thence, from that place.
ԱՅՏԻ. որ եւ գրի ԱՅԴԻ. ἑκεῖθεν, ἑντεῦθεν. istinc, illinc Ի տեղւոջէդ յայդմանէ. եւ յայդց իրաց. տակից, հոտկից. շունտան. շուրատան. օնտան.
Ի պատուհասէ այտի։ Ի յունականաց այտի. (Ագաթ.։)
to swell, to puff, to be inflamed, to be bloated.
Եւ նոքա ակնունէին նմա այտնլոյ, կամ անկանելոյ, եւ յանկարծակի մեռանելոյ. (Գծ. ԻԸ. 6։)
inflammation, tumefaction, swelling, protuberance, enlargement;
cf. Այտոյց.
Այտումն ի մարմնի ունիցի։ Զջրագողութիւն, եւ զայտմունս եւ զզայրացմունս մարմնոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ եւ Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
Այտումն թունից. (Լմբ. սղ.։ Իսկ Ես. ՟Ա. 6.)
manlike, manly.
Հոմանուն՝ մարդ կենդանի, եւ այրաձեւն. որպէս եթէ՝ մինչ այրաձեւ հարկանիցի, զայրն ասիցէ ոք զվէրս ընդունել. (Սարկ. հանգ.։)
Այր լինել, այս ինքն յարբունս հասեալ, չափահաս. մա՛րդ ըլլալ. ատամ օլմագ. ἁνδρόομαι. vir fio, aetatem virilem attingo
that loves her husband.
Իմաստուն եւ այրասէր եւ պարկեշտ. (Մեսր. եր.։)
love of the wife for her husband, conjugal affection.
that has killed her husband.
մարդ մեռցնօղ, արունտէր. ատամ եօլտիւրիւճի, գանլը
to burn, to enflame, to fire;
to torrefy, to scorch, to parch, to dry.
Ոսկերս մարդկան այրեսցէ ի վերայ քո։ Հուր բորբոքեալ այրեսցէ մինչեւ ի դժոխս ներքինս։ Այրեսցէ ի վերայ նորա քահանայն փայտ։ Հուր այրեսցէ զտունս կաշառառուաց։ Այրեցից ծխով զբազմութիւն քո։ Այրեսցեն զզէնս, զասպարս ի կրակի։ Հանէ՛ք զնա (զյանցաւորն) արտաքս, եւ այրեսցի։ Մորենին վառեալ էր հրով, եւ ոչ այրէր մորենին ... զի՞ է՝ զի ոչ այրի մորենին։ Որ ինչ մնասցէ ի նմանէ յայդ, հրով այրեսջիք։ Այրեսցեն զզուարակն, զորօրինակ այրեցին զառաջին զուարակն. եւ այլն։
Այրեաց Յեսու զքաղաքն հրով։ Գուցէ այրիցեմք զքեզ եւ զտուն հօր քոյ։ Այրեաց զօրանն։ Այրեցեալ էր քաղաքն։ Այրեցին ի հուր զսրբութիւն քո. եւ այլն։
Ի վերայ աշտանակին սրբոյ այրիցէք զճրագունսն առաջի Տեառն։ Այրիցի ճրագ հանապազորդ արտաքոյ վարագուրին ի խորանին վկայութեան։ Հուրն՝ որ այրիցի ի վերայ սեղանոյն. եւ այլն։
Հուր ասէ այրեսցի ի վերայ բագնին անշէջ։ Այրել բազմակս ի վերայ տէրունեան աշտանակին. (Փիլ. բագն.։)
Զոր ունէին ի նիւթ ճրագի յայրել. (Վրք. հց. ՟Ե։)
burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.
Եւ մարմնոյ եթէ լինիցի ի մորթ նորա այրեցած հրոյ, եւ եղիցի ողջացեալ մորթ նորա յայրեցածէ անտի, եւ լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն։ Արած բորոտութեան է ընդ այրեցածին բորբոքեալ։ Սպի այրեցածոյն է։ Դրոշմ այրեցածոյն է. (Ղեւտ. ԺԳ. 24=28։)
Այրեսցեն զերինջն. եւ առցէ քահանայն փայտ եղեւնեայ եւ զոպա եւ կարմիր, եւ արկցեն ի մէջ այրեցածի երնջուն. (Թուոց. ԺԹ. 5։)
Որ ունին զօրինակ յայտնութեան զմերկութիւն այրեցածին. (Ագաթ.։)
Ամենայն դէմք, կամ երեսք ամենեցուն իբրեւ զայրեցած պուտան. (Յովէլ. ՟Բ. 6։ Նաւ. ՟Բ. 10։)
Ի վերայ այրեցածին ասին երկոտասան աստեղատունքն. (Շիր.։)
conflagration, deflagration, combustion, burning.
Անունդ այրեցման պատշաճ ... պատշաճագոյն են այրեցմունքն։ Մորմոքումն այրեցման ծնողական աղէտի. (Մագ. ՟Բ. ԿԶ։)
cavalry, horse.
Ի թիկունս հասանէին մեծաւ բազմութեամբ ժիր եւ քաջ առնեձիոյ։ Լինէր առաջնորդ առնեւձիոյ յունաց. (Ագաթ։)
horseman;
trooper;
horse-soldiers, cavalry.
ԱՅՐՈՒՁԻ որ եւ ԱՅՐԵՒՁԻ. արք հեծեալք ի ձի. գունդ ձիաւորաց. հեծելագունդ. հեծելազօր. ἠ ἴππος, ἰππεῖς, ἰππασία. equitatus, equites. ձիաւոր զօրք. աթլը ասքէր. սիփահ. որ եւ սպայ.
visit;
search;
inspection;
— առնել, յայց ելանել, to visit, to go to see, to make a visit;
— եւ խնդիր առնել, յայց եւ ի խնդիր ելանել, to search, to examine, to observe.
Ա՛յց արա եւ տե՛ս ի տունս պահպանութեանց գրոց յիշատակարանաց։ Այց արար՝ խնդրեաց եւ եգիտ ի տունս թագաւորաց։ Կային ի վերայ գործոյն, եւ վերակացուքն նոցա ղեւտացիք՝ այց առնել։ Ես ինքնին խնդրեցից զխաշինս իմ, եւ այց արարից դոցա։ Եւ անդ այց արարից ընծայից ձերոց. եւ այլն։
visitor;
inspector, bishop.
Եթէ կորզես ի մեղաց, այցելու ես։ Այցելուն ապաւինողացս. (Նար. ՀԶ. եւ Մծբ.։)
Ներանձնացեալդ այցելու։ Զայցելուն դարման ընտրութեան. (Նար.։)
to visit;
to search.
Բայց հաւատս աներկմիտս յո՛ ասաց ունել, այցելի՛ է. (Երզն. մտթ.։)
late, late in the evening, at a late hour.
Անագան, իբր ի տարաժամել աւուրն. ընդ երեկս. յերեկոյի. ἐσπέρας, ἑν ἐσπέρᾳ. verspere. իրիկուն եղած, ուշկեկ. ագշամլայըն.
to delay, to linger, to loiter, to tarry, to stay;
to arrive late, to be late.
Ձկունք անագանեալք ի ցամաքի՝ մեռանին. (Աթ. անտ.)
cf. Անագորոյն.
perfidy, treachery, disloyalty;
cruelty, inhumanity, ferocity, barbarity.
Նոքա անագորոյնութեան են, եւ սոքա մարդասիրութեան։ Յափշտակելն եւ ագահել ո՛չ մարդկան զգօնութեան է, այլ՝ գազանաց անագորոյնութեան։ Մի՛ այսուհետեւ յանագորունութիւն կործանիցիմք։ Զնոցա անագորոյնութիւնսն ցուցանէ. (Ոսկ. մտթ.։)
not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.
Արդի մեծատունքս քան զամենայն ստրուկս եւս անազատք։ Ինձ՝ որ ի պատուի փառացն են, անազատ երեւին, եթէ ծառայամիտք իցեն։ Չիք ինչ՝ որ այնպէս անազատս առնէ, որպէս զնենգաւորութիւն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
want of nobility;
niggardliness, lowness.
Ամուրին չհամարի այլ ինչ կարի անազատութիւն, քան՝ զկինն չունել. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Թէեւ մեծատուն է ընչիւք, բայց մտացն անազատութեամբ կարօ՛տ է. (Լմբ. առակ.։)
Անազատութեան տեսակք երեք են, չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն. եւ է յատուկ անազատութեանն՝ յոյժ փոյթ ունել ընչիցն, եւ ոչինչ նախատինս համարել յայնոցիկ՝ որ շահու առիթ իցեն. (Արիստ. առաք.։)
ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
Անազգիքն փառաւորեցան, եւ արհամարհեալքն պատուեցան։ Նուաստից, բարձրագունից. բարետոհմից, անազգեաց. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
strange, extraordinary;
undutiful, insolent, impudent, froward, obstinate, stubborn;
rascally, wicked.
Հնա՛ր է եւ ցանկութեան մեռանել, եւ անազգական մնալ։ Կարեն անազգական առնել զմարմինս ի թունաց չար գազանաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.
Զյորձանուտն բաժանէ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
not subject to diseases or passions;
innocent, pure.
Յօրինօղն անախտ սրբութեան։ Յարգանդ մաքուր, եւ ի ծնունդս անախտս. (Նար.։)
Որ գթացար յերկիր, եւ ծնար անախտ, ազատելով զախտ ի ծնունդս (կամ զախտի ծնունդս). (Շար.։)
without vices or passions, honestly, innocently.
Զերկնայնոցն զօրութեանց անախտաբար ընդունելութիւնն աստուածպետականին լուսափայլութեանց. (Դիոն.։)
Ասի եւ բան, քանզի անախտաբար է ծնունդն։ Անախտաբար բերումն եւ իմանալի. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.
ἁπάθεια. adfectuum vacuitas, sanitas, integritas Անախտ վիճակ. ազատութիւն յախտից հոգւոյ կամ մարմնոյ. ամբծութիւն. անարատութիւն. որ եւ ԱՆԱԽՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. ԱՆԱԽՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. ախտ մը չունենալը.
hopeless, despondent, desperate;
unexpected, unforeseen, unlooked-for, sudden.
Կամ չունօղ զյոյս. յուսահատ. անյոյս. յուսահատելի. իւմիտի օլմայան, մէեյուս.
Յանակնկալս կենաց՝ վհէ։ Յանակնկալս կենաց՝ յուսահատութեան։ Յանակնկալ ժամուն յուսահատութեան. (Նար.։)
unspotted, unstained, unsullied, pure.
Անաղտ ծնունդն, եւ հարսանիքն անախտական. (Նիւս. երգ.։)
cleanliness, purity, neatness.
Եթէ միով իւիք աղտեղեսցի, ոչ եւս կարէ ունել այնուհետեւ զանաղտութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Ի հոգւոյն ունի զմաքրութիւնն եւ զանաղտութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
shining, clear, bright.
Յայտնի եւ անաղօտ ունին զհետս Քրիստոսի պողոտային։ Անաղօտ միշտ պահել զմահու նորա յիշատակ։ Զհեղումն արեանն կամեցաւ նշանակօքն մարմնականօք անաղօտ արձանացուցանել ի սիրտս մեր։ Յորժամ յիշատակ նորա սիրոյն եւ երախտեացն անաղօտ լինի ի մտաց մերոց։ Եւ զոր ի տէր ցնծութիւնն՝ անաղօտ կալան. (Լմբ.։)
that does not grow, decreasing.
Որ ոչն աճէ. անաճական. չունօղ զզօրութիւն աճելոյ. ոչ բուսական. ոչ տնկական.
Կամ տկար ըստ աճման. ազազուն. ճռզած. արըգ.
shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.
Պահողի՝ պարկեշտ գոյն, ոչ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)
cf. Անայլայլակ.
Ամենեցուն գոյացուցիչ, եւ էիցս անլոյծ յարակայութեան անայլայլելի հաստատութիւն։ Հուր ընտրողական անայլայլելի. (Դիոն. երկն.։)
Միաբուն եւ անայլայլելի զօրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
invariability, immutability.
Անայլայլութիւն գերաբուն շնորհին. (Ասող. ՟Գ. 2։)
unmarried (woman).
Չունօղ զայր. ամուրի. չեւ ամուսնացեալ, կամ բաժանեալ յառնէ. առանց էրկան. էրսիզ. ἠ ἅγαμος, innupta.
Որ զանարանց հարսին ունիս զձեւ անախտ. (Թէոդոր. կուս.։)
Անայր արարիք զամենայն տունս տաճկաց. (Ճ. ՟Ա.։)
abandoned, forlorn, helpless.
ἁνεπίσκεπτος, neglectus. Ոյր չիք ոք այցելու. առանց այցելութեան. անվերակացու. անխնամ. անտերունչ. մարդ չունեցօղ, երեսէ ձգած. թէրք օլունմուշ.
irreproachable, irreprehensible.
Անանգոսնելի պահեալ զիւրն սահման ամբողջ։ Յանձն առնուլ եւ զքուն, եւ խռովել եւ տրտմել, եւ զայլսն զմարդկայինսս անանգոսնելի (կամ անանկոսնելի) կիրս։ Անանգոսնելի համարիմ զամենայն. (Պրպմ.։)
Որք անանգոսնելի ունին զկեանսն. (Մեկն. ղեւտ.։)
inanimate, lifeless;
impersonal.
ἅψυχος, inanimis, inanimatus, ( ի բառէս անձն, ո՛չ ըստ որում դէմք, այլ ըստ որում հոգի կամ շունչ բանական. որպէս եւ անձնաւոր ասի հոգիաւորն, շնչաւորն. տե՛ս ի կարգին). անհոգի. անշունչ. մարդկային հոգի չունեցօղ. ճանսըզ, պիճան, նարեվան.
Անանձանց եւ անձնաւորաց, անասնոցս եւ ասնոց ... այսպէս եւ յոգւոջն՝ եւ անանձունքն եւ անկատարքն եւ հիւանդոտքն. (Փիլ. այլաբ.։)
Մարմին անանձն եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Յորժամ եղեւ մարդ միածինն, ո՛չ անանձն եւ անմիտ մարմին առեալ, այլ շնչաւոր յաւէտ։ Ընդ անձնաւոր մարմնոյ, եւ ո՛չ անանձին զինքն անճառաբար միացուցեալ։ Որք Ապողինարի կարծեօքն պատրեալք, ասելով անանձն եւ անմիտ գոլ զմիաւորեալն ընդ բանին մարմինն. (Պրպմ. ստէպ։)
Ոչ եթէ ըստ Ապողինարի անանձն մարմին ընդ ինքեան միաւորեաց բանն, այլ՝ մարմին՝ բանական անձն ունօղ. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Անանձն.
Չունօղ զանձն, այս ինքն զդէմ առանձին. (ա՛յլ է եւ ԱՆԱՆՁՆ).
inseparable, indivisible.
ἁχώριστος, inseparabilis, inseparatus Որ չունի զատանիլ անջատիլ. անբաժանելի. անբաժան. անմեկնելի. այրըչմազ, նամէֆրուգ.
that passes not away, eternal;
impassable.
ἅβατος, ἁνέκβατος, invius Ընդ որ ոչ լինի անցանել. անգնալի. անհուն. անկոխ. չանցնելու. կէլիլմէզ.
Զանանց եւ զանկոխ անապատ հորդեաց՝ արար արքունի պողոտայ. (Ոսկ. ես.։)
Անանց ամենեցուն եւ անտեսանելի՝ բայց ի քահանայապետէն միայնոյ։ Մաքուր մարմին եւ սուրբ եւ ամբիծ՝ անանց եղեալ յամենայն մեղաց. (Ոսկ. ծն.։)
ԱՆԱՆՑ. Որ ինչ չանցանէ ժամանակաւ. անվախճան. յաւիտենական. յաւէժական. մշտնջենաւոր. ἅπειρος, infinitus. չանցնօղ, վերջ չունեցօղ. կէչմէզ, էպէտի.
Գնել ընդ անցաւորիս զանանցն։ Անանց բոցոյն։ Անուն բարի յերկրի եւ անանց յազգաց ազգս. (Փարպ.) ուր եւ հաւախօսն անանց կոչի, իբր հաստատուն եւ ընդաբոյս։
cf. Անանց.
Զգենուն հողացեալքն զանանցական մարմինն։ Յանանցական յաւիտենին։ Անձկացեալ կենաց անանցականաց. (Ոսկ.։)
unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.
Աշխատութիւն անաշխատ ունի, որ եւ զարտասուս հոգեւորս ստացեալ ունի. (Կլիմաք.։)
Անաշխատ կատարել, կերակրել, հնչել, ընդունել. (Պիտ.։ Արշ.։ Լմբ.։ Լծ. կոչ.։)
banished or driven from his country;
captive, enslaved;
strange, foreign.
Կին եւ որդիք այնպիսւոյն անաշխարհիկք եղեալ՝ յարքունիս երթիցեն։ Ուստերք եւ դստերք իւրեանց յանաշխարհիկս գրեցան. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։)
impartially, without respect of persons, justly;
rigorously, strictly, austerely.
Իրաւունք Արարչին անաչառ վարելով առ ամենեսեան. (Յհ. կթ.։)
impartiality, disinterestedness, uprightness, justness, sincerity;
strictness, rigour, austerity, severity.
Անաչառութեամբ սիրել զմեծամեծս եւ զփոքունս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Տաս ամենեցուն առատապէս անաչառութեամբ։ Հաւասարապէս անաչառութեամբ ընկալցին ի քէն մասն երանութեան. (Նար. ԾԷ. ՟Զ։)
Կամեցաւ զմեծատունսն երկեցուցանել՝ մի՛ անաչառութեամբ իբրու զտկարս վարկանել զաղքատսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
blind;
without eyes;
blinded.
Դու հաւատա՞ս, զանաչեայն յեղեալ աչացուն հարցանէր Տէրն, յՈրդի Աստուծոյ. (Խոսրովիկ.։)
incorruptible;
pure, chaste, inviolate.
Որ զսիրելիս քո զերիս մանկունսն անապականս պահեցեր ի հրոյն. (Շար.։)
Զմարմինս զայս անապական զգենուն, եւ անապական կենցաղավարին յաւիտեանս. (Վրք. հց. ԺԴ։)