to wish for ardently, to long or sigh for, to covet eagerly;
to burn with desire or passion, to be in love.
Ծարաւեցայ բանիցս անբիծ, եւ տարփացայ դրոշմել ի գիծ. (Շ. յիշ. առակ.։)
cf. Տարփանք.
Պարեմք հոգեպէս տարփմամբ ... Ստացար քեզ օրհնաբանս անձկով տարփման։ Զտարփումն անյագ սիրոյն որ առ նտ. (Նար. կուս. եւ Նար. երգ.։)
plain, flat country or district.
Ամենայն բանակաւն խաղայ իջանէ ի տուարածոյ տափ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ. որ եւ ՏՈՒԱՐԱԾԱՏԱՓ։)
flat side, plain, flat ground.
ill-favoured, ill-featured, unsightly, ugly, deformed, hideous, squalid;
foul, villainous, bad.
Ամենայն բան տգեղ. (Եփես. ՟Դ. 29։)
Ոչ է տգեղ լսել զնոյն բան։ Տգեղ ինչ իրս վասն վարդապետութեանն քրիստոսի ոչ խորհէր նա։ Յայսմ հետէ տգեղ ինչ առ մեզ ոչ գործեսցեն. (Եւս. պտմ.։)
ugliness, deformity, ill-featuredness, unsightliness;
անհնարին —, frightful ugliness, hideousness.
Ի բանս տգեղութեան, որով զիս թշնամանեն։ Ատեմ զիմ վաստակս յաղագս հանդերձեալ տգեղութեանն՝ որ պատահելոց է սմա. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. ժղ.։)
ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.
Արք տգէտք եւ առանց դպրութեան են։ Որ կայցէ ի տեղւոջ տգիտին։ Մտանիցեն անդր տգէտք։ Թէպէտեւ տգէտ եւս իցեմ բանիւ, այլ ոչ եթէ գիտութեամբ։ Լա՛ւ է տգիտի, որ գնաց միամտութեամբ իւրով.եւ այլն։
ignorant.
Ընդդէմ բերի տգիտական կարծեաց։ Զտգիտական անբանութիւն։ Մաշեմ ի հմտութենէ տգիտական մասանց. (Շ. հրեշտ.։ Վրդն. ծն.։ Երզն. քեր.։)
Candlemasday, Purification, Penthesis.
Իսկ զի՞նչ կրակն լուցանել, եւ տէրընդայս ասել. ծերքն եւ տղայքն շուրջ գային զբոցովն, եւ գոչէին, ա՛յ տէր ընդ այս, ա՛յ տէր ընդ այս. (Տօնակ.։) Այլ յայտ է թէ կրակավառութիւնն հայի ի խորհուրդ բանիցս, Լոյս ի յայտնութիւն. Հուր եկի արկանել. որ են ընթերցուածք աւետարանի ՛տ Տեառնընդառաջն։
Son of God;
son of a freeman or noble;
—ք, sons of illustrious families.
Աստուածորդի. որդի տեառն աստուծոյ՝ տէր, եւ տրակից հօր՝ միածին բանն.
vicar. capitular, substitute;
lieutenant.
Գլխաւորս՝ վերակացուս՝ տեղապահս յայտ արարեալ հարցն կատարելոց։ Յովսէփ՝ որ եկաց զկնի սրբոյն սահակայ տեղապահ աթոռոյն։ Մեծն ներսէս՝ սուրբ լուսաւորչին գրիգորիլ վիճակեալ հօտին տեղապահ։ Սուրբն գրիգոր աստուածաբան տեղապահ էր աթոռոյն բիւզանդիոյ. (Կորիւն.։ Ուռպ.։ ՃՃ.։)
lieutenancy;
cf. Տեղակալութիւն.
Տայր զտեղապահութիւնն (պատրիարգութեան) գրիգորի աստուածաբանի մինչեւ զհաւաքել ժողովոյն. (Շիր. քրոն.։)
well informed, instructed, skilled, versed in, intimately acquainted with, expert;
little place.
ἕμπειρος peritus. եւ բայիւ ειδέω, ἕσημι scio. (իբր խորամուխ ի բուն տեղի իրաց) Հմուտ. խելամուտ. գիտակ. բանիբուն. ներհուն. հասու. ծանօթ. փորձ. տեղն ի տեղը գիտցօղ.
Այսմ ամենայնի զնոսա տեղեակս առնէր։ Տեղեակ եղեալ մերոյ անքակ միաբանութեանս. (Եղիշ. ՟Գ։)
to be informed of, instructed in, acquainted with, to make inquiries, to acquire instruction or knowledge, to inquire, to teach oneself.
Տեղեկասցին եւ ուսցին ի նմանէ զամենայն բանս օրինացն. (Նեեմ. ՟Ը. 13։)
cf. Տենչիմ.
Որք միանգամ իմաստասիրութեան տենչան բանից. (Սահմ. ՟Ա։)
cf. Տենչիմ.
Որք միանգամ իմաստասիրութեան տենչան բանից. (Սահմ. ՟Ա։)
to gall, to rub the skin off, to graze, to excoriate;
to render callous, hard as a corn.
Նոյն եւ յն. տէ՛ռօ. լծ. եւ թ. տէրի. δέρω excorio, pellem detraho τυλόω, τυλόομαι callosum reddo, callesco. Մաշել զմաշկն, կամ քերթել ըստ իմիք զմորթն. կր. պնդանալ մորթոյ մաշելոյ. քեղըրթել, եազըր բանալ, քոս՝ նասըր կապել.
Իբրեւ զանբան անարգեցին, եւ տեռեցին բեռնակրութեամբ։ Ողունք մեր տեռեալ են ի փայտակրի. (Վրդն. ծն.։ Եղիշ. ՟Ը։)
visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.
Իմաստասիրութիւն բաժանի ի տեսականն եւ ի գործնականն. եւ դարձեալ տեսականն բաժանի ի բնաբանականն, եւ յուսումնականն, եւ յաստուածաբանականնն։ Յաղագս գործնականին, որ ընդ դիմաբաժանի գործնականումն. (Սահմ. ՟Ա։)
Բազմադիմի լսի անուն սկզբանդ. արարչական, պատճառական, տեսական եւ հիւթական. (Վրդն. ծն.։)
to be specified, qualified, formed, figured.
Եւ Տեսակ լինել տրամաբանական.
procreation, generation.
Աստուծոյ սպասաւորք առ ի յորդւոց սերումն ծնօղքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
solid, firm, hard, compact, constant, fix, stable, strong;
true, sincere, close, intimate, cordial;
—, —իւ, firmly, constantly;
voluntarily, willingly;
sincerely, intimately, closely;
— առաքինութիւն, solid virtue;
— սիրով, tenderly, affectionately, cordially;
— սիրել, to love sincerely, with all one's heart, passionately;
— աղօթել, to pray intensely, warmly, earnestly, eagerly.
Սէր սերտ ունել ընդ միմեանս։ Սերտ սիրով շնորհակալուք։ Սերտ սիրով եւ միաբանութեամբ։ Ով սերտ հիւրասիրութեանն. զիւրսն փոխանակ այլոց յանձին ունէր տալ. (՟Ա. պէտ. ՟Դ. 8։ Խոսր.։ Փարպ.։ Սեբեր. ՟Թ։)
to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։
cf. Սեւաթորմի.
Միաբանեաց ի սեւաթոյր գոյն ներկեալ մեղացն. (Եղիշ. ննջ.։)
nail, stud.
Ով սքանչելի փայտ, եւ աստուածազարդ տապան, սկիզբն սեւեռից սերման (կամ սերման) մարմնացեալ անմահ բանին աստուծոյ. (Թէոդոր. խչ.։)
love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.
ամենայն յօգաւորութիւնք եւ սէրք եւ կցորդութիւնք։ Եկայք արասցուք սէրս եւ միաբանութիւնս ընդ զօրապետսն. (Դիոն. ածայ.։ Ուռհ.։)
cf. Սրովբէ;
focus of love.
Երկրակոխ հիւթաւոր առ սերարփին սրբաբան. (Նար. մծբ.։)
entertaining, diverting, amusing, recreative, distractive.
Զգաստական. զուարթական. եւ Զուարթարար բան. զւարճախօսութիւն սփոփիչ.
cf. Սթափեցուցանեմ.
Մակ յերկինն հայելով (մանկանց յըմպելն՝) ստորիջեալ ջուրն սթափի յէլիսնն։ Յորդեն յիշատակ տանջանացն. վասն զի ոչ յոք սթափին խորհուրդք անձիս։ բանն մինչ մարմնացաւ, ոչ սթափեցաւ ի բնական իւրն մեծութենէ. (Մագ. լ։ Իսիւք.։ Դամասկ.։)
to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.
Որ այժմ բանապաճորճ խրոխտաձայն սիգածօղ բարձրապարանոց, անկեալ դնիմ դի անկենդան. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.
Անարութիւն եւ սիգութիւն։ Անարգեալ խառնակութիւն, եւ սիգութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
gramineous, grass-like;
gramineous plant.
Տարապարտ աճումն սիզաբոյսն բանջարոց. (Ագաթ.։)
shekel.
եբր. շէգլ. (յորմէ միշգէլ. ռմկ. մըսգալ ). σίκλος siclus եւ σταθμός pondus, statera. Ըստ Մենինսքեայ՝ վեզն. Չափ կշռոյ, չորս տրամ արծաթոյ կամ ոսկոյ եւ այլոց իրաց. Կէս ունկի. որ էր չափ սրբութեան կամ տաճարի. Իսկ արքունի սիկզ՝ երբեմն էր նոյն, եւ երբեմն կէսն նորին. տես (Ել. ՟Լ՟Ը։ Թուոց. ՟Գ. ՟Է։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3. եւ այլն. եւ Շիր կշռ.) եւ չափ. ուր այլեւ այլ բանք են ի զանազան օրինակս։
syllable.
Միաբան ըստ մովսեսի գրոցն յիշէ զայս ձեւ օրինակ մինչեւ ցսիղոբայս անգամ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Հետեւեցելոյ՝ տառից եւ գծագրից անմտից եւ սիզոբէից, եւ բառից անծանօթից։ Տառից եւ սիղոբէից եւ բառից եւ գրոց եւ բանից հպիմք վասն զգայարանացս. (Դիոն. ածայ.։)
amiable, dear, beloved, well-beloved;
affectionate, benign, kind;
favourite, darling, lover;
—դ իմ, my dear;
— ընծայել, to render amiable;
— է ինձ, I prefer;
— է քեզ գեղեցիկն, the beautiful affects you;
— է ինձ կարծել, I should think;
— է ինձ տեսանել ի քեզ, I am very happy to see in you;
— էր ինձ բարերարել, I had placed all my happiness in doing good.
հասարակք եւ միաբանք՝ ըստ առակեցելումն (ըստ առածին բիովնի՝) սիրելեացքն. իմա, իրք սիրելեց կամ բարեկամաց. τὰ τῶν φίλων amicorum omnia.
loving, fond of;
amateur, lover;
— նկարուց, amateur of pictures;
— երաժշտութեան, dilettante;
— գեղարուեստից, virtuoso;
— ազատութեան, փառաց, lover of liberty, of glory;
չես դու — մարդահաճութեան, you do not like flattery;
— է նա գրենոց, books are his passion;
— եմ ես տնկաբանութեան, I have a great taste for botany.
cf. Սիւնակեաց.
Սակաւ մի տկարացեալ էր բան սիւնականին. (Ոսկիփոր.։)
staggering, reeling, tipsy, drunken.
Իսկ որք ասենն, եթէ ծառն եղեւ պատճառ բանալոյ աչանցն, յոյժ սխտոլակ է։ Սխալակ է շինուած եւ կազմութիւն մարմնոյ (յայժմուս). որք ի յարութեան առանց պակասման յառնեն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)
to stagger, to reel, to be a staunch toper, to be tipsy.
Յորժամ արբեցաւ, սխալակեցաւ, սկսաւ խօսիլ բանս հպարտս. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
fault, mistake, error, oversight, failing, blunder.
Ի լինելն ինչ սխալանաց զրադաշտի առ տիկինն, եւ հակառակութեան ի ներքս անկանելոյ, պատերազմի ի վերայ նորա շամիրամ։ Ոչ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ, եւ ոչ կամաւոր սխալանօք ի սմա յարմարեալ բան. (Խոր. ՟Ա. 16։ ՟Բ. 72։)
cf. Սխալիմ.
Արջառ նոցա ոչ սխալեաց ի վրիպեցաւ։ Սխալեալ են խորհուրդք նորա։ Սխալեալ անկան ի մեծամեծ մեղս վասն կանանց։ Կոյր կուրի յորժամ առաջնորդէ, սխալէ։ Ի ժամանակի՝ յորում սխալեսցի ոտն նոցա։ Զի ուսանիջիք զիմաստութիւն, եւ մի սխալիցիք։ Խօսեցայ ընդ քեզ ի սխալելն քում, եւ ասասցեր՝ թէ ոչ լուայց քեզ։ Ոչ սխալեցաւ բան մի յամենայն բարեաց, այլ՝ ամենայն ինչ եղեւ։ Ոչ սխալէին բան մի (ի կարգէ հրամանացն)։ Եւ ոչ էր բան սխալեալ յարքայէ, զոր ոչ մեկնեաց նմա.եւ այլն։
Եթէ սղալեցից բան մի յամենայն բանից քոց, եկեսցէ ի վերայ իմ ամենայն նզովքն։ Եթէ ես ինչ սղալեցի կամ ստեցի այսմիկ երդման։ Եթէ սխալեմ ինչ ի հայծուածոց քոց, անէծք քո եկեսցեն ի վերայ իմ։ Իսկ սուրբն տրիփոն ոչինչ յաղօթիցն սխալէր։ կարգն նոցա ոչ սխալեցաւ. (Ղեւոնդ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։)
cf. Հսկայաձեւ.
Զգերեզման շիրմին սանատրկոյ արքային ոչ կարացին բանալ վասն անհեթեթ սկայագործ հաստաշինած ճարտարագործ արարածոցն. (Բուզ. ՟Դ. 24։)
cf. Հսկեմ.
Սկել բանին վարդապետութեան, կամ ուէէութեանց, կամ փափկութեան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 19։ ՟Բ. 7։)
exceptor.
Բառ լտ. էքչէ՛բդօր. exceptor. Ատենադպիր՝ որ ընդունի զբանս բերանոյ իշխանին կամ դատաւորի, եւ դրոշմէ ի գիր. Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Գ. (ուր գրի վրիպակաւ Սկենդարոս)։
father-in-law;
cf. Կեսրայր.
Առ իւր սկսերայրն չունի բան խնդրոյ. (Մխ. դտ.։)
tender age, infancy.
Անդստին ի սկզբանէ բուսեալ. կանխաբոյս. Սկզբնաբոյս ընդ լաւին վերերեւեսցի ցորենոյ որսմն դառնութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
the first heir from all eternity.
Ի սկզբանէ անտի բուն ժառանգ.
primitive light, origin or author of light.
ἁρχίφωτος lucis princeps, origo, auctor. Առաջին լոյս. աղբիւր լուսոյ. լուսաբան. նախկին լուսատու.
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
Աստուած անսկիզբն. (եւ պատճառ սկզբանականաց. Լմբ. հանգ.։)
coetaneous, co-eval, equal in age or antiquity.
Կցորդ սկզբան. զոյգ ի հնութեան ընդ այլում.