Definitions containing the research տի : 10000 results

Մանկավարժութիւն, ութեան

s.

pedagogy;
education, instruction.

· Calfa

NBHL (1)

παιδαγωγία paedagogia, exercitium, documentum. Դաստիարակութիւն. հրահանգք. կրթութիւն.


Մանկարարութիւն, ութեան

s.

cf. Մանկածնութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Հրամայեալ բնութեանն զմանկարարութեան ազդումն՝ լուծանել զամլութիւն. (Ոսկ. յաւետիս.։)

Կանայք ... կենդանի ցանկական գոլով մանկարարութեան. (Պղատ. տիմ.։)


Մանկացուցանեմ, ուցի

va.

to make young again, to re-invigorate, to restore to strength and health.

· Calfa

NBHL (1)

Նորոգեաց միանգամայն զարարածս, եւ մանկացոյց։ (Աւազանաւ) մանկացուցին զամենայն տիեզերս. (Ագաթ.։)


Մանկաւոր

adj.

having children;
childish.

· Calfa

NBHL (1)

Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)


Մանկերամ, ի

s.

troop, hand or company of children.

· Calfa

NBHL (2)

Երամ մանկանց. մանկտի.

Ըզկնի այպանողաց՝ անհաւատից մանկերամին (առ եղիսէիւ). (Մագ. ոտ. մանուչ.։)


Մանկութիւն, ութեան

s.

infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.

· Calfa


Մանկտեակ

s.

little boys.

· Calfa

NBHL (2)

Մանկտի մանր. փոքրիկ մանկունք.

Ձաղէին այպանէին մանկտեակն զվերանալ վարդապետին նորա. (Եփր. թագ.։)


Մանոց

s.

distaff;
spindle.

· Calfa

NBHL (1)

Մանոցն թել մի ձգէ, եւ տայ զայլն զիլկաւ. (Կանոն.։ (Իսկ մանիչ, ռմկ. է ունիելիք փայտին, զոր կալեալ կանանց՝ մանեն կամ ոլորեն զճախարակս։))


Մանուած, ոց

s. fig.

spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՆՈՒԱԾ. նմանութեամբ՝ Կնճիռն բանից եւ իմաստից եւ գործոց.


Մանուածոյ, ից

adj. fig.

spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.

· Calfa

NBHL (1)

Շամփուր շողացուցեալ մանուածոյս՝ փակէ ի ներքս զգագաթն ամպարշտին. (Արծր. ՟Ա. 14։)


Մանուշակ

cf. Մանիշակ.

· Calfa

NBHL (2)

Տէգք մուրուաց նորա զօրէն մանուշակի ծաղկեալք ի վերայ գունագող այտից. (Արծր. ՟Ե. 11։)

Աստուածային եւ անարատ գարունն քրիստոս զեկեղեցի մանուշակօք եւ վարդօք եւ շուշանօք հոգեւորօք զարդարեաց. (Ոսկ. զատիկ.։)


Մանրագոր, աց

s.

mandrake, mandragorous.

· Calfa

NBHL (3)

Միթէ ի մանրագորա՞ց թմբրեալ իցէ, եւ կամ ի սաստիկ անապակա՞ց զմրեալ իցէ. (Մամբր.։)

Մանրագորաւ բազում անգամ բժիշկք քուն ածեն այնոցիկ, որոց քուն հատեալ իցէ յաչաց. (Վեցօր. ՟Ե։) (որք անխտիր յարմարին եւ մեկոնի, որ է խաշխաշ. որոյ եւ ծաղիկն է երեւելի, թէպէտեւ անախորժ հոտով։)

Ամենայն պտղի մանրագոր ասեն, որ զծաղիկն ի ծայր ունին, որպէս մասուրն եւ սինձն. եւ դարձեալ ազգ մի խնձոր կայ վաղահաս, մանրագոր ասի. ուստի քաղեաց ռուբէն. բայց խնձոր մանրագորաց մարթ է իմանալ եւ զգլուխն մեկոնի լի սերմամբք, ուստի կազմի եւ ափիոն։


Մանրախիճ

s.

coarse sand, pebbles, gravel.

· Calfa

NBHL (2)

Զմանրիկն եւ զպարարտն եւ զպիտանացու հողն ի մանրախիճ աւազոյ անտի պարզեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Որոյ մասունքն են որպէս զմանր խիճ, կամ մանր որպէս զխիճ. ուստի Մանրախիճ քար կամ աւազ՝ նոյն է ընդ խիճ. որ եւ ԿԱՊԻՃ. χάλιξ silex, calculus. մանր քարիկ.


Մանրախոյզ

adj.

searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.

· Calfa

NBHL (1)

Մանրախուզիւ քննեալ՝ գտաք զթագաւորելն տրդատայ յերրորդ ամի դիոկղետիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 79։)


Մանրակարկատ

adj. fig.

patched, pieced together, cobbled;
absurd, flimsy, futile, fictitious.

· Calfa

NBHL (2)

Կարկատեալ ի մանր եւ ի չնչին իրաց. կցկցեալ. սնոտի. յն. անտեղի. ἅτοπος absurdus.

Զնոսա այսպէս ի մանրակարկատ եւ յանկարգ բանից աստի փակեսցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)


Մանրակծծի

adj.

close-fisted, sordid, stingy, miserly, very avaricious.

· Calfa

NBHL (1)

Կարի՛ գող՝ մանրակծծին իսկ է. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Մանրամանր

adj.

very fine, minute, thin.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ամենայն աշխարհք ձեօք դատին, ո՞չ արդեօք արժանի իցէք դուք դատել զմանրամանր դատաստանսդ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)


Մանրամասն, սանց

s. adj.

small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.

· Calfa

NBHL (1)

Գօտին արծաթափայլ յականց շափիւղայ մանրամասին յօրինուածով պճնեալ. (Նար. տաղ.։)


Մանրատունկ տունկ

s.

small plant.

· Calfa

NBHL (1)

Առ (այսինքն էառ) ի սերմանէ երկրին, եւ ցանեաց ընդ երեսս դաշտին տունկ մանրատունկ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 5։)


Հոռոմ, ի, ոց

s. adj. roman, latin;
greek.

· Calfa

NBHL (4)

ՀՈՌՈՄ ῤωμαῖος romanus, romaeus. գրի եւ ՀՈՌՈՎՄ. իբր Հռոմ, այսինքն Հռովմայեցի. սեպհական կոչումն լատին ազգի իտալացւոց բնակելոց ի հռովմ քաղաքի եւ ի սահմանս նորա. այլ ի փոխադրիլ կայսրութեան ի բիւզանդիոն՝ յոյնք եւս սկսան ի նոյն անուն կոչիլ.

Եւ իբր Հռովմէական. լատինական.

Գրեաց ի լեզու հոռոմ։ Այս ի լեզուէ անտի հոռոմէ առաւ ի յոյն այսր. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։ ՟Ը. 17։)

ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ ՅՈՒՆԱՑ. ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ. Ազգ ընտիր ձիւթոյ։ (Բժշկարան.։ Վստկ.։)


Հոռոմարէն

cf. Հոռոմերէն.

· Calfa

NBHL (1)

Վարժեալ հայրենի արուեստիւ հոռոմարէն եւ յունարէն ուսեալ դպրութիւն. (Ագաթ. յռջբ. ձ։)


Հոռոմերէն

adv.

in latin or greek.

· Calfa

NBHL (1)

Վարժեալ հայրենի արուեստիւ հոռոմարէն եւ յունարէն ուսեալ դպրութիւն. (Ագաթ. յռջբ. ձ։)


Հոսանուտ

adj. fig. s.

flowing, running, fluid;
transitory, transient;
fluid;
ելեկտրական — electric fluid.

· Calfa

NBHL (2)

Ջրոյն՝ երկակի, ոմն գէջ, եւ ոմն հոսանուտ՝ սեռք սորա. (Պղատ. տիմ.։)

Այսչափ շահք օգտից ի զղջմանէ արտասուաց, որ շարժեն զբարս հոսանուտս ի գիւտս փրկութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)


Հոսանք, նաց

s. phys.

stream of water, watercourse;
overflowing, flowing out;
water-fall;
current, stream;
— հոգւոյն, the gifts of the Spirit;
— հրոյ, volcanic eruption;
torrent of flame;
— չարեաց, a torrent of ills;
—նս ջուրց իջուցին աչք իմ, my eyes have become water-brooks, my eyes run down with rivers of water.

· Calfa

NBHL (2)

Զհոսանս սաստիկ անձրեւաց։ Իբրեւ ջուրց բազմաց բռնութիւն հոսանաց։ Հոսանս ջուրց իջուցին աչք մեր. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 25։ Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ Ողբ. ՟Գ. 48։)

Եռացեալ ցանկութիւն որովայնամոլութեամբն հեղու զհոսանս, եւ այրէ զորս գտանէ ախտին սիրովն. (Յճխ. ՟Թ։)


Հոսեմ, եցի

vn.

to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.

· Calfa

NBHL (5)

Հոսեալ լինի եւ սաստիկ լուսոյ պայծառութիւն յերկնից ի յերկիր. (Իգն.։)

Զմանկունսն ի պարսպաց անտի ի վայր հոսեցին։ Զանձն ի բարձուէ ընդ պարիսպն հոսել։ Հոսել վիրգս մեծամեծս. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 10։ ՟Ժ՟Դ. 43։ ՟Ա. 16։)

Արս եօթն եւ տասն նետիւք հարեալ՝ վերուստ ի վայր հոսեաց. միմեանց զկնի՝ իբր ի սաստիկ մրրկէ վաղահասուկ ի թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)

Բովանդակ աղիտիցն առիթ ի մերս հեղեղաբար հոսեաց գաւառ. (Պիտ.։)

Հոսեցան յովնաթան, եւ որ ընդ նմա էին, ի դարէ անտի. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 48։)


Հովանաւոր, աց

adj. fig.

shaded, shady, covered;
covering, protecting;
— ապարանք, house shaded by trees;
գահոյք —, bed with testers.

· Calfa

NBHL (1)

Հովանաւոր ապարանք, կամ մածուած լաստի, տուն, դեսպակ, նաւ. (Խոր. ՟Գ. 8։ Նար. ՟Ձ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ Ճ. ՟Ա.։ Մաշկ.։)


Հովանի, նւոյ, նեաւ

s. fig. adv.

shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.

· Calfa


Հովանոցանամ, ացայ

vn.

cf. Հովանանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Քերովբէքն ի պատիւ ի վերայ հովանոցանային. (Անյաղթ բարձր.։)


Հովացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to cool, to refresh, to make cold;
to chill;
to cool, to relent, to slacken, to abate, to relax.

· Calfa

NBHL (1)

Զշունչն եւ զըմպելին ընդունելով՝ հովացուցանէ. (Պղատ. տիմ.։)


Հովուաբար

adv.

pastorally.

· Calfa

NBHL (1)

Հովուաբար առաջի հօտին ընթանալ, կամ արածել, եւ այլն. (Ածաբ.։ Սարգ.։ Տօնակ.։)


Հովուական, ի, աց

adj.

pastoral, pastorly, shepherdly;
— գաւազան, shepherd's crook;
crosier;
— թուղթ, կոնդակ, pastoral letter;
— կեանք, կենցաղ, pastoral life;
— մախաղ, շուն, shepherd's bag, scrip;
shepherd's dog.

· Calfa

NBHL (1)

Քանզի պարսիւ հովուականին (այսինքն հովուութեան, կամ հովուականաւ), դոյզն քարիւ հեղեղատին. (Յիսուս որդի.։)


Հովուակից, կցի, կցաց

s.

pastor's companion, fellow pastor;
bishop's colleague, coadjutor.

· Calfa

NBHL (1)

Հօտիս այսմիկ հովուեսցես, եւ կամ հովուակից լիցիս. (Ածաբ. ի կիպր.։)


Հովուապետ, աց

s. fig.

chief shepherd;
Jesus-Christ;
pontiff, archbishop.

· Calfa

NBHL (2)

Յերեւել հովուապետին ընդունիջիք զանթառամ փառաց պսակն. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 4։)

Պահեալ զհովուապետն խաշանց քոց բանաւոր հօտի։ Հովուապետին անյայտ եղեալ։ Հովուապետաց հանդէսս. (Նար. գանձ խչ.։ Շ. վիպ.։ Երզն. լս.։)


Հովուեմ, եցի

va. fig.

to tend, to pasture, to feed one's flocks;
to have the cure of souls;
to lead, to conduct, to guide;
մահ —եսցէ զնոսա, death will pasture on them.

· Calfa

NBHL (2)

Ի հովուել նորա խաշանցն լաբանու։ Դու հովուեսցես ժողովրդեան իմոյ իսրայէլի։ Ես հովուէի քեզ յանապատի։ Հովուեցից խաշինն կոտորելոյ։ Որ հովուեսդ իսրայէլի.եւ այլն։

Մահ հովուեսցէ զնոսա. յայլ լեզուս նշանակէ անխտիր, արածել, եւ ճարակիլ.


Հովութիւն, ութեան

s. fig.

cool, freshness, coolness;
coldness, indifference, cold-heartedness.

· Calfa

NBHL (1)

Յամարայնի քրտնելով եւ խոնաւանալով արտաքոյ՝ հովութիւն շնորհէ ընտանի մարմնոյն. (Պղատ. տիմ.։)


Հովուութիւն, ութեան

s. fig.

pastorate, pastorship;
pastoral care, cure of soils.

· Calfa

NBHL (2)

Գործի հովուութեան (յն. հովուական՝) հովուի տգիտի. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 15։)

Ի մարմնական հովուութեան գործոց աստի զհոգեւորն խնդրէ ի նոցանէ զգործ հովուութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)


Հովտաձեւ

adj.

valley-shaped, valleyed;
concave.

· Calfa

NBHL (2)

κοῖλος cavus. Որ ինչ ունի զձեւ եւ զնմանութիւն հովտի. տափակ, տըփկած, դարուվար, խորունկ, վար ինջած.

Ի փոքր վիմամէջս ի կարկաչս հովտաձեւս։ Եւ քաղաքն ի հովտաձեւ դաշտին. (Արծր. ՟Ա. 10։ ՟Դ. 2։)


Հովտանամ, ացայ

vn.

to sink, to give way, to fall in.

· Calfa

NBHL (1)

κοιλαίνομαι cavor κοῖλος γίνομαι cavus fio. Զգենուլ զձեւ հովտի. գոգանալ. խորունկնալ, իջնալ.


Հոտարան, աց

s.

garden of odoriferous flowers;
perfumery.

· Calfa

NBHL (1)

Տեղի՝ ուստի բուրէ հոտ (անոյշ). բուրաստան.


Հոտեմ, եցի

va.

to render stinking, fetid;
to rot, to putrefy, to stink.

· Calfa

NBHL (2)

Մեռեալք՝ յետ միոյ եւ երկուց աւուրց հոտին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)

ՀՈՏԵՄ եւ ՀՈՏԻՄ. σήπω foetidum reddo, putrefacio. Հոտեցուցանել. նեխեցուցանել. փտեցուցանել. եւ Ժահահոտիլ. բուրել հոտ չար. հոտեցնել, հոտիլ.


Հորդան տամ

va. vn.

to cause to advance, to lead on, to conduct, to drive forward;
to flock in crowds, to fall upon, to rush impetuously on, to overspread.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ քո ընտրեալ եւ սուրբ հօտին ... հորդան ետուր յանապատին. (Յիսուս որդի.։)


Հունդ, հնդոյ

s.

seed, grain.

· Calfa

NBHL (1)

ռմկ. հունտ. Ունդ. Սերմն. արմտիք. դահամունքն զանգուածոյ. σπέρμα semen եւ πέλανος libum.


Հունձք, հնձոց

s.

harvest;
crop;
summer;
— խոտոյ, hay-making;
ժամանակ հնձոց, reaping, harvest-time, mowing-time;
(խոտոյ) hay-time;
երգ հնձոց, harvest-home;
առատ —, abundant harvest;
ոսկեփայլ, — փունջ —, golden harvest;
յաւուրս հնձոց, in harvest-time.

· Calfa

NBHL (1)

θερισμός, ἁμητός messis եւ θέρος aestas. (արմատ բայիս Հնձել) Հասուն արմտիք քաղելիք, եւ քաղումն նոցին. հնձումն ցորենոյ, եւ ժամանակ նորին, այսինքն Ամառն. (յն. թէրիսմօ՛ս եւ թէ՛րօս. լծ. ընդ հյ. ջեր) հունծ.


Հպատակեմ, եցի

vn.

cf. Հպատակիմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπιμελέομαι, θεραπεύω curo, curam gero, colo. Հպատակ կալ. հնազանդիլ. ներքոյ արկանել զանձն. մանաւանդ Խնամով ծառայել. արբանեկել. հանապազորդել ի սպասու. պաշտել. հոգալ. փոյթ տանել. զհետ լինել. պարապել. հանապազորդել սրտի մտօք.


Հպարտ, ից, աց

adj.

proud, arrogant, haughty, lofty, lordly, overbearing, imperious, supercilious, vain.

· Calfa

NBHL (4)

Զամենայն հպարտս խոնարհեցո՛։ Ի վերայ ամենայն հպարտից եւ ամբարտաւանից։ Ես ի վերայ քո՝ ի վերայ հպարտիդ։ Խիստն եւ յանդուգն եւ հպարտն ժանդ կոչին։ Մարդիկ անձնասէրք, հպարտք, ամբարտաւանք։ Ա՛յ սէգ, հպարտ եւ ամբարտաւան.եւ այլն։

Յառաջին բարձին հպարտից. (Նար. ՟Ծ։)

Սկսաւ բեկանիլ ի հպարտ եւ յամբարտաւան խստութենէ անտի. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 11։)

ὐπερήφανος, ὐβριστής, ἁλαζών superbus, arrogans, jactabundus. (լծ. հյ. Պարծօղ. յն. էբէ՛րթիս կամ իբէ՛րդադօս. ամբարձեալ, եւ վերագոյն. ուստի լտ. սուբէրպուս ). Ամբարտաւան. բարձրամիտ. բարձրայօն. փքացեալ. փառասէր. արմարհոտ. սոնք եւ սէք.


Հպարտական, ի, աց

adj.

vain-glorious, boastful.

· Calfa

NBHL (1)

Սեպհական հպարտից կամ հպարտութեան.


Հպարտանամ, ացայ

vn.

to be proud, to swell with pride, to be puffed up;
— ընդ տոհմ իւր, to boast of one's descent or birth.

· Calfa

NBHL (2)

ἑπαίρομαι, ὐπεριφανέω, ἑξυβρίζω , ἁλαλαζονεύομαι, μετεωρίζομαι, ὐψηλοφρονέω, γαυριάω , φυσίομαι superbio, effero me, extollor, jacto me, glorior, inflor եւ այլն. Կամիլ վերագոյն երեւիլ քան զայլս. փքանալ. ամբարտաւանիլ. բարձրամտիլ. պարծիլ. պանծանալ. ամբարհաւաճիլ. մեծաբանել. յանձնապաստան լինել. ... խօրօզ չանմաք (լծ. գոռոզանալ)

Յիմաստութիւն քո մի՛ հպարտանար։ Որ հպարտացեալ էին արծաթով։ Հպարտացաւ ի վերայ ժողովրդեան քո։ Հպարտացաւ յոյժ հպարտութիւն նորա։ Մի՛ հպարտանար առաջի թագաւորի։ Զի՞ հպարտանաս յուսով քոյով սնոտեաւ ի վերայ ծառայից նորա։ Գուցէ հպարտանայցես ի սրտի քում։ Զի մի՛ այր քան զընկեր հպարտանայցէք ի վերայ ընկերին.եւ այլն։


Հպարտութիւն, ութեան

s.

pride, arrogance, haughtiness, vain-glory, superciliousness;
cf. Իջանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձից ի նոցանէ զհպարտութիւն պարծանաց նոցա։ Արս արդարակորովս, որ ատիցեն զհպարտութիւն։ Խորտակեցից զհպարտութիւն ամբարտաւանութեանց ձերոց։ Կոխան լիցի պսակն հպարտութեան։ Հպարտութիւնք, ամբարտաւանութիւնք, խռովութիւնք։ Զհպարտութիւն զամենայն ի բա՛ց ընկեսցուք.եւ այլն։


Հպաւորութիւն, ութեան

s.

proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.

· Calfa

NBHL (1)

Հպաւորն գոլ, եւ հպաւորիլն. հպումն, մերձաւորութիւն յո՛ր եւ է կարգի. եւ Շօշափումն. կցումն. մօտիկ՝ կիպ ըլլալը, դպչիլը.


Հպեցուցանեմ, ուցի

va.

to approach.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ բանտապետին հրամայէր չհպեցուցանել զոք ի դուռն բանտին. (Պիտառ.։)