Entries' title containing ո : 10000 results

Ներբողեան, ենի

cf. Ներբող.

· Calfa

NBHL (7)

ἑγκώμιον laudatio, paeconium, encomium. որ եւ ՆԵՐԲՈՂ, ՆԵՐԲՈՂԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Գով. գովեստ. գովասանութիւն. գովաբանութիւն. դրուատ. դրուատիք. երգ կամ ճառ գովեստական. ... Որպէս յն. էնգօ՛միօն . իբր ներփողոցութիւն, ներգիւղութիւն. կամ ներխրախութիւն. որ ըստ հյ. լինի թ ներփողական, կամ նրբափողեան, եւս եւ նրբափողոցեան. եւ յայս ամենայն հայի ասելն,

Ներբողեանս եւ գովութիւնս. (Փիլ. բագն.։)

Ներբողեանն՝ գովասանութիւն վերակոչի. (Շ. բարձր.։)

ՆԵՐԲՈՂԵԱՆ. ա. որպէս Ներբողական.

ներբողեան է բան արտադրական եղելոյ բարեաց. եւ ասացեալ է այսպէս՝ յաղագս հնոցն ի գեղս գովութիւնս առնելոյ, գեղս կոչէին զնրբափողոցս։ Զմեծ գլուխ ներբողինին դնել զգործսն։ կարգ ներբողենի։ ներբողեան մովսէսի, կամ ձիթենոյ, եւ այլն. (Պիտ.։)

Երգս՝ յորդորականս եւ ներբողեանս՜ Երգս՝ յաւէրժ եւ վայելուչս, մտերիմս եւ ներբողեանս. (Շար.։)

Ճառիւք ներբողինօք, պատմութեամբք հոգեւորօք. (Ճ. ՟Ը.։)


Ներբողեմ, եցի

va.

to make the panegyric, the eulogy of;
to give praises, to laud, to eulogize, to praise, to exalt.

· Calfa

NBHL (6)

ἑγκωμιάζω laudo, laudibus celebro. ներբողիւ հռչակել. ներբողաբանել. դրուատել. գովել. գովաբանել.

Ձեռնարկեսցուք զաչս բանիւք ներբողել, զճշմարիտ զգովսն սոցն արձանացելոց յերկնի աստեղաց. (Փիլ. իմաստն.։)

Ներբողելի՛ է զդէմս եւ զիրս, եւ այլն։ Դնել զբաղդատութիւնն յարադրութեամբ ներբողեցելումն զմեծագոյնսն ընդունել. (Պիտ.։)

Ներբողեալ՝ զայս ասէին. (Շար.։)

Զի՞նչ եւս ներբողեցից զարդիւնաւորութիւն աղօթից. (Խոսր.։)

Ներբողեալ դու յառատութեան։ Ներբողեալ ես մաքուրդ փայլումն. (Նար. ՟Ձ՟Է. եւ Նար. կուս.։)


Ներբողիչ, չի, չաց

s.

panegyrist, eulogist.

· Calfa

NBHL (2)

Զի ոչ պատմիչ, այլ ներբողիչ է։ Ներբողիչ լինի նմա օրհնութեամբ երգոյս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

ἑγκωμιαστής laudator. Որ ներբողէ. գովիչ.


Ներբուն

s.

trunk.

· Calfa

NBHL (2)

բուն իսկ. կամ գ. որպէս Բուն տնկոյ. կոճղ.

Բարառաբար բախոհական ներբուն բայի շարամանեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ա.) (իմաստն է անյայտ. ուր կան եւ այս բառք, նախբուն, ներուն, ներլուն, նոյնպէս անյայտք)։


Ներգոյ, ից

adj.

internal, interior, inward;
innate, natural.

· Calfa

NBHL (6)

ἑνών, ἑνυπάρχων, -ουσα, -ον qui, quae quod inest. որ եւ ՆԵՐԳՈՅԱՑԵԱԼ. Որ ինչ ներգո՛յ. ի ներքս կամ ի միջի եղեալն, գտեալն ի բնէ. բնաւորեալ. ընդաբոյս տարրացեալ. մէջը եղածը.

Ներգոյն խաւար ի տան՝ վերածութեամբ լուսոյ լուծանի. (Բրս. ծն.։)

Վասն ներգոյ սոցունց տկարութեան. (Արիստ. աշխ.։)

Անեղն, անմահն, եւ որքան այլ ինչ են այսպիսիք՝ ըստ բնութեանն ներգոյք՝ յաստուած։ Կոչէ եւ ձեռն՝, վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ի ներգոյէն բարեփառութենէ նորա։ Ի ներգոյէդ ի ձեզ բարեփառութենէդ։ Ներգոյին ի նմա ի վերայ ամենեցունց գերակայութեանն։ Գիտեմ զներգոյիդ ի ձեզ հաւատոյ անշարժութիւն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)

Ներգոյիդ ի դմա կարծեաց. (Գերմ.։)

իսկոյն առեալ ի բաց զերծանելով համանման իւրոյինն ներգոյից (փետրոց). (Պիտ.։)


Ներգոյական, ի, աց

adj.

commorative;
— հոլով, — case.

· Calfa


Ներգործաբար

adv.

actively.

· Calfa


Ներգործական, ի, աց

adj.

active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.

· Calfa

NBHL (11)

ἑνεργός, ἑνεργητικός activus, operativus, efficax, acer. Ունօղ զզօրութիւն ներգործելոյ. ազգողական. ազդոյ. գործօնեայ. կարօղ. հզօր. աջող. աջողակ. ուժգին. սաստիկ. կտրուկ.

Աստուած յաստուծոյ, բան ներգործական, ամենայն ստացականս արարիչ. (Նիւս. ի սքանչ.։)

Ներգործական զօրութեամբ վերաբերեաց ըստ ինքեան. (Եղիշ. դտ.։)

Զօրութիւնս ներգործականս (յն. բարեգործականս). (Մաքս. ի դիոն.։)

Աղօթք բարք՝ ներգործական (յն. յայտնագոյն) արարեալ զաստուծոյ իմացուածսն՝ անձին. (Բրս. թղթ.։)

ներգործականք են, որ յայլմէ առ այլս ի զօրութենէ նոցունց անցանէ օգտութիւնն. (Խոսրովիկ.։)

ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ ՄԵՂՔ ասի, ըստ բարոյականի, այն՝ զոր անձամբ առնէ իւրաքանչիւր ոք.

Սկզբնական մեղք, ներգործական մեղք. (Ոսկիփոր.։)

ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ ԲԱՑ կոչի ըստ քերականաց, այն՝ որ յայտ առնէ զներգործութիւն գործողին. որ եւ ԳՈՐԾԱՒՈՐԱԿԱՆ, եւ ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ ասի.

Բայ, սահմանական՝ ներգործական. կոփեմ, կոփես, կոփէ. (Թր. քեր.։)

Եւ է ներգործականն՝ իշխանականն առ այլս, եւ զօրութիւն ի վերայ ուրուք, յորժամ ես ի յայլս ազդեմ։ Յորժամ լինի ձայնն կրաւորական, եւ իրքն ներգործական, որպէս տանիմ. եւ կամ յորժամ ձայնն ներգործական, եւ իրքն կրաւորական, որպէս զգենում. (Երզն. քեր.։)


Ներգործակից

adj.

cooperative.

· Calfa

NBHL (2)

Ի միասին ներգործօղ. գործակից անբաժան.

Ասէ երանելին աթանաս, նորա է մարմին ներգործակից աստուածութեանն գործոց. (Սիւն. առ գերմ.։)


Ներգործեմ, եցի

va.

to do, to act, to operate, to influence.

· Calfa

NBHL (8)

ἑνεργέω operor, ago, facio, efficio, perficio, conficio, perago, agito, imprimo, constituo եւ այլն. Գործել ի ներքս՝ ի խորս՝ ուժգին՝ աջողակի. ազդել. հաստել. տիրապէս առնել. կատարել. տպաւորել. գոյաւորել. կացուցանել. (յն. էնէրղէ՛օ. որ ստէպ թարգմանի եւ Աջողել, յաջողել)

Որ ներգործէ զամենայն յամենայնի։ Զայս ամենայն ներգործէ մի եւ նոյն հոգի. (Աթ. ՟Ա։)

Ի վեցերորդումն զմարդն իւրով ներգործէ ձեռամբ. (Մամբր.։)

Զոր հայրեւ որդի, զնոյն եւ հոգին ներգործեաց։ Զլուացեալս պատկեր՝ անտիրելի ներգործել։ յորժամ սպառին առ ի մէնջ բարիքն, զառաւել զարմանալիսն յայնժամ ներգործես. (Նար.։)

Ներգործեալ իմովս ի վեր քան զհրաշս։ Որ ի լուսոյ լոյս ներգործեալ զիմանալեաց գոյակսն։ Զանհասնելի տնօրէնութիւն ներգործեալ բանին յաշխարհ. (Շար.։)

ՆԵՐԳՈՐԾԵԼ. Ներգործութեամբ գործել. այսինքն արդեամբք եւ ներկայ զօրութեամբ առնել.

Յորժամ ներգործեսցէ. ո՛րզան, կարելին գնալ՝ յորժամ գնասցէ։ Զայսպէս կարելիս, որ չեւ եւս ներգործէ, այլ ունի զօրութիւն՝ ներգործել, ոչ ճշմարիտ հետեւանալ հարկաւորին։ Յարմարի աստուածայնոյն յաւէտախաղաց գոլն, որ է միշտ ներգործել. (Պերիարմ.։ եւ Անյաղթ անդ։)

Զգեցեալ զրահս, յորում ոչ կարեն ներգործել նետք. (Ագաթ.։)


Ներգործութիւն, ութեան

s.

activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.

· Calfa

NBHL (11)

ἑνέργεια, ἑνέργημα efficx operatio, actio, actus, effectus, muneris functio եւ այլն. Գործողութիւն զօրաւոր՝ գործունեայ՝ ազգոյ՝ աջողակ եւ որպէս բնական, առնելութիւն. ազդեցութիւն. աջողութիւն. յաջողութիւն. զօրութիւն.

Ներգործութիւն է շարժութիւն արարողական։ Ներգործութիւն է ըստ բնութեան շարժութիւն. իսկ ախտ (կամ կիրք՝) արտաքոյ բնութեան. (Նիւս. բն.։)

Եթէ բաժինք ներգործութեանց, այլ աստուած նո՛յն։ Բանսարկուն յամենայն մարդիկ տարածեաց զչարութեանն իւրոյ ներգործութիւն. (Աթ. ՟Ա. ՟Բ. եւ ՟Դ։)

Աստուծոյ ներգործութիւնն՝ ի տկար նիւթոյ ցուցանէ զնորա տկարութիւնն. (Ագաթ.։)

Խափանեցաւ ներգործութիւն մահաբեր թռչնոյն։ Անմարմին զօրութիւնքն մարմնաձեւ երեւին, այլ ոչ մարմնացան. սա միայն կրէ զերկուս ներգործութիւնս. (Մամբր.։)

Անդ անմարմնաբար եւ միայն ձեւացութեամբ ներգործութիւն. իսկ աստ մարմնով եւ հանդերձ ճշմարտութեամբ. այն՝ նմանութիւն գործոց, իսկ այս՝ գործ ճշմարտութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Գործողութիւն կամ գործ երդեամբք եւ ներկայ.

Զօրութեամբ ունել, բայց ներգործութեամբ ոչ։ Ներգործութեամբ է (զօրութիւնն). ո՛րզան, կարելի գնալ, զի գնայ. եւ ոմանք երբէք ոչ են ներգործութեամբ, այլ զօրութեամբ միայն. (Պորփ.։ Պերիարմ.։)

Ունակութիւն, եւ ներգործութիւն. (Դիոն. ածայ.։)

ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Գործողութիւն անցանօղ յայլս. որ եւ ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ.

Բայ է, որ ներգործութիւն կամ կիր յարկացոցէ։ Ներգործութիւն է, գտնեմ, եւ կիր, գտանիմ. իսկ միջին է, որ երբեմն ներգործութիւն, եւ երբեմն կիր յարկացոցէ. որգոն, մեռանիմ, տանիմ, խորհիմ, սփածայ, մոռացայ. (այսինքն հասարակ, եւ չէզոք) (Թր. քեր.։)


Ներգործօրէն

adv.

effectively, in effect.

· Calfa

NBHL (2)

Ներգործելով. ի գործ դնելով. արդեամբք.

(Կատարէ զգործն) հոգի մտածօրէն, եւ մարմին ներգործօրէն. այսպէս եւ աստուածութիւնն մարմնով իւրով կատարէր. (Ճ. ՟Է.։)


Ներդաշնակաւոր

adj.

harmonious, harmonic, tuneful, cadenced, concerted.

· Calfa

NBHL (2)

ἕμμελος concinnus. որ եւ ՆԵՐԱՆՈՒԱԳ. Յարմարական. զուգայարմար. համեմատ.

Տե՛ս զներդաշնակաւոր ձայնատրութիւնս բազմութեան աղեացն. (Յկ. ղրիմ.։)


Ներդաշնակութիւն, ութեան

s.

harmony, accord;
symphony;
concert.

· Calfa

NBHL (2)

ἑμμέλεια apta modulatio, concinnitas. Բարեյարմար յօդաւորութիւն. չափակցութիւն. համեմատութիւն ձայնից եւ շարժմանց.

Ըստ համեմատութեան եդեալ սոցա անուն ամենեցուն՝ ներդաշնակութիւնս անուանեաց։ Կաքաւանացն՝ սպառազինական եւ խաղաղական ներդաշնակութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Ներընդունակ

adj.

contingent, casual.

· Calfa

NBHL (4)

Հոգւով իմով զօրացեալ, անճառելեացն ամենայնի լինիք ներընդունակ. (Պիտառ.։)

Զայս նիւթ գտանէ ներընդունակ, որ տիրապէս ընդ նա խառնի. (Լմբ. պտրգ.։)

Ներընդունակ շնորհացն անվախճան. (Գանձ.։)

Ներընդունակ են փառաց. (Մխ. ապար.։)


Ներընդունակութիւն, ութեան

s.

contingence, casualty.

· Calfa


Ներխորհուրդ

s.

arcane, secret or hidden sense or meaning.

· Calfa

NBHL (2)

Ներքին կամ բուն խորհուրդ, կամ Ունօղն զխորհուրդ գաղտնի.

Տո՛ւր զքեզ ներխորհրդումն բանի, եւ մի՛ զխորհուրդ բանին առ քեզ բռնադատեալ թիւրեսցես. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Ներծովային

adj.

marine.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ի գիջացեալ երկրէ շնչեալք լինին (օդք), գետնայինք լինին ասացեալ. իսկ որ ի ծովային ծոցոյ լինին ոստուցեալ, ներծովային. (Արիստ. աշխ.։)

լաւ եւս՝ Ներծոցային (ըստ յն). ἑγκόλπιος encolpius, sinualis. իտ. golfico. Որ ինչ գտանի ի ծոց ծովու.


Ներկագործ

s.

dyer.

· Calfa

NBHL (2)

Գոհսթասդ, որ թարգմանի ներկագործ ծիրանեաց արքայական զգեստու, շմաւոն եպիսկոպոս. (Արծր. ՟Ա. 14։)

ներկագործ զըննով զըննեալ (այսինքն ըստ արուեստի ներկագործաց ընտրութիւն առնելով), եւ կազմէին կերպասագործք ոսկեթել յօրինէին, զարդ հասանեաց պատրաստէին. (Շ. տաղ հռիփս.։)


Ներկածոյ

adj.

dyed, coloured.

· Calfa

NBHL (1)

Գարշելի ալեւոր՝ ներկածոյ (կամ ներկուածոյ) ունելով զհերս. (Խոր. ՟Բ. 85։)


Ներկայացուցանեմ, ուցի

va.

to present.

· Calfa


Ներկայութիւն, ութեան

s.

presence.

· Calfa


Ներկատուն, տան

s.

dye-house.

· Calfa

NBHL (2)

տուն կամ գործարան ներկանելոյ. ներկոց.

Յարքունի ներկատունն դեւ բնակեալ՝ ապականէր զամենայն ներկսն. (Հ. փետր. ՟Ը.։)


Ներկատուփ, տփոյ

s.

colour-box or paint-box.

· Calfa


Ներկարարութիւն, ութեան

s.

dyeing;
dye-works.

· Calfa


Ներկոց

s.

dye-house.

· Calfa

NBHL (4)

cf. ՆԵՐԿԱՏՈՒՆ. որ եւ ՆԵՐԿԱՆՈՑ. վրիպակաւ գրեալ Ներկնոց.

Աճեցուցանեն զկապալս ի վերայ եկեղեցւոյ քրիստոսի, որպէս զտունս բաժից եւ ներկոցաց. (Շ. ընդհանր.։)

ներկոց թագաւորական է եկեղեցի. թէ յամենայն ժամ այսր գայցէք, եւ զներկն ոչ ընդունիք, զի՞նչ շահ այսր գալդ իցէ. (Բրսղ. մրկ.։)

Յարքունի ներկնոցն դեւ բնակեցաւ. զհանդերձս թագաւորին վատագոյն ներկէին. (Հ=Յ. փետր. ՟Ը.։)


Ներկուած, ոյ

s.

dye, colour;
stain.

· Calfa

NBHL (8)

βαφή immersio, tinctura, color, macula. Ներկելն, իլն. թաթաւումն. եւ Ներկն առեալ. գոյն. նորօտ. սնգոյր. բիծ. արատ. աղտ.

Յօրինէր զգլուխն երփն երփն ներկուածօքն գունակաց. (Եփր. ՟բ. թագ.։)

Արիւներանգ ներկուածով ձորձոց (անկելոյն ի ձեռս աւազակաց). (Նար. ՟Ժ՟Դ։)

Զերկաթոյն սրութիւն եւ զերագութիւն ունիցի գրողն, եւ զկապարոյն զներկուած գրոյն, զի հանապազ մնասցեն գրեալքն. (Իսիւք.։)

Սուրբ սիրով լուացին զկապուտակ ներկուածոյ նախանձուն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Որպէս ջուր լուանայ եւ մաքրէ գաղտ զներկուած սեւութեան հոգւոյն. (Մաշկ.։)

առանց ներկուածոյ էր, եւ գեղեցիկ. (Տօնակ.։)

Արտասուքն զամենայն ախտ ողողէ, եւ զամենայն ներկուածս սրբէ. (Իսիւք.։)


Ներկուռ

adj.

cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.

· Calfa

NBHL (9)

Ի կոհակաց կուտակելոց ներկուռն ալեացն յարուցելոց յուզեալք։ Ներկուռ ուղեւորութեամբ անմոլար հետեւմամբ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Ասող. ՟Ա. 1։)

Իբրեւ զօրավար տեսանել՝ թէ ո՞ր մասն իցէ սպառազինեալ, կամ ներկուռ եւ դիւրեալ ըստ բարձրագոյն ճանապարհին. (Ոսկ. գծ.։)

Առաւել նմանութեամբ, Կիրթ. քաջ կրթեալ. միջամուխ ի խորս ուսման. ներհուն. հմուտ, եւ հմտական. աղէկ վարժած սոված.

ներկուռ իսկ ոչ եմ լեալ այդպիսի արհեստիդ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Վերծանութիւն ներկուռ ըստ առոգանութեանցն. (Թր. քեր. իմա՛ ըստ նմանութեան կուռ պողոտայի։)

Ներկուռ զանդադար կրթութենէն ասէ. (Մագ. քեր.։)

Ներկուռ. ներդ նախդիր միայն է (բաղադրական). իսկ կուռն ասելով՝ զանդադար կրթութիւն ասէ, այսինքն ազդողապէս կռել, կրթել զինքն ընթերցողութեամբ։ Իբր ներկուռ հանճարով գոլ ծանօթ նոցա. (Երզն. քեր.։)

Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներկուռ բանի. (Յիսուս որդի.։)

ἑντριβής tritus եւ diligenter versatus, eruditus, peritus. Կռեալ յոյժ. հոծ. խիտ. եւ Կուռ. արահետ. կռած, աղէկ կոխած.


Ներհակութիւն, ութեան

s.

cf. Հակառակութիւն;
ներհակութիւն գունոց, contrast of colours.

· Calfa

NBHL (3)

ներհակութիւն քանակին առ ի տեղին թուի գոլ։ Է ներհականութիւն եւ յառընչոջն. ո՛րկէն, առաքինութիւն չարութեան ներհական է։ Գոյ եւ ներհակութիւն եւս ըստ որակին. հիզան. արդարութիւն անիրաւութեան ներհական է, եւ սպիտակութիւն սեւութեան։ Ընդունի առնելդ եւ կրելդ ներհակութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)

Փրկեաց զիս ի ներհակութենէ թշնամւոյն։ Մի՛ ներհակութիւն ինչ առներ ճանապարհիս, զոր ընտրեցի սիրով վասն տեառն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)

որ գրի եւ ՆԵՐՀԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. ἑπαναντιότης contrarietas, repugnantia, oppositio. Ներհակն գոլ. հակակայութիւն. դիմամարտութիւն. ընդդիմութիւն. հակառակութիւն.


Ներհմտութիւն, ութեան

s.

cf. Հմտութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

Ներհմտութիւն քերականի, բայի քերթումըն քերթողի. (Շ. վիպ.։)

Գիտութիւն (է չորեքկին). հմտութիւն, ներհմտութիւն, արհեստ, մակացութիւն։ Հմտութիւն է միըոյ իրի անպատճառ գիտութիւն. իսկ ներհմտութիւն է ընդհանուր անպատճառ գիտութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։ թ Քեր. քերթ.։ Երզն. քեր.։)

ἑμπειρία peritia, experientia. Խորին հմտութիւն՝ մանաւանդ փորձառական. վարժութիւն. կրթութիւն. տեղեկութիւն գիտութեանց. փորձ.

Յոր իմաստունք՝ ներհմտութեամբ յայս վարժեցան. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Իւրաքանչիւր ցուցանելով զկորովութիւն արիական ներհմտութեան առ ի զինուցն մարտակցութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)


Ներհոսանաչափ

s.

endosmometer.

· Calfa


Ներհոսումն, ման

s.

endosmose.

· Calfa


Ներհուն

cf. Ներկուռ.

· Calfa

NBHL (3)

Միջամուխ ի հունն իրաց (որպէս յանցս գետոց). ներկուռ. հմուտ. հասու. իրազեկ. գիտակ. գիտուն. ծանօթ՝ որպէս ճանաչօղ, եւ ծանուցեալ.

Ի ներհունաց գովիս յաստիս, եւ անդ փայլիս որպէս յասպիս. (Կրպտ. ոտ.։)

Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն (կամ ներկուռ) բանի։ Միայն ինքեանց ներհուն եղեալ որ յայն ազգէ գոլով սերեալ. (Շ. վիպ.։)


Ներմարդկութիւն, ութեան

s.

cf. Ներմարմնութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Արժանացաք հասանել ... առ սարսափելին՝ ներմարդկութեամբ ազատ խառնութեամբ միաւորիլ. (Ոսկ. յհ. յիշատ.։)


Ներմարդութիւն, ութեան

s.

cf. Ներմարմնութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

Զմարմնաւորութիւնն եւ զներմարդութիւնն ընկալեալ համագոյ մեր։ Ըստ այնմ իմասցիս եւ զաստուած բանն ի ներմարդութիւնս։ Անորիշ ի ներմարդութենէն։ Ճշմարիտ ներմարդութեամբն մանուկ էմմանուէլ։ Զներմարդութեան տնօրէնութիւն. (Ճ. ՟Գ.։ Բրս. ղկ.։ Թէոդոր. խչ.։ Զքր. կթ.։ Գր. հր.։)

Տնօրինական ներմարդութեամբ խոնարհեալ ի ծունկս աշակերտացն առ ի լուանալ զոտս հողեղէնս. (Մաշտ.։ եւ Ճշ.։)

Պատմէ հօրն զպէսպէս տնօրէնութիւն որդւոյն ի ներմարդութեան։ Զեւտիքէս՝ զներմարդութիւնն ունայն ցուցանել յորդորէր (սատանայ). (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)

Դէմքն մարդոյ մատթէոս՝ ներմարդութեանն պատմօղ. (Տաղ.։)

ἑνανθρώπησις, ἑνανθρωπότης assumptio humanae natrae, incarnatio. Մարդեղութիւն կամ մարդանալն բանին աստուծոյ. մարդկութիւն քրիստոսի.


Ներմարմնութիւն, ութեան

s.

incarnation.

· Calfa


Ներշնչութիւն, ութեան

s.

inspiration, transport.

· Calfa


Ներող

adj.

indulgent, condescending, forbearing, merciful, clement;
— լինել, to be indulgent.

· Calfa


Ներողակրօն

adj.

tolerant.

· Calfa


Ներողակրօն միտք

sn.

cf. Ներողակրօնութիւն.

· Calfa


Ներողակրօն խորհուրդ

sn.

cf. Ներողակրօնութիւն.

· Calfa


Ներողակրօնութիւն, ութեան

s.

toleration.

· Calfa


Ներողամիտ

cf. Ներող;
— քաղցրութեամբ, with the greatest kindness.

· Calfa

NBHL (1)

Խնդրել ի ներողամիտ խնամածութենէդ ձերմէ. (Յհ. կթ.։)


Ներողամտութիւն, ութեան

s.

indulgence, condescension, clemency.

· Calfa


Ներողութիւն, ութեան

s.

indulgence;
pardon, remission, mercy, pity;
ներողութեամբ, indulgently.

· Calfa

NBHL (7)

Հեզութիւն, եւ ներողութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Յուշ առնեմք անձանց զաստուծոյ ներողութիւնն առ մեզ. (Խոսր.։)

Բազում են մեղանքս, այլ յաւէտ են նուազեալ առաջի քոյդ ներողութեանց. (Նար. ՟Հ՟Դ։)

Յիշելով ի սուրբ գրոց, զորս գրէ ներողութիւն հնազանդից եւ հաւանելոց։ Քաղցրութիւն եւ ներողութիւն ի սաստելն. (Փարպ.։ Շ. ընդհանր.։)

Որ զբազմազեղ ներողութիւնդ քո ցուցեր. (Շար.։)

Ներողութեան արժանի յարդարն դատաւորէ։ Որպէս եւ ի յոբ պատմի, աստուածային ներողութեամբն զանասունս նորա հրձիգ արարեալ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. յայտն.։)

συγχώρησις, αἵνεσις, συγγνώμη concessio, permissio, consensus, venia, indulgentia. Ներողն լինել. ներումն. զիջումն. թոյլտուութիւն. մարդասիրութիւն. երկայնամտութիւն. ներողամիտն լինել. ժոյժ. եւ Թողութիւն. քաւութիւն մեղաց՝ եւս եւ պատժոց.


Ներութիւն, ութեան

s.

cf. Ներումն.

· Calfa

NBHL (7)

Ո՛վ համբերութիւն մարմնոց մարտիրոսացն. ով ներութիւն անդամոց նահատակաց. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)

Ոչ անգոսնիս յերկայնամտութեանց, ոչ եպերիս ի ներութեանց. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Ոչ ամ մի միայն առեր ներութիւն, այլ երեսնից եւ քառասուն. (Մաշկ.։)

ներութիւն ինչ արտաբնակութեանն աղաչիցէ լինել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

Յայս ինչ ոչ գացուք (կամ տացուք) ներութիւն. (Պղատ. տիմ. յն. ոչ ներեսցուք, կամ ոչ զիջցուք։)

Հեշտութեանցն առանց բանին ներութիւնս առնիցէ (այսինքն շնորհիցէ) ... որոյ ներութիւն ունելով՝ ամենայն ոք ի բաց փախչելոյ ոչ եւ մի ունիցի հնար. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)

ՆԵՐՈՒԹԻՒՆ որպէս Տոկունութիւն. cf. ՆԵՐԵԼ ըստ բ նշ։


Ներումն, ման

s.

pardon;
— խնդրել, to beg pardon or forgiveness, to apologize.

· Calfa

NBHL (6)

ՆԵՐՈ՛ՒՄ, կամ ՆԷՐՈ՛ՒՄ. այսինքն Յորում. յո՛ւմ. (ի ն, էր, էրո՛ւմ) ἑν ᾦ in quo.

Ներում զինչ. ն՝երում որպիսի ինչ. (Պորփ.։)

Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)

Կէտ աւարտեալ հոգին սուրբ. ն՝երումն (այսինքն յորում, որով, կամ ըստ որում) աւարտէ զեկեղեցի սուրբ՝ հրաշափառագոյն կոչմամբ եւ եօթնարփետն շնորհօք. (Քեր. քերթ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալոյ, եւ ոչ հետեւօղ լինելոյ)։)

տուր ներումն յուսացելոցս ի քեզ. (Մաշտ.։)

Ոչ կարողութեան չափով, այլ փրկչաբար ներմամբ տանջէր աստուած զեգիպտոս. (Նախ. իմ.։)


Ներվարժութիւն, ութեան

s.

cf. Ներվարժումն.

· Calfa


Ներվարժումն, ման

s.

instruction, erudition, discipline.

· Calfa

NBHL (2)

Կրթութիւն. հմտութիւն. հրահանգ.

Զի ուսցի զճարտասանական եւ զփիլիսոփայական ներվարժմունս արտաքին իմաստասիրացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Ներտրամադրութիւն, ութեան

s.

natural disposition;
conception, thought.

· Calfa

NBHL (2)

Ներքին տրամադրութիւն. հաստատուն ըմբռնումն մտաց. խորհուրդ. խելամտութիւն.

Վարժողական ներտրամադրութիւն մակամտածական բաղդատութեամբ երկպատիկ ի քէն հայցէ բանս, նախ ելոյ, եւ բարւոք ելոյ։ Զայսոսիկ խոկացեալ տրամախոհեսցիս մակամտածական ներտրամադրութեամբ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Ա։)


Definitions containing the research ո : 10000 results

Անկնիք

adj.

not marked, unsealed;
not baptized.

· Calfa

NBHL (9)

Անկնիք ոսկի դիւրաւ ձեռնարկանելի է գողոց. (Բրս. մկրտ.։)

Զկնքելովք տամբքն սատակիչն անցանէր, եւ յանկնիքսն մտանէր, եւ կոտորէր զանդրանիկսն. (Սեբեր. ՟Ժ։)

Ոչ մկրտեալ. որ չունի զկնիքն քրիստոնէութեան. ոչ լուսաւորեալ մկրտութեամբ սուրբ աւազանին. երախայ.

Շրջանակեալ (սուրն բոցեղէն) յորժամ տեսցէ զոք յանկնքիցն, ի բերան պատահէ. (Բրս. մկրտ.։)

Բազումք կան մնացեալ անկնիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)

Առեալ մկրտել որպէս զանկնիք. (Կամրջ.։)

Վասն անկնիք մեռանելոյ մանկանն. (Կանոն.։)

ἁσφράγιστος. non obsignatus. Որ չէ կնքեալ, չունօղ զկնիք կամ զդրոշմ եւ զնշան. տամզասըզ, մեօհիւրսիւզ. նիշանսըզ.

Լուսաւորեն զանկնիքս մկրտութեամբ սրբոյ աւազանին. (Սարկ. քհ.։)


Անկշիռ

adj.

that cannot be weighed;
inestimable, incomparable.

· Calfa

NBHL (7)

Ոյր չիք կշիռ. անչափ. ընդ որում չկշռի այլ ինչ. անզուգական, անհամեմատ. կշեռքի չեկօղ, աննման. դարթըսըզ, եօլչիւսիւզ, մէնէնտի եօգ.

Որչափ այն արեգակն արեգականս այսորիկ անչափ եւ անկշիռ է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)

Անկշիռ սահման, կամ իշխանութիւն, խոնարհութիւն։ Անկշիռ եւ անհամեմատ գովեստիւք։ Ի սպաս մարտիրոսաց անկշիռք եւ անզուգականք. (Նար.։)

Եւ արտաքոյ քան զկշիռ արդար. անչափաւոր. չափ չի պահօղ. չըրփըսըզ. օրանսըզ.

Ի մարմինս մեր ի յաճախութենէ լինին անկշիռ խառնուածք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)

Անչափ ջերմութեամբ զանկշիռ անզուգութեանցն տանին պարսաւանս. (Պիտ.։)

Առանց կշռելոյ.


Անկշռելի, լւոյ, լեաց

cf. Անկշիռ.

· Calfa

NBHL (4)

Որքանութիւն անկշռելի։ Անկշռելի բերկրանօք։ Անկշռելիս ուխտազանցութիւնս։ Որ ինձ անկշռելին է, քումդ անճառութեան չափեալ է. (Նար.։)

Զի մի՛ զանկշռելի չարիսն ընդունիցիմք. (Ոսկ. հռ.։)

Անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի. (Պիտ.։)

Անկշռելի ական տեսանելեաց. (Ագաթ.) իմա՛ անըմբռնելի, կամ ուր չհասանէ կշռութիւն՝ այս ինքն ձկտումն աչաց։


Անձրեւաթաց

adj.

wet with rain.

· Calfa

NBHL (1)

Թացեալ յանձրեւոյ. անծրեւէ թրջած, խխում եղած.


Անձրեւաթիւք

s.

drop of rain.

· Calfa

NBHL (2)

Շիթք անձրեւի թուեալք առ Աստուծոյ.

Հանէ զամպս, եւ ժողովէ զանձրեւաթիւս. (Ագաթ. ա՛յլ ձ. զանձրեւաշիթս։)


Անձրեւածին

adj.

that engenders rain;
copious.

· Calfa

NBHL (4)

Անձրեւածին ամպք. (Կոչ. ՟Ժ։ Ոսկ. ծաղկզրդ.։ Սիսիան.։ Անան. ի յհ. մկ.։)

Նմանութեամբ, իբր յորդառատ. առատահոս.

Վարդապետութիւն անձրեւածին. (Կոչ. ՟Զ։)

Անձրեւածին աղբիւր. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)


Անձրեւակ

s.

fine rain.

· Calfa

NBHL (2)

Դոյզն եւ թեթեւ անձրեւ. (եթէ չիցէ գրելի անձրեւակիր).

Զծիածանն գիտեմք. յորժամ արեգակն զճառագայթս ընդդէմ անձրեւակի ամպոյն արկանիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)


Անձրեւաձիր

adj.

that gives or engenders rain.

· Calfa

NBHL (2)

Ամպ պարգեւաձիր. (Նար. կուս.։)

Ով ցօղոյն կենաց՝ հօրէն լուսոյ իջեալ, ամպ անձրեւաձիր՝ ծարաւելոցս յարբումն. (Տաղ.։)


Անձրեւանամ, ացայ

vn.

to fall like rain.

· Calfa

NBHL (1)

Հաց անձրեւասցի, եւ վէմ աղբիւրասցի։ Ծովն բաժանեցաւ, հացն անձրեւացաւ. (Ածաբ. պասեք. եւ Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. մակաբ.։)


Անձրեւաշիթք

cf. Անձրեւաթիւք.

· Calfa

NBHL (2)

Շիթք անձրեւի. եազմուր տամլասը.

Որ հանէ զամպս, եւ արգելու զհողմս ... եւ գալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս, եւ ժողովէ զանձրեւաշիթս. (Ագաթ. ա՛յլ ձ. զանձրեւաթիւս։)


Անձրեւեմ, եցի

vn.

to rain, to shower, to pour down;
անձրեւէ, it rains.

· Calfa

NBHL (9)

ὔω. pluo, irrigo. Ածել զանձրեւ, կամ որպէս զանձրեւ տեղալ. ցօղել. ոռոգանել. եազտըրմագ.

Եթէ ոչ տեղասցէ, եւ ոչ անձրեւեսցէ զզգալին՝ Աստուած, եւ ոչ անձրեւեցելոյ ... եւ այլն. (Փիլ. այլաբ.։)

Զցօղն հայրաբուխ անձրեւեցար. (Շար.։)

Անձրեւես երկաքանչիւրոցն։ Կաթուածոց աչաց ... եղիցի եւ յիս անձրեւեալ։ Ձրից՝ որ ի բարձրելոյն ինձ անձրեւեցաւ։ Կաթիլ մի կաթին քումդ կուսութեան յանձն իմ անձրեւեայ։ Իւղս այս անձրեւեալ. (Նար.։)

Անձրեւեցեր զհուրն Սոդոմայ. (Լմբ. սղ.։)

Գեդէոն նկարեաց անձրեւովն ի գեղմն ... զցամաքիլն հրէիցն, եւ զանձրեւիլն աշխարհի. (Նախ. դտ.։)

ԱՆՁՐԵՒԷ, եաց, ել. չ. դիմազ. Անձրեւ գայ. անձրեւանայ. որպէս զանձրեւ իջանէ. տեղայ.

Յորժամ անձրեւէ, հարկ է իմաստնոյն՝ թէ արտաքոյ ուրեք շրջել, թանալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Մի՛ լիցի ինձ ամպել, եւ ոչ անձրեւել։ Անտի անձրեւաց հուրն Սոդոմայ։ Ի յամպոց մաքրոց անձրեւեալ. (Նար.։)


Անճահ

adj. adv.

inconvenient, unbecoming;
անճահս, unseemly.

· Calfa

NBHL (7)

ἅτοπος, ἅκαιρος. absurdus, importunus, ineptus. Ո՛չ ի ճահ. անպատշաճ. անվայելուչ. անտեղի. տարադէպ. անշուք. անպիտան. ուսլուպսուզ, օրանսըզ, եագըլըգսըզ.

Եւ է՛, որպէս վարկանիմ, ոչ անճահ իրն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Ուռուցեալդ յանճահ ճարտարութենէ։ Անճահ առասպելք. (Սեբեր. ՟Է։)

Անճահ եւ վնասակար միաբանութիւն. (ՃՃ.։)

Անճահ իմն թուի. (Տօնակ.։)

ԱՆՃԱՀ. ԱՆՃԱՀՍ. Յանպատշաճս. անվայելչաբար. տարադէպ. անշնորհք կերպով.

Անճահս աքսոտեմ։ Անճահս (կամ անհաճս. յն. անհամս) իմն կաքաւեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)


Անճաճանչ

adj.

not brilliant, gloomy.

· Calfa

NBHL (7)

ἁφεγγής, ἁλαμπής. splendore vel lumine carens. Անմասն ի ճաճանչից. աննշոյլ. անլոյս. նսեմ. մթագին. ըշըգսըզ.

Ընդ անճաճանչ յիմարութեան առագաստաւ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 3։)

Անճաճանչ խաւար. (Ոսկ. հռ.։ Դիոն. երկն.։ Շ. հրեշտ.։)

Անճաճանչ անգիտութիւն, կամ չարութիւն։ Ուսուցանելով հրաժարել յանճաճանչիցն՝ ի լուսաւորականսն ածել. Դ(իոն. եկեղ.։)

Անճաճանչ ի ծագմանէ աւետարանական լուսոյն մնացաք. (Ասող. ՟Գ. 21։)

Երկար ժամանակաւ անճաճանչ լինիմ ի լուսոյ. (ՃՃ.։)

Եւ անճաճանչ խաւարային, իբրեւ ըզտուն գոլով մըթին. (Յիսուս որդի.։)


Անճանաչելի, լւոյ, լեաց

adj.

unrecognizable.

· Calfa

NBHL (2)

ἅγνωστος. ignotus. Որ ինչ դժուարաւ ճանաչի. անծանօթ.

Ծանիցուք զանճանաչելին. (Բրս. սղ.։)


Անճանապարհ

cf. Անշաւիղ.

· Calfa

NBHL (9)

ԱՆՃԱՆԱՊԱՐՀ. ἁνοδία, ἁνοδίαι. iter impervium, invia, devia. Անճանապարհ վայր. անկոխելի տեղի կամ շաւիղ. զարտուղի ճանապարհ. սարփ եէր.

ἅνοδος. invius. Ուր չիք ճանապարհ. անկոխ, անգնալի. եօլսուզ. իզսիզ.

Ի դժուարագնաց յանճանապարհ վայրս։ Ընդ անկոխ հետեւել, եւ ընդ անճանապարհ. (Փիլ. իմաստն. եւ Բագն։)

Անցուցանել ընդ անճանապարհ տեղիս. (Եղիշ. ՟Բ։)

Յահագին անապատիս յայսմիկ, զի անճանապարհ եւ անջուր է. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Նմանութեամբ՝ անտեղի տալի.

Նոյն եւ անճանապարհ ի չար խորհրդոցն ընթացից. (Լմբ. սղ.։)

Ամենայն ջրայնոց կառավարեալ՝ ընդ անճանապարհն հետաձգէր. այս ինքն ընդ ծով. (Ճ. ՟Ա.։)

Վրիպեալ՝ յանճանապարհ խոտորեսցիս։ Անուղղելի բարքն ընդ անճանապարհ վարին։ Ընդ անճանապարհս մոլորեալ։ Յանճանապարհս զարտուղեալք. (Փիլ.։)


Անճաշակ

adj. adv. that fasts, fasting;
without eating.

· Calfa

NBHL (5)

ἅγευστος. impastus, jejunus, qui non gustavit. Որ ոչ ճաշակէ. անսուաղ. անմասն ի ճաշակաց մարմնոյ կամ հոգւոյ.

Անճաշակ լինելով՝ զճաշակաց պտղոյն քաւեալ զպարտիս։ Որ անճաշակ լինելով զբազմաժամակեայ աւուրբք. (Շար.։)

Ի փափուկ կերակրոց անճաշակ լինիմք յաւուրս պահոց. (Սիսիան.։)

Յերկնային բարեացն անճաշակք։ Անճաշակ հոգեւորական իմաստից. (Սարգ.։)

Անճաշակ ի բարեացն վայելմանէ։ Ի կէս աւուրցն ելանեն ի կենցաղոյս՝ անճաշակք ի ծերութենէ. (Պիտ.։)


Անճառ, ից

adj.

ineffable, unspeakable.

· Calfa

NBHL (16)

ἅρρητος, ἁμύθητος, ἁνέκφρατος , ἁνεκλάλητος. ineffabilis, infinitus. Զոր չէ մարթ բանիւ ճառել՝ վասն մեծութեան, անհասութեան, գաղտնութեան. անպատմելի. անպատում. անթարգմանելի. անբաւ. գաղտնի. խորին. վասֆ օլունմազ. տիլէ վասֆէ կելմէզ.

Լուաւ զբանս անճառս. անճառ եւ փառաւորեալ խնդութեամբն. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 8։)

Զանբաւ եւ զանճառ տեսութիւնս։ Զանբաւ եւ զանճառ զանազանութիւնս։ Անբաւ եւ անճառ արկածս չարեաց. (Փիլ.։)

Շնորհաց անճառից։ Հնարիւք անճառիւք։ Գովեստս անճառս։ Անճա՛ռ է ասել։ Անճառ է քան զօրինակ։ Հոգւոյդ անճառի։ Անճառ ես բանից։ Անճառ ի սերովբէից։ Զանճառիցն իմոց իբր զճառելեաց գիտողին։ Որ ինձ անճառն է, քեզ համարեալ է։ Խորութիւնք անճառիցն կնքեցելոց։ Յանդիմանեսցին անճառք։ Սերք սերմանց անճառից. (Նար.։)

Մնան զանազան չարութիւնքն անճառ ի սահմանի. (Լմբ. ատ.։)

Անճառ ժամուք, անհամար րոպէիւք. (Վեցօր. ՟Զ։)

Սրբոյն Սարգսի անճառ պատմութեանն քննութիւն. իմա՛, որ անյայտ էր մնացեալ. (Շ. թղթ.։)

որպէս անարժան ի ճառել. անասելի. զոր չէ՛ օրէն ի բերան առնուլ. անլուր. ամօթալի. գարշ. ἅρρητος. nondicendus, infandus, nefandus. անըլմասը նալայըգ.

Առ անճառ ցնորս, առ այն՝ զոր ես եւ ոչ ի գրի իշխեցի առնել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Է։)

Հարկաւորէր ասել զանճառս հայրենիս. իսկ նա զլեզուն ծամեալ ի բաց եթուք. (Նոննոս.։)

Եթէ յանճառս հպեսցի՝ ի մայր կամ ի մօրու. (Կանոն.։)

Միաշուրթն լեզուաւ գումարեալ հակառակ բարձրելոյն զանճառն խորհէին խորհուրդ. (Անան. եկեղ։)

Զանճառսն եւ զանասելին ի հարկէ ի վեր հանեն։ Անճառ անիրաւութիւնք։ Հիւանդութեանց անճառից. (Փիլ.։)

Անճառ անմաքրութիւն. (Կլիմաք.։)

ԱՆԴ ԱՆՃԱՌՔ, ռից. Կրկին բառ է, թէեւ կից գրեսցի. cf. ԱՆԴ, ա. Որ ինչ անդ ի հին օրէնս անճառք կամ գաղտնիք խորհրդաւորք կային.

Սրբութեանցն անդ անճառից գերազանցեալ նոր սրբութիւն. (Նար. ՀԵ։)


Անճառագայթ

adj.

without rays, without light.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹ ԱՆՃԱՌԱԳԱՅԹԱՁԵՒ ἁφεγγής. որ եւ ԱՆՃԱՃԱՆՉ, ԱՆՆՇՈՅԼ. Ոչ փայլուն. եւ ուր չհասանեն ճառագայթք արեւու.

Եթէ ոչ կազմես զպատրոյգն, խստացեալ՝ անճառագայթ լինի, եւ աղօտանայ. (Եփր. աւետար.։)

Անճառագայթ է տեղին այն, եւ ստռուցեալ միշտ կայ մնայ։ Զանճառագայթաձեւն եւ զերկրայինն (մասն զմրխտոյ) յեսանաւն մաշելով. (Նիւս. երգ.։)


Անճառահրաշ

adj.

very wonderful, prodigious

· Calfa

NBHL (2)

Անճառ եւ հրաշալի. սքանչելի անճառութեամբ.

Անճառահրաշ զօրութեամբ ստեղծեր զԱդամ. (Շար.։)


Անճառելի, լւոյ, լեաց

cf. Անճառ.

· Calfa

NBHL (10)

Անճառելւոյ հասեալ շնորհի. (Անյաղթ բարձր.։)

Անուամբդ անճառելեաւ։ Անճառելեաւ քո սիրովդ. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ծ։)

Լուաք զզազիր ամբարտաւանութիւնն, որ անճառելի հայհոյութեանն է ծնօղ. (Կլիմաք.։)

Ծամեաց զլեզուն ... վասն եւ ոչ բնաւին ասելոյ զանճառելիսն։ Զամուսնութեան զանճառելիսն. (Նիւս. բն. եւ Նիւս. կուս.։)

Ո՞վ ոք զանճառելիսն (յիշեաց), եւ ոչ խռովեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)

Կշտամբեցից զքեզ անճառելի մահուամբ. (Պտմ. աղեքս.։)

Անճառելի ցնորիւք ի տուէ եւ ի գիշերի. (Խոսր.) իբր դժուարապատում։

Կամ իբր թաքուն, անյայտ, խորք երկրի.

Ընչեղութիւն յերկիր մղի, եւ յանճառելիսն պահի. (Բրս. ընչեղ.։)

(Թռչունք) զԱստուած օրհնեն անճառելի ձայնիւք. (Ածաբ. ի նոր կիր.։)


Անճար

adj.

unskilful, incapable;
irreparable, irremediable.

· Calfa

NBHL (5)

ἁμήχανος, χαλεπός. impossibilis, difficilis. Ուր չիք ճար. անհնար անհնարին. դժուարին եւ անվրէպ. ջարէսիզ. պ. նաջար.

Անճա՛ր է ինձ՝ մարդասէր գոլով՝ անմարդի ինչ խորհել. (Ոսկ. ղկ.։)

Անճարս եւ դժուարս նորոգ չարիս գործէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ոչ անճար լինել եւ ոչ զնա շահել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)

Հանճար ստուգաբանի՝ անճարիցն ճար. եւ զի՞նչ անճար եւ անյոյս ընթացք քան զմարդկան։ Հանճար ստուգաբանի անճար. այս ինքն թէ առանց խափանածոյ իմիք կատարի։ Անճար պատահմանն զգաստացուցանօղ բանին ոչ հաւանին։ Լսես ի խրատողէն զանճարիցն բանս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Անճարանամ, ացայ

vn.

to be incapable;
to be without remedy, to despair.

· Calfa

NBHL (1)

Անճարացան այնուհետեւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)


Անճետ

adj.

without posterity;
— առնել cf. Անճիտեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ այլ ոչ եղեւ անդ վաղամեռ եւ անճետ. (Եփր. թագ.։)

Ոյր ոչ գուցէ ճետ. անորդի. անզաւակ. ճէտտի՝ զաթը օլմայան.

Զի բնաւին անզարմ եւ անճետս թողցէ. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)


Անճիտեմ, եցի

va.

to destroy the race of, to extirpate the posterity of.

· Calfa

NBHL (1)

Զբազումս ազգատս արարեալ անճիտեաց. (Բուզ. ՟Դ. 19։)


Անմախասէր

adj.

not envious, not malicious.

· Calfa

NBHL (1)

Անմախասէր դիտաւորութեամբ։ Անմախասէր խրատուքն. (Պիտ.։)


Անմահ, ից

adj.

immortal.

· Calfa

NBHL (16)

ἁθάνατος. immortalis, ἁκήρατος. incorruptus. Որում ոչ տիրէ մահ. որ ոչն մեռանի. միշտ կենդանի. մշտնջենաւոր. տիրապէս ասի զԱստուծոյ, եւ զհոգւոյ, եւ լայնաբար զայլոց իրաց՝ որ են մշտատեւ, անեղծ, անանց, մնացական. էօլմէզ. պագը.

Անմահ անուն, կամ յիշատակ. (Խոր.։)

Աստուածայինն եւ անմահ եւ բոլորիցս իշխեցօղ բնութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)

Անմահ տեսակ (այս ինքն ի բնէ, որ է Աստուած). (Պիտ.։)

Անմահիւն անմահանայք. (Խոսր. պտրգ.։)

Յանմահից իմն կարգի դնէր զինքն. (Եղիշ. ՟Ա. որպէս եւ հեթանոսք ասէին)

Զբեկումն առիւծուն անմահ, այս ինքն սատանայի. (Եղիշ. դտ.։)

Կոյսք ոչ մահացու ծննդոց, այլ անմահից բաղձացեալք. (Փիլ. տեսական.։)

Արդարութիւն անմահ է. (Իմ. ՟Ա. 14։)

Որդանցն անմահից։ Անմահ զօրութիւն. (Նար.։)

Անմահ չարութիւն. (Եղիշ. դտ.։)

Տունկ անմահ. (Շար.։)

Պտղովք անմահիւք. (Փիլ.)

Անմահ զենումն, կամ ապականութիւն, կամ սատակումն. (Նար.։ Խոսր.։) (Ագաթ.։)

Անմահ մահուն դառնութիւն։ Մահուն անմահի։ Ի մահուանէ յանմահուանէ (այս ինքն յանմահէ). (Յհ. կթ.։ Նար.։ Վրդն. սղ.։ Իսկ Լմբ. սղ.)

Անմահ է մարդոյս կամքն ի կենցաղս. իմա՛ կամի անմահ լինել եւ յաստիս։


Անմահական, ի, աց

adj.

immortal;
— ճաշակ, ambrosia.

· Calfa

NBHL (4)

Քերթողահայրն ասէ, մեռաւ անմահականն՝ տակաւին անմահ ի մեռելութեան մնալով. (Սանահն.։)

Յանմահականն վիճակ։ Փրկութեամբ անմահականաւ։ Անմահականացն վեհից, կամ ահեղից. (Նար.։)

Յանմահական բաժակէն, կամ ի յայգւոյն։ Անմահական պտղովն. (Շար.։)

Ի փափկութեան ագին դրախտին՝ յանմահական եւ յերկնային. (Յիսուս որդի.։)


Անմահաճաշակ

adj.

that does not taste death, immortal;
that has a foretaste of immortality.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ունի եւ տայ զճաշակ անմահութեան.

Անմահաճաշակ պտղոյն (ծառոյն կենաց). (Պիտ.։)


Անմահանամ, ացայ

vn.

to be immortalized.

· Calfa

NBHL (4)

Անմահ լինել. զգենուլ զանմահութիւն.

Կենաց փայտ ասեն զբարեպաշտութիւն, ի ձեռն որոյ մանաւանդ միտք անմահանան. (Փիլ. լին.։)

Նորոգեցան արարածք, եւ անմահացան. եւ այլն. (Շար.։)

Անմահացեալ գարշապարացն Մովսեսի, ոչ երկնչէր յօձէն. (Արշ.։)


Անմահարար

cf. Անմահաբեր.

· Calfa

NBHL (4)

Որ անմահ առնէ. անմահագործ. անմահացուցիչ, եւ անմահական.

Կեանք անմահարար մահկանացու բնութեանս։ Անմահարար բաժակ։ Աղբերացն անապական, որ յետ մահուն անմահարար։ Անմահարար քո մեռելութեամբ. (Շար.։)

Զանմահարար ողկոյզն հասուցեր. (Նար. կուս.։)

Անմահարար եթող արժանաւոր յիշելոց արուեստ. (Պիտ.։)


Անմայր

adj.

motherless.

· Calfa

NBHL (11)

Անմայր ծնունդ Հօր ի յերկինս։ Անսկիզբն Որդի՝ անմայր յառաջնումն. (Շար.։)

Ուրա՛խ լեր անմայր յառաջնումն ահա որդին գայ առ քեզ. իմա՛ անմայր յառաջնումն որդին գայ առ քեզ ո՛վ Եկեղեցի. կամ թէ եկեղեցիդ երբեմն չէիր մայր զաւակաց այնպէս՝ որպէս այժմդ ես. ըստ (Եսայ. ՟Ժ՟Դ. 1։)

Ո՞ պատմեսցէ զազգատոհմ անհօրն (ըստ մարմնոյ), եւ անմօր (ըստ Աստուածութեան)։

Որ ըստ էութեանն անմայր, եւ ըստ տնտեսութեան անհայր. (Գանձ.։)

Որպէս գոյացեալ յերկրի առանց մօր, զոր օրինակ եղեն Ադամ եւ Եւայ այլեւայլ օրինակաւ.

Որ զանմայրն զայն յղացաւ (զԵւայ). (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Որպէս այն՝ որոյ չյիշատակին ի գիրս հայրն եւ մայրն. այն է Մելքիսեդեկ. անասըզ.

ասի նմանութեամբ՝ ԿՈյս անուանեալ թիւն եօթներորդ, որպէս եւ մին. եւս եւ իմաստութիւնն հոգեւոր որպէս ուսումն առանց վարդապետի, եւ բոյս ինքնածին առանց մշակելոյ.

Է սա (եօթներեակն), որ ի թիւսն կոյս է, անմայրն բնութիւն։ Պիւթագորեանքն մշտնջենաւորակուսին եւ անմօրն միակի նմանեցուցանեն զեօթներեակն։ Ինքնուսումնակի մայր՝ անմայր իմաստութիւն է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ լին։)

Շուշան (հովտաց) անմայր. (Ճ. ՟Ա. ի պետր. պօղ.։)

ἁμήτωρ. matris expers, sine matre natus. Ոյր չիք մայր. որպէս ծնեալն ի հօրէ ըստ Աստուածութեան նախայաւիտեան Բանն.


Անմասն

adj.

without share or portion, that does not participate;
bereft, destitute;
— լինել, to be destitute, to be bereft;
— առնել, to deprive.

· Calfa

NBHL (12)

(հանդերձ խնդրով). ἅμειρος, ἁμέτοχος. expers, carens, non particeps. Ոչ մասնակից. անկցորդ. անբաժ. հեռի. առանց. ազատ. անընդունակ. զրկեալ. լագասըզ. մահրում.

Մասունս մարմնեղէնս անմասինն դնէր. (Դիոն. ածայ.։)

ἁμερής. partium expers. Որ ոչն ունի մասունս բաղադրիչս. պարզ ամենեւին. անմասնիկ. անբաժանելի ի մասունս. (հոգին, եւ կէտն, եւ վայրկեանն, եւ այլն). պէօլիւն մեզ.

Անմասն է՝ ըստ որում սեռ է։ Անմարմինք անմասունք են. (Անյաղթ պորփ.։)

Անմասն րոպէ. (Երզն. մտթ.։)

Մի՛ ոք ամենեւին լիցի անմասն ի մեծամեծար ուրախութենէս մերմէ. (Իմ. ՟Բ. 9։)

Անկցորդ եւ անմասն է ի չարութենէ. (Փիլ. լին.։)

Անմասն ի դժնդակութենէ, կամ ի պատշաճագունէն։ Անմասն յայսպիսի շքեղ տեսլենէ, կամ ի հրահանգից կրթութենէ. (Պիտ.։)

Հրէայքն անմասն արարին զինքեանս ի Բանէն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)

Ի պարսաւանաց ոչ ամենեւին անմասն. (Պրպմ. լ.։)

Անմասն յամենուստ բարեկարգութեանց։ Ի ժամ վարձուն անմասն ելանեմ։ Միայն դու անմասն ստութեան խաւարի. (Նար. ՟Կ՟Ա. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)

Յամենայն զգայական կենաց անմասք են վարուք. (Նիւս. երգ.։)


Անմարդ

adj.

uninhabited;
uninhabitable, desert, unfrequented, lonely.

· Calfa

NBHL (6)

ἁνάνθρωπος. inhumanus. իբր Անմարդի, տմարդի. ոչ գրելի ի համար մարդկան. վատատոհմիկ, եւ անագորոյն.

Անմարդ տեղիք. (Խոր. ՟Գ. 20։)

Զերկիրն անմարդ առնել ի մարդկանէ. (Լմբ. ովս.։)

ἁοίκητος. inabitabilis, ἁπάνθρωπος, hominum frequentia carens, ἕρημος, desertus, desolatus. Ուր ոչ գոյ մարդ. թափուր ի մարդոյ. անբնակ. ամայի. աւերակ. վիրան. խարապ.

Անմարդք ի ստոյգ մարդկանէ. (Փարպ.։)

Որ սատանայի երկրպագէ, ո՛չ մարդ, այլ անմարդ արժան է կոչել. (Աթան. ՟Ը։)


Անմարդաբնակ

cf. Անմարդ.

· Calfa

NBHL (1)

Անմարդաբնակ տեղիք կամ վայրք. (Վրք. հց. ՟Ը։ Ի գիրս խոսր.։ Ուռհ.։ Ոսկիփոր.։)


Անմարդանամ, ացայ

vn.

to be deserted, to be dispeopled.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ԱՆՄԱՐԴԻՄ. Դատարկանալ ի մարդոյ. անմարդ՝ անշէն անբնակ լինել.


Անմարթ

adj.

impossible;
very difficult;
indecent, unseemly;
— է, it is not fit;
it is impossible.

· Calfa

NBHL (4)

Անմարթ թուի. (Շ. յկ. ՟Ծ։)

Անմարթ էր զսրբութիւնսն՝ շանց առաջի արկանել։ (Լմբ. ատ.։)

ՅԱՆՄԱՐԹ Յանպատեհս. տարադէպ. անխորհրդաբար.

Գիտասցեն զասացեալս, որք յանմարթ առ ի յանել խորխորատ կործանեցան. (Կլիմաք.։)


Անմարմին, մնոց

adj.

incorporeal, immaterial.

· Calfa

NBHL (17)

ἁσώματος, ἅσωμος. incorporeus, ἅσαρκος, carnis expers. Որ չունի զմարմին, զմիս, եւ զնիւթ. հոգեղէն. աննիւթ. իմանալի. թէնսիզ, պիլա ճէսէտ.

Անմարմնոյ աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)

Որ անմարմին բնութեամբ աստուածութեան քո տէր. (Շար.։)

Հրեշտակք, եւ դեւք, եւ ոգիք մարդկան՝ անմարմինք են։ Որ ինչ անմարմին է, նա պարզ բնութիւն է. (Եզնիկ.։)

Անմարթ է կապեցելոյ ի մարմին՝ զանմարմնոյ բնութեան զչափ իմանալ. (Լմբ. սղ.։)

Որ անմարմին է, անմարմնովն (պիտի սրբել). (Կոչ. ՟Գ։)

Անմարմինք ի մարմնի ցուցան։ Անմարմին պարունակօղ բանի. (Շար.։)

Զզէնս անմարմինս զգեցցուք եւ մեք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)

Ուսունաբար Անմարմին ասին՝ զոր ինչ լինի վերացուցանել մտօք ի նիւթոյ.

Սեռք անմարմինք են՝ ընդհանուր գոլով։ Յայտ է թէ անմարմին են (ընդհանուրք ամենայն). ուստի յայտ եղեւ, թէ՝ եւ բաղազանութիւնքն անմարմինք են. (Անձ. պորփ։)

Եւ են անմարմինք՝ թիւք։ Զձեւս եւ նոքա անմարմինք խոստովանին գոլ։ Գիծ անմարմին գոլով եւ այլն. (Նիւս. բն. ՟Բ։)

Դասք անմարմնոց։ Որ ըստ անմարմնոց ի մարմնի. (Շար.։)

Յանմարմնոցն հպեցուցանել պարս. (Խոր. հռիփս.։)

Ի վեր համբարձեալ յանմարմնոցն ուրախակցութիւն. (Պիտ.։)

Պարտ իսկ է արդեօք անմարմնոյն՝ եւ սպասաւորութիւնն այնպէս լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)

իբր Առանց մարմնոյ. անմարմնապէս.

Ոմանք անմարմին զգալուստն քրիստոսի համարին. (ՃՃ.։)


Անմարմնական, ի, աց

cf. Անմարմին.

· Calfa

NBHL (4)

ἁσώματος. incorporeus, incorporalis. Անմարմին, եւ անմարմնոց պատշաճեալ. աննիւթական. հոգեղէն.

Զանմարմնական գոյացութիւնս. (Փիլ. իմաստն.։)

Յանմարմնականացն մտօք սլացեալ ելանեն ի բնութիւնս. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ընդ զորս անմարմնականացն. (Շար.։)


Անմարտ

adj.

impregnable, invincible

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆՄԱՐՏ ԱՆՄԱՐՏԱԿԱՆ. ἅμαχος. inexpugnabilis. Ուր չկայցէ մարտ. ճէնկսիզ. եւ որում չկարէ մարտն ստնանել. անմարտնչելի. անյաղթելի. անպարտելի. գարշը գօնմազ, ալթ օլմազ.

Անհակառակ եւ անմարտ բերելով ըստ բնութեան. (Եղիշ. դտ.։)

Անմարտ եւ անարգել է։ Տեսանե՞ս զանմարտ զօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 8։)

Այս է զօրութիւն մեծ, եւ կարողութիւն անմարտական. (Ոսկ. ես.։)


Անմարտնչելի, լւոյ, լեաց

cf. Անմարտ.

· Calfa

NBHL (4)

Տեսե՞ր զսիրոյն գերազանցութիւն, զիարդ անմարտնչելի առնէ զմինն եւ բազմապատիկ։ Տեսե՞ր զանմարտնչելի զօրութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32. 37։)

Զամենայն պահպանել անմատնչելիս եւ անպատերազմելիս. (Դիոն. ածայ. ՟Ը։)

Անմարտնչելի ամուր, կամ պարիսպ. ահան, կամ ակատ, կամ թշնամի. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։ ՟Ի՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։)

ԱՆՄԱՐՏՆՉԵԼԻ որ եւ ԱՆՄԱՐՏ. ἅμαχος, ἁκαταγώνιστος. inexpugnabilis, insuperabilis. Անյաղթելի. անկռուելի. անվանելի. անառիկ.


Անմաքրապէս

adv.

impurely, indecently.

· Calfa

NBHL (2)

անմաքուր գոլով. անսրբութեամբ. պղծութեամբ.

Անմաքրապէս պատուել, կամ մերձենալ ի սրբութիւն, կամ համբառնալ զձեռս, կամ ի բաց մերկանալ զօծութիւն. (ՃՃ.։ Շար.։ Նար. ՟Է. եւ ՟Ղ՟Գ։)


Անմաքրասէր

adj.

that does not love purity, uncleanly, filthy, indecent.

· Calfa

NBHL (2)

Սիրօղ զանմաքրութիւն. ոչ սիրօղ զմաքրութիւն.

Ըստ ձերում անմաքրասէր օրինացդ. (Խոր. ՟Գ. 64։)


Անմեծար

adj.

vile, abject, degraded.

· Calfa

NBHL (3)

Որ անմեծարն է ի մեծութեանն, յաղքատութեանն ո՞րչափ եւս. (Սիր. ՟Ժ. 34։)

Արդարեւ անմեծար մեծարեալ պատիւ հպարտութեան նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)

Անմեծար հայր ամենայնիւ, եթէ ոչ զբանն ունիցի ինքեան զօրութիւն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Անմեծարգի

adj.

who desires not honour or preferment.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ մեծարգի. նուաստ. անշուք. անփառունակ. որպէս յն. անպատուասէր. ἁφιλότιμος.


Անմեկին

adj.

not clear, indistinct, not evident, not explicit, not plain;
indivisible.

· Calfa

NBHL (2)

Սա ոչ նուազ աստուածութեամբն, եւ անմեկին տնօրինեալ բնութեամբ. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Եւ ոչ իսկ անմեկին ապաբանութիւն առնել ձեզ առ երկայնութիւն ասացելոցս. (Ոսկ. ծն.։)


Անմեկնելի, լւոյ, լեաց

adj.

inseparable, indivisible;
inexplicable, inexpressible.

· Calfa

NBHL (8)

ἁχώριστος, ἁδιάστατος, ἁπαράλλακτος. non disjunctus, inseparabilis, immutabilis. Անբաժանելի. անանջատ. ոչ հեռի. եւ Անփոփոխ.

Ի հօրէ անպակաս եւ անմեկնելի է զօրութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)

Անմեկնելւոյ եւ անբաւ կենաց. (Մաքս. ի դիոն.։)

Անմեկնելի սիրով. (Շար.։)

Անմեկնելի՛ լեր ի նոցանէ. (Լմբ. ստիպ.։)

Կալայց զիս անմեկնելի ի բաւականին յուսոյ. (Պիտ.։)

Անմեկնելի տանջանացն համբերել։ Այս քան զայն ծածուկ էր, եւ անմեկնելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39. 45։)

Մարտքն եւ թշնամանքն անմեկնելի այն էին, որ ասաց, եդից թշնամութիւն ի մէջ քո եւ այլն. (Համամ առակ.։)


Անմեղաբար

adv.

innocently.

· Calfa

NBHL (2)

Պարզ սրտիւ. միամտութեամբ.

Անմեղաբար ոչ գիտելով ասէր զայն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Անմեղադիր

adj.

that excuses, pardons;
— առնել, to excuse, to pardon;
— զանձն, to excuse one's self, to justify himself.

· Calfa


Անմեղադրելի, լւոյ, լեաց

adj.

excusable, pardonable

· Calfa

NBHL (4)

ἁνυπαίτιος. inculpatus, inculpabilis. Որ չէ արժանի մեղադրութեան. անստգտանելի. անպարտ. անանգոսնելի. անպարսաւ. մազուր օլաճագ.

Թէ ոչ գիտէր, անմեղադրելի էր։ Անմեղադրելի է ի պատուհասէն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)

Որ բնութեան հետեւի եւ գործէ, անմեղադրելի է. (Շ. ամենայն չար.։)

Առանց մեղադրութեան.


Անմեղանամ, ացայ

vn.

to be innocent.

· Calfa

NBHL (3)

Անմեղ լինել կամ գտանիլ. անմեղութիւն զգենուլ. արդարանալ.

Կանայք բամբասեալ անմեղացան ապաշխարութեամբ. (Վրք. հց. ձ։)

Իբրեւ զձագս աղաւնեաց անմեղացեալք. (Նար. յովէդ.։)