Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Ետեղակալ, աց

See full entry →

s. adj.

lieutenant, vicegerent;
successor;
stationary, firm, stable.

NBHL (4)

τοπάρχης praefectus regionis Որ կալեալ ունի զտեղի ինչ. որպէս Կուսակալ իշխան աշխարհի. փաշա.

Երկինք եւ երկիր՝ անօթք ետեղակալք են։ Առնէ զնոսա անշարժս եւ ետեղակալս։ Երկինք ետեղակալք են, եւ լուսաւորքն գնայունք. (Եզնիկ.։)

Բարձեալ շրջեցուցանել, կամ ետեղակալ ունել ի ներքս (ի տան՝ զարձանս) զոսկեղէնս եւ զարծաթեղէնս. (Սարկ. հանգ.։)

Ետեղակալ կայանք կամ կայք։ Մեծութիւն ետեղակալ տարերց ի բացուստ իբրեւ շարժունք երեւին. (Վեցօր. ՟Գ. ՟Զ։)


Ետղ, ետեղ

See full entry →

s. adv.

place, spot, stead;
առ ետեղ, there, in that very place, in the same place;
immediately, directly, forthwith;
զետղ առնուլ, to stop, to cease to go.

NBHL (1)

Ակն ունէին առ ետեղ (այսինքն երկրաւոր) թագաւորութեան նորա։ Առ ետեղ (այսինքն անդէն վաղվաղակի) եկեսցեն ի վերայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20. եւ 21։)


Երագ, ունք

See full entry →

adj. adv.

quick, nimble, prompt, rapid, swift, current;
— երագ or երագս, quickly, currently;
very soon.

NBHL (5)

Երագ երիվար, կամ ոտք, ընթացք, սլացումն, եւ հրեշտակք, կամ թեւք, կամ Ի թռիչս երագունք. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 2. ՟Լ. 16։ Եզեկ. ՟Ա. 7։ Հռ. ՟Գ. 15։ Նար. եւ այլն։)

Թեւք երագունք են թռչնոց, զի նոքօք ի վերայ օդոց փառաւորին. (Եփր. ծն.։)

Արասցէ ելս երագունս փորձութեանս ձերոյ, զի համբերել կարասջիք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)

Մտօք երագունք». իբր արագամիտք, սրամիտք. (Կիւրղ. գանձ.։)

Երագունս ընթացեալ։ Երագ երագն քան զվաղվաղակին ե՛ւս հեզագոյն է ի փոյթ ինչ գործոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)


Երագախաղաց

See full entry →

cf. Արագախաղաց.

NBHL (1)

Երագախաղաց կայծակունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)


Երազ, ոց

See full entry →

s.

dream;
fancy;
vision;
— տեսանել, to dream, to have a dream, to dream a dream, cf. Երազիմ;
եւ ոչ յերագի անգամ տեսանել, not even to dream of;
գեղեցիկ —ս տեսանել, to have pleasant, or bright dreams;
ցնորք զահանգելի խօլական —ոց, spectres or monstruous visions, dreadful, ghastly, frightful dreams;
յերազս լինել, յերազի անցք անցանել, to have a nocturnal pollution, a lascivious dream;
— է կեանք մարդոյ, life is but a dream.

NBHL (2)

ὔπνος somnium, insomnium Երեւեալն ի քուն անուրջք. տեսիլ ուրուական երեւութացեալ յանկողնի. որ ասի եւ ԵՐԵՒԱԿ, իբր երեւոյթ, եւ ցնորք.

Զոր արտաքին իմաստունքն եւ ոչ յերազի անգամ տեսանել կարէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)


Երազանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Յերազանամ.

NBHL (1)

Իբրու ընդ քուն, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով՝ դիւթեաց զսա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Երազափորձութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pollution which happens during sleep.

NBHL (2)

ὁνειρωγμός somnium venereum Փորձութիւն մարմնոյ յերազի. գիջութիւն ի քուն. ցայգութեան բղխումն.

Երազափորձութիւն բազում պատճառս ունի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Կանոն.։)


Երաժշտակ

See full entry →

s.

a. singer.


Երաժշտական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

musical;
musician;
—ն, music.

NBHL (1)

Քան զերգս՝ երաժշտականաց ձայնս։ Զերաժշտականաց զերանաւէտ զհոգեղէն հնչմունս. (Շար.։)


Երաժշտապետ, աց

See full entry →

s.

music-master;
chief of musicians, leader of the band.

NBHL (2)

Յաղթեցան յայսմ երգոց երաժշտապետքն յունաց. (Ճ. ՟Ա.։)

Երաժշտականն գործի ի յերաժշտապետէ անտի ունի զհնչելն եւ զնուագելն. (Խոսրովիկ.։)


Երախայացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to instruct in the mysteries of the faith, to catechise, to teach the catechism.

NBHL (1)

Երախայեցոյց զնա զեօթն օր. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)


Երախայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

state of a catechumen.

NBHL (1)

Երախառյութեանն օծումն զհրաւիրականն ունի դրոշմ։ Յայնմ ժամանակի առ կատարելահասակս ոմանս կատարիւր երախայութեան կարգ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Երախճան

See full entry →

s.

muzzle (for dogs, etc).

NBHL (1)

Երախճանաց եւ սանձանց (յն. մի բառ) պէտս ունել ի ճնշումն. (Նիւս. երգ.։)


Երախտապարգեւ

See full entry →

cf. Երախտաւոր.

NBHL (1)

Ցուցանէ զբարիատուր զերախտապարգեւ հատուցմունս վասն իւրոյ մարդասիրութեանն. (Բուզ. ՟Դ. 6։)


Երախտեմ, եցի

See full entry →

vn.

to remind some one of benefits received.

NBHL (1)

Ոչ երախտէ քեզ։ Դու մեծաբանես, ունչ առնես, երախտես։ Երախտեցեր, եւ յինէն շնորհակալութիւն պահանջեցեր. (Լմբ. պտրգ.։)


Երախտիք, տեաց

See full entry →

s.

favour, kindness, benefit, service, pleasure;
— առնել, to oblige, to please, to do an act of kindness, to deserve well, to favour.

NBHL (1)

Շահ եւ ոչ մի ինչ անտի գտանեն, եւ ոչ երախտիս ինչ յաստուածակոյս կողմանէ ընչդունին»։


Երակահատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

blood-letting, phlebotomy, bleeding.

NBHL (1)

φλεβοτομία venae sectio, incisio Հատումն կամ բացումն երակի. արուն առնելը.


Երամակապան

See full entry →

s.

shepherd.

NBHL (1)

Փաղանուն ասի՝ երամակապան (կամ երամակպան) եւ կոյտապան, բիր եւ մահակ. (Երզն. քեր.։)


Երամակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

of the same flock, or company.

NBHL (1)

Գիշակերք ի թռչնոց ո՛չ ունին համբոյրս ընկերութեան ընդ երամակիցս. (Վեցօր. ՟Ը։)


Երամանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to assemble in troops, to flock, to go in company.

NBHL (2)

Ի զդայականէս յայսմանէ զօրութենէ եւ թռչունք երամացեալ թռչին. (Մաքս. ի դիոն.։)

Իբրեւ զաղաւնիս երամացեալ գան առ մեզ։ Որպէս տարմ երամացեալ։ Գազանացն շարմունք երամացեալք. (Խոր. հռիփս.։ Զքր. կթ.։ Սհկ. կթ.։)


Երանալից

See full entry →

adj.

happy, full of felicity.

NBHL (1)

Փափկասուն եւ երանալից տնկագործիւր դրախտ. (Պիտ.։)


Երանական, ի, աց

See full entry →

adj.

happy, blissful;
beatific.

NBHL (1)

μακάριος, μακαριότατος beatus, -a, -um;
beatissimus Որ ինչ յինքն բերէ զերանութիւն. ունօղ կամ տուօղ զերջանկութիւն. երջանիկ. երանեալ. երանացուցիչ. ցանկալի.


Երանգեմ, եցի

See full entry →

va.

to colour, to stain.

NBHL (1)

ԵՐԱՆԳԵԼ. Գունել. ներկանել.


Երանեակ

See full entry →

cf. Երանելի.

NBHL (1)

Է եւ յատուկ անուն կնոջ։ (Խոր. ՟բ. 63։)


Երանելի, լւոյ, լոյ, լեաց

See full entry →

adj.

happy, blessed;
— առնել, to make happy;
— լինել, to be happy.

NBHL (1)

Երանելի ամենեցուն. (Շար.։)


Երանեմ, եցի

See full entry →

va.

to declare happy, to felicitate.

NBHL (1)

Եւ մեք զփառաւորեալսն յայստուծոյ երանեսցուք։ Երանէ զծառայսն, յորոց անունն օրհնի. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Է։)


Երանի՜

See full entry →

adj int. s.

happy! cf. Երանութիւն;
— թէ, if it please God! would to Heaven! — նմա որ, happy he who;
— քեզ ! how happy you are! lucky fellow! fortunate man ! — տալ, —ս կարդալ ումեք, to deem or consider some one happy.

NBHL (4)

Երանի՛ ամենեցուն՝ ոյք յուսացեալ են ի տէր։ Երանի, ում (կամ որում) թողութիւն եղեւ մեղաց։ Երանի առն, կամ երանի իցէ առն, որ, եւ այլն. (Սղ.։ եւ Առակ.։)

Դուն ուրեք եւ հյց. խնդրով.

ԵՐԱՆԻ, իբր անուն, կամ անուանացեալ.

Երանի՛ տամ նմա, եւ երկրին ընդ որ անցանիցէ։ Յոյնք երանի ետուն վասն նորա աշխարհիս հայոց. (Եղիշ. ՟Ը։)


Երանիկ

See full entry →

cf. Երանեակ.

NBHL (1)

Փափկակեաց, բարեկեցիկ, դիւրասնունդ, երանիկ, երջանիկ, չարայօժար եւ մեղասէր. (Վեցօր. ՟Ե։)


Երանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

felicity, happiness, beatitude;
—ք աշխարհի, fortune, wealth;
—ք Տեառն, the beatitudes of J.-C.;
— քո, ձեր, իւր, thy, your, his blessedness, your holiness;
Your Grace.

NBHL (3)

Երանութեան վերարժանացո՛։ Իսկապէս երանութիւն։ Որ փառաւորեալքն են երանութեամբ։ Տունկ երանութեան։ Պտղոյն երանութեան։ Որդիք երանութեան. (Նար.։)

Անկեալ յերանութեանցն՝ եղկելի ամենեցուն եղեւ. (Խոսր.։)

Յորժամ երանութիւնքն լնուն, աղքատաց մեծանալ, եւ սգաւորաց մխիթարիլ. (Իգն.։)


Երանուհի, հւոյ

See full entry →

np.

Felicia.

s.

happy;
blessed.

NBHL (1)

Սրբասնունդ եւ երանուհի տիկնոջն սոփիայ. (Նար. խչ.։)


Երաշխիք, եաց

See full entry →

cf. Երաշխ.

NBHL (2)

Զտուժն պահանջել, եւ երաշխիս գոլ տիրագոյն նախ իսկ զհօրն, երկրորդ զհաւուն, եւ երրորդ զհամարացն։ Եթէ ընդ երաշխեօք անկեալ իրն կենդանի իցէ, յաղթելն յաղագս սորա՝ հատուսցէ զկերակուրն սորա։ Երաշխիս՝ զոր ինչ եւ երաշխեօք յայտնապէս երաշխաւորիցէ նախավաճառողն. (Պղատ. օրին. Զ. ԺԱ. ԺԲ։)

Այր բարերար յերաշխի առնէ զմերձաւորն. (Սիր. ԻԹ. 19։) Կամ ἑνδέχομαι excipio Ընդունել. յանձն առնուլ. խօսք տալով՝ վրան առնել, քովը պահել.


Երաշխաւորեմ, եցի

See full entry →

vn.

to guaranty, to bail, to promise, to become answerable, to assure.

NBHL (1)

Մերթ Երաշխաւոր տալ, եւ առնուլ կամ ունել զոք.


Երաշտահաւ, ու

See full entry →

s.

tom-tit, tit-mouse.

NBHL (2)

Անուն թռչնոյ.

Թռչունն՝ որ ի թռիչս քաղէ զկերակուրն, երաշտահաւ ասեն. լորոյ չափ է, ի դարափոսս բնակէ, ագի ունի՝ կոտոշ կտուց, եւ ծիրանեգոյն փետուր. զմեղուքն քաղէ ի թռչման. (Վանակ. հց.։)


Երաշտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to dry, to become dry (speaking of earth or air).

NBHL (1)

Երաշտացեալ, եւ թարշամեալ պասքութեամբ։ Գարուն երաշտացեալ. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Երասան

See full entry →

s.

bridle, curb, rein, snaffle;
halter;
scatch, bit;
— արկանել, to bridle, to put on a halter.

NBHL (1)

Զի եղիցի միտք պինդ ունել զերասանակս շրթանց. (Եփր. համաբ.։)


Երասանակ, աց

See full entry →

cf. Երասան.

NBHL (1)

Զի եղիցի միտք պինդ ունել զերասանակս շրթանց. (Եփր. համաբ.։)


Երասանակալ

See full entry →

adj. s.

that holds the bridle or the rein, coachman, driver;
conductor, leader.

NBHL (1)

Երասանակակալ եղեալ՝ առ աստուած զամենայն շարժմունս դարձուցանէր։ Իբրեւ զքաջ երասանակակալ ի վերայ առաքինութեան կառաց նստեալ. (Ճ. ՟Ա.։)


Բուրաստան, աց

See full entry →

s.

garden;
orchard.

NBHL (2)

Զի՞նչ է դրախտն. թաւ վայր, զոր ծաղկոց եւ բուրաստան կոչեն, ծաղկուտ վայրք, եւ բուրմունք անուշահոտ վայելմանց. (Վրդն. ծն.։)

Յարբեցմունս բուրաստանաց եւ ծաղկոցաց. (Խոր. ՟Ա. 15։)


Բուրեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to smell, to exhale, to issue;
— զհոտ անոյշ, to embalm, to perfume;
— ժահահոտ, to stink, to have a bad smell.

NBHL (2)

Ծխաշունչ կծուութիւն ինչ ի փորէ ի վեր բուրիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Իբր զբուրեալ խունկն։ Յերեսս բոցոյ բուրելոյ խնկոցն։ Խնկեսցի, բուրեսցի. (Նար.։)


Բուրուառ, աց

See full entry →

s.

censer.

NBHL (1)

Առեալ զիւրաքանչիւր բուրուառ՝ եդին ի նոսա հուր, եւ արկին խունկս։ Առցէ լի բուրուառաւ կայծակունս։ Ի բուրուառացն պղնձեաց։ Եւ ի ձեռին իւրում բուրուառն՝ ծխել զխունկս ի տաճարին։ Բուրվառ ոսկի լի խնկով, որ է աղօթք սրբոցն.եւ այլն։


Բուրումն, ման

See full entry →

s.

smell, odour;
flavour;
fumigation;
— անուշից, perfume, pleasant scent.

NBHL (1)

Բուրման անուշից։ Զբուրման կենացն բուրվառ։ Բուրմունք խնկոց։ Խնկապէս բուրմամբ։ Բուրմամբ հաւատոց։ Մահու եւ կենաց երկատեսակ բուրումն բարդեաց։ Բուրումն ինձ մահու ընդ կենաց քարոզ խառնէ. (Նար.։)


Բջիջ

See full entry →

cf. Բճիճ.

NBHL (1)

Զթոքին տեսակն բնաւորեցին նախ իսկ կակուղ եւ առանց արեան, եւ ապա զբջիջքն, ներքոյ ունելով ծակոտեալ իբրեւ զմշտիկ (զսպունգ). (Պղատ. տիմ.։)


Բռածեփ

See full entry →

adj.

plastered.

NBHL (1)

Տունն գերեզման էր բռածեփ, եւ հոգին անդնդալից աղջամղջով լի. (Ոսկ. ղկ.։)


Բռեմ, եցի

See full entry →

va.

to plaster;
to whitewash;
to roughcast.

NBHL (1)

Զարտաքնայարդար՝ զբռեալ որմս գարշունակ. (Նար. ՟Ի՟Է։)


Բռնաբար

See full entry →

adv.

violently, forcibly, tyrannically

NBHL (1)

Բռնաբար առնուլ զքաղաք, զգանձ, կամ ունել զիշխանութիւն. կամ նեղել, վարել, արգելուլ, ունել եւ պահել, տանել, քարշել. (Եւս. քր. ՟Ա։ Եզնիկ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Մաշկ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)


Բռնադատեմ, եցի

See full entry →

va.

to violate, to force, to oblige, to necessitate, to compel, to convince, to subject, to constrain, to exact, to persecute.

NBHL (1)

Բռնադատեաց զնա, եւ էառ։ Բռնադատեաց զնա աներ իւր եւ նստաւ։ Թո՛ղ բռնադատեսցուք զքեզ։ Բռնադատեաց տարաւ զմեզ։ Գինի՝ որ բռնադատէ զայս ամենայն գործել։ Արքայութիւնն երկնից բռնադատի, եւ բռունք յափշտակեն զնա.եւ այլն։


Բռնազբօսեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Բռնադատեմ.

NBHL (2)

Որ բռնազբօսեացն տիրել, ոչ զօրեաց ունել, իբրեւ ստոյգն (բուն տէրն) կոչեաց. (Իգն.։)

Զխօսեալ աղջկունս եւ յայլոց յափշտակեալս՝ պարտ է առաջին խօսելոցն ի բաց տալ, թէպէտ եւ բռնազբօսեցան. (Կանոն.։)


Բռնազբօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Բռնադատութիւն.

NBHL (2)

Վասն զի բռնազբօսութեամբ զդէմ չկարէր ունել. (Յհ. կթ.։)

Իմաստունն յանդիմանէ եւ զամենայն բռնազբօսութիւն, եւ յարգէ զպահօղս իրաւանց եւ արդարութեան. (Տօնակ.։)


Բռնալիր

See full entry →

adv.

with unsparing hand, by handfuls, liberally.

NBHL (1)

Լի բռամբ. եւ Որ ինչ լնու զբուռն. լեցուն ձեռքով. եւ ձեռք լեցնօղ.


Բռնակալ, աց

See full entry →

adj. s.

tyrant, despot, usurper;
բռնակալ լինիմ, cf. Բռնակալեմ.

NBHL (2)

τύραννος, τυραννικός tyrannus, tyrannicus Բռնաւոր, կամ գոռոզ, որ բռնութեամբ կամ ի բռին կալեալ ունի զայլս՝ նուաճելով եւ հարստահարելով. եւ Բռնաւորական.

ԲՌՆԱԿԱԼ ԼԻՆԵԼ. չ.ն. ԲՌՆԱԿԱԼԵՄ, եցի. τυραννεύω, δυναστεύω tyrannidem exerceo, impero, regno Բռնանալ. իշխել. տիրել. տիրաբար կամ բռնութեամբ առնուլ, ունել. նուաճել՝ որպէս հզօր, կամ որպէս բռնաւոր հարստահարօղ.