to strike with the hand, to beat with the fist.
Հանապազ ձեռակոծ թուք ի գլուխ առնէին, վէրս ի վերայ վիրաց դնէին. (Ոսկ. ես.։)
planted with one's own hand;
tree planted with one's own hand;
creature, being;
pupil;
client, dependent.
Հաստատեաց տէր զփրկութիւն ի ձեռատունկն նոր. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 22։)
cf. Ձեռագէտ;
chiromancer, palmister.
Որ ի սկզբանէ ձեռնագէտն եւ ստեղծիչն էր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
Ձեռնադրէր կարապետն։ Սա արժանապէս ձեռնադրեաց զքեզ ի յորձանսն յորդանանու։ Համագոյակցիդ քո ձեռնադրողի. (Շար.։ Նար. գանձ հոգ.։)
Որ հրամայեցեր ծառային քո խոնարհաբար՝ ձեռնադրել զգլուխ քո, որ տէրդ ես յաւիտենից. (Ժմ. յն.։)
laying on of hands, ordination;
consecration;
anointing, coronation.
Որոյ ձեռնադրութեամբն հոգին տուեալ լինէր. (Ոսկ. ներբ. պօղ.։)
to put one's hand to, to undertake;
to meddle with, to prepare or dispose oneself;
— անձամբ յանձն, to lay violent hands on oneself, to commit suicide.
Չէր՝ որ ոչ ձեռնամուխ լինէր ի նա։ Իշխեաց ձեռնամուխ լինել ի սուրբն ամենայն աշխարհաց։ Բարւոք արարէք, զի ոչինչ ձեռնամուխ եղէք ըստ հրամանի գրոյ. (Ես. ՟Ի՟Է. 4։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 15։ Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
nourished, brought up by hand;
nursling, pupil, scholar;
creature.
Ձեռնասուն աշակերտ էր երանելւոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
Զվայրենի անասունսն, զոր ձեռնասուն արարեալ էր։ Զմին թռչուն ձեռնասուն առնեն թագաւոռք եւ պատուեն, եւ զմին առաջի նորա թռուցանեն ըմբռնել. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. ժղ.։)
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
Ոչ ի մարդ ձեռնարկեցին, այլ ի տէր տաճարին. (Եղիշ. խաչել.։)
enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.
Ձեռներէց լինէր թքանել։ Ձեռներէց լինի տարապարտուց. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 19։ Առակ. ՟Ժ՟Ա. 21։)
manageable, tractable, supple, tamed, familiar, domestic.
Ձեռնընդել զյուսուփ իւր առնէր. (Յհ. կթ.։)
lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.
Ձեռնկալու մեծ։ Եթէ չէր ձեռնկալու աստուած, արդարն կործանէր. (Նար. ՟Գ։ Լմբ. սղ.։)
Տէր ձեռնկալու է նորա. յն. հաստատէ զձեռն նորա. (Սղ. ՟Լ՟Զ. 24։)
able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.
Յորժամ ձեռնհաս իցես օգնել նմա։ Չիցէ ձեռնհաս բաւական լինել ոչխարաւ։ Ձեռնհաս էի առնել քեզ չար։ Ոչ ինչ էր ձեռնհաս առ նոսա եւ ոչ իւիք։ Օգնական լինել, որչափ ձեռնհաս լինէին։ Զի մի՛ այլ իշխան ձեռնհաս լիցի ի վերայ նոցա.եւ այլն։
Վասն զի ոչ են ձեռնհաս, ոչ իշխեն յայնպիսի իրս մտաբերել։ Թէ ձեռնհաս ինչ ոք էր օտարն ազատել, ընդէ՞ր ոչ բռնութեամբ կորզեաց. (Եզնիկ.։)
Իբրեւ այլ ոչինչ էր ձեռնհաս, փախստական անկանէր. (Եղիշ. ՟Ը։)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
Ոչ ոք էր՝ որ ձեռնտու լինէր քեզ. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 18։ յն. ունել զձեռանէ։)
Քիրամ արքայ տիւրոսի ձեռնտու էր սողոմոնի եղեւնափայտիւք. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 11։ Տե՛ս եւ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 22։ ՟Ժ. 74. եւ այլն։)
Եւ ոչ ձեռնտու եղէք ի թշնամի։ Աշխարհն ձեռնտու էր ի նոսա։ Հնդիկք յառաջագոյն ձեռնտու լիցին առ աստուած. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 26։ եւ ՟Թ. 24։ Սղ. ՟Կ՟Է. 32։)
form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.
Ունի զզօրութիւն եւ զձեւ կերպարանաց տէրունական բանից։ Ձեւ բանիցս մարմնականք են. (Իգն.։)
Հրաժարէր աղազ՝ երկիւղածութեան եւ հաւատոց ձեւով, թէ ոչ փորձեցից զտէր. կերղծաւորէր լնուլ զգիրն, թէ մի՛ փորձեսցես զտէր. (Գէ. ես.։)
cf. Կերպարանիմ.
Հարք որդեսէրք՝ երկիր եւս պագանել առաջի իւրեանց տան (զաւակաց), եւ ի ծառայութիւն ձեւանալ. (Խոսր.։)
Դարձեալք (յաղթութեամբ՝) ձեւանային ցնծութեամբ։ Ձեւանայր ոչ ըստ շահասէր յափշտակօղ անիրաւութեանցն սովորութիւն. (Պիտ.։)
cf. Կերպարանութիւն.
Այլեւ ըստ արուեստին իսկ գործ ձեւացումն ըստ մտահաճութեան իւրոյ (էր), եւ ոչ ըստ ճշմարտութեան. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Կերպարանութիւն.
Այլեւ ըստ արուեստին իսկ գործ ձեւացումն ըստ մտահաճութեան իւրոյ (էր), եւ ոչ ըստ ճշմարտութեան. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Կերպարանեմ.
Ի թաբոր ի լերինն ձեւացուցեր զքոյ բնութիւնդ անտանելի գոյացութեամբ։ Ձեւացուցանէր մովսէս զօձն պղնձի. (Շար.։)
Օձն ձեւացուցանէ զցանկասէրն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 48։)
scissors.
Պօղոս ձեւչով բանին հատանէր զմահացու ախտն. (այլեւ զգեստ զքրիստոս զգեցուցանէր. Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
horse-breeder.
ἰπποτρόφος, ἰπποκόμος qui equos alit, equorum nutritor, vel curator, equiso, agaso եւ այլն. որպէս Բուծիչ ձիոց. դարմանօղ գրաստուց. ախոռապան. կուապան. եւ Տէր ձիոց, որ տայ պահել եւ բուծանել.
hipposelinum, bastard stone-parsley.
ՁԻԱԼԱԽՈՒՐ կամ ՁԻԼԱԽՈՒՐ. ἰπποσέλινον hipposelinum, olusatrum. Լախուր ձիոյ, այսինքն վայրի քէրէվիզ կամ մաղտանոս ՝ խոշոր քան զընտանին. սեւ բանջար. (իբր ձի բանջար։) (Գաղիան.։)
to pursue or hunt on horseback.
Եւ զմնացեալսն առաջի իւր տանէր փախստական ձիահալածք արարեալք. (Բուզ. ՟Դ. 32։)
combat on horseback, cavalry fight.
Երամակ փղաց բուծանէր առ ի ձիամարտութիւն հակառակիր օգնականութիւն. (Փիլ. լիւս.։)
horses.
Խաշինք ունի անթիւ բանակ, շատ գէր ձիան՝ որձ եւ մատակ. (Շ. առակք.։)
cf. Ձիաստաց.
Առաքեաց զձիաստացսն։ Շարժեսցէ տէր զձիաստացն. (Յես. ՟Ի՟Դ. 12։ Ես. ՟Է. 18։)
horsefly, gad-fly, wasp.
Առաքեաց զձիաստացսն։ Շարժեսցէ տէր զձիաստացն. (Յես. ՟Ի՟Դ. 12։ Ես. ՟Է. 18։)
postilion, post-boy;
horseman, rider.
Աղեքսանդրոս երկոտասան ամաց՝ ձիավար արշաւէր նիզակաւ, որպէս օրէն է մանկանց թագաւորաց. (Կեչառ. աղեքս.։)
to manage, to govern or mount a horse;
արշաւասոյր —, to gallop, — full speed.
Աղեքսանդրոս երկոտասան ամաց՝ ձիավար արշաւէր նիզակաւ, որպէս օրէն է մանկանց թագաւորաց. (Կեչառ. աղեքս.։)
fit or well adapted for riding (road or place).
Լիճն որպէս թէ դաշտ ձիավարուն էր, այնպէս յեղափոխումն արարեալ էր զնա սառինն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to ride, to mount a horse.
Ձիարկեալ եւ նա ի պաղեստինացւոց աշխարհին արշաւէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. (յն. յանդգնեալ։))
hippodrome, circus;
course, race-ground.
Ի ձիարձակարանէն արփայագնաց լինէր. (Խոր. ՟Գ. 55։)
cf. Ձիընթացք;
— առնել, խաղալ, cf. Ձիարձակ՞՞՞արշաւեմ.
Հոնն այն ձիարշաւ արարեալ ի վերայ մուշեղայ որպէս զթռչուն։ Ձիարշաւս յախոյեանն իւր արշաւէր. (Մեսր. երէց.։)
cf. Հեծեալ.
Տէր էր ընդ ձիաւորաց։ Թագաւորն երուսաղէմի ՟Յ. ձիաւորով (րօք). (Վրդն. պտմ.։)
cf. Ձիարկեմ.
Ձիաւորեալ ամենատէրն ի քեզ, կամ քեւ, կամ ի վերայ բուսաբեր արմատոյ (խաչի). (Նիւս. երգ.։ Նար. խչ.։ Շար.։)
cf. Ձիընթացարան.
Եւ էր իպպէն այն թագաւորական ձիընթացք. եւ անդ կայր մարկոս։ Յիման այն ի ձիընթացս ի բացեայ բնակի. (Վրք. հց. ՟Թ։)
olive.
Բարձեալ էր զամբիղ լի հացիւ եւ ձիթապտղով. (Վրք. հց. ձ։)
olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.
Ի լերինն ձիթենեաց էր գալիլեա անուն փոքր լեռնակ բլրաձեւ. (Մեկն. ղկ.։)
snow-ball-tree.
Եղեւ հարսանիս արեգական. եւ լուեալ ձիւնածաղկի եւ այլոց այսպիսեաց՝ փութացան քան զբազումս ժամանել. եւ ի ժողովիլն այլոց՝ զի ի միասին վայելեսցեն, ոչ երեւէր նա. զի խորշակահար եղեալ ցամաքեցաւ. (Մխ. առակ. ՟Լ՟Բ։)
surrounded, covered with snow.
Ձիւնապատ սառնասոյզ առ հասարակ պաղեալ էր երկիրն. (Արծր. ՟Ե. 3։)
cf. Ձկնորս.
Ոչ հաւորսք անդ, եւ ոչ ձկնահանք։ Ձկնահան, եւ որդի ձկնահանի։ Ձկնահան ի ձկնահանաց էր, այլովք ձկնահանօք հանդերձ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
albatross.
Ձկնաքաղ ի մեծի պասի ուտէր ձուկն. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
fishing, fishery;
fisher's calling.
Կոչէր զնոսա ի ձկնորսութենէ անտի. (Ագաթ.։)
winter quarters.
Իջանէր ի ձմեռնահանգիստ քաղաքն պերոզապատ. (Կաղանկտ.։)
to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.
Ի վտանգի էր նաւն՝ յոյժ ձմեռնացեալ ի լճին, եւ տագնապեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
Ի մէջ ձմերայնի մրրկօք պատեալ։ Տապ ձմերայնոյն (այսինքն եռանդն ալէկոծութեան) ի ներք էր ի նաւին։ Դու ես պատճառ ձմերայնոյս. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. յովն.։)
Ցրտահար սառուցեալ ի ձմերայնի լինէր. (Յհ. կթ.։)
winter residence;
winter apartment.
Թագաւորն նստէր ի ձմերատանն. (Երեմ. ՟Լ՟Զ. 22։)
to winter, to pass or spend the winter;
to be in winter quarters;
to lodge in barracks;
—լ նաւուց, to pass the winter in harbour.
Առ ձեզ մնացից, կամ ձմերեցից։ Դժպատեհ իմն թուէր նաւահանգիստն առ ի ձմերել. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 6։ Գծ. ՟Ի՟Ե. 12։)
house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.
Ձմերոցի տեղ զդժնեայ վայրսն հրամայէին նոցա։ Հանդէպ խաղխաղ քաղաքի, որ ձմերոց էր թագաւորութեան աղուանից. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
propped, supported;
arbour, vine-arbour, bower, trelliswork;
— յօրինել, զարդարել, to prop or support a vine, to adorn with arbours or bowers, to enclose with trellis-work, to embower.
Ձողաբարձ յօրինէր արդարն զձեռսն պտղալիցս. (Գեննանդ.։)
smelted, cast, founded;
massive, heavy;
pure, fine;
font, cast;
mass, ingot, wedge;
weight, heaviness.
Եղեւ հարիւր տաղանդ արծաթոյն ի ձոյլ հարիւր խոյակաց։ Ձոյլ արծաթոյ եւ ոսկւոյ։ Երկու կարգ մութից ձուլեալք ի ձուլին նորա հաստեալք։ Ձոյլ երկաթոյ։ Ըստ դահեկանի ձուլոյ։ Ի տասն դահեկանէ ձոյլ նոցա։ Յիսու երկդրամեան էր ձոյլ նորա. (Ել. ՟Լ՟Ը. 26։ Երեմ. ՟Ժ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 24։ Յոբ. խ. 13։ Ծն. ՟Ի՟Դ. 22։ Յես. ՟Է. 21։)