absolutely, independency, supremely.
αὑτεξουσίως libere. Ինքնիշխանութեամբ. որպէս ինքնիշխան նովին մարմնովն. (Գր. հր.։)
Տիեզերակալութեամբ իմնձեռներէց լինէր ինքնիշխանաբար գտաք, այլ նոյն ինքնքրիստոս եցոյց մեզ. (Լմբ. սղ.։)
absolute power, independence, freedom, despotism.
αὑτεξουσία, το αὑτεξούσιον liberum arbitrium, arbitrii libertas. Անձնիշխանութիւն. ազատութիւն կամաց.
զբարետոհմութիւն հոգւոյ ինքնիշխանութեամբ թշուառացուցանեմք. (Լմբ. սղ.։)
ԻՆՔՆԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. αὑθεντία propria auctoritas. իշխանութիւն անձնական կամ առանձնական. (որ առ յետինս Հեղինակութիւն ասի). ինքնահաճ կամք. հաճոյք անձին.
Եւ ոչ զնոյն ինքն բարին ինքնիշխանութեամբ առնել արժան է. (Բրս. հց.։)
անուն ինչ աստուծոց կամ դիւաց կամ ինքնօրէն մոլորութեանն. (Առ որս.։)
ԻՆՔՆԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. αὑταρχία summa rerum potestas. Ինքնիշխան լինելն. ինքնին իւրով զօրութեամբ իշխելն. ինքնակալ եւ բացարձակ տէրութիւն.
Հանդերձեաց զօրեղ ցութեամբ զարարածոց իւրոց փրկութիւն։ Ամենակալ ինքնիշխանութիւն բոլոր էականութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ՟Է։)
Ինքնիշխանութեամբ ի բաց վարեաց զպատրօղն. (Լմբ. ստիպ.։)
cf. Ինքնայօժար.
cf. ԻՆՔՆԱՅՈԺԱՐ. Ինքնյօժար կամօք գաս յաղօթելն. (Լմբ. իմ.։)
selfhood, individuality, personality;
essence, nature, property.
Քեզ օրհնութիւն (քրիստոս), ծնունդ ծածկեալ ինքնութեան (հօր)։ Վասն ինքնութեան հօր յայտ արար, եթէ առ ամենայն, եւ յամենեսին է նա. (Եփր. համաբ.։)
Ինքնութիւն է, զի ոչ յումեքէ ունի զգոյութիւնն, այլ՝ ինքնութեամբ. որպէս սուրբ լուսաւորիչն ասէ, տէր աստուած՝ որ եմ միայն ինքնութեամբ՝ եւ ոչ այլ ոք յառաջ քան զնա. (Խոսր. պտրգ.։)
Ամենայն ինչ ի նմանէ է, բայց նա միայն է ինքնութեամբ. (Ագաթ.։)
Տէր աստուած ինքնութեամբ, որ միայն կարողդ ես. (Մաշտ.։)
Իմ են այս ամենայն թագաւորութիւնք. եւ յայսմիկ մոլորին (մանիքեցիք), եւ կարծեն՝ եթէ ինքնութիւն ունի նա (սատանայ)։ Եւ եթէ՝ զի ասաց նա, բա՝ իմեն, տան նա ինքնութիւն, յորժամ ասէ զկնի նորա, թէ ինձ տուեալ է, ի միտ առցեն՝ թէ այլ է արարիչ նորա, եւ նմա տալով տուաւ. (Եփր. համաբ.։ յորմէ եւ Շ. մտթ.։)
Վասն դիցն՝ զի կարծէին, թէ ինքնութեամբ էինի միտս պաշտօնէից նորա՜ (Եփր. ծն.։)
Որպէս զթագաւորն՝ որ հանուր աշխարհին տիրելով զօրութեամբ, սակայն ինքնութեամբ գտանի միայն յարքունի ապարանսն։ Ոչ եւ ինքնութիւն փառանց յամենայն տեղիս. (Լմբ. պտրգ.։)
self-taught;
self-educated.
cf. ԻՄՔՆՈՒՍՈՒՄՆ. ԾՆունդ լինելութեան լաւագոյն բնութեամբ ինքնուս ելոյն. (Փիլ. ՟Դ. 12։)
cf. Ինքնուս.
ոչ առ վարդապետս ... ուսեալք, բայց ինքնլուրք եւ ինքնուսմունք։ Ինքնուսումն օրինօք առաքինութեամբս այսորիկ խրատեալ է։ առ ի միաբանութիւն ... ինքնուսման ազդին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
autonomous, independent;
capricious, fanciful;
capriciously.
Յայնժամզնոսա հռովմեյեցիք ինքնօրէնս աղիկամիս թողոյր։ Առին ի հռոմայեցւոց զինքնօրէն աղիկամութիւնն. (Եւս. քր.։)
ԻՆՔՆՕՐԷՆ. Ինքնակամ. անձնամբ յանձնէ օրինադրեալ կամ հնարեալ. ինքնագլուխ, եւ ինքնահաճ. կամակար.
ինքնօրէն յօժարութեամբ հեռացաք յամենակալ խնամոցն աստուծոյ. (Իգն.։)
ինօնօրէն անձնահաճ կամապաշտութիւն. (Շ. ընդհ.։)
Ինքնօրէն հրամանաւ կամէր նորաձեւս առնել. (Լաստ. ՟Զ։)
ԻՆՔՆՕՐԷՆ, կամ ԻՆՔՕՐԷՆ. մ. ինքնն. ի բնէ. կամակար.
Ընդ ծով արկեալ պատրաստաբար ջոկս ջոկս չորքոտանեաց եւ թռչնոց զոմանս ինքնօրէն (կամ ինքօրէն) ընդանիս, զոմանս վայրենիս. (Մաշկ.։)
autonomy, independence, freedom;
law established by caprice;
caprice, whim, humour.
αὑτονομία libertas publica. ինքնօրէն սովորութիւն, ազատութիւն վարելոյ իւրով օրինօք կամ իրաւամբք կամ խելօք.
մատնեալ եղաք յինքնօրինութիւն (կամ ինքնօրէնութեամբ) մոլորութեանն. (Ածաբ. յայտն.։)
Oh! fie! pish! pugh!
Ի՛Շ. ռամկական.
mule.
Ո՛չ կառօք եւ իշօք եւ կամ իշակիսօք. (Նիւս. ի սքանչ.։)
wild ass.
Սոքա (ցիռք) անձին երամակս եղեալ, առաջնորդութեամբ իշայրոյն յանապատս արօտական եղեալ՝ ոչ անկանին ընդ ձեռամբ. (Վանակ. յոբ.։)
Իշառն առաջնորդութեամբ։
cf. Իշեան.
ԻՇԱՆ կամ ԻՇԱՆՔ իբր Էշք. իշուանք, էշէր.
Բազում իշանս (կամ իշեան) յայնկոյս որմոյն ընկենոյր. լաւ եւս է ըստ յն. ընթեռնուլ, զբազումս ի շանց։ Այլ ըստ հասարակ հյ. ասի եւ ի Շ. վիպ.
wild ass, onager.
Վայրենի իշավայրոյ հրաման ետ՝ գալ եւ բառնալ զինքն. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Իշավայր.
Վայրենի իշավայրոյ հրաման ետ՝ գալ եւ բառնալ զինքն. (Վրք. հց. ձ։)
donkey-driver;
goad, spur, stimulus for asses.
Էշ զճանապարհ՝ ընդ որ միանգամ անցանէ, այլ ոչ մոռանայ. եւ դէպ լինի զի իշաւարն մոռանայ, նա իբրեւ տեղեակ զուղղորդն տանի. (Վեցօր. ՟Ը։)
Կամ Վարիչ իշոյ՝ որպէս մտրակ կամ խարազան.
as a sovereign, as a commander, authoritatively;
magisterially, imperiously;
willingly;
— կեալ, to live like a prince, to lead a princely life.
κυρίως, αὑθεντίᾳ cum auctoritate et potestate. իբրեւ իշխան, եւ ինքնիշխան. որպէս զտէր. տիրաբար, ազատորէն, արիաբար. եւ Ձեռներիցութեամբ.
Դու ես վէմ ... իշխանաբար եդ ... իշխանութեամբ զնոյն բանս դնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)
Մեռաւ իշխանաբար մարդկային մահացու բնութեամբս։ Յարեաւ իշխանաբար յաւուր երրորդի. (Շ. թղթ.։)
Երջիւրքն զիշխանաբար զօրութիւնն յայտ առնելով. (Լմբ. ամբակ.։)
sovoreign, imperial;
seigneurial, of or belonging to a baron;
magisterial;
absolute;
lordly;
noble;
ruling, in power, in authority;
—ն տունջեան, — գիշերոյ, the sun;
the moon, the stars.
ἁρχοντικός, ἁρχικός ad principatum pertinens, principalis. princeps Սեպհական եւ վայելչական իշխանի կամ իշխանութեան. պետական.
Կամ Տիրական, եւ բացարձակ, ինքնազօր.
Հոգի աստուծոյ՝ բարի, ուղիղ, իշխանական բնութեամբ, եւ ո՛չ դրութեամբ. (Առ որս. ՟Զ։)
Իշխանական բանիւ աստուծոյ կանգնեցան կացինծառք ամենայն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Զիշխանական կամս իշխողին՝ բա՛րձ, որ քոյումդ ո՛չ հնազանդին. (Յիսուս որդի.։)
Իշխանական կամօք պատուեալ. (Շ. վիպ.։)
Իշխանականաւն հակամիտեցին յո՛ր եւ կամեցան. (Լմբ. ժղ.։)
Նորա իշխանական եւ կամաւոր մահուանն. (Նանայ.։)
Ջերմութեանն ամենայնի ընթացելոյ ի սիրտն յիշխանականն կոյս. (Նիւս. բն.։)
Իշխանականն ապականեալ էր ... իսկ որ ընդ իշխանութեամբ էին. տակաւին առողջ էին մտօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
Դատաւոր զմարդկային զիշխանական զմիտսն ասէ կամի, ներգործէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ոմանք ոչ որոշեցին ի հոգւոյ զմիտսն, այլ՝ նորին ինքեան իշխանական գոլ զիմացականնհամարին։ Այսպէս սահմանեն զզգայութիւնն, հոգի իմանալի յիշխանականէն ի գործարանս կոյս կարգեալ. (Նիւս. բն.։)
Եւ ոչ իշխանականս ի մեզ ամբոխիցի չար եւ մոլար օրինակօք։ Պայծառացուցանէ զմեր իշխանականս. եւ այն՝ զմաքրեալն։ Զիշխանականիս պայծառութիւն, որ ուղղէ մեզ ըստ աստուծոյ զգնացսն. (Ածաբ. առ որս. ՟Ա. եւ Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Իշխանութիւն.
Հոգաբարձականութիւնն, եւ իշխանականութիւնն։ Իսկ չգաւազանսն (հրեշտակաց՝ իմա՛) զթագաւորութիւնն եւ զիշխանականութիւնն, եւ ուղղութեամբ զամենայն անցուցանելն։ Զառիւծոյն (կերպարան) ցուցանել վարկանելի է զիշխանութիւնն եւ զուժգնութիւն. (Դիոն. երկն.։)
joint ruler, joint sovereign;
partner in dignity, colleague.
σύναρχος, συνάρχων, συνηγεμονικός principatus socius, in magistratu collega հոմիշխան. կցորդ կամ ընկեր իշխանի. հաղորդ իշխանութեան ուրուք.
Միտքսիշխանական հոգւոյ եւ մարմնոյ, այլ ոչ իշխանակից եւ համապատիւ. (Առ որս. ՟Թ։)
where the sovereign resides, capital, metropolitan.
ուր նստի իշխանն կամ գլխաւոր աշխարհի.
boastful, haughty.
Որ պանծայ իշխանութեամբ, կամ որպէս զիշխան.
chief ruler, first prince;
prime minister;
dictator.
Յորժամ յարիցէ միքայէլ մեծն իշխանապետ. (Դամասկ. յն. իշխան։)
imperious, lordly, dictatorial.
որ ինչ լինի իշխանական սաստիւ կամ սաստկութեամբ. սպառնացեալ իշխանաբար.
ՈՉ մեծազօրն եւեթ ւրով զօրութեամբն, եւ կամ իշխանասաստ հրամանաւ զմերն տանջեաց տանջիչս բանն աստուած. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Նուաճեալ ըընդ իշխանանիստ հրամանաւ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Իշխանանիստ հրամանօքն տիպէին զնա. (Կաղանկտ.։)
principality, dominion, lordship, power, rule, state;
family or household of a prince, court.
Տուն եւ տեղի եւ ազգատոհմ իշխանի, իշխանաց, կամ իշխանութեան.
subject, vassal;
dignitary.
ἁρχόμενος subditus. որ է ընդ իշխանաւ կամ ընդ իշխանութեամբ. իշխեցեալ. հպատակ.
son of a prince.
Իսկ նորա առեալ երկուս իշխանորդիս. (Մամիկ. երկիցս։)
princess
յիշեցաք զիշխանսն եւ զիշխանուհիսն ... Իրիցագոյն զհոգին քան զմարմին իբրու զտիրուհի եւ զիշխանուհի։ Հանդերձ իշխանուհի եւ ընտանի կանամբքն. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Որպէս թագուհի թագաւորութեան, եւ իշխանուհի իշխանութեան. (Վրդն. յանթառամն.։)
cf. Իշխանաբար.
Առանց քննոյ եւ ընտրելոյ կացուցանեմք մերով ընտրութեամբ մեզ իշխանօրէն. (Վեցօր. ՟Ը։)
to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.
ԻՇԽԵՑԵԱԼ, ցելոյ. որ է ընդ իշխանութեամբ. հպատակ.
եւ ն. ἅρχω impero, principatum ero ἑξουσιάζω potestatem habeo. Իշխան լինել, եւ ունել եւ վարել զիշխանութիւն. տիրել՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Իշխեցէ՛ք ձկանց ծովու, եւ թռչնոց երկրից, եւ ամենայն անասնոց, եւ ամենայն երկրի։ Իշխել տուրընջեան եւ գիշերոյ։ Ահաւադիկ է այրն՝ զորմէ ասացի քեզ, եթէ նա իշխեսցէ ժողովրդեան իմում։ Ոչ իշխեցից ես ձեզ, եւ ոչ իշխեսցէ ձեզ որդի իմ, այլ տէր իշխեն նոցա.եւ այլն։
Իշխելոց իցէ ամենայն վաստակոցն իմոց զոր վաստակեցի։ Եւ որ իշխենն նոցա բարերարք կոչին։ Կին՝ մարմնոյ իւրում ոչ իշխէ, այլ այրն. նոյնպէս եւ այրն իւրում մարմնոյ ոչ իշխէ, այլ կինն. եւ այլն։
իշխեցին ամբոխից եւ տիրեցին ժողովրդոց։ Չիք իմ թագաւոր առ իշխել շնչոյս բաց ի քէն քրիստոս. (Նար.։)
ԻՇԽԵԼ. գ. τολμάω audeo, praesumo δύναμαι possum, valeo Համարձակիլ. վստահիլ. ձեռներեց լինել. յանդգնիլ. ժպրհիլ. եւ Կարել. զօրել. բաւել. նետւիլ, կրնալ.
Ոչ իշխէր ոչ հարցնել, կամ ոչ ոք իշխէր հարցնել։ Ոչ ոք իշխէր հայել։ Ոչ իշխեմ խօսել ինչ։ Իշխէ. ոք ի ձէնջ. եւ այլն։ Կամ իշխեն ըստ կամս իւրեանց երթալ ուրեք, եւ կամ գործել, եւ ոչ իշխեն անցնել զհրամանաւ թագաւորի. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 11։) (յն. ո՛չ կարեն, եւ կամ այլազգ։)
Տէրն մահու եւ կենաց եւ՛ կարճել իշխէ զհրամանն իւր, եւ երկայնել. (Եզնիկ.։)
Հրաման տայ ... գործաւորաց յասորեստանեաց. եւ յայլոց իշխեցելոց. (Խոր. ՟Ա. 15։)
to give power, authority, to cause to dominate;
իշխեցուցեր ի վերայ իմ զմահ, you placed me in the power of death, you put death in authority over me.
Իշխեցելոյց զնա ի վերայ ամենայնի, զոր արար։ Իշխեցելոյց զնոսա կապել եւ արձակել. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Թ։)
Սիրով իշխեցուցանէ ամենայն գանձուց. (Եփր. համաբ.։)
cf. Իշխեցող.
Որ ոք զձի կնմ զայլ անասուն մեծ կամ զփոքր գտանէ՝ եւ ոչ ասէ, որպէս ըզգող ըմբռնի. վասն. զի ոչ երեւեցոյց եւ ետ յիւր իշխողն. (Մխ. դտ.։)
ass's foal;
mule.
Մտրուկ կամ յաւանակ իշոյ. իշու քուռակ.
կամ ծնունդ իշոյ. որպէս էշ. եւս եւ ջորի.
"cf. Յիշոցք."
ԻՇՈՑՔ եւ ՅԻՇՈՑՔ. Ռամկական առմամբ՝ է Թշնամանք հանդերձ զազրաբանութեամբ. հայհոյութիւն. քիւֆիւր.
Անարգելով զընկերս զանազան եւ պէսպէս հայհոյութեամբ, որ ըստ գեղջկայն բարբառոյ իշոցի անուանի, եւ ըստ գրոց սովորութեան անեծք եւ թշնամանք։ Մի՛ զլեզուս ձեր առնէք գործի սատանայի ի ձեռն չար եւ դառն իշոցաց. (Շ. ընդհ.։)
Իշոցօք, երդմամբ. (ՃՃ.։)
young ass, foal;
great ass, blockhead.
Փոքրիկ կամ անարդ էշ.
to descend;
to fall;
to decline;
to sink;
to settle, to subside;
to light, to sit down;
to empty itself;
to lodge, to stop at, to sojourn;
cf. Սերիմ;
ի ծառայութիւն —, to lower one's self to servitude, to become a servant;
յաղքատութիւն —, to impoverish one's self, to become poor;
— ի նաւէ, ի կառաց, յերիվարէ, to disembark, to go ashore, to land;
to alight, to get out of a carriage;
to dismount or alight, to get off, to get down from a horse;
— ի գերեզման՝ իհող մահու, to descend into the grave, to be buried;
— յօթեւան ուրեք, to put up at an hotel;
— ի հպարտութենէն, to humiliate one's self;
to relent, to soften, to become calmed, appeased;
ի թիկունս —, to go to the rescue, to succour;
— ի հանդէս մարտի, to come to blows, to fight;
— գետոց ի ծով, to discharge, to fall into, to disembogue, to disgorge, to empty itself, to overflow;
արտասուք զծնօտիւք իջանեն, the tears fell down his (or her) rosy cheeks;
էջ մրրիկ հողմոյ ի ծովակն, a storm broke over the lake.
καταβαίνω, κατέρχομαι, κατάγομαι descendo, devenio, deducor եւ այլն. Էջս առնել. վայրաբերիլ. ի բարձր տեղւոջէ ի վայր կամ ի ստոր գալ՝ երթալ, հոսիլ. իջնալ, ինջնալ.
Էջ ի լեռնէ անտի։ Էջ ի խաչէդ։ Իջին երկոքին (ի կառաց) ի ջուրն։ Իջանելյերուսաղէմէ յերիքով, կամ ի տրովադա, յանտիոք, ի տիւրոս, ի սիդոն, յեգիպտոս. կամ յանդունդս, ի դժոխս, ի գերեզման, ի հող. եւ այլն։
Իջանելով յանասնականն անարգելութիւնս։ Իջանէ ի ծառայական ամբարիշտութեան զառածումն. (Պիտ.։)
ԻՋԱՆԵԼ. Սերնդեամբ յաջողել.
Ի նաթանայ իջանէր ազգն ի յովսէփ, եւ ի սաղմոնէ իջանէր ի մարիամ. (Խոր. առ արծր.։)
Յանհոգս էին իջեալ պարսիկքն. (Մամիկ.։)
inn, hotel, lodging;
—ս առնել, to take lodgings, to lodge;
—ս տալ, to lodge, to receive into one's hotel, to accomodate with lodgings, to harbour;
to entertain.
κατάλυμα diversorium, hospitium. Գրի եւ ԻՋԵՎԱՆ, ԻՋԱՒԱՆ, ԻՋԵՒԱՆ. Վանք կամ օթեվան, ուր լինի ադանիլ. գօնագ, խան. տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Դ. 23։ Ել. ՟Դ. 24։ Մրկ. ՟Ժ՟Դ. Ղկ. ՟Բ. 7։)
cf. Իջավան.
Այսպիսոյ ամենայնի պարտ է իջաւանք առ տաճարսն գոլ՝ օտարասիրութեամբ մարդկան պատրաստեալք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Իջավան.
ԻՋԵՎԱՆ կամ ԻՋԷՎԱՆ. cf. ԻՋԱՎԱՆ.
cf. Իջավան.
Իսկ պարսիկն յորժամ եհաս անդ, իջեւանս արար. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
traveller, passenger;
guest, lodger.
κατάλυτος hospes. Որ իջավանս առնէ ուրեք. ուղեւոր՝ անցաւոր, հիւր, որ ագանի կամ երկօթս առնէ.
to make to descend, to cause to fall;
to let down, to lower;
to pull down, to take down;
to unfasten, to untie;
to turn out, to discard, to dismiss, to remove;
— զառագաստ նաւու, to lower sail, to strike sail;
արտասուս —, to shed tears, to weep.
Ի ցոյց կամ իջուցին զնա անդր։ Իջուցից զքեզ ի գեդդուրն։ Իջոյց զնա ի վերուստ ի սեղանոյ անտի։ Իջուցին զբեռն իւրաքանչիւր ի գետին։ Իջուցից ի վերայ քո զամենայն թռչունս երկնից։ Իջուցին վանդակաւ ընդ պարիսպն։ Իջուցին մահճօքն հանդերձի մէջ առաջի յիսուսի։ Զմեծ մասն ժողովրդեանդ, զոր իջուցեր յուրախութիւն քո.եւ այլն։
Իջուցանէր յամրոցաց անտի. (Եղիշ. ՟Ե։)
ԻՋՈՒՑԱՆԵԼ. Շարունակել զպատմութիւն կամ յազգաբանութիւն ի նախնեաց եւ այսր.
essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.
Կին մի մերձեցաւ ի դրոշակ հանդերձի նորա. իսկ յիսուս իբրեւ դարձաւ, եւ ետես, ասէ։ իսկ յոհաննէս իբրեւ լուաւ։ Իսկ որ ի մէջ փոցն սերմանեցաւ։ Իսկ որ յերկիրն բարի սերմանեցաւ։ Իսկ ո՞վ իցէ հաւատարիմ ծառայ։ իսկ մի ոմն ի կախելոց չարագործացն։ Այր բարկացօղ նիւթէ զկռիւ. իսկ երկայնամիտն եւ զհանդերձեալն ցածուցանէ. եւ այլն։
Եւ կամ οὗν ergo, արդ. այլ արդ. իսկ արդ. ապա. ուրեմն. հապա, անանկ է նէ.
ԻՍԿ. յետադաս. շ.մ. μέν, τε, γάρ quidem, utique, que, etiam, enim. Ապաքէն. համայն անդստին. ի բնէ. արդեամբք. արդարեւ. իսկապէս. արդեօք. գոգցես. եւս ե՛ւ.
Դուք կոչէք զիս վարդապետ եւ տէր. եւ բարիօք ասէք (կամ առնէք), քանզի ե՛մ իսկ. (ՂՀ. ԺԳ. 13։)
Զօրութեամբ իսկ գոլով նորա զօրեղագոյն։ Աշխարհ ասացեալ լինի բոլորիցն կարգաւորութիւն իսկ, եւ զարդարումն ընդ աստուծով իսկ, եւ ի ձեռն աստուծոյ պահեալ. (Արիստ. աշխ.։)
Յայնմ ժամանակի այս եղեւ իսկ։ որպէս եւ են իսկ. (Ագաթ.։)
ո՞վ զայնպիսիսն մարդ անուանեսցէ. չէ՛ եւ չէ՛ իսկ ասել մարդ. (Մանդ. Բ։) Կամ որպէս թարմատար, առընթեր այլոց բանից.
Իսկ եթէ դաւիթ զնա տէր կոչէ, զի՞արդ որդի նորա իցէ։ իսկ եթէ դուք՝ որ չարքդ էք, եւ այլն։ իսկ եթէ մատամբ աստուծոյ հանեմ զդեւս, եւ այլն։
ԻՍԿ ԵՒ ԻՍԿ. մ. εὑθέως statim Անդէն վաղվաղակի. իսկոյն. առժամայն. նոյն հետայն. մէկէնիմէկ.
ԻսԿ թէ ոք ասասցէ։ Իսկ թէ զոք յաղքատաց, եւ այլն. (Շ. թղթ.։ Լմբ. սղ.։) հապա թէ, թէ որ։ Կամ որպէս, Այլ թէ. բայց. սակայն. ամմա.
ԻՍԿՈՅՆ. ԻՍԿՈՅՆ ԻՍԿ. Որպէս թէ Յիսկէ կամ յսկզբանէ անտի. զոյգ ընդ ինելն. անդէն եւ անդ. իսկ եւ իսկ. նոյն ժամայն. նոյն ատէն, մէկէնիմէկ, շուտով.
Ի հասնելն մերում անդ՝ իսկոյն իսկ հրովարտակ առաքեցի։ իբրեւ յանդիման ոստիկանքն եղեն, նա իսկոյն իսկ հրամայէ սրով սատակել զնոսա. (Յհ. կթ.։)
ԻՍԿ 2 (ի իւ, ից, կամ ոյ.) գ. ԻՍԿ որ եւ ԻՍԿՈՒԹԻՒՆ. (լծ. յն. ուսիա. լտ. էսսէնցիա. ) Բուն էութիւն. գոյութիւն. զինչութիւն. զաթ.
Արդ որ կամի՝ (գիտել) զիսկն խաչիս մծանձիութեան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
Տէր քրիստոս, որ է օծեալ անունդ իսկոյն։ Ծանուցեալ նշանակի իսկ անունն իսկոյ. իմա՛, կամ իսկութեան, կամ ճշմարտին՝ իսկականին (ըստ յաջորդ նշ)։ նոյնպէս է եւ (Նար. ԺԷ.)
Որ վարդապտացն է պատիւ, կարծողական զիսկն գիտելոյ. այսինքն զստոյգն (իբր գոյակ. կամ ածակ.)։ Նոյնպէս իմա՛ եւ զասելն. (Սարկ. յղ. պատկեր.)
Թեպէտեւ հոմանունաբար գոյացութիւն ասիամենայն, սակայն իսկ եւ տիրապէս էութիւն արարչական, ըստ որում եւ էն, ասասցի։
Ո ր ինչ հանդերձ իմաստութեամբ է, ամենայն ինչ իսկ եւ բուն եւ տիրական է. (Փիլ. լին. Գ. 22։)
Աստուած՝ անուանելով հայր բազմաց, բայց յիսկ իսկութենէ ճշմարտիւ հայր միածին որդւոյ. յն. բնութեամբ եւ ճշմարտութեամբ. (Կոչ. Է։)
արդ եթէ ի՛մկ իցէ հիւղն. զուգակից է աստուծոյ. (Վեցօր. Բ.) յն. անծին կամ անեղ։
Եւ ըստ քերականաց՝ ԻՍԿ ասի Յատուկ անունն, ըստ յն. κύριον , այսինքն տիրական. լտ. proprium, այսինքն Սեպհական. զի եւ յայտարար եզական կամ անհատ անձին որ կոչի առաջին գոյացութիւն. որպէս եւ հասարակ անունն յայտաբար տեսակի գոյացութեանց՝ Առասական կոչի.
Իսկ է, որ զինքեան գոյութիւն (կամ զգոյացութիւն) ցուցանէ. որպիսի մարկոս (յն. հոմերոս, սոկրատէս)։ Մակադրական է, որ ի վերայ իսկիցն, եւ կամ առասականացն եդեալ է ... Ի վերայ իսկիցն, որպիսի՛, յովաննէս զաքարեան ... Երկանուն է, անուանք երկու ի վերայ մրոյ իսկի դասալ, ո՛րգոն, եղիազարոս (որ) եւ աւարեան։ Մականուն է, որ հանդերձ այլով իսկիւ ի վերայսիոյ ասացեալ է. ո՛րգոն, բաներեգէս յովհաննէս. (Թրակ. քեր.։)
Միիմ անուն, որ ոչ հատանի յայլ ոմն, իսկ ասին. եւ են այլոքիկ, ադամ, սեթ, եւ այլն. սյնպէս եւ այլ կենդանիք, եւ աճականք, եւ անաճք՝ անհատք ի սացանէ՝ ի՛սկ ասին. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
real, effective, true, essential, natural, proper;
the Eternal, the Everlasting One.
Իսկական որդին աստուծոյ եղեալ ըստ ժամանակին եւ որդի մարդոյ. (Ագաթ.։)
Իսկական էութեամբն դիմեալ (հոգին սուրբ), ի վերայ երկրածին ազգիմարդկան սփռեալ. (Լմբ. ստիպ.։)
of the same nature, or essence, consubstantial.
Ստեղծիչ եւ տուիչ շնչոց ամենից բաց ի հոգւոյն իսկակցէ։ Եւ քեզ միայնոյ փրկողի, եւ հոգւոյդ քում՝ հօր ցկցի. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ձ՟Ը։)
cf. Էակցութիւն.
Էակցութիւն. համագոյութիւն.
Զի զիսկութիւն զօրութեան՝ իսկակցութեամբն յայտնի արասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6. յն. զի. զսեպհական ենթակայութիւն, եւ զնորին էութեան գոլն յայտնի ասասցէ։)
walking, or flying with a graceful motion;
seeking after the truth.
(ի ճեմելոյ, կամի ճամուկ). Ճեմօղ տիրապէս օրինակօք եւ ճշմարտութեամբ. կամ աստուածազգեաց. աստուածարեալ.
cf. Իսկ եւ իսկ.
ԻՍԿՈՅՆ. ԻՍԿՈՅՆ ԻՍԿ. Որպէս թէ Յիսկէ կամ յսկզբանէ անտի. զոյգ ընդ ինելն. անդէն եւ անդ. իսկ եւ իսկ. նոյն ժամայն. նոյն ատէն, մէկէնիմէկ, շուտով.
Ի հասնելն մերում անդ՝ իսկոյն իսկ հրովարտակ առաքեցի։ իբրեւ յանդիման ոստիկանքն եղեն, նա իսկոյն իսկ հրամայէ սրով սատակել զնոսա. (Յհ. կթ.։)
reality, truth;
essence, substance, nature;
naturalness;
personality, hypostasis;
essence, essential or volatile oil;
— բեւեկնոյ, spirit, or — of turpentine.
Ոչ ունիս չարանալ իսկութեամբ բարիդ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Քրիստոսի միայն՝ իսկութեամբ բնութեամբ, եւ ոչ յորջորջանօք է աստուած հայր. (Կոչ. ՟Ե։)
Ծանեաւ յայտնութեամբն հօր զիսկութիւն որդւոյն գոլ ի բնութենէ հօր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Զփորձն իսկութեամբ ցուցից։ Իսկութիւն, եւ ոչ օրինակ. (Նար. ՟Լ՟Թ. ՟Ղ՟Գ։)
Queen;
— Կոյս, the Holy Virgin;
— երկնից, queen of heaven.
իսկապէս եւ տիրապէս թագուհի. ճշմարիտ արքայուհի. օգոստատիրուհի. սեպհականեալ մակդիր տիրամօր կուսի.
Իսկուհի երկնի։ Դշխոյ անարատ ամենից կուսից իսկուհի։ իսկուհի երկնային կենդանեաց գաւառին. (Նար.։)
Վասն իսկուհւոյդ երկնից մարիամայ. (Բենիկ.։)
well versed, well informed, acquainted, intelligent;
— լինել, to be in confidence, to be made acquainted with an affair, to know the case.
συνειδώς conscius. կամ բայիւ՝ συνεπίσταμαι conscius sum Գիտակ եւ տեղեակ իրաց. իրազգաց. իրազեկ. տեղեակ, խելատաս.
Կամ թէ իրագէտ իցէ, եւ ոչ հանցէ ի վեր։ Ես ինձէն իրագետ եւ վկա եմ ասէ տէր։ Զոր ես անձին իմում իրագետ եմ. (Ղեւտ. ՟Ե. 1։ Երեմ. ՟Ի՟Թ. 23։ Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 27։)
Ոստիկան նորա իրագէտ աստուած է. (Համամ առակ.։)
Ղուկաս՝ որ իագէտ եւ միջամուղ էր քրիստոսագործ իրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)