Definitions containing the research բան : 7153 Results

Քող, ոյ, ով

See full entry →

s.

veil, cover;
— հարսանեաց, nuptial veil.

NBHL (1)

Յայտնապէս պատուիրակ քօղոյ բանիս անջրպետեցաւ. (Նար. մծբ.։)


Քողախնդրեմ, եցի

See full entry →

va.

to discover, to unveil, to unmask.

NBHL (2)

Զընդ քօղով ծածկեալ խնդրե, բանալ յայտնլ, մերկանալ, եւ կամ ընդ քօղով արկանել.

Զերկուց բնութեանցն շարայարումն՝ատկանելով ի անօրէնութեան բանին աստուծոյ՝ խորհուրդն քողախնդրէր. (Կանոն.) (զի նեստոր դնէր չարայարումն, եւ ոչ միաւորութիւն)։


Քոյինահրաման

See full entry →

adj.

ordered or imposed by thee or by thyself.

NBHL (1)

Օրէնս յարկայս օրհնաբանելիս ... քոյինահրաման պատուէրս կենաց. (Նար. ՟Զ՟Ե։)


Քորեմ, եցի

See full entry →

va.

to scratch.

NBHL (1)

Որ զականջս վասն մարմանջելոյ քորիցեն։ Բազում ժամս ընդ քոշքոտելն հանեմք։ Մագլօքն քորէ։ Որ բանեալ չարեաւն ի նմին քորիցի. (Սեբեր. ՟Զ։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Վրդն. ծն.։ Եւագր. ՟Ժ։)


Քուեայ, էի, էից, եայց

See full entry →

s.

cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.

NBHL (1)

Զերկիր ոմանք ասացին որպէս քուեայ երկեռեան դիմի։ Ի չորեքանկիւնեացն քուեայն է, սա է ձեւ երկրի. (Շիր.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Քուճապ

See full entry →

s.

coarse or obscene word, coarse language.

NBHL (2)

Բառ ռմկ. թերեւս որպէս հիճապ, կամ հիյճա, կամ հիճվ. այսինքն Ամօթալի բան, կամ վէճ, կամ հեգնութիւն.

Պիղծ զրոյց, հանելուկ, քուճապ, եւ աւաջ, յիշոցք։ Ծաղրածու եւ խեղկատակութեանն բանք, քուճապ, եւ աւաջ. (Բրսղ. մրկ.։)


Քուք, քքոյ

See full entry →

s. fig.

scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.

NBHL (2)

Տարտամ է եւ իմաստ բանիս (ըստ ՟Ա կամ ՟Բ նշ).

Քուք, կամ քուրքս, աւազակուռ գանիչ. (Հին բռ. որ առեալ է ի բանէ աստի.)


Քռթենաւոր

See full entry →

cf. Խարազնազգեաց.

NBHL (1)

Խարազնազգեաց (թերեւս յն. թռիխինօս ). եւ կամ Գրգլեակս զգեցեալ (ի ռմկ. քռթած կարկըտած բան հագնօղ)


Քսեմ, եցի

See full entry →

va.

to whisper, to make false or indiscreet reports, to report, to tell tales, to detract, to intrigue, to denounce, to defame.

NBHL (1)

ՔՍԵՄ կամ ՔՍՍԵՄ. διαβάλλω calumnior, defero, criminor. Քսու լինելով խօսել. քսութիւն առնել. բանսարկել. բամբասել. չարախօսել դաղտ. նատնել՝ փասքուս լինելով. բան խառնել, մուր քսել.


Քսիչ

See full entry →

cf. Քսու.

NBHL (1)

ՔՍԻՉ կամ ՔՍՍԻՉ. Որ քսէ. քսու. բանսարկու.


Քսմոս

See full entry →

cf. Քսու.

NBHL (1)

Քսու, իբր քսումսու. որ եւ ՔՍՄՍՈՏ. Քսփուս. փասքու. շոգմոգ. բանսարկու.


Քսմոսեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Քսեմ.

NBHL (1)

Գրգռօղ բանից նոքա են, որ քսմոսեն՝ իոյն առ միւսն տանելո զնախատանց բանսն։ Թէ գաղտ խօսելն։ Բամբասէ, քսմոբէ, եւ գրգռէ։ Վա՛յ բամբասողին եւ քսմսողին. (Լմբ. առակ.։ Ճ. ՟Դ.։ Ոսկիփոր.։)


Քսմոսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Քսութիւն.

NBHL (1)

ՔՍՄՈՍՈՒԹԻՒՆ ՔՍՄՍԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Քսմսան լինել, քսութիւն. բանսարկութիւն.


Քսու, աց

See full entry →

adj. s.

tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.

NBHL (3)

διάβολος calumniator ψίθυρος, ψιθυρίζω susurro, detractor, mussitans. Քսօղ. փասքուս. բանսարկու. սերմանացան ատելութեան. գաղտ չարախօս. շոգմոգ. մատնիչ.

որոյ բանից իրազգած եղեալ նենգաւոր քսուին, կալեալ կապեցին. (Փարպ.։)

Ընդ սուտ վկային են, որ քսու բանիւք բորբոքեն չարութիւն ի մէջ ընկերաց։ Լմբ. (առակ.։)


Քսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

tale-bearing, story, report, tale, delation, secret accusation.

NBHL (2)

ՔՍՈՒԹԻՒՆ ψιθυρισμός mussitatio, susurrus διαβολή criminatio, obtrectatio. գրի եւ ՔՍՍՈՒԹԻՒՆ. Քսիք. գործ քսուի. քսելն. քսմոսութիւն. բանսարկութիւն. շոգմոգութիւն. բանիւ մատնութիւն.

ընդ միմեանս արկանէին բանս քսութեան. (Արծր. ՟Գ. 1։)


Քսփուս

See full entry →

cf. Փասքուս.

NBHL (2)

Փասուս. քսմոս. եւ Քսմոսոթիւն. բանսրկոթիւն.

Մարդիկ՝ որք լինին բանսարկուք եւ քսփուսք յատենի. (Մխ. դտ.։)


Քրէական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.

NBHL (2)

Դաձցին ամենայն դատապարտեալք՝ որք ի քրէական մետաղսն իցեն։ Լուծանել հրամայել զկալանաւորսն, եւ որք ի քրէական մետաղս են։ Ի քրէականսն՝ յերկաթահատ կամ ի պղնձագործ մետաղսն։ Ոսկեհանաց, եւ որք քրէական մետաղսն քոնջիցեն։ Յաւիտենից բանդեալքն ազատեցան, եւ քրէական մետաղքն հրդեհեցան յարփիահրաշ փառաց քոց. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։ եւ փիլիպ. ՟Է. Բենիկ.։)

Ձեռս ամբառնալ յօծելայն աստուծոյ, եւ քրէական մեղօք վտանգի լինել։ Ոչ ունին հաւասար քրէական մեղացն նոցա հատուցանել։ Զքրէական վերնամարտութիւնն։ Ի քրէական մորոսութեանց։ Ոյք բանան զբերանս քրէական բանիւ վասն փառացն աստուծոյ։ Մաքրելով զոգիս ամենեցուն ի քրէական ծանունց ծառայականաց. (Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ Մաշկ.։ Յիշատ. ոսկ. յհ.։)


Քրիստոնէացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to christianize, to make christian, to convert to christianity.

NBHL (1)

Քրիստոնէացո զմեզ, եւ ուսո՛ մեզ զբանն աստուծոյ. (Ճ. ՟Գ.։)


Քրիստոս, ի, իւ

See full entry →

s.

Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.

NBHL (1)

Գրիգոր աստուածաբան ասէ, թէ քրիստոսս գիտեմ զկեցեալսն ըստ քրիստոսի. (Նար. երգ.։)


Քրիստոսադրոշմ

See full entry →

adj.

signed by J.-C, or with the sign of the Cross, or with Christ, s name.

NBHL (1)

Առ ի քրիստոսէ հայցէր լինել պաշտպան քրիստոսադրոշմ բանակին։ Զքրիստոսադրոշմ եւ պատուական գլուխն (լուսաւորչին) ի գզրոցի եդեալ. (Յհ. կթ.։)


Քրտիկար

See full entry →

adj.

worship among the ancient Persians;
good and faithful minister.

NBHL (1)

Եւ նախկին բանն եղիշէի մեկնի անդ ըստ կամի այսպէս.


Քրտնաթոր

See full entry →

adj.

dripping sweat.

NBHL (1)

Եղեալն թորմամբ քրտանց. քրտինք թափելով եղած բանը.


Քրքանք

See full entry →

s.

cf. Քրքիջ.

NBHL (1)

Ոչ գոյր ի միջի նոցա ծաղրս եւ քրքիջ ամենեցուն կայցէ։ Ընդ խաղ կամ բարի ինչ (այսինքն զուարճախօս) բանս՝ վաղվաղակի ամենեքին զքրքիջ բառնան։ Մխիթարիցեմք ժպտելով, եւ ո՛չ զքրքիջ բառնայցեմք, եւ հանապազ ի ծաղր հատանիցիմք։ Ծաղր առնիցէ, քրքիջ բառնայցէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)


Քրքիջ, քջի

See full entry →

s.

hearty laugh, loud or derisive laughter, burst of laughter;
— բառնալ, to burst out a laughing, to burst into a loud derisive laugh, to laugh outright or immoderately, to roar with laughter;
— կալ, to be laughed at, derided, scorned.

NBHL (1)

Ոչ գոյր ի միջի նոցա ծաղրս եւ քրքիջ ամենեցուն կայցէ։ Ընդ խաղ կամ բարի ինչ (այսինքն զուարճախօս) բանս՝ վաղվաղակի ամենեքին զքրքիջ բառնան։ Մխիթարիցեմք ժպտելով, եւ ո՛չ զքրքիջ բառնայցեմք, եւ հանապազ ի ծաղր հատանիցիմք։ Ծաղր առնիցէ, քրքիջ բառնայցէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)


Քրքրեմ, եցի

See full entry →

va.

to search or dive into, to investigate carefully, to examine with care;
to agitate, to undo, to destroy;
— զմիտս, to excite, to rouse up or awake the mind, to stimulate;
— զախորժակ, to sharpen, to quicken the appetite.

NBHL (1)

Գրգռել, եւ հետաքրքրել. քայքայել. քաջ բանալ եւ պարզել. հետացօտել. քննել. յուզել. շարժել. քրքրել, պրպտել, տնտղիլ.


Քօշ, ից

See full entry →

s.

he-goat, buck.

NBHL (1)

Ցուլս եւ խոյս եւ քօշ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Օգնականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Օգնութիւն;
alliance, league cooperation, collaboration.

NBHL (1)

Զոր օրինակ ի բժշկացն օգնականութիւնս բազում բանջարս առնուն՞ եւ մի դեղ կազմեն. (Ոսկ. եբր. ՟Թ։)


Օգնեմ, եցի

See full entry →

va.

to aid, to succour, to assist, to second, to back;
to be good for, to serve, to favour, to sustain;
— միմեանց, to help one another.

NBHL (1)

Արդ պարծել ինչ պարտ իցէ. այլ օգնէ ինչ ոչ։ Այլ նոցա ոչ ինչ օգնեաց լուր բանին։ Դրօշէին զսնոտիսն, որք ոչ օգնիցեն նոցա։ Զչարիսն քո՝ որք օգնեսցեն քեզ. եւ այլն։


Օգուտ, օգտի

See full entry →

s. adj. v. imp.

utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
— or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.

NBHL (3)

Զի՞նչ շահ է, կամ զի՞նչ օգուտ, զի հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ պարզեսցես զճանապարհս քո։ Զի՞նչ օգուտ է քեզ յարենէ իմմէ։ Օգուտ ոչ եղեւ քեզ (ի դեղոյ)։ Ոչինչ են քեզ աւետիքն յօգուտ՝ երթալոյ (յն. երթողի)։ Խօսիւք՝ որ ոչ իցէ յօգուտ։ Զի այն ո՛չ յօգուտ ձեր է։ Այրն այն ո՛չ օգտի եւ խաղաղութեան բանս խօսի։ Առնուն ակն երեսաց՝ վասն օգտի։ Վասն օգտի հասարակաց եւ շինութեան. եւ այլն։

Յոլովից՝ բանք խրատուց ոչինչ օգուտ գործեն։ Ըստ ամենայն օգտից։ Շահաւոր օգտիք։ Պատճառ օգտից լիել։ Քանի՞ օգուտս բերէ. (Յճխ.։)

տացէ նմա զօգուտ պատասխանին։ Եւ զայսպիսի օգուտ բանս անդ եւ ես լուայ։ Ո՛դ թէ ի պատիշաճ եւ յօգուտ ինչ իրաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Է։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)


Օգտակար

See full entry →

adj.

useful, profitable, advantageous, favorable.

NBHL (1)

Որ զվարդապետ եւ զօգտակարանձն սպանանէ, այլ այնքան որքան կենդանին էր՝ կարէր կենդանագործել ի ձեռն բանին. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)


Օգտակարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

utility, usefulness, advantage, good.

NBHL (1)

ὡφέλεια utilitas. Օգտակարն գոլ, եւ գտելն. շահաւորութիւն. շահ. պիտանութիւն. Պտուղ ինչ բանս ընկալցի զձեր օգտակարութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)


Օգտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

profit, to derive use or advantage from, to take advantage of, to turn to account, to reap benefit from.

NBHL (1)

Խրատեցարու՛ք բանիւք իմովք եւ օգտեցարու՛ք։ Ուստի ոչ օգտիցին։ Ուստի ոչինչ օգտիցի։ Ոչ ինչ օգտիք։ Ոչ ինչ օգտիմ։ Զի՞նչ օգտիցի մարդ։ Պատարագ է զոր յինէն օգտիցիս։ Չէր ինչ օգտեալ (ի բժշկաց)։ Որովք ոչինչ օգտեցան.եւ այլն։


Օգտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Օգուտ.

NBHL (1)

աչք արդեօք ըստ իմոյ բանիցս՝ պատճառք մեզ մեծին եղեն օգտութեան. (Պղատ. տիմ.։)


Օդագնաց

See full entry →

adj.

traversing, moving, flying in the air.

NBHL (1)

տեսեալ զօդագնաց նաւավարն փութալով՝ ի նաւահանգիստն՝ զերկիրս բանայ նմա. (Ճ. ՟Ժ.։)


Օդային

See full entry →

cf. Օդական.

NBHL (1)

Յօդային ցրտութենէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Քաղաքաբերդ, ից

See full entry →

s.

place, fortress.

NBHL (1)

Հանդէպ հարաւոյ քաղաքաբերդին վանի։ Էր ի սահմանս քաղաքաբերդին ռաբանայ. (Արծր. ՟Ա. 10։ Ուռհ.։)


Քաղաքաժողով

See full entry →

adj. s.

composed of all the towns-people;
public meeting;
popular assembly;
— ընկերութիւն, society.

NBHL (1)

δημοτελής popularis, publicus. Բազմաժողով. յոքնախումբ բազմութեամբ քաղաքացւոց միաբան.


Քաղաքային

See full entry →

cf. Քաղաքական;
—ք, citizens, townspeople.

NBHL (1)

Միաբանութեամբ քաղաքանուացն. իբր քաղաքայնոցն։


Քաղաքացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

adj. s.

the same country;
townsman, citizen, burgess;
—ք, towns-people, towns-folk.

NBHL (1)

Ոմանք ի քաղաքացեացն ի բանտս բնակին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)


Քաղդէութիւն, ութեան

See full entry →

s.

judiciary astrology, horoscope, nativity.

NBHL (1)

Ուսումն եւ աղանդ քաղդէից. աստեղաբաշխութիւն. եւ Աստեղագիտութիւն, աստեղահմայութիւն. ախտարք. ծննդաբանութիւն.


Քաղուածոյք, ծոյից

See full entry →

s.

extract, abridgment. abstract, epitome.


Քաղց, ի, ոյ, ից

See full entry →

s. adj.

hunger;
hungry;
— դժնդակ, ուժգին, անհնարին, violent, canine, ravenous, appetite, or hunger;
յուղել զ—, to excite, sharpen or quicken the appetite;
—իւ հարկանիլ, to be hunger-beaten, to be or feel hungry;
մեռանել առ —ոյն, to starve, to die of starvation;
հարկանել զ—, to stay or satiate hunger.

NBHL (1)

Քաղցք եւ ծարաւի եմք կենացն բանի. (Ճ. ՟Ը.։)


Քաղցենամ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Քաղցնում.

NBHL (1)

Ոչ քաղցեցայ արդար հացին, եւ ոչ ծարաւ է յիս բանին. (Յիսուս որդի.։)


Քաղցկեղ, ի

See full entry →

s.

cancer, gangrene, mortification, impetigo, moist tetter.


Քաղցրաբարբառ

See full entry →

adj.

honeytongued;
sweet-voiced, melodiously singing.

NBHL (3)

Ո՛վ սուբր վկայ Քրիստոսի՝ քաղցրաբարբառդ մինաս։ Աղաւնի՛ քաղցրաբարբառ՝ հեզաբանեալ զտէր Յիսուս. (Շար.)

Ձօնեսցո՛ւք ձայն մաքուր ընծայից քաղցրաբարբառ բանից օրհնութեամբ. (Նար. խչ.։)

Լսել զքաղցրաբարբառ բանս քո։ Քաղցրաբաղբառ աստուածախօս բանիւքն. (ՃՃ.։)


Քաղցրալից

See full entry →

adj.

full of sweetness.

NBHL (1)

Քաղցրալից բարբառք խրատուց։ Հեշտալուր բանիւք եւ քաղցրալից։ Լի քաղցրալից յուսով. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Պիտ.։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)


Քաղցրալուր

See full entry →

adj.

agreeable, sweet to the ear, gentle, docile, submissive.

NBHL (1)

Ընդ հեշտալի եւ քաղցրալուր մատուցման բանիցն խառնեալ. (Պիտ.։)


Քաղցրախորժ

See full entry →

adj.

agreeable to the taste, sweet to the palate.

NBHL (1)

Քաղցրախորժելի անուամբն զընթացս բանիս ուղղեմք. (Երզն. լս.։)


Քաղցրախօս

See full entry →

adj.

cf. Քաղցրախօսիկ.

NBHL (1)

Քաղցրաբան. քաղցրաբարբառ. քաղցրաձայն. քաղցրախօակ. քաղցրախօիկ.


Քաղցրախօսիկ

See full entry →

adj.

speaking or singing sweetly, sweet, harmonious, tuneful;
cf. Քաղցրաբան.