immoderate desire of honour or glory, ambition, vain-glory, point of honour;
generosity, liberality;
obligingness.
Ոմն ի պատուասիրութենէ. (յափշտակեալ՝ անկաւ, Փիլ. լիւս.։)
graft, graff;
inoculation, vaccination, cow-pox;
insertion, addition;
conjunction, union;
թարախ —ի, pus, vaccine matter;
—իւ որդի, adoptive son;
—իւ հայր, putative, adoptive father.
ՊԱՏՈՒԱՍՏ. Յաւելուած. վերագրութիւն. կցուած. իլավէ, ուստի որդեգիրն կոչի Որդի պատուաստիւ, որ եւ դրութեամբ, Պաճուճանօք. որպէս յն. θέσις adoptio θετικῶς, προσαχθείς per adoptionem promotus.
to engraft, to graft;
to inoculate, to vaccinate;
to insert, to interpolate;
to annex, to join, to reunite, to attack.
Նմանութեամբ՝ Կցել. զօդել. յոդել յարմարիլ յաւելուածով. կցկցել. կարկատել.
grafting;
inoculation, vaccination;
conjunction.
պատուաստելն, իլն. յարումն.
commandment, order, injunction;
precept;
warrant, commission;
instruction, lesson;
ordinance, decree;
— տալ, դնել, to give orders or directions, to command, to order, to charge, to dispose, to enjoin;
to commission, to intrust with a message;
— հրամանի ի վերայ դնել, to order;
to appoint, to decree;
— or հրամանի ընդունել, to receive orders to.
ἑντολή, ἕταλμα, παραγγελία praeceptum, mandatum, jussum . Հրաման, պատուիրան. պատգամ. կարգաւորութիւն պատուաւոր անձին. բան մեծի ի գործ դնելի, ազդարարութիւն տուեալ ի մեծէ. պուշուրուգ, էմր, սիփարիլ.
commandment, precept, law, command, order;
անցանել զ—օք, to transgress, to violate, to break, to infringe;
—աւ հրամայել, to order expressly.
Մինչեւ յե՞րբ ոչ կամիք լսել պատուիրանաց իմոց եւ օրինակաց։ Մի անցանիցէ զպատուիրանօքս։ Հասից ի պատուիրանս նորա։ Զպատուիրանօք նորա ոչ անցից։ դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Պատուիրան նոր տամ ձեզ։ Ըստ պատուիրանաց եւ վարդապետութեան մարդկան, եւ այլն։ Առաջին պատուիրան՝ եւ պատուիրանացն տէրունագոյն՝ պատուել զաստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.
παράβασις praevaricatio, transgressio. որ եւ ՊԱՏՈՒԻՐԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Զանցումն զպատուիրանաւ. յանցաւորութիւն ընդդէմ պատուիրանի. հրամանը անցնիլը՝ կոտրելը.
observer of precepts;
fulfilling what is prescribed.
Պատուիրանապահն փոխադարձի՛ յԱյ սիրիլ, եւ զնա տեսանել։ Ցուցանե զինքն պատուիրանապահաց իւրոց. (Խոսր.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to charge, to prescribe;
to recommend.
Պատուիրեաց տէր աստուած ադամայ։ Որպէս պատուիրեաց աստուած նոյի։ Դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Գիտէի՝ եթէ պատուիրեսցէ որդւոյ իւոց եւ տան իւոյ յետ իւր՝ պահել զճանապարհս տեառն։ Պատուիրեաց աբիմելէք ամենայնժողովրդեան իւրում։ Պատմեաց Դաւթի զամենայն ինչ՝ զոր պատուիրեաց նմա յովաբ։ Արքայ պատուիրեաց ամենայն յուդայ։ Պատուիրեաց նոցա, զի մի՛ ինչ բարձցեն ի պանապարհ, կամ զի մի՛ ումեք ասիցեն։ Պատուիրեաց նմա՝ մի՛ ումէք ասել։ Պատուիրեցին՝ ամենեւին մի՛ խօսիլ.եւ այլն։
Եւ զի ոչ է բառս միշտ ճշդիւ հրամայական, նմին իրի այսպէս զանազանէ (Փիլ. լին. ՟Բ. 16.)
to be punished, to bear the punishment.
ՊԱՏՈՒՀԱՍԱԿԻՐ ԼԻՆԵԼ. Կրել կամ ընդունել զպատուհաս. պատուհասիլ. պատժիլ.
winding, wrapping up;
shrouding.
Պատիլն զիւիք.
cf. Պատսպարեմ.
Ընդ իշխանութեամբ արկեալ է մարմինն, եւ պատսպարանեալ յարտաքնոցն՝ ի գինւոյն եւ ի խորտկաց. (Փիլ. լին. ՟Ղ՟Դ. 82 ։ 1)
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
ἁντέχομαι recipio me καταφύγω confugio. Ապաստան լիել ընդ հովանեաւ. ապաւինիլ. սղնմագ.
Կամ ՈՒնիլ զտեղի. զետեղիլ. ժողովիլ, հանգչիլ.
Կամ ἁνίσταμαι resurgo. Անդրէն յառնել. յոտն կալ. կազդուրիլ. զօրանալ.
deceit, cheat, fraud, imposition, seduction, trick, imposture;
mistake, error;
illusion, deception;
աստղ —նաց, erratic star, planet;
ի —նս արկանել, —նս մատուցանել, to deceive, to cheat, to seduce, to induce or lead into error;
cf. Ըմբռնիմ.
ἁπάτη deceptio, fraus μεθοδεία circumventio, insidiae, dolus. Պատրել, եւ իլն, պատրիք. խաբէութիւն. նենգ. դաւ. ալ.
to cause to prepare.
ցուցի. ն. Տալ այլում պատրաստիլ. առնել՝ զի պատրաստ գտանիցի.
to prepare oneself, to get ready, to put oneself in a condition to, to make preparations, to take one's dispositions;
to beware of, to take care or heed, to mind.
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
Եւ կացին քահանայքն ի մեջ յորդանու պատրաստութեամբ։ Եկեալ է ի մեջ յորդանանու պատրաստութեամբ։ Եկեալ է սաւուղ պատրաստութեամբ ի կէիլա. (Յես. ՟Գ. 17։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 4։)
to deceive, to cheat, to seduce, to dupe, to defraud, to circumvent, to surprise;
to abuse.
Առ սակաւ մի ժամանակ պատրեսցին. (Փիլ. քհ.։)
Դաւաճանութիւն կնոջն ասէ զպատրիլն եւ զպատրելն. (Լծ. ածաբ.։)
to cover, to veil, to mask, to palliate;
to pretend.
ՊԱՏՐՈՒԱԿԻԼ ԱՉԱՑ. Անտես ձեւանալ. կամ մթագնիլ աչաց.
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
Ի գարնանային հասարակօրութէն զպարագայս ամսոցն կարծէ պտրտ թուել։ զգարնանային հասարակօրութիւնն սկիզբմս պարագայցն ամսոց ենթադրէ։ Սկսմունս հակառակ դնելով շրջաբերութեան ժամանակացն՝ սկսմանցն պարագայից արժանի։ Ըստ արեգակնայիցն պարագայց։ Ոմանք ամենեւին մշտնջենաւորք են, եւ ոմանք միայն երկար պարագայիւք լուծանին. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լին.։)
ՊԱՐԱԳԱՅ, այք. Ըստ փիլիսոփայից եւ քերականց՝ Հանգամանաք. հետեւանք. յարակից.
turn, revolution, period.
Մի ըստ որոշեցեալ եւ ըստ սահմանեալս ժամանակաց պարագայութիւնս կարծեսցես զաստուածութիւն առնել ինչ։ Ամենեցուն կատարելոց ըստ այնմ ժամանակաց եւ ամտնակաց որոշելով պարագայութեամբք։ Քսանեւ հինգերեակք ըստ լուսնոյ պարագայութիւնք են. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Վերշարժիլ ըստ պատահմանցն պարագայութեան ի պաշտօն աստուածայնոյ փառացն. (Յհ. կթ.։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Ո՛չ կարէ պարագրիլ. եւ արգելել աստուած ընդ տեղեաւ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
Ի վերայ բերէ զյորժամ եղեւն, զերբն ըստ պարագրութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
to gird oneself.
Գոտեւորիլ. գոտի ածել ընդ մէջ.
Թզենոյ տերեւսն կարեն, եւ պարագօտին զտեղեաւ ծննդականացն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 41։)
to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.
Ի տունս բնակիլ, կամ զգեստիւք պարածածկիլ (ի ցրտոյ)։ Պարածածկեն կարմրակերտ կերպասիւք. (Մագ. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Գ։)
mermaid, siren.
Ոչ պարականցն երգք, որպես ասաց հոմերոս, այսպէս բռնի կոչէ զլսօղսն, մինչ զի մոռանալ զգաւառ, զտուն, զսիրելիս եւ զհարկաւոր կերակուրս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
to circulate, to take a turn.
Յածիլ շուրջանակի. պատիլ. պտոյաքիլ. պտըտիլ.
Եկինը ոչ հանդէպուղիղ, այլ շուրջ պարտյածի. ձեւ ընկալեալ զոյգ ամենայն ուստեք կատարելագոյն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 81։)
turn, circulation, revolution.
Առակելով զմոլորակացն՝ իւրաքանչիւր ըստ հարաւային մասանցն պարայածումն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 79։)
to return, to retire.
to scratch oneself, to stretch, to yawn on awaking.
Որպէս Փարիլ.
Կամ Ճապկատիլ, քոշկորտալ.
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
ՊԱՐԱՊԵԼ. σχολάζω, προσασχολοῦμαι vaco, seu occupor, totus incumbo εὑκαιρέω opportunitatem nanciscor. (որ հայի եւ ի ՟Անչ). Առաւել ար. խնդրելով վարի՝ որպէս Պարապ բերել. դեգերիլ. զհետ լինել իմիք. պատկառ կալ.
Իմաստասիրութեան պարապեալ էի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
պարապիլ զօր հանապազ յաղօթս կամ աղօթից։ Որ ունիցի մերձաւոր զքրիստոս, եւ պարապի ի նա։ Ողբ սովորութիւն է որդեակ, զի ի նմա պարապել պարտ է բազում ժամանակս. (Վրք. հց. ստէպ։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
Ընդ տեսիլս եւ ընդ կրթութիւնս բնութեան պարապեցուցեալ զինքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Աղմուկ խռովութեան լեալ ի թագաւորութեանն փիլիպպոսի՝ ոչ կարաց ի հռոմայեցւոց դնդաց պարտպեցուցանել՝ առ ի զօրավիգն լինել խոսրովում. (Խոր. ՟Գ. 69։)
to bind in every part, to pinion, to garrott.
Զբարձրանալն ի խաչին եւ պարապնդիլ բեւեռօք. (Մաշտ. յորմէ եւ Յհ. գառն.։)
unoccupied, idle, unemployed, lazy, slothful;
vacant, void, empty.
Սատանայ բերէ քեզ գործ եւ հոգս, զի մի թողցէ զքեզ պարապորդ՝ յագիլ ի քաղցրութէն որ լինին քեզ յողբոց քոց. (Վրք. հց. ՟Դ։)
inactivity, idleness, disoccupation;
occupation, application, exercise, study;
leisure, opportunity, ease.
σχολή otium ἡρεμία tranquillitas εὑκαιρία opportunitas. Ժամ պարապոյ. անզբաղութիւն. հանդարտութիւն. պարապ գտնուիլը, բան չունենալը.
Կամէի, եթէ էր ձեր պարապութիւն ամենեցունցդ, բերել ի մեջ ձեր զգիրս միոյ փիլիսոփայի։ Զժամանակն խնդրեա՛ եւ զպարապութիւն եւ զտեղի։ ՈՒնել զհանդարտութիւն յաղօթսն, եւ կազմել անձանց բազում պարապություն։ Մի մատն լիցուք մեզ պարապութեան անցաւոր կենցաղոյս. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. մտթ. եւ այլն։)
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
Զորոց (իմասանոց) ոչ զոք պարառեցաք՝ արժանի համարեալ այսր առասութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
Բանաւոր (այսինքն բանավար) ասեն զմարդ ըստ առաջնում եօթներեկնի (ամաց), յորժամ ահա բաւական է մեկնիչ գոլ սովորականաց անուանց եւ բայից, որք զբանականաց ունակութիւնն պարառեցին. (Փիլ. այլաբ.) (գրեալ էր՝ պարարեցին)։
cf. Պարադիտեմ.
Աւագ աչօք շուրջ հայել դիտել, եւ զկամս առհասարակ ամենայն գրոյն ճշգրիտ եւ ստուգաբար յայտնապէս պարատեսել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
fattening.
Պարարելն, իլն. բուծումն. գիրացումն.
Զպարարու՞մն չարին՝ մարմնովս, թէ զսովիլն բարւոյն՝ հոգւովս. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
to fatten, to grow fat, to become fat and plump.
πιαίνομαι, παχύνομαι, λιπαίνομαι pinguesco, incrassor. Պարարտ լինել. պարարիլ. գիրանալ. գիրնալ.
to tie, to bind, to pinion, to put in chains or fetters.
Զպարաւանդիլն ոտիւք եւ ձեռօք եւ ի խաւարն ելաներ արտաքին. (Սկեւռ. աղ.։)
chorus-singer;
chorister;
dancing, appertaining to dancing;
surrounded, encircled.
Կատարած մտացն եւ բառիցն եւ պարաւորոցն (եսսեանց՝) բարեպաշտութիւն. (Փիլ. տեսական.։)
Տաղից եռաչափաց, չափականց, կայականաց, պարաւորաց. (Փիլ. տեսական.։)
dancer.
Նազելի եւ պարկեշտ (էին) պարաւորակքն. (Փիլ. տեսական.։)
to dance in company.
Պար առնուլ. եւ համաբմբիլ իբրեւ ի մի պար.
saliva, spittle, slaver, drivel, pituite, phlegm.
Արտաթորութիւնքն՝ եօթն. արտասուք, խլենք, տողուկք ... քիրտն. (Փիլ. այլաբ.։)
skilled in almanac-making.
Ստեփաննոսի երիցու տումարագիտի՝ որդւոյ յոհաննիսի քահանայի՝ ասացեալ յաղագս ընթացութեան արեգական իը ամաց, եւ շրջագայութեան լուսնին իննեւտասներեակ ամաց. որ լինի միահամուռ ընդ ամենայն ամք շլբ. (Մաշտ. կիլիկ.։)
to torment, to harass, to vex, to ill-treat.
Տոշկեն զկեանս իւրեանց ի հեշտ ցանկութիւնս։ Ազգի ազգի հարուածովք (զեգիպտոս) տոշկեալ չարչարեցեր. (Փիլ. լին. ՟Ա. 87։ Թէոդոր. խչ.։)
Տոշկել. ողորկել. կամ տանջել. (Հին բռ.։ Լծ. փիլ.։)
Իսկ նոր ձ. (Փիլ.) փոխանակ տոշկելոյ՝ մեկնաբար գրէ մաշել։
to burn, to set on fire, to fire.
ՏՈՉՈՐԵՄ ՏՈՉՈՐԻՄ. ἁνάπτω, φλογίζω, συγκαίω, -ομαι accendo, incendo, inflammo, -or;
ardeo, ferveo. Չարաչար այրել, իլ. կիզուլ. վառել. լուցանել. բորբոքել. արծարծել, իլ. երել. բռընկցնել, բռընկիլ.
ՏՈՉՈՐԻԼ. նմանութեամբ, Վառիլ սրտի. անձկալ. տարփալ. պասքիլ ոգւով.
Եւ Ծաւալիլ որպէս հրդեհ.
burning, conflagration, torrefaction;
ardour, fervor.
Տոչորելն, իլն. տոչոր. բորբոք. բորբոքումն.
to be tied by a string.
Տոռամբ կապիլ. չըւնով կապուիլ.
to swell, to bloat, to puff up;
to rot, to putrefy.
Նմանեցաւ ջրգողելոյ, որ ուռուցեալ տորոմեալ իցէ։ Այտուցեալ տորոմեալ էք, ա հպարտութեամբ։ Չտեսանիցե՞ս, որ ղժանտ ուխտն ունիցին, զիա՞րդ այտուցեալ տորոմեալ շրջի. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. փիլիպ. Ոսկ. եբր.։ Ըստ նմին եւ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)