one;
— եւ միւսն, both.
Ընդ մինում, եւ ընդ միւսումն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.
Յովսէփ եօթնուտասնամեայ էր, մինչ արածէր (յն. յարածել անդ) եղբարբքն հանդերձ խաշինս։ Մինչ (յն. որպէս) ելանէի յեգիպտոսէ։ Մինչ յուդա կենդանի է, անհնար է։ Մինչ փեսայն ընդ նոսա իցէ։ Ասէր՝ մինչ կենդանին էր։ Մինչ աւուր (կամ աւր) կայ, եւ այլն։
Մինչ դու գնացեր, եւ զերկինս ամենայն ընդ քեզ տարար, ես աւերակացս ո՞րպէս թագաւորեմ. (Խոր. ՟Բ. 58։)
Մինչ զի ոչ տալ քուն աչաց. (Շ. ընդհանր.։)
one-edged;
scimitar, sabre.
Տեսեալ զսուսերն՝ որով զվէրսն առ. տեսեալ զմիողնին, որով զազգոյ հարուածսն ընկալաւ. (Ոսկ. խչ.։)
one, unit;
unity, union, reunion;
concord, accord.
Միաբանեաց ընդ աստուածութեանն միութիւն, եւ ոչ երկուութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ընդ քեզ միութեան։ Ընդ հոգւոյդ սրբոյ միութեան։ Միութեամբ հոգւոյս իմ ընդ քեզ. (Նար. ՟Խ՟Գ. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Ը. եւ այլն։)
Mesopotamia.
Μεσοποταμία Mesopotamia. Երկիրն՝ որ ընդ մէջ երկուց գետոց, այինքն եփրատայ եւ տիգրիսի. ուր զանազանին եւ միջագետք ասորւոց, եւ միջագետք հայոց.
to sail on the high seas, to go on the open sea.
Ընդ միջածովելն նոցա՝ իմացեալ սրբոյն, ասէ ցայնոսիկ՝ որ ընդ նմա ի նաւին էին։ Ի միջածովելն նաւին՝ ետես, զի, եւ այլն. (Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Զ.։)
middle, mean, middling;
middle, centre.
μέσος, -η, -ον medius, -a, -um;
mediocris, moderatus. Միջին ընդ մեծ եւ ընդ փոքր. որ է ի մէջ ծայրայեղից. միջասահման. չափաւոր.
Տառք միջակք ... քան զյոյրսն նուրբք են, եւ քան զնուրբքն յոյրք։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. եւ այլն։ Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ։ Միջակ՝ նշան յոգի սակս ընդունելոյ (այսինքն շունչ առնլոյ յընթեռնուլն). (Թր. քեր.։)
Երեք են, որով վարին մարդիկ. բարի, եւ չար, եւ միջակ։ Եւ աստ միջակք են ապաշխարօղք։ Յորոց ուսանիմք՝ ընդ ծայրիցն եւ միջակացն լինել դատաստան. (Մխ. դտ.։)
Սա միջակին է խրատ մարդոյս, յորժամ շարժի ախտիցըն բոյս. իմա՛ զգոյականն զօրութեամբ. այսինքն՝ միջակ հասակին, կամ երիտասարդին։
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
Ամենայն ինչ ընդ ամենայնի խառն եւ միջամուխ գտանի. (Վեցօր. ՟Ա։)
Միջամուխ հաւատով ընդդէմ նոցա վառեալ. (Յհ. կթ.։)
middling, intermediate;
middle, centre.
ὀ διὰ μέσου, μέσος medius, mediocris μεθόριος conterminus. Որ է ի մէջ երկուց սահմանաց կամ ծայրից. միջակային. սահմանակից. ընդ մէջ.
Ընդ երեկսն՝ միջասահման է տուընջեան եւ գիշերոյ. (որ բերի եւ ի ՟Ա նշ) (Վրդն. ել.։)
middle, centre;
interval;
cf. Միջավար.
Տարօքն միջավայր լինի ընդ մանկութիւն եւ ընդ ալեւորութիւն. (Մխ. բժիշկ. (որ է առաւել ռմկ։))
interruption.
Աստուածային կտակարանին ընթերցումն ... լինի առանց անջատման եւ միջատութեան. (Փիլ. ել. ՟Բ. 34։)
insects.
τὰ ἕντομα insecta. Կենդանիք մանունք՝ առաւել թռչականք, որոց մարմինք ունին զկազմութիւն միջատութեամբ իւիք աղխաղխից ընդ հաստ եւ ընդ բարակ.
to cut, to shorten.
Հատանել անցանել ընդ մէջ. համառօտել.
that is in the middle;
middle;
middling;
intermediate;
—ք, midlent;
middle terms.
μέσος, -η, -ον medius, -a, -um. Որ ինչ է ընդ մէջ երկուց ծայրից, կամ ի միջավայրի. միջակ.
Զմիջինն այսոցիկ տեսութեանց ընտրեսցուք զբան. (Իգն.։)
cf. Թիկնամէջ.
Տարածեաց զթեւս իւր, եւ ընկալաւ զնոսա, եւ համբարձ զնոսա ի վերայ միջնաթիկանց իւրոց. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
fighting in the midst.
Մարտիկ կարգեալ ընդ մէջ առաջին եւ վերջին դասուց բանակին.
second floor or story.
Որոյ հիմունքն շափիւղայ, անկիւնաքարքն յասպիս, եւ միջնաքարքն (կամ միջնայարքն) վանեայք. (Տաղ. (գրեալ էր՝ միջնայաքըն։))
partition wall;
rampart.
back-bone, back.
Որպէս թեւոցն խառնումն ընդ միջնողունսն։ Միջնողունք՝ աստուածութեանն եւ մարդկութեանն խառնումն. թեւք քրիստոսի հայր եւ հոգի։ Այս է խառնուած միջնողանն։ Գոյք ամենայն ի վերայ միջնողանն քրիստոսի. (Քեր. քերթ.։)
mediator;
intermedium, agent, go-between;
negotiator;
medium;
— վաճառաց, broker;
— հաշտութեան, reconciler, conciliator, intermediator, intercessor.
Միջնորդաւ մտօք միաւորեցաւ ընդ մարմին. (Առ որս. ՟Գ։)
Միջնորդաւ անձինն (կամ հոգւոյ) ընդ հողոյ միաւորեցաւ։ Ընկալցի այսու միջնորդիւ (ի ձեռն աղօթից) ձեռն քո զնա. (Նար. կուս. եւ ՟Գ։)
cf. Միջնորդիմ.
ՄԻՋՆՈՐԴԵՄ ՄԻՋՆՈՐԴԻՄ. μεσιτεύω medio, intercedo πραξεύω procuro. Ի մէջ արկանել կամ անկանիլ. ընդ մէջ մտանել՝ առթել. լինել որպէս միջնորդ, պայման, սատար. եւ այլն.
Ամենայն ուղղութեամբ միջնորդեսցեն (քահանայք ընդ աստուած եւ ընդ մարդիկ). (Խոսր.։)
Համբարձմամբ ձեռաց առ քեզ միջնորդել (կամ միջնորդիլ). այսինքն միջնորդ լինել, կամ ընծայիլ. (Շար.։)
Շինութիւն միջնորդի յիրսդ (այսինքն ի մէջ ընդ մէջ մտանէ). (Կանոն.։)
Զի միջնորդես ընդ մեր աղօթով՝ առ բանն աստուած ծնեալըն մարմնով ... առ միածինն քո միջնորդեալ. (Գանձ.։)
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
Ցրուեցի ընդ ամենայն միջոցս աշխարհիս. (Եղիշ. ՟Գ.)
Այնչափ միջոց է ըստ իս եւ ընդ յովհաննէս, որպէս ընդ ջուրն եւ ընդ հոգին. (Ոսկ. գծ.։)
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
Յայս միջօրեայ տուընջեան ժամուս. (Շար.։)
ՄԻՋՕՐԵԱՅ (ջերմն). ἁμφημερικός quotidianus. Տենդ օր ընդ մէջ.
of noon, meridian;
— or — շրջանակ, meridian;
— գիծ, meridian line.
flesh;
meat;
— դնդերային, muscular flesh;
— մարդկային, human flesh;
— երէոց, venison;
— հաւուց, white meats, poultry;
— նապաստակի, brown meats, game;
— սպանդանոցի, coarse meat, butcher's meat;
— որսոց, fowls and game;
— պտղոց, pulp;
հում, պախ, խորովեալ —, raw, boiled, roast meat;
— ի կասկարայէ, broiled or grilled meat;
մսոյ ջուր, broth;
— ածել, to fatten, to make fat;
կաթսայ մսոյ, flesh-pot.
ՄԻՍ ԱԾԵԼ. որպէս ռմկ. միս կապել. Գիրացուցանել. գիրցընել.
readily, willingly.
Զորս եւ եսայեաւ մարգարէիւ միտագոյնս ընկալեալ աստուծոյ՝ ասէր, յո՞ հանգեայց, այլ ի խոնարհն. (եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
fruit;
cf. Պտուղ.
Ի պտղոց երախայրիս, եւ ի մրգոց կողովով։ Հուսկ յետոյ մրգոցն ի ներքս մուծեալ (յընթրիսն). (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
muraena, sea-eel.
Ասեն զօձէ, եթէ ընդ միւռինէս զեռնոյ՝ որ ի ծովու է, ի խառնակումն մերձաւորութեան. (Ղեւոնդ.։)
other, another;
different from, other than;
—ն, the other;
— քան զ—, one more than another;
—ում աւուր, the other day;
բայց եւ զ—ն պատմեցից, but I will tell you something else;
cf. Մի;
անգամ — or միւսանգամ, cf. Միւսանգամ.
Ի միւս եւս ի գլուխ տարւոյն։ Ի գալ միւս ամին, կամ ամին միւսոյ։ Ի միւսում աւուրն՝ ընդ այգն ընդ առաւօտն. (Ագաթ. եւ այլն։)
ՄԻՒՍ ՔԱՆ ԶՄԻՒՍ. (յն. եւ լտ. ոճով) Մի քան զմի, կամ քան զմիմեանս. այր քան զընկեր.
myrica, tamarisk;
genista.
Նայեաց դարձեալ եւ ընդ միւս եւս ծառ, որ կոչի միւրիկէ, որ ջրարբին է, եւ (որ) ոստին է. (Վեցօր. ՟Ե։)
of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
cf. Մռայլ.
Նոյն ընդ Մռայլ. մէգ. մառախուղ. մշուշ.
bringing presents.
Եկն եհաս այրն շնորհընկալ եւ պարգեւաբեր. (Նար. խչ.։)
given, accorded, granted;
— երկիր, the Land of Promise.
Որ սիրէ՝ ի վերայ մեր զպարգեւականն իւր ծագել ձիրս։ Պարգեւական ձիրս ընկալաք. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. կուս.։)
gift, donation.
Խոնարհեաց ի սոյն ժամու պարգեւատութեանս՝ ընդունել զաղաչանս մեր. (Խոսր.։)
place for distribution of gifts;
place of grace, church.
տեղի կամ գանձարան, եւ ընդունարան պարգեւաց.
cf. Պարգեւատու.
short tunic.
Այն է ձեր պատիւ ... եւ ո՛չ սպիտակ պարեգօտկունքդ, զոր կոկեալ ողորկեալ ընդ անձն արկեալ՝ փերեւերտեալ շրջիք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)
explorer, out-rider, sentinel, keeper, guardian.
cf. ՊԱՐԻԿ։ Իսկ ըստ Հին բռ. Պարեկ, Շրջադէտ. որ երեւի շփոթիլ ընդ Պարէտ, եւ Պայեկ։
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
Եկայ՛ք պարսեցուք ընդ հրեշտակս։ Այսօր դասք անմարմնոցներգս առաւել պարեն ընդ մարդկան զերգս հոգեւորս անմահ փեսային յառագաստ. (Շար.։)
Շնորհեաց մեզ ընդ երկնայինսն պարել զհոգեղէն պարս. (Պտրգ.։)
cf. Պարերգող.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս պերճացելոցն երդաբանել ի պարերգակն ճեմարանի. (Պիտ.։)
chorus-singer.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս պերճացելոցն երդաբանել ի պարերգակն ճեմարանի. (Պիտ.։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
Արդ են ծայրքն պարզաբար ասացեալ չար եւ անուամբ եւ իրօք. իսկ մէջն ոչ պարզաբար եւ ոչ նոյնպէս. այլ ի միմեանց ընկալեալ, եւ շարամանեալ ընդ միմեանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Պարզ.
Պարզականն եւ անմարմինն եկն եմուտ ընդ ապականացու մարմնով։ Ոչ մարմնական ծննդեան նման, զի է աննիւթ եւ պարզական։ Ոչ ինչ յառաջ քան զնա անմարմնական եւ պարզական։ Ճ. (՟Գ.։ Շ. խոստ.։ Սեբեր. ՟Ա։)
simple-minded, sincere, ingenuous, candid, artless, good-natured;
simple, silly, foolish, imbecile.
Ի պարզամտացն հայեցեալ օգուտս՝ ընկալցին զմեր ջանս վաստակոց. (Նանայ.։)
Ըմբռնալ զախմարս զպարզամիտս ի մարդկանէ։ զի մ զպարզամիտս ի ժողովրդոց պատիր բանիւք ձգեսցեն ի կորստեան իւեանց խորխորատ. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Շ. ընդհանր.։)
cf. Պարզմտութիւն.
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Այլ եմ անագ ընդ կապարին, որ ի պարզելըն կորընչին. (Յիսուս որդի.։)
Եւ պարզեալ զթուղթսն (մագաղաթեայս) աղեքսանդր՝ ընթեռնոյր. (Պտմ. աղեքս.։)
Կամ ձգել. երկայնել. երկընցնել.
Կոչեաց զերկիրն յանուն նորա յափբաթայ՝ որ եւ զկնի պարզեալ՝ ասի եփրաթայ, որ է բացումն։ ՟Ի՟Բ գիր առ դանելի ասորւոյ գտեալ, որ վասն ոչ պարզելոյն զընդարձակութիւն լեզուիս՝ անհոգա ցեալ եղեւ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
frank, bold;
openly, confidently.
Որպէս զի համարձակութեամբ եւ պարզերես կացջիք առաջի աւանդողին ձեր զտաղանդ պատուիրանին. (Շ. ընդհան.։)
simplicity, good nature, artlessness, plainness, sincerity, candour, ingenuousness;
foolish credulity, singleness, silliness, simplicity.
Անընչասիրութիւն, պարզամտութիւն եւ անձին սրբութիւն. (Նար. երգ.։)
strainer, filter, colander, cullendar, skimmer;
beaked cruet.
Դի՛ր ի պարզուտն եւ քամէ։ Պարզեն ի պարզուտ։ Ընդ մազ անցո եւ ընդ պարզուտ. (Վստկ.։)