Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Մտղեմ, եցի

See full entry →

va.

to push strongly, to shake, to move.

NBHL (1)

Ի դժնդակաց մտղեալ, եւ խաբեալ զանհաստատ ոգիսն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Մտրակավար

See full entry →

adj.

whipped;
spurred;
— երիվար, post-horse.

NBHL (1)

Նստուցեալ զնա ի վերայ մտրակավար երիվարի դիմոսականին. (Վրք. ոսկ. (որպէս ռմկ. թաթար, կամ չափղըն, կամ մէնզիլ թագաւորական։))


Մրգաջուր, ջրոյ

See full entry →

s.

fruit syrup or juice.

NBHL (1)

Մրգաջրով եւ լիլուֆարի շարապով կակղացո՛. (Մխ. բժիշկ.։)


Մրճոտեմ, եցի

See full entry →

va.

to smoke, to blacken with soot, to soil, to dirty.

NBHL (1)

Մրել մրոտել, մրիլ մրոտիլ. ի մուր եւ ի ճենճերս թաթաւիլ. ճենճոտիլ, կեղտոտիլ, աղտոտիլ, սեւնալ.


Մրճոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to blacken with smoke or soot.

NBHL (1)

Մրել մրոտել, մրիլ մրոտիլ. ի մուր եւ ի ճենճերս թաթաւիլ. ճենճոտիլ կեղտոտիլ, աղտոտիլ, սեւնալ.


Մրջիմն, ջման

See full entry →

cf. Մրջիւն.

NBHL (2)

Եւ ո՛չ մրջիւն նախահոգական ոք կալցի։ Ի մրջմունս կամ ի լուս. (Փիլ.։)

Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)


Մրջիւն, ջեան

See full entry →

s.

ant, emmet, pismire.

NBHL (2)

Եւ ո՛չ մրջիւն նախահոգական ոք կալցի։ Ի մրջմունս կամ ի լուս. (Փիլ.։)

Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)


Մրջիւնոց, աց

See full entry →

s.

ant-nest, ant-hole.

NBHL (1)

Պիսակութեան, մրջմնոցի, եւ կամ այլ ինչ խաղաւարտաց. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)


Մրջմնոց, աց

See full entry →

s. med.

pricking like the stinging of ants, formication;
cf. Մրջիւնոց.

NBHL (1)

Պիսակութեան, մրջմնոցի, եւ կամ այլ ինչ խաղաւարտաց. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)


Մրսիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Մսիմ.


Մրրկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be tempest-tost or tempest-tossed, to be driven, or whirled about, to be very agitated, rough;
մրրկէր ծուշ ընդ երկիր, curling clouds of smoke ascended to the skies.

NBHL (2)

συστρέφομαι convertor, contorqueor. իսկ մրրկել, καταιγιδώδης procellosus. Ծփիլ մրրկաւ. յուզիլ. խռովիլ. փոթորկիլ. պտոյտքիլ. ոլորտանալ.

Յորոց մրրկեցան զօրութեանցն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 10։)


Մրցական, ի, աց

See full entry →

cf. Ըմբիշ;
cf. Ըմբշական.

NBHL (1)

ἁθλητήρ, ἁθλητικός certator, athleta, athleticus πυκτικός ad luctam sive pugilatum aptus. Մրցօղ. որ կարէ մուցացի կռուիլ. ըմբիխ. եւ Որ ինչ ա՛նկ է մրցողաց.


Մրցանակ, աց

See full entry →

s.

premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.

NBHL (1)

Ազատութեան, կամ ամօթոյ մրցանակ (իբր նպատակ)։ Երկրորդ մրցանակօքն շատեալ. (Փիլ. քհ.։)


Մրցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to box, to come to blows, to fight, to combat;
to rival, to vie with, to compete;
մրցելով իմն, with emulation, vying.

NBHL (2)

πυτεύω pugilor, pugilatu certo, dimico ἁγωνίζομαι, ἁθλέω certo. ի բառէս Մուրց. Մուրցացի կռուիլ. բռնամարտիկ կռփամարտիկ լինել. գօտէմարտիլ. եւ Քաջապէս մենամարտիլ. մարտնչել. պատերազմել. կպուր կպուրի գալ, ծեծկուիլ, կիւլէշ բռնել, կռուիլ.

Կարծելով ընդ ահեակն մրցիլ՝ յաջն գթեցի. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)


Մրցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Մրցումն.

NBHL (1)

ՄՐՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՄՐՑՈՒԹԻՒՆ ՄՐՑՈՒՄՆ. ἁγών, ἇθλος , ἅθλησις, πύκτευσις certamen, pugilatus, dimicatio. Մրցիլն. մրցանք. մրցկանութիւն. ընթացք եւ պէսպէս հանդէս ասպարիզի. ճգնութիւն. մենամարտութիւն. ըմբշամարտութիւն. մարտ. մաքառումն. պայքար.


Մրցումն, ման

See full entry →

s.

combat, fight, wrestling;
competition, concurrence, rivalry.

NBHL (1)

ՄՐՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՄՐՑՈՒԹԻՒՆ ՄՐՑՈՒՄՆ. ἁγών, ἇθλος , ἅθλησις, πύκτευσις certamen, pugilatus, dimicatio. Մրցիլն. մրցանք. մրցկանութիւն. ընթացք եւ պէսպէս հանդէս ասպարիզի. ճգնութիւն. մենամարտութիւն. ըմբշամարտութիւն. մարտ. մաքառումն. պայքար.


Մօտակտուր լինիմ

See full entry →

vn.

to be cut quite short, cut off at the roots.

NBHL (1)

ՄՕՏԱԿՏՈՒՐ ԼԻՆԵԼ. Մօտ կտրիլ՝ իբր յարմատոց. յն. ի բաց կտրիլ. ἁποκόπτομαι abscindor.


Մօտասեր

See full entry →

adj.

near;
— ազգական, near relation.

NBHL (1)

Աստուածոց մերձասերմանք եւ մօտասերք։ Մերձազաւակք եւ մօտասերք. (Փիլ. լիւս. եւ ել. ՟Ա. 6։ Խոր. ՟Գ. 65։)


Մօտաւոր, աց

See full entry →

adj.

near, next, neighbouring, assistant;
present;
cf. Մօտասեր.

NBHL (1)

Տոհմիցն՝ զորս միշտ կամի մօտաւորս եւ պաշտօնեայս գոլ հօրն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 30։)


Մօտաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Մօտաւորիմ.

NBHL (3)

ՄՕՏԱՒՈՐԵՄ ՄՕՏԱՒՈՐԻՄ. Մերձեցուցանել. մօտեցուցանել. եւ մերձենալ, մօտիլ, տեղեաւ, ժամանակաւ, ընտանութեամբ, եւ այլն.

Չարն քծնելով կամէր մօտաւորիլ առ նա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Երանութեանց մօտաւորիլ։ Մօտաւորին ի տեսիլ փառացն. (Նար. երգ.։ Ոսկ. ես.։)


Մօտաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to approach.

NBHL (3)

cf. ՄՕՏԱՒՈՐԵՄ ՄՕՏԱՒՈՐԻՄ. Մերձեցուցանել. մօտեցուցանել. եւ մերձենալ, մօտիլ, տեղեաւ, ժամանակաւ, ընտանութեամբ, եւ այլն.

Չարն քծնելով կամէր մօտաւորիլ առ նա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Երանութեանց մօտաւորիլ։ Մօտաւորին ի տեսիլ փառացն. (Նար. երգ.։ Ոսկ. ես.։)


*Մօտենամ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Մօտիմ.

NBHL (1)

Մերձենալ. մօտիլ.


Մօտիմ, եցայ, եա՛ց, եցի՛ր

See full entry →

vn.

to approach, to approximate, to come, go or draw near, to be near.

NBHL (2)

πάρειμι, σύνειμι, ἑγγίζω adsum, propinquo, accedo. Մերձենալ. մերձիլ. մատչիլ. յարիլ. մօտենալ, մօտիկնալ.

Մովսէս միայն մօտեսցի առ աստուած, եւ նոքա ոչ մօտեսցին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 29։)


Մօրու, ի, ից, ոց

See full entry →

s.

step mother.

NBHL (1)

Մեր օրէնքս՝ եւ ոչ որդւոյ առնել զմօրուն կին՝ թողացոյց. վասն զի մօր եւ մօրուի անուն ազգակից են ... վասն զի որ յայլոց ի բաց կալ ուսաւ, վասն զի մօրու անուանեցաւ, կարի յոյժ ի բաց կացցէ ի բուն մօրէն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Յ (hi)

See full entry →

s.

the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.

NBHL (1)

Յ. Յերկբարբառդ ոյ, լծորդ է ընդ ո՛ւյ. կամ ի յոլովիլն փոխի ստէպ ի ու. զոր օրինակ գրի յոմանց Թողոյի, Թողոյիր, Թողոյր. իմա՛ հնչելով՝ Թողույի, Թողույիր, Թողույր. այլ նովին հնչմամբ առաւել սովորական է գրել, Թողուի, Թողուիր, Թողոյր. որպէս եւ գոյն, կոյս, լոյս եւ այլն, հնչեն՝ գո՛ւյն, կո՛ւյս, լո՛ւյս, վասն որոյ եւ հոլովին՝ գունոյ, կուսի, լուսոյ. եւ այլն։


Յագեցումն, ման

See full entry →

s.

satiety, surfeit, repletion;
պատառիլ ի յագեցմանէ, to burst with eating.


Յագչիմ

See full entry →

vn.

to fit, to fit well.

NBHL (2)

Իբր Յանկչիլ. յարիլ. կցիլ. փակչիլ, կպչիլ, միանալ.

Եւս եւ իբր Յագիլ.


Յախնթոր

See full entry →

cf. Յախնթորագոյն.

NBHL (1)

Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)


Յախնթորագոյն

See full entry →

adj.

rude, rough, common, vile, low, vulgar, trivial;
servile.

NBHL (1)

Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)


Յախտիմ

See full entry →

vn.

to fall sick.

NBHL (1)

ՅԱԽՏԻԼ. Անստոյգ գրչութիւն ռամկական, որպէս Յաղթիլ, կամ յախորտիլ, եւ այլն.


Յածիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to travel, to visit different places, to rove, to ramble, to roam, to wander;
to lounge;
to stray;
to circulate;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, to travel by sea and land;
cf. Ընդ վայր.

NBHL (1)

ῤεμβεύω, -ομαι, ῤέμβομαι, πλάζομαι vagor, erro, temere, inambulo եւ այլն. περιάγομαι circumagor ἑμπεριπατέω obambulo. Յայսկոյս յայնկոյս ընդ վայր ածիլ. տարաբերիլ. շրջիլ. թափառիլ. յուզիլ. տատանիլ. ծփիլ. շարժիլ այսր անդր. դեգերիլ. մոլորիլ. պտըտիլ, ասդին անդին երթալ գալ.


Յածումն, ման

See full entry →

s.

wandering, travelling;
circulation;
round, turn, walk;
agitation.

NBHL (2)

Յածիլն ո՛ր եւ է օրինակաւ.

Յածմամբք մոլորիլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Յականեմ, եցի

See full entry →

va.

to look at, to gaze upon, to look intently at;
to survey, to watch.

NBHL (1)

Գաւառապետաբար յականէ։ Շուրջ գալով յականէ՝ ոչինչ մասն թողեալ նորա անզննին։ Զամենայն ինչ յականես այցելութեամբք, եւ դէտդ ումեք ոչ երեւիս։ Ամենայն անսուտ, մարգարէ՝ կոչիւր տեսանօղ կամ յականօղ ըստ հոգւոյ. (Փիլ.։)


Յահուր

See full entry →

cf. Յախուռն.

NBHL (1)

Բնութեամբ յանդուգն եւ յահուր։ Եղիցի յանդուգն եւ յահուր։ Յանդգնութենէն եւ յահուրն լինելոյն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 197։ Ածաբ. աղք.։ Նիւս. կուս.։)


Յաղադարձիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be impertinent or insolent;
to live dissolutely, to give oneself up to debauchery.

NBHL (1)

ἁσελγαίνω petulanter et lascive ago. իբր Յեղափոխիլ, կամ յաղ դառնալ. մեղկիլ. թուլամորթ լինել. խենեշանալ. անառակիլ. ցոփանալ. շփանալ, խեղեփնալ.


Յաղթահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

defeat, subduing, subjugation;
conviction;
oppression.

NBHL (2)

ἤττημα superatio. Յաղթահարիլն. պարտութիւն. նկուն լինելն. յաղթահարանք. վնաս.

Այս ժամանակ ոչ էր ի ժամանակի իւրոյ յաղթահարութեանն վրէժ առնուլ ի յաղթողէն։ Առաքինութեանն նախատանք, են կամ չեն, յաղթահարութիւն. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Յաղթեմ, եցի

See full entry →

va.

to vanquish, to overcome, to conquer, to subdue, to subjugate;
to surpass, to excel, to prevail over;
— պատերազմի, to conquer, to triumph;
— ցաւոցն, to overcome or master one's grief or sorrow;
— ամենայն դժուարութեանց կամ ներհակաց, to overcome all sorts of difficulties, to surmount every obstacle;
— անձին, կամ կրից անձին, to conquer oneself, to get the victory over self;
to overcome or subdue one's passions;
— ի դատաստանի, to gain one's cause.


Յաղթկու

See full entry →

cf. Յաղթող.

NBHL (2)

Յաղթկու լինել նմա (մարմնոյ), կամ ընդիմացանն, կամ ախտից, հեշտութեանց. (Աթ. ՟Գ։ Փիլ. լին.։ Նիւս. բն.։)

Իսկ (Փիլ. այլաբ.։)


Յաղկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to get spoiled, to be corrupted, decomposed.

NBHL (1)

Հալիլ մաշիլ. լուծանիլ որպէս զաղ, կամ իբրու հեղհեղկիլ, յեղյեղկիլ. լըղքիլ.


Յաճախ, աց

See full entry →

adj. adv. s.

frequent, continual, incessant;
prolix, long;
much, full, copious, abundant;
frequently, often, continually;
too much, too many;
—ք, continuity, perpetuity;
հացք —աց, shewbread.

NBHL (2)

Այդչափ յաճախ քննութիւնդ ձեր զի՞նչ իցէ. մի թէ եւ դո՞ւք կամիք նմա աշակերտիլ. (Նանայ.։)

Այրելով, եւ յաճախ այրելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Յաճախագոյն

See full entry →

cf. Յաճախագոյնս.

NBHL (2)

Անհամար եւ յաճախագոյն տեսիլս արարեալ։ Սկսեալ երանելոյն Գրիգորի ի ճառս յաճախագոյնս՝ դժուարապատումս. (Ագաթ. յորմէ եւ Կորիւն.։)

Յաճախագոյնս ելանեն արտաքոյ քաղաքի. (Փիլ. իմաստն.։)


Յաճախապէս

See full entry →

adv.

cf. Յաճախ.

NBHL (1)

Տօնս առնեն եբրայեցւոցն ազգն յաճախապէս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Յաճախատես լինիմ

See full entry →

sv.

to appear in public frequently.

NBHL (1)

ՅԱՃԱԽԱՏԵՍ ԼԻՆԵԼ. Ստէպ տեսանիլ, կամ երեւել բազմութեան.


Յաճախեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to do often or frequently;
to redouble, to multiply, to augment, to increase, to enlarge;
to frequent, to haunt, to visit often;
to augment, to increase, to grow;
to abound, to be plentiful, to superabound, to redound;
to continue, to endure, to last, to remain.

NBHL (1)

ՅԱՃԱԽԵՄ. չ. πλεονάζω abundo πληθύνομαι multiplicor πολύ εἱμι, ἑνδελεχέω , ἑπιμένω assiduus sum, continuo, remaneo եւ այլն. Բազմանալ. աճել. առաւելուլ կամ յաւելուլ. հանապազորդել. ստէպ երթալ. անդադար ի նոյնս բերիլ եւս քան զեւս. տեւել. կալ մնալ.


Յաճախութիւն, ութեան

See full entry →

s.

frequency, abundance, great quantity or number, heap, redundance, affluence;
frequenting, haunting.

NBHL (1)

Չասաց լոկ՝ ահիւ, այլ թէ՝ եւ դողութեամբ, որ յաճախութիւն է երկիւղին. (Ոսկ. փիլիպ.։)


Յամայր

See full entry →

adj.

long;
— ամս, ամօք, for a number of years, for many years;
կեցցե՛ս — ամն, may you live many years ! live for ever !

NBHL (1)

Առ սակաւ սակաւ սերեալ, եւ բազմանալ յամայր ամս՝ դարուց ի դարս շրջագայիլ. (Զքր. կթ.։)


Յամառեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Յամառիմ.

NBHL (1)

ՅԱՄԱՌԵՄ ՅԱՄԱՌԻՄ. θρασύνομαι temerarius sum ἑπιμένω , ἑπιτίθημαι, ἑγκείμαι persevero;
incumbo, insto եւ այլն. Յամառ գտանիլ. յամել՝ յարիլ՝ խստանալ յանդգնութեամբ ի խորհուրդս սրտի իւրոյ. յաղթասիրել. կալ մնալ (ի չարն կամ ի բարին) իբր անխոնարհելի. պնդել. պնդիլ.


Յամբոյր

See full entry →

adv.

out of the way, unseasonably, beside the question.

NBHL (2)

Հերակլոս ո՛չ վայրապար եւ յամբոյր ասէ, այս ցամաք հոգիս իմաստուն եւ առաքինի է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Ոչ վայրապար եւ յանբոյր (այսինքն) ո՛չ անդէպ եւ հեռի ի բանէն. (Լծ. փիլ.։)


Յամեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.

NBHL (1)

ՅԱՄԵՄ որ եւ ՅԱՄԵՆԱԼ. (Արմատն է Յամ. եւ նորա՝ Ամ. իբր Ամանակել, որպէս ասի ի յն) χρονίζω, ἑγχρονίζω longo tempore duro, moror, immoror μένω, ἑπιμένω, βραδύνω tardo, cunctor, remano, persisto ἑνδημέω, πολιτεύομαι conversor προσεδρεύω, ἑνδιατρίβω immoror եւ այլն. Ժամանակ անցուցանել. յերկար կալ մնալ. անագանիլ. յապաղել. դեգերիլ. տարտամ լինել. տեւել, եւ դանդաղիլ. ատեն անցընել, ուշանալ.


Յամենամ, եցայ

See full entry →

vn.

to delay, to retard, to defer, to remain, to procrastinate;
to tarry, to stay, to dally, to loiter, to lag, to while;
to wait, to be patient;
— ի գինւոջ, to continue drinking;
to remain long over one's cup;
— ի հաղորդութէնէ, not to receive often the Holy Sacrament.

NBHL (1)

Յօրէնսն Աստուծոյ այլ մի՛ եւս յամենալ. ((յն. քաղաքավարիլ) ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 1։)