.

NBHL (1)

Եղեւ տարակարծ անակնունելի փրկիչ։ Եգիտ զկրկին զպարգեւս ոսկոյն տարակարծ . (Ճ. ՟Գ.։)


Տարակաց

See full entry →

adv.

aloof, from afar.

NBHL (1)

Զօրավարին յունաց զիւր սուսերն հանեալ՝ ածէր տարակաց ի (վերայ) գլխոյն գնէլոյ, եւ այլն. (Բուզ. ՟Ե. 32։)


Տարակուսանք, նաց

See full entry →

cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.

NBHL (1)

Ոմանք եւ՛ս յարաձգելով զտարակուսանսդ՝ ասեն, եթէ եւ ոչ միանգամ կարողութիւն է ի նոյն ջուր թանալ զոտն։ Այլ ինձ յայսմ վայրի տարակուսանս մեծ. (Սահմ. ՟Ա։ Լմբ.։)


Տարակուսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տարակուսումն.

NBHL (1)

ՏԱՐԱԿՈՒՍՈՒԹԻՒՆ ՏԱՐԱԿՈՒՍՈՒՄՆ. Նոյն ընդ Տարակոյս, եւ Տարակուսանք (ըստ ամենայն առման). ἁπορία.


Տարակուսումն, ման

See full entry →

s.

cf. Տարակոյս;
argument, objection.

NBHL (1)

ՏԱՐԱԿՈՒՍՈՒԹԻՒՆ ՏԱՐԱԿՈՒՍՈՒՄՆ. Նոյն ընդ Տարակոյս, եւ Տարակուսանք (ըստ ամենայն առման). ἁπορία.


Տարաձեւ

See full entry →

adj.

deform.

NBHL (1)

Ոմանք բարեձեւագոյնք՝ եւ ոմանք տարաձեւ լինելով. (անդ. ՟Ժ։)


Տարամերժեմ, եցի

See full entry →

va.

to cast out, to reject, to reprobate;
to expel, to drive away;
to disown, to disapprove.

NBHL (1)

Մինչեւ տարամերժեալ օրն անցանէր, եւ մերձ լինէր առ երեկոյն. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր. Տարամերժեալ։


Տարաշխարհեայ

See full entry →

cf. Տարաշխարհիկ.

NBHL (1)

Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)


Տարաշխարհիկ

See full entry →

adj. s.

cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.

NBHL (1)

Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)


Տարացուցական, ի, աց

See full entry →

adj.

allegorical.

NBHL (1)

Տեսեալ ի ձեռա սոցա զվերագոյնսն տարացուցական տեսակսն։ Դաւիթ զթանձրութիւն հողոյ տարացուցական իմն հատանէ խրատ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 34։ Մագ. ՟Խ։)


Տարբերեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.

NBHL (2)

Տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն եւ յոգնամանակագոյնն գոլ։ Տարբերի եւ քար ի քարէ զօրութեամբ իւիք. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն.։)

Հասարակաբար տարբերիլ այլ այլոյ ասի այլութեամբ զանազանեալ. եւ յատկապէս տարբերել այլ այլոյ ասի, յորժամ անանջատելի պատահմամբ այլ այլոյն տարբերիցէ. (Պորփ.։)


Տարբերութիւն, ութեան

See full entry →

s. ast.

difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.

NBHL (1)

Սեռ, կենդանին. տեսակ, մարդ. եւ տարբերութիւն, բանական։ Տարբերութիւն է, որ մեկնելն բնաւորեալ է զընդ նոյն սեռիւ։ Եղիցինզ տեսակարարուք տարբերութիւնք, որք ա՛յլ տեսակ առնեն. (Պորփ.։)


Տարեւոր

See full entry →

cf. Տարեւորական.

NBHL (1)

Միոյն տարեւոր ասաց ունել զնա ի վերայ երկրիս, եւ միւսոյն տարեւոր պահել ի դժոխս. (Նոննոս.։)


Տարժան

See full entry →

adj.

unworthy;
cf. Տաժան.

NBHL (1)

Գրեսցէ ասելով. գրոյն տարժան գոլ այսմիկ, եւ այս առաքինութեանց եւ իշխանութեանն պատուոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Տարմ, ից

See full entry →

s.

cf. Տարմահաւ;
—, — թռչնոց, flock, flight of birds;
— — or տարմաբար, cf. Տարմաբար.

NBHL (2)

Թռչնոցն տարմք ելեալ լցին զծովացեալ օդս։ Քաղցրաձայն հաւուցն տարմք։ Դիտեա՛ ինձ եւ զհաւուցն տարմս, զզանազանութիւնս ի ձեւս եւ ի գոյնս. (Արշ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Առ որս. ՟Է։)

Կիւրիղայ, տարմ. թերեւս ըստ հին հելլենացւոց բառ ինչ հանգոյն լատինականին. կամ իտ.։


Տարմանամ

See full entry →

vn.

to flock together, to form troops.

NBHL (1)

Տարմացեալ է մարախոյն ազգ, եւ անորիշ ի միմեանց, եւ ոչ բնաւ զատանին. (Լմբ. յովէլ.։)


Տարմաջուր

See full entry →

s.

starling-water.

NBHL (1)

Ել ջուր յատակս հորոյն (ուր արկաւ երանելի մոգապետն). եւ այն է տարմաջուրն. ո՛ւր եւ տանին՝ տարմ հաւուց զհետ երթայ. (Վրդն.։ տե՛ս եւ Պտմ. հյ. ՟Բ. 473։)


Տարմատարմ

See full entry →

cf. Տարմաբար.

NBHL (1)

Եւ ճայից վաղագոյն տարմատամ շրջելոյ. (Եզնիկ.։)


Տարորոշ, ից

See full entry →

adj.

distinct, different, separate.

NBHL (2)

Թուականն բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն ըստ ինքեան։ Տարորոշ քանակն պատուականագոյն է քան զշարունակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)

Կատարելագոյն մասկունք ... անձնականօք տարորոշ զօրութեամբք։ Զանուանս հարցն արտաքինքն տարորոշս ի մէնջ տան. (Նիւս. բն.։ Յհ. կթ.։)


Տարորոշաբար

See full entry →

adv.

distinctly.

NBHL (1)

Մարմին հաւասարի մարդոյն ըստ շարունակութեան քանակին, եւ ձայնն առ միտս տարորոշաբար. (Երզն. մտթ.։)


Տարորոշութիւն, ութեան

See full entry →

s.

distinction, separation, division.

NBHL (1)

Պէտս ունիլ առ տարորոշութեան մի մի ի զանազանութեանցն։ Առ տարորոշութիւն մի՛ առցես զսեռ ըստ այլում իրի տեսակ, եւ զտեսակ սեռ, այլ նոյնպէս։ Առ տարորոշութեան՝ թէ յառաջագոյն է սեռ քան զտեսակ. (Անյաղթ պորփ.։)


Տարորոշումն, ման

See full entry →

s. med.

secretion.

NBHL (1)

Պէտս ունիլ առ տարորոշութեան մի մի ի զանազանութեանցն։ Առ տարորոշութիւն մի՛ առցես զսեռ ըստ այլում իրի տեսակ, եւ զտեսակ սեռ, այլ նոյնպէս։ Առ տարորոշութեան՝ թէ յառաջագոյն է սեռ քան զտեսակ. (Անյաղթ պորփ.։)


Տարտարոս, աց

See full entry →

s.

Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.

NBHL (1)

Ի տարտարոսի. ի գեհենոյն ի սառնամանիսն. (Լծ. նար.։)


Տարր, րեր, րերաց

See full entry →

s.

element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.

NBHL (2)

Տարր մրգոյն։ Արեգական տարրն։ Տարրն երկնի։ Տարերն լուսնի։ Ըստ տարերց բարձր լերանց. (Եզնիկ.։ Շ. բարձր.։ Ագաթ.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։ Վեցօր.։ Շիր.։ Խոր.։)

Կրօղ զտարրաստուածեղէն (այսինքն խաչն զմարմին աստուածորդւոյն), զայն որ մեռաւ մեզ փոխարէն. (Շ. ոտ. բարձր.։)


Տարրաբար

See full entry →

adv.

in an elementary state or form, elementally, rudimentally;
materially.

NBHL (1)

Զոր լեզուով ազդմամբ՝ լսելեաց մատուցանէ զբանն, զնոյն սա տարրաբար տեսանելեաց առաջի դնէ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Տարրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.

NBHL (2)

Որ եւ յոյժ անվայելուչ էր իմոյս լրբանաց՝ ի վեր տարրանալ առ այդքան բարձրագոյն եւ երկնային իհրողութիւնսն. (Նանայ. յռջբ։)

Սողոմովն իմաստնացեալ, որքան առաւել տարրանայր ի խորսն (յն. , միջամուխ լինել), այնքան յաճախագոյնս ցնորէր. (Առ որս. ՟Է։)


Տարրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

elementariness, elementarity, substance, existence;
elements, rudiments.

NBHL (1)

Սրբոյն յռեթէոսի յաղագս աստուածաբանականաց տարրութեանց։ Ըստ աստուածաբանականացն նորա տարրութեանց։ Զայս ինչ ասէ յաղագս յիսուսի ի ժողովեալսն իւր աստուածաբանականսն տարրութիւնս. (Դիոն. ածայ.։)


Տարրումն, ման

See full entry →

s.

incorporation, union, constitution.

NBHL (2)

cf. ՏԱՐՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Տարրացումն. բաղկացութիւն, եւ տպաւորութիւն. դրոշմ տառից եւ զօդումն տառի ընդ տառի. դասաւորութիւն. Գիր ... նոյն իսկ տառք կոչին. վասն զի ունին տարրումն ինչ եւ դասութիւն. (Թր. քեր.։)

Կրկին յիշեաց զտառս. ցուցանէ զտարրումն եւ զմիաբանութիւն գրոյ եւ ձայնի հանգոյն տարերց երկրի։ Տարրումն. զի միաբանին գիր եւ ձայն հանգոյն տարերացդ. (Երզն. քեր.։)


Տարփամ, ացայ

See full entry →

vn.

to wish for ardently, to long or sigh for, to covet eagerly;
to burn with desire or passion, to be in love.

NBHL (1)

Տարփացեալք անճառ լուսոյն. (Շար.)


Տարփաւոր

See full entry →

cf. Տարփող.

NBHL (1)

Պահէ զտարփաւոր ծառոյն կենաց պողոտայ. (Պիտ.։)


Տարփող

See full entry →

adj.

amorous, loving, fond;
desirous, covetous.

NBHL (1)

Որ լաւաբարութեանն էր տարփօղ։ Հրավառէ զտարփողս անթիւրելի հաւատոյն։ Սէրն՝ տարփողին օտարանայր յաչաց. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. վրդվռ.։ Շ. տաղ յար.։ Որպէս եւ Նեղոս. ձ։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Գ. ՟Ճ՟Ի։)


Տարփողեմ, եցի

See full entry →

va.

to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.

NBHL (1)

Տեսեալ զքերոբէն ... տարփողելով սրբուհւոյն. (Շար.։)


Տարփութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տարփանք.

NBHL (1)

Զկին իւր ի մեծ նեղութիւն արգել սակս տարփութեան (կամ տրփութեան) երանելւոյն գլափիւղայ. (Խոր. ՟Բ. 85։)