to sow, to strew;
to spread, to scatter, to diffuse;
to sprinkle, to besprinkle.
Որպէս Սրսկել. ցօղել. ցանել, ցրցնքել.
to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.
Անձն ամպարշտի ցանկայ չարեաց։ Մարմինն ցանկայ հակառակ հոգւոյ, եւ հոգի հակառակ մարմնոյ։ Յափշտակութեան մի՛ ցանկայք։ Եթէ ցանկայք աթոռոց եւ գաւազանաց իշխանութեան։ Ցանկայ եւ փափաքէ անձն իմ ի գաւիթս քո։ Ցանկանալով ցանկացեալ ես երթալ ի տուն հօր քոյ։ Մի՛ ցանկանար տան ընկերի քո, եւ մի՛ անդոյ նորա։ Մի՛ ցանկար կնոջ ընկերի քո։ Մի՛ ցանկանայցես։ Տայցես զարծաթն ընդ ամենայնի, որում ցանկանայցէ անձն քո։ Որոց եւ ցակասցի անձն քո։ Աւուր մարդոյ ոչ ցանկացայ։ Ցանկացայ փրկութեան քում տէր։ Ցանկացեալ կերակրոյ։ Ցանկացեալ նոցա՝ առի։ Ցանկացեալ երեսաց քոց՝ գտի զքեզ։ Որ հայի ի կին մարդ՝ առ ի ցանկանալոյ նմա։ Զի՛նչ ցանկայ անձն քո։ Ամպարիշտ ցանկանայ զամենայն աւուրս զցանկութիւն չարեաց։ Եղէ ցանկացօղ դեղոյ նորա։ Հասանէ առ ցանկացօղս իւր.եւ այլն։
Բարւոյն եմք ցանկացօղք բնութեամբ. (Բրս. հց.։)
Բարւոյն ցանկալ բարի է։ Լաւութեանցն ցանկացօղ լիցի. (Յճխ. ՟Ե։ Եզնիկ.։)
cf. Ցանկամ.
Անձն ամպարշտի ցանկայ չարեաց։ Մարմինն ցանկայ հակառակ հոգւոյ, եւ հոգի հակառակ մարմնոյ։ Յափշտակութեան մի՛ ցանկայք։ Եթէ ցանկայք աթոռոց եւ գաւազանաց իշխանութեան։ Ցանկայ եւ փափաքէ անձն իմ ի գաւիթս քո։ Ցանկանալով ցանկացեալ ես երթալ ի տուն հօր քոյ։ Մի՛ ցանկանար տան ընկերի քո, եւ մի՛ անդոյ նորա։ Մի՛ ցանկար կնոջ ընկերի քո։ Մի՛ ցանկանայցես։ Տայցես զարծաթն ընդ ամենայնի, որում ցանկանայցէ անձն քո։ Որոց եւ ցակասցի անձն քո։ Աւուր մարդոյ ոչ ցանկացայ։ Ցանկացայ փրկութեան քում տէր։ Ցանկացեալ կերակրոյ։ Ցանկացեալ նոցա՝ առի։ Ցանկացեալ երեսաց քոց՝ գտի զքեզ։ Որ հայի ի կին մարդ՝ առ ի ցանկանալոյ նմա։ Զի՛նչ ցանկայ անձն քո։ Ամպարիշտ ցանկանայ զամենայն աւուրս զցանկութիւն չարեաց։ Եղէ ցանկացօղ դեղոյ նորա։ Հասանէ առ ցանկացօղս իւր.եւ այլն։
Բարւոյն եմք ցանկացօղք բնութեամբ. (Բրս. հց.։)
Բարւոյն ցանկալ բարի է։ Լաւութեանցն ցանկացօղ լիցի. (Յճխ. ՟Ե։ Եզնիկ.։)
lascivious.
Ցանկացօղ. ցանկասէր. տռփոտ.
inclined to anger, hasty, irascible, passionate, choleric.
ὁργίλος, βαρύθυμος, θυμούμενος iracundus, animo ferox, infensus, stomachosus. Սովորեալն ի ցասնուլ. որ ստէպ ցասչի. զայրացկոտ. բարկացօղ. ծանրացասումն. բարկասիրտ.
Արբեցօղն, ցասկոտ, նախանձոտ, բարկ, անմիտ. (Գէ. ես.։)
Որ աստ ցասկոտ է եւ բարկացօղ, անդ բարկութիւնն Աստուծոյ մնայ ի վերայ նորա. (Յհ. գառն. խր.։)
painful, doleful, afflicted, sorrowful, dismal, mournful;
dolefully, dolesomely, painfully, sadly;
— ձայնիւ, in a monrnful tone;
— սիրտ, sorrowful heart;
— անէծք, atrocious curse;
— կեանք, tiresome life.
switch, stick, rod, verge;
penis, member, genitals.
Ղանգանուն ի ցօղոյ անկեալ զխոտով՝ կռուի ի թափիչ վարոցս եւ ի մօրուս քօշից. (Խոր.։)
hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.
divinely inspired.
Իմացօղ բարձրագոյն իրաց. վսեմամիտ. նրբահայեաց.
meditating, contemplating.
Ի վեր հայեցօղ. ձկտեալ ի տեսութիւն բարձր.
Ոչ մարմնական աչօք, այլ իմացօղ եւ վերահայեաց մտօք զնա նկատեալ տեսէ՛ք. (Լմբ. պտրգ.։)
applying oneself to, investigating thoroughly;
star-gazer, astronomer.
Բազումք ի մեծատանց վերահայեցօղք են ընչից իւրեանց, եւ ոչ տեարք. (Ոսկիփոր.։)
to analyze, to resolve.
Ոչ սարկաւագ պաշտօնեայ, ոչ ընթերցօղ վերլուծող. (Լմբ. պտրգ.։)
reader;
lecturer.
ἁναγνώστης lector. Ընթերցօղ. դպիր. գրակարդաց. որ եւ գիտէ թարգմանել կամ մեկնել՝ զոր ընթեռնու. անագանոս. (ի յն. անաղնօ՛սդիս ).
highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce;
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.
Այնպէս իմն է ազգ մարդկան, վէս եւ ընդ հակառակս։ Անընդել, վէս։ Անընդելք, վէսք, ստամբակք, ամբարտաւանք։ Վէսք, բարկացօղք։ Ոչ կամեցաւ տէր ի հպարտս եւ ի վէսս. (Ոսկ. փիլիպ. է։ յհ. ՟Ա. 7. 8։ Ճ. ՟Գ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Վիժանք.
Կողացօղ վիժմամբն զընդհանուրս ոռոգմամբ։ Ղօղեալ յերկիւղ քրտանց հոսման՝ ոլոռնաձեւ կայլակ վիժման. (Քեր. քերթ.։ Շար.։)
to convert, to change, to turn, to transform.
Զիմ շիջուոցէ ըղբոց տապին, փոխարկեսցէ ամպ ցօղագին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Փեճեկ.
Բաժանի ի ցօղուն եւ ի պատիճ, եւ ի գոգաձեւ փոճոկս ցորենոյ։ Կէոք ի պտղոց մերկանդամ ի հանդերձից եւ ի փոճոկաց՝ եփին արեգակամբ. իսկ կէսք փոճոկովն առնուն զկերպարանս եփելոյն. (Վեցօր. ՟Ե։)
to rain or to snow heavily.
ՏԱՐԱՓԵԼ. Տեղալ. անձրեւել. ձիւնել. ցօղել.
Բան քո ցօղալի՝ տարափեալ յերկրի. (Գանձ.։)
starling.
Զտարմահաւ թռչունն ի բարեգործութիւն մարդկան գոլ ստացօղն բոլորեցուն հնարեցաւ. (Բրս. ընչեղ.։)
ardently longing for, sighing after, very desirous.
Տարփմամբ տենչացօղ. եւ Տարփմամբ տենչալի.
cf. Տարփող.
Տարփածու. տարփացօղ, եւ տարփալի.
amorous, loving, fond;
desirous, covetous.
ἑραστής amator, amasius. Տարփացօղ. ցանկացօղ. սիրով վառեալ. փափաքօղ.
ill-favoured, ill-featured, unsightly, ugly, deformed, hideous, squalid;
foul, villainous, bad.
Այր բարկացօղ տգեղ է կերպարանօք։ Եօթն երինջք տգեղք եւ վտիտք. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 25։ Ծն. ՟Խ՟Ա. 27։)
very heavy shower, pelting or drenching rain, floods, torrents of rain;
heavy fall of snow or hail;
— լինել սպառնալեօք, to rain threats;
ետես զնետս — խաղացեալ, he saw a storm of arrows coming.
ὐετός pluvia ὅμβρος imber νιφετός nimbus, nix, stilla. որ եւ ՏԱՂԱՏԱՐԱՓ. Տեղ. տարափ. անձրեւ. ձիւն. ցօղ առատ.
well informed, instructed, skilled, versed in, intimately acquainted with, expert;
little place.
ἕμπειρος peritus. եւ բայիւ ειδέω, ἕσημι scio. (իբր խորամուխ ի բուն տեղի իրաց) Հմուտ. խելամուտ. գիտակ. բանիբուն. ներհուն. հասու. ծանօթ. փորձ. տեղն ի տեղը գիտցօղ.
mat;
rush-tress, hay-rope;
սէր ի —է, file by file, line by line, in series.
cf. Հսկեմ.
Սկեսցուք ըստ կարի մերում։ ոչ սկեցաք յերեկորեայ։ Յաճախեն սկեցօղքն յաղօթս. (Ճ. ՟Գ.։)
first among the powers (angelic hierarchy).
Դաս զօրութեանց՝ նորա պատկեր լինելով զօրացօղ տեսակաւ՝ որպէս հասանելի է, եւ առ նա որպէս սկզբնազօր զօրաւորաբար դարձեալ. (Դիոն. երկն.։)
empty, void.
wet, damp, moist, humid;
cf. Ջրացան.
Ցրեալ կամ ցօղեալ ջրով. թացեալ. լոյծ. խոնաւ.
road-mender, road-niaker;
pioneer.
Որպէս Բացօղ կամ պահօղ զճանապարհ. կամ Ռահաւոր, որպէս ուղեւոր.
goose;
արու —, gander;
ձագ —ի, gosling;
— վայրի, gannet, soland goose, anser bassanus;
— շչէ, the goose cackles.
Զարմասցուք դարձեալ ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
betraying one's master, faithless, traitorous, treacherous, false.
Դրժօղ ընդդէմ տեառն իւրոյ. անհաւատարիմ. ապստամբ. ուրացօղ.
pronoun.
Ունօղ զանուն տիրական։ Իսկ ըստ քերականաց՝ դերանուն տիրապէս լցօղ զտեղի անուան՝ հանդերձ որոշմամբ դիմաց.
hating one's master.
Ատեցօղ տեառն իւրոյ. իր տերը ատօղ՝ չուզօղ.
housekeeper;
housewife;
thrifty, housewifely, frugal.
οἱκουρός domus curam habens, domi manens. Բարեկարգիչ եւ հոգացօղ տան. տնաշէն. տանտիկին ժրագլուխ.
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
οἱκονομῶν, οἱκονόμος procurans, procurator domus, dispensator, administrator . Տան օրէնսդիր, կարգաւորիչ տան մեծի՝ կամ տան աշխարհիս. որպէս տնտես, եւ տեսուչ. հազարապետ. մատակարար. հրամանատար. վարիչ. ուղղիչ. բաշխիչ. հոգացօղ. կոնոմոս. իկոնոմոս. որպէս յն. իգօնօ՛մօ, իգօնօմօ՛ն.
of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.
Տոհմականով կանգնեալ, եւ զերդարեալ թեփովք եւ ցօղնով եւ քտտով, զոր յաւելու նոցա երկիր. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
wounded, ulcerated.
τραυματίος, τραμαυτισμένος, τετραυματισμένος , τεθραυσμένος vulneratus, confossus. (լծ. ընդ հյ. եւ feritus ). Ունօղ զվէրս ինչ որպիսի եւ իցէ. վիրաւորեալ. խոց. խոցեալ. կարեվէր. վէրք՝ խոց ունեցօղ.
flax;
tow, hards of flax, flaxen tow, stuffing;
oakum.
Լուսանային զվուշսն։ Եղբա՛յր աղեքսանդրէ, բարւոք լուա՛ զցօղունդ, զի վուշ է։ (Վրք.հց. ՟Ժ՟Ա։)
wearisome, tedious, tiresome, bothering, troublesome;
idle, cowardly, tedious to oneself;
cf. Տաղտկութիւն.
Կամ Տաղհտկացօղ. տաղտկոտ. ծոյլ. պղերգ.
to be wet, moistened, to become humid, moist.
Ի ցօղոյ լերանց տամկանան. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 8։)
to moisten, to damp, to wet, to dew, to bedew, to soak, to steep.
making every one, or all the world tremble.
Սաստիւ սպառնացօղ ընդդէմ տիեզերաց.
cf. Վաղվաղուն.
πέρπερος, σπουδάζων perperus, praeceps, festinns, arrogans. Որ վաղվաղէ. վաղվաղուկ. շութափ. խուճապեալ, շտապօղ՝ փութացօղ քան զչափն. արտսրացօղ, չուստ.
commercial, mercantile, trading;
opulent merchant, rich treader;
— քաղաք, mercantile city;
— լինել, to trade, to deal, to traffic, to gain.
εὕπορος opulentus. եւ բայիւ εὑπορέω, πραγματεύομαι abundo, negotior. Շահավաճառ. շահեցօղ. օգտաշահ.
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
Ի մէջ հնոցին սուրբքն ցօղովն վայելէին։ Զի՞նչ սքանչելի է փառք ի մարդկանէ, որով մանկունք կաքաւիչք վայելեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
to adorn, to embellish, to decorate;
to delight.
Կանաչագեղ տեսլեամբ զվայրս վայելչացուցանեն։ Ամպք լցեալ ջրով ցօղեն ի յերկիր զանձրեւ, եւ վայելչացուցանեն զերկիր կանաչացեալ գունովք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. ամբակ.։)
looking down;
malicious, tricky, sly.
Ի վայր հայեցօղ. նենգաւոր. վար նայօղ
cf. Վանկ.
Տէր Մուշեղ որդի սպարապետին ... եդ զերգս՝ որոյ սկիզբն է. Անզբաղելի ական սրտի նայեցօղ անձն իմ ի միւսանգամգալուսան. ե տուն ի յութերորդ վանգէ. (Արծր. ՟Դ. 9։)