Entries' title containing ո : 10000 results

Լեզուագիտութիւն, ութեան

s.

linguistics, knowledge of languages.

· Calfa


Լեզուագրութիւն, ութեան

s.

glossography.

· Calfa


Լեզուազգեաց

adj.

skilled in many languages.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենայն մեզ իբրեւ մատենիւ ոմամբ լեզուզգեց ի ձեռն երանգոցն ճարտարասանեաց զվկային նահատակութիւնքն. (Նիւս. թէոդոր.։)

γλωτοφόρος linguas prae se ferens. Որ զգեցեալ ունի յինքեան զգիտակցութիւն լեզուաց եւ մեկնութեան բանից.


Լեզուախօսութիւն, ութեան

s. med.

the gift of tongues, gift or power of speaking many languages;
glossology.

· Calfa

NBHL (3)

Ձիրք կամ շնորհք խոսելոյ յայլեւայլ բարբառս.

Ի մարգարէութիւնս, եւ ի լեզուախօսութիւնս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)

Այլատարազ լեզուախօսութիւնն ի հոգւոյն տուեալ։ Շնորհս մարգարէութենէ, կամ լեզուախօսութենէ. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)


Լեզուածայր

adj.

pronounced with the tip of the tongue.

· Calfa

NBHL (2)

Ծայրիւ լեզուի հնչեցեալ.

Ի յունական լեզուածայր ծենքենայից. (Ճ. ՟Ը.)


Լեզուակ, աց

s.

tongue, epiglottis, uvula;
— գործեաց, index.

· Calfa

NBHL (2)

Փողերակքն եւ Խռչափողքն.. . եւլեզուակն. (Նիւս. բն.։)

γλωσσάριον lingula. Փոքրիկ լեզու, եւ որ ինչ նման է նմին. տիլճիք.


Լեզուակապ

adj.

tongue-tied.

· Calfa

NBHL (2)

կապեալ լեզուաւ. կարկեալ. լեզուն կապուած.

Գլխակորեալք, եւ ակն ի խոնարհ՝ լեզուակապ կան առաջի։ Կայ գլխարկեալ, եւ լեզուակապ. (Մանդ. ՟Դ. եւ ՟Զ։)


Լեզուահատ

adj.

having the tongue cut out.

· Calfa

NBHL (2)

Աստուած մեր անյաղթ է, որպէս տեսեր եւ զիս անարժանս լեզուահատ խօսելով. (ՃՃ.։)

γλωσσότμητος cui lingua praecisa est. հատեալ լեզուաւ. Լեզուն կտրած.


Լեզուահատեմ, եցի

va.

to cut out the tongue.

· Calfa

NBHL (2)

լեզուահատէ զփիլոմելա, զի զայնպիսի զանօրէն գործ մի՛ պատմեսցէ. (Նոննոս.։)

γλωσσοτομέω linguam amputo. Լեզուահատ առնել. կտրել զլեզուն.


Լեզուաձեւ

adj.

tongue-shaped.

· Calfa


Լեզուաձուկն

s. zool. a sole (sea-fish).

· Calfa


Լեզուային, այնոյ

adj.

eloquent, fluent;
cf. Լեզուագար;
— լինիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կին զարդասէր, լեզուային, եւ անմիտ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)


Լեզուանիմ, եցայ

vn.

to have a glib or flippant tongue, to have the gift of the gab.

· Calfa

NBHL (2)

Լեզուագարիլ. շաղփաղփել. բարբաջել.

Մի՛ եռանուն գոլ լեզուանեցըաւ զաստուած. (Կանոն.։)


Լեզուասի, անւոյ

cf. Լեզուային.

· Calfa


Լեզուանութիւն, ութեան

s.

loquacity, talkativeness;
garruliby, flippancy.

· Calfa

NBHL (2)

լեզուանի գոլն. շատխօսութիւն. շաղփաղփութիւն.

Կատաղի լեզուանութիւն։ Բանք օրինութեան եւ լեզուանութեան։ Յուտան ի լեզուանութիւնս իւրեաց. (՟Բ. 89։ Վեցօր. ՟Թ։ Մխ. առակ.։)


Լեզուավար ախտ

sn.

detraction, slander, evil-speaking, diffamation.

· Calfa


Լեզուատ

adj.

that lisps or stammers;
cf. Լեզուահատ.

· Calfa

NBHL (3)

Ըզբեկն կամ զլեզուատ մի՛ մատուցանիցեն զայն տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 22։)

Ի գնչու եւ ի լեզուատ մարդկանէ. (Վրդն. ծն.։)

γλωσσότμητος . Լեզուահատ ի բնէ. որոյ լեզուն է կտրեալ կամ պակասաւոր.


Լեզում, լեզի, լեզ

va.

to lick;
to lap.

· Calfa

NBHL (4)

Այլեւ շունք եւս գային, լեզուին զվէրս նորա. (Ղկ. ՟Ժ՟Զ. 21։)

Լեզուն զնա լեզուօք իւրեանց, զոր օրինկ լեզու շուն զտէր իւր. (Մծբ. ՟Է։)

Հրամայեցի աստուածոցն իմոց լեզուլ զվէր նորա. (Խոր. ՟Ա. 14։)

ԼԵԶՈՒՄ λείχω, ἁπολείχω lingo, lambo. իտ. lecco. որ եւ ԼԻԶՈՒԼ, ԼԻԶԱՆԵԼ, ԼԻԶԵԼ. Լեզուաւ շփել եւ մաքրել, կամ յինքն ձգէլ. լըզել, լակել. եալամագ. ար. լահս, կամ լէւս էթմէք.


Լեղակագոյն

adj.

indigo colour, blue.

· Calfa


Լեղութիւն, ութեան

s.

bitterness

· Calfa

NBHL (2)

Դառնութիւն լեղւոյ, կամ որպէս զլեղւոյ.

Փոխանակ լեղւոյն՝ զոր արբեր վասն մեր, բարձցի ի մէնջ լեղութիւն թշնամւոյն. (Ոսկիփոր.։ Իսկ ռմկ. լեղութիւն է պարզապէս Դառնութիւն։ Վստկ.։)


Լեղում

vn.

to temper, to dilute, to dissolve.

· Calfa


Լեմոն

cf. Լիմոն.

· Calfa


Լեռնաբլուր

adj.

like a mountain (hill).

· Calfa


Լեռնագրութիւն, ութեան

s.

oreography.

· Calfa


Լեռնախոյզ

adj.

seekingamoug mountains;
wandering or roving among mountains.

· Calfa

NBHL (2)

Որ խուզէ յածմամբ զլերինս կամ զանցաւորս ընդ լերինս.

Ոմանք ի լեռնախոյզ աւաղակաց. (Փարպ.։)


Լեռնախոյս

adj.

retiring or hiding among mountains.

· Calfa

NBHL (2)

Որ խոյս տայ ի լերինս.

Լեռնախոյսք, աւազակապետք։ Գողք, լեռնախոյսք, գերեզմանակրկիտք. (Փարպ.։)


Լեռնակեցութիւն, ութեան

s.

sojourn, retired life among the mountains;
զանձն լեռնակեցութեան տալ, to withdraw to the mountains;
to live a hermit's life.

· Calfa

NBHL (2)

Լեռնակեացն լինել. միայնակեցութիւն.

Զանձն տուեալ միայնաւորութեամբ լեռնակեցութեան. (Ագաթ. Կորիւն.։)


Լեռնակողմն, կողմանց

s.

mountainside, highland, mountainous country, region or place.

· Calfa

NBHL (6)

Փախեան ի լեռնակողմն։ Բնակիչք լեռնակողմանն։ Ի քաղաքացն յուդայ՝ եւ ի դաշտականաց եւ ի լեռնակողմանց։ Գնաց ի լեռնակողմն փութապէս ի քաղաքն յուդայ. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. 10։ Յուդթ. ՟Ա. 6։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 26. Ղկ. ՟Ա. 39։)

Առ լեռնակողմունս եւ առ ծովն բնակութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)

Տիրէ լեռնակողմանցն. (Յիշատ.։)

Կամ ա. որպէս Լեռնային.

Առ յեսու զամենայն երկիրն զայն՝ զլեռնակողմնն. (Յես. ՟Ժ՟Ա. 16։)

ὁρεινόν, -να montanum, -na. կողմն վայր տեղի լեռնային.


Լեռնակոյտ

adj.

heaped up, gathered into a mass, amassed, drifted into a heap like a mountain;
լեռնակոյտ կարկառ, heap, mass;
rick;
pile.

· Calfa

NBHL (2)

ԼԵՌՆԱԿՈՅՏ ԼԵՌՆԱԿՈՒՏԱԿ. Կուտեալ՝ կուտակեալ իբրեւ զլեառն. լեռան պէս դիզած.

կարկառք լեռնակոյտք՝ ջրոցն անբաւութեանց. (Անան. եկեղ։)


Լեռնակուտակ

cf. Լեռնակոյտ;
լեռնակուտակ ալիք, a heavy sea, mountainous billows.

· Calfa

NBHL (2)

ԼԵՌՆԱԿՈՅՏ ԼԵՌՆԱԿՈՒՏԱԿ. Կուտեալ՝ կուտակեալ իբրեւ զլեառն. լեռան պէս դիզած.

կարկառք լեռնակոյտք՝ ջրոցն անբաւութեանց. (Անան. եկեղ։)


Լեռնահոլով

adj.

surrounded by mountains;
mountainous, alpine

· Calfa

NBHL (2)

Շուրջ փակեալ լերամբք. լեռնային.

Լեռնահոլով եւ կարծրախարիսխ գաւառին մոկաց. (Նար. խչ։)


Լեռնաձոր

cf. Լերանցամէջք.

· Calfa

NBHL (2)

Ձոր լերին, կամ որ ընդ մէջ լերանց.

Լեառն ձիթենեաց բաժանէ ի միմեանց զսուրբ քաղաքն (երուսաղէմ), եւ զերջանիկ լեռնաձորն յովափաթու. (Զքր. կթ։)


Լեռնամուտ

adj.

retired to, or fled in the mountains.

· Calfa

NBHL (2)

Մտեալն կամ ապաստանեալն ի խորշս լերան. լեռնախոյս.

Սպանին զօրքն անտիոքայ ի լեռնամուտ հրէիցն ի շաբաթու. (Նխ. Ա. մկ։)


Լեռնայկոյս

adj.

beyond the mountains.

· Calfa


Լեռնացուցանեմ, ուցի

va.

to hoard, to accumulate, to heap together.

· Calfa

NBHL (2)

ԼԵՌՆԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ լեռնանալ. մեծացուցանել որպէս զլեառն.

Եւ զմեզ լեռնացուցեալ բարձրացոյց ի վերայ նոցա. (Լաստ. ընթերց.։)


Լեռնոտեայք, եայց

s. pl. the dwellers on the slopes, or at the foot of a mountain, lowlanders.

· Calfa

NBHL (2)

Բնակեալք ի ստորոտս լերանց, կամ լեռնականք.

Գընաց զկողմամբք աղուանից պատերազմել ընդ ամենայն լեռնոտեայսն. (Խոր. ՟Բ. 81։)


Լեռնոտն, ոտին

s.

foot of a mount-ain;
the country extending from the foot of mountains, lowlands.

· Calfa

NBHL (3)

Մտին նոքա ընդ լեռնատամբն, եւ կապեցին զաքիովր, ընկեցին զնա առ լեռնոտինն։ Զաղբիւրս ջուրցն՝ որ ելանէի լեռնոտանէ անտի. (Յուդիթ. ՟Զ. 9։ ՟Է 9։)

Բնակէ ի լեռնոտին միում ի դաշտավայրի. (Խոր. ՟Ա. 9։)

ὐπόρειος, -ον monti subjectum, promontorium. Ոտն լերին, կամ ստորոտն. Լեռան տակի կողմը.


Լեռնորդեայք, եայց

s. pl. mountaineers, mountain population, people dwelling in the mountains.

· Calfa

NBHL (2)

բնակիչք լեռնակողմանց.

միաբանեաց եւ զմետասան թագաւորս զլեռնորդեայսն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Լեսում, լեսի, լե՜ս

va. chem.

to grind, to pound, to beat, to powder, to bruise, to crush;
to levigate.

· Calfa

NBHL (4)

Աղային յերկանի, եւ լեսուին յանկանի։ լեսի զնոսա իբրեւ զհող երկրի. (թուոց. ՟Ժ՟Ա. 8։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 43։)

Զմնացեալսն ձեռամբ աղացեալ լեսոյր. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)

Գտի իժակորիւն մի, արկի զնա ի ծոց իմ, եւ զօրն ամենայն լեսուի զգլուխ նորա. (Վրք. հց. ձ։) (ռմկ. ճզմիլ)։

τρίβω, λεαίνω tero, contero, laevigo. ռմկ. լոսել. Մանրել՝ մաշել փշրել, ի փոշի դարձուցանել.


Լեսումն, ման

s. chem. levigation.

· Calfa


Լեսուրք

s. chem.

places water-worn by currents, or torrents;
detritus;
cinders.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ անյայտ. թուիԼսեալ եւ մաշեալ վայրք յերեսաց ջրոյ.

Խոյս տուեալ գնաց զկողմամբք մոկաց ի խոխոմս տորոսական լերինն ի լեսուրս ջերմաձորոյ. (Արծր. ՟Ա. 15։)


Լերդաբոյթ, բութի

s.

lobe (of the lungs).

· Calfa

NBHL (1)

λοβός (լծ. ռմկ. լօբ ). λοβός τοῦ ἤπατος ima pars hepatis. Ստորին ծայր լերդին՝ որպէս զբլթակ ունկան. Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Թ. 13. 22։ Ղեւտ. ՟Գ. 4. 10. 15։ ՟Դ. 1ր։ ՟Է. 4։ ՟Ը. 16։ ՟Թ. 10. 19։)


Լերդագոյն

adj.

liver coloured.

· Calfa


Լերդախոտ, ոյ

s. bot. germander.

· Calfa

NBHL (2)

Լերդախոտ. որ է գետնի կաղնի. հոռոմի խամէտարիոս կամ քամատարիոս. որ է հայէրեն կենարարն. (Բժշկարան.։)

χαμαίδρυς trixago. որ եւ ԶԱՐՕՇ. Խոտ՝ որ ունի տերեւս նման տերեւոց կաղնեաց. վասն որոյ ըստ յն. ասի խամէ՛տրիս, իբրու գետնակաղին. ռմկ. կենարար.


Լերդահատոր

cf. Լերդակից.

· Calfa

NBHL (2)

հատոր լերդի. սրտի կտոր.

կիրակոս մօրըս լոյս աչաց, լերդահատոր սիւն յիմ սրտաց. (Գանձ.։)


Լերդակողմն

s.

the liver side.

· Calfa

NBHL (2)

Կողմն լերդի. ըստ յն. լեարդ.

Հարեալ նետիւ ընդ լերդակողմն. (Առակ. ՟Է. 23։)


Լերդահմայութիւն, ութեան

s.

soothsaying, (divination by the entrails of victims);
augury, omen.

· Calfa

NBHL (3)

հարցումն հարցանել ի դրօշելոյ, լերդահմայ լինել. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։)

Լերդահմայութիւն, եւ մտադիւրութիւն։ Զլերդահմայութիւն ի ձեռն առեալ. (Նչ. եզեկ.։)

ԼԵՐԴԱՀՄԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԼԵՐԴԱՀՄԱՅՈՒԹԻՒՆ. ἠπατοσκοπέω jecur speculor, exta consulo ἠπατοσκοπία jecinoris inspectio. Հմայել դիտողութեամբ լերդին. սուտ գուշակութիւն զննութեամբ լերդի.


Լերդատունկ

s. bot. liver-wort.

· Calfa


Լերդորակ քար

cf. Լերդաքար.

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ զորակ եւ զնմանութիւն լերդի.

Առ եզերբ ծովուն առեալ ձկանն քար լերդորակ՝ փոխանակ հացի քար տայր նմա. (Մագ. ՟Ժ։)


Լերկամորթ

cf. Լերկամարմին.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգ ձկանց, կէսք թեփամորթ եւ կէսք լերկամորթք. (Վեցօր. ՟Է։)


Definitions containing the research ո : 10000 results

Աղէկէզ

adj.

pitiable;
afflicted with grief.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՂԷԿԷԶ կամ ԱՂԵԿԷԶ. Կիզիչ աղեաց. տոչորիչ սրտի. աղէխարշ.

Զի մի՛ աղէկէզ բժշկութեամբս վասն ի խոր հարմանս զդեզ բանիս՝ երեւեցայց թշնամի. (Լմբ. պտրգ.։)

Ոյր աղիք կիզանին ի գթոյ. եորովագութ.

Էր նա եւ ողորմած եւ աղէկէզ ի վերայ քրիստոնէից. (Պտմ. վր.։)


Աղէյարմար

adj.

well-chorded, well-tuned;
adapted, suitable.

· Calfa

NBHL (1)

Սկզբնապար նախընթացութեան աղէյարմար ջութակաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)


Աղէտալի

adj.

cf. Աղէտաւոր.

· Calfa


Աղէտական, ի, աց

adj.

cf. Աղէտաւոր.

· Calfa


Աղիւսակ, աց

s.

little brick;
tablet;
draught-board;
arithmetical table, logarithm.

· Calfa

NBHL (4)

Գտանէ զգրեալ անուանսն ի խեցեղէն աղիւսակի. (Երզն. քեր.։ Տօմար.։ Կանոն. եւ այլն։)

Շափիւղա յակնէն՝ սուրբ աղիւսակէն. (Գանձ.։)

πλινθίς laterculus Աղիւս փոքր. թուզլաճըգ. եւ աղիւսաձեւ խորշք կամ շարք գրուածոց, եւ թուոց եւ այլն. զիճ.

Քառասուն եւ հինգն ծննդական թիւ է՝ բաղկացեալ յաղիւսակէ երեքկնացն. եւ է աղիւսակն, ՟Զ. ՟Թ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը. շարադրութիւնն ՟Խ՟Ե։ Զամենայն երկին ընդ ոտիւք գոլ էին. քանզի եւ գոյնն՝ շափիղայի առաւել նմանեալ էր. եւ աղիւս՝ միահամուռ աստեղաց է աղիւսակ, դասիւ թուոց՝ բանից եւ համեմատութեանց յարմարեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 27։ Փիլ. ել. ՟Բ. 37։)


Աղիւսեայ

adj.

made of brick, brick.

· Calfa

NBHL (2)

Յաղիւսոյ շինեալ. կաւեղէն.

Յաղիւսեայ տունս բնակեալ եմք։ Մարթիմք եւ յաղիւսայս (իբր յաղիւսեայս) տունս կեալ. (Ոսկ. փիլ. ՟Ժ։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)


Աղխաղխեմ, եցի

va.

to join together, to chain, to fasten, to buckle;
to button;
to lock.

· Calfa

NBHL (4)

Զհամատարած անդունդսն աղխաղխեաց ելից (մամոնայ) բազում անօրէնութեամբ։ Բազում բեռամբք աղխաղխես զնաւդ։ Նիւթս վաճառականաց աղխաղխիցէ։ Թէպէտ եւ զամենայն ինչ աղխաղխիցեն, աղքատանան։ Զփիւնիկ ասորին լցեալ աղխաղխեալ արձակեաց. (Ոսկ.։ յորմէ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Զօդել եւ յարել ի մի զբազում ինչ իրս. կուտել. բեռնաւորել. խռկել. լնուլ. յօրինել. կապկըպել, դիզել, խընճախընճ լեցնել. պիլե գօմագ, տիզմէք, եըզմագ, եիւքլէթմէք. συντίθημι, πληρόω եւ այլն compono, conjungo, repleo, instruo

Զայլ ամենայն աղխաղխելով զկապուտս ազգաց։ Զաղխաղխեալ ի սայլսն զծանունս ինչ բեռինս ձգել զկնի. (Պիտ.։)

Ուղխիւք գետոց՝ փայտ եւ քարինք, եւ ամենայն որ ինչ դիպիցին՝ աղխաղխելով հոսանօքն բերեն. (Նիւս. կուս.։)


Աղխամաղխ, ի

s.

cf. Աղխամաղխեայ.

· Calfa

NBHL (3)

Վաճառք քո բազմացեալք յաղխամախէ քումմէ։ Ի յաճախութենէ աղխամաղխի քո։ Յաղխամաղխէ վաճառաց քոց մեծացուցեր զամենայն թագաւորս երկրի. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 16. 25. 33.)

Ռետամբ լցին զաղխամաղխեայ վաճառաց քոց։ (ուր ի 17.)

ԱՂԽԱՄԱՂԽ ԱՂԽԱՄԱՂԽԵԱՅ. σύμμικτος commistus, miscellanea Խառնիխուռն աղխք վաճառաց. բազմութիւն ընչից. ստացուածք. եւ խռկեալ խռնեալ (գոյք). տէնկ տէնկ, պապէթ պապէթ մալ, մաթահ.


Աղխամաղխեայ

s.

moveables, goods, effects, commodities.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՂԽԱՄԱՂԽ ԱՂԽԱՄԱՂԽԵԱՅ. Խառնիխուռն աղխք վաճառաց. բազմութիւն ընչից. ստացուածք. եւ խռկեալ խռնեալ (գոյք).

Վաճառք քո բազմացեալք յաղխամախէ քումմէ։ Ի յաճախութենէ աղխամաղխի քո։ Յաղխամաղխէ վաճառաց քոց մեծացուցեր զամենայն թագաւորս երկրի. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 16. 25. 33.)

Ռետամբ լցին զաղխամաղխեայ վաճառաց քոց։ (ուր ի 17.)


Աղխեմ, եցի

va.

to lock, to fasten, to enclose, to shut up;
to stop or close up;
to button.

· Calfa

NBHL (9)

Փակեաց զդուրս վերնատանն ընդդէմ նորա, եւ աղխեաց. (Դտ. ՟Գ. 26.)

Զդրունս քաղաքին աղխեալ էր. (Ագաթ.։)

Հրամայեաց աղխել ընդդէմ Շապհոյ. (Խոր. ՟Գ. 26։)

Զվերելիցն դուռն աղխեցեր. (Նար. ՟Խ՟Զ։)

Անջրպետեաց ջուրն ի մէջ երկնի եւ երկրի, եւ աղխեաց զլոյսն ի վերուստ. (Տօնակ.։)

Վահանօք հոգւոյն աղխէր զզգայարանսն իւր. (ՃՃ.։)

Բացեր զաղխեալ դրունսն Ադենայ։ Զաղխեցելոյն կարել փեռեկել մածուածս ... Շիրմացն ախեալ դրունք։ Աղխեալ ազգարան (բերան). (Եղիշ. ՟Ը. Պիտ.։ Նար. ՟Խ՟Գ։)

Ոտք քո ոչ աղխեցան ի շղթայս. (Բ. Թագ. ՟Գ. 34. այս ինքն ոտնակապօք ոչ պնդեցան։)

ԱՂԽԵՄ կամ ԱԽԵՄ. Աղխիւք փակել. ամրափակել. խնուլ. ամրապնդել. σφηνόω obstruo կղպել, գոցել. քիլիտլէմէք. գափամագ.


Աղծապիղծ

adj.

unchaste, lascivious.

· Calfa

NBHL (3)

Եղծ եւ պիղծ, զերծ. անմաքրասէր. գարշ, եւ աղտեղի, կամ սոդոմական. (է՛ որ գրէ ԵՂԾԱՊԻՂԾ, կամ ՊՂԾԱՊԻՂԾ)

Յաղծապղծից անուն կուռքն կանգնեալ լինէին. (Յհ. իմ. պաւլ։)

Մի՛ լիցի զմտաւ ածել զաղծապիղծ կրօնս նոցա. (Ոսկիփոր.։ Կանոն.։)


Աղկաղկ, աց

adj.

destitute, indigent, poor, necessitous.

· Calfa

NBHL (9)

πένης, πτωχός inops, pauper, egens Աղքատ. տնանկ. չքաւոր. կարօտ. ցականեալ. անկած. տառապեալ. ֆագըր, ֆուգարէ, սէֆիլ.

Յաղագս թշուառութեան աղքատին, եւ հեծութեանց աղկաղկին այժմ յարեայց ասէ տէր։ Յաղագս զրկեցելոցն եւ աղկաղկաց. (Ածաբ. աղքատասիր.։)

Ողորմելի է աղքատն եւ տնանկն եւ աղկաղկն. (Խոսր.։)

Իբրեւ զտնանկ եւ զաղկաղկ՝ որբոց եւ տարակուսանաց ձայն արձակէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)

Յետնեալ. անմասն. անբաժ. զուրկ. շագասըզ, մահրում.

Առաքինութեամբ հոգւոյ է այնպիսին աղկաղկ ի խոհեմութենէ եւ յարւութենէ. (Ոսկ. գծ.։)

Տկար. անարգ. չնչին. փուճ, անպիտան. ալչագ. զէլիլ.

Դառնայ եւ առ հեթանոսացն աղկաղկ յօդուածս առասպելեաց. (Լծ. ածաբ.։)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց՝ զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Աղկեր

s. icht. sardel, sardine.

· Calfa

NBHL (1)

Աղծեալ ձուկն. որպէս ռմկ. սարտէլ. ըստ յն. սարդիական կամ սարդոնական տառեխացեալ. σαρδίος τεταριχευμένος (Եպիփ. յղ. ականց.։)


Աղճատաբանեմ, եցի

va.

to talk extravagantly, to chatter, to prattle, to be tedious in conversation.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիաւորութիւնն ասէին, թէպէտեւ ըստ շնորհի եւ ըստ արժանաւորութեան աղճատաբանէին. (Սարկ. հանգ.։)


Աղճատիմ, եցայ

vn.

to grow childish, to dote, to rave, to talk nonsense;
to stagger, to reel, to waver;
աղճատեալ ծեր, garrulous and decrepit old man.

· Calfa

NBHL (9)

Զառամիլ. ցնորիլ. զառանցել. ցնդիլ. յիմարիլ. մոլիլ. եւ աղճատաբանել. խռֆիլ. պունամագ. սայըգլամագ. չըլտըրմագ.

Մարգոյ աղճատելոյ. յն. զառանցելոյ, կամ յետին ծերոյ. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 4։)

Աղճատեալ չարիմաց խորհրդով ագահութեան. (Յհ. կթ.։)

Աղճատիս. յորո՞ւմ եմք ծաղու արժանի. (ՃՃ.։)

Ի վերջինն հասանիցէ ծերութիւն, եւ սկիզբն առնէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ։ Մի՛ խոտան վարկանել վասն դողդոջ եւ աղճատեալ հասակին։ Աղճատեա՛լ ալեւոր, մինչեւ ցե՞րբ ընդ քեզ լինիմ ... Աղճատեալ ծեր. (Սահմ. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։ Վրք. հց.։)

Յիմարաց են այդպիսի կարծիք, որպէս եւ ոյք վասն լուսնոյ խաւարմանն աղճատին, ի տտնոյ վիշապին դատարկաբանելով։ Զի մի՛ անզուգութիւն ի զուգութեան երեւեցուցանել աղճատիցիմք. (Սարկ. շարժ.։)

Մերկացաւ, եւ սկսաւ լուանալ. զոր տեսեալ սպասաւորին՝ ասէ, աղճատեցաւ ծերն. (Վրք. հց. ձ։)

Յետ եքտոռոսի՝ աղճատիլն քեզ հուպ է. (Պղատ. սոկր.։)

ԱՂՃԱՏԻԼ. ԱՂՃԱՏԻԼ. որպէս Օրհաս. մահ կամ սպանումն. ... πότμος mors, vel interfici


Աղճատիչ

adj. s. loquacious, chattering, prating;
putting into disorder, that spoils, ruinous, that causes the loss of reputation.

· Calfa

NBHL (2)

իբր Նախատիչ. թշնամանիչ. գորովիչ.

Անդ՝ կրիցն լիցուք մի՛ աղճատիչք, այլ ցաւակիցք. (Լմբ. ատ.։)


Աշմկասէր

adj.

mutinous, seditious, turbulent, inclined to excite sedition.

· Calfa

NBHL (2)

Անուն պատուական քարի. թերեւս ռմկ. եէշիմ, եէշմ. լտ. եասբիս, իտ. տիա՛սբրօ.

Ի քարէ պատուականէ, որոյ անունն է ալպէսգօն, որ է աշմ. (Մարթին.։)


Աղմկեմ, եցի

va.

to trouble, to disquiet;
to alarm;
to put into disorder, to jumble, to mix, to confound.

· Calfa

NBHL (8)

Աղմկել զիրաւունս. (Յոբ. ՟Լ՟Դ. 10։)

Աղմկէր զերկիրն. (Խոր. ՟Բ. 81։)

Աղմկել զմիտս նոցա։ Աղմկէին զամենայն՝ ի վեր եւ ի վայր յեղյեղլով։ Երկիւղիւ եւ խռովութեամբ բազմաւ ըմբռնեալք աղմկէին։ Մի՛ աղմկեսցիս, քանզի զիջման էր եղեալ իրքն. (Ոսկ. յհ.։)

Մի՛ աղմկել (այս ինքն իլ) առ խնդիրսն։ Տրտմեալք աղմկէին։ Գունդն հագարացւոց աղմկեալ՝ յետս կոյս հարան. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)

Աղմկեալ ի ցնորից իմն խելագարաց. (Խոր. ՟Բ. 58։)

Ժողովուրդք աղմկին ի վերայ մեր. (Զքր. կթ.։)

Ծով թքանէ զփրփուրն արտաքս, եւ աղմկի առ ափն ծփանօք. (Պիսիդ.։)

ԱՂՄԿԵՄ ԱՂՄԿԻՄ. ταράσσω, θορυβέω, κυκάω , ἑκκρούω, συμφύρομαι, turbo, conturbo, confundo, misceo Լնուլ աղմկաւ. վրդովել. խառնակել. շփոթել. խառնել. խռովիլ, վրդովիլ. տակնուվրայ ընել՝ ըլլալ. ալթիւսթ եթմէք՝ օլմագ.


Աղջամղջին

adj.

dark, obscure, gloomy, black.

· Calfa

NBHL (5)

Մթին եւ աղջամղջին. (Յոբ. ՟Ժ. 21։)

Աղջամղջինն վկայէ ժամանակ։ Աղջամղջին կուրութեանս խաւար. (Պիտ.։)

Զաղջամղջին գունոցն սեւութիւն փոխել ի ձեան պայծառութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)

Փարատեա՛ յանձանց մերոց զաղջամղջին եւ զխաւարային խորհուրդս. (Ժմ.։)

Օր Տեառն ... աղջամղջին. յն. աղջամուղջ. (Ամովս. ՟Ե. 20.)


Աղջիկ, ջկան, ջկունք, կանց

s.

maid, girl, virgin;
chamber-maid, female servant;
nursery-maid, child's maid.

· Calfa

NBHL (3)

Եթէ եղիցի աղջիկ կոյս՝ խօսեցեալ առն։ Ոչ եթէ մեռեալ է աղջիկդ։ Աղջիկ դու քեզ ասեմ, արի՛. եւ այլն։

Էր նորա աղջիկ մի եգիպտացի։ Եկն երկու աղջկամբք ... ասէ ցաղջկունսն։ Աղջիկն՝ որ դռնապանն էր. եւ այլն։

κοράσιον, νεᾶνις, παῖς, παιδίσκη puella, virgo Օրիորդ. կոյս. էգ զաւակ. ախճիկ. գըզ.


Աղտաղտին

adj.

cf. Աղտաղտուկ.

· Calfa


Աղտեղանամ, ացայ

vn.

to be stained or soiled, to grow greasy or dirty.

· Calfa

NBHL (5)

Որ աղտեղանալոցն է, աղտեղասցի. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 11։)

Ձեռացն եւ երեսացն եւ այլոց անդամոցն աղտեղացեալ ի կայծականց հրոյն. (Նիւս. սքանչ.։)

Հարսնդ ոչ աղտեղացար. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Ի գարշ ցանկութեանց ոչ աղտեղացան. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)

ῤυπάω, καταρρυπόομαι, sordeo, sordidor, conspurior, contaminor Շաղախիլ աղտեղութեամբ. պղծիլ. աղտոտիլ, մնտռիլ, ապականիլ. քիրլէնմէթ.


Աղտեղասէր

adj.

that likes filth or dirt.

· Calfa

NBHL (4)

Սիրօղ աղտեղութեան. անմաքրասէր. գարշասէր. ցանկասէր. գարշելի.

Իշխանք աղտեղասէրք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Ի տեղի՝ ուր չիք իշխանութիւն աղտեղասիրաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)

Աղտեղասէր պղծութեամբք. (Արծր. ՟Ա. 15։)


Աղտեղի

adj.

soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.

· Calfa

NBHL (14)

Զգեցեալ էր հանդերձս աղտեղիս։ Մտանիցէ անդր եւ աղքատ ոք ի հանդերձս աղտեղիս. (Զքր. ՟Գ. 3։ Յկ. ՟Բ. 2։)

Որ ի հրեշտակացն օրհնի, ի ձեռաց աղտեղեաց (այս ինքն յաղտեղի ձեռաց) ընկալեալ լինի. (Ոսկ. նոր կիր.։)

Աղտեղի անուն, կամ ազգ. (Յճխ.։)

Ոգւով աղտեղեաւ անխտիր մատուցանես. (Լմբ. պտրգ.։)

Ոչ կարեմ յաղտեղի կենաց նորա տեսանել զնա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Որ ի ծածուկ ինչ գործի ի նոսա, զայն եւ խօսել աղտեղի է. (Եփես. ՟Ե. 12։)

Որ ոչ ունի զաղտեղի շարժմունս. (Յճխ. ՟Զ։)

Ծանեաւ զխորհուրդ աղտեղի գողութեան մատնչին. (Զքր. կթ.։)

Ի ճակաճան աղտեղի գործոց. (Յհ. կթ.։)

Սէր աղտեղի. (Շ. այբուբ.։)

Աղտեղի արուեստագիտութիւն. (Եփր. թուոց.։)

Պղծութիւն զայր ժանտագործ աղտեղի առնէ. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 9։)

ῤυπαρός sordidus Շաղախեալ կամ ներկեալ աղտովք. անմաքուր. աղտոտ, կեղտոտ. քիրլի. մուրտար.

ԱՂՏԵՂԻ ԱՌՆԵԼ. Աղտեղել. աղտեղացուցանել. ἑμμολύνω inquino, polluo աղտոտել. քիրլէթմէք.


Աղցք, ցից

s. pl. evil, misery, grief, pain.

· Calfa

NBHL (4)

ἁνάγκη necessitas Հարկ. պէտք. կարիք. հարկաւորութիւն. իգթիզա. հաճէթ. իհթիյաճ. կերեքլիք.

Աղցից եւ հարկի տեղի է ոգին՝ ի հակառակացն միշտ լցեալ։ Գաղտուկ շոպեսցեն գողանալով՝ յաղցիցն բռնադատեալք. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)

Յապականութիւն լուծեալ ի յաղցից հարկէ մարմնոյն։ Եւ ոչ մի ինչ աղցս ի վերայ ածելով. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. կուս.։)

Առ ի զմեծամեծսն եւ զգլխաւորագոյն աղցս կարեացն դիւրելոյ. (Պիտ.։)


Աղքատ, աց

s. adj. beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.

· Calfa

NBHL (15)

Աղքատ ասէ զթափուրս յամենայն գոյից. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)

Ակն աղքատի մի առնուցուս, եւ մի՛ երեսաց աչառիցես կարօտի։ Ոչ չոգար զհետ երիտասարդաց՝ զաղքատաց կամ զմեծամեծաց։ Ոչ ոք մնաց բաց յաղքատաց երկրին։ Զաղքատս անյարկս տա՛ր ի տուն քո։ Մի՛ դարձուցաներ դու զերեսս քո յամենայն աղքատոյ։ Որ կատակէ զաղքատով, բարկացուցանէ զԱրարիչն նորա. եւ այլն։

Մեծատանց տալ պատիւ, եւ զաղքատօքն զանց առնել։ Գարշեցա՞ր յաղքատէն, գարշեսցի ի քէն՝ որ յաղագս աղքատին աղքատացաւ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)

Որ ողորմի աղքատոյն՝ այս ինքն փոխ տայ. (Բրս. վաշխ.։)

Որպէս յետնեալ. պակասեալ. անբաժ. անմասն. կարօտ. զուրկ. մահրում. միւհթաճ.

Եթէ աղքատ իցէ ի գնոցն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 8. (յն. խոնարհ, կամ ի վայր)։)

Իբրեւ զայր ոք աղքատ ի մարդասիրութենէ. (Ոսկ. ես. ՟Ծ՟Դ։)

Թէպէտ եւ յանօթոց աշխարհիս աղքատ իցէ։ Ճոխ բոլորովին ընդ լաւագունին, եւ աղքատ ի հակառակէն. (Գր. հր.։)

Ոչ քահանայութեան աղքատ այն որ յամենայն իսկ քահանայութենէ առնոյր զպաշտօն. (Սեբեր. ՟Բ։)

Այլ միշտ փարթամ կամ ի նոսին, աղքատ բարեաց ամենեւին. (Յիսուս որդի.։)

Իբր աղքատին. յետին. նուաստ. միսքին. սէֆիլ.

Յաղքատ տանէ ելով։ Յաղքատ չքաւորութենէ փախչել. (Պիտ.։)

Եւ իբր տկար. չնչին. դուզնաքեայ. զէլիլ.

Ըստ աղբիոնի (աբիոնի) աղքատ մտածութեանն. (Խոսրովիկ.։)

πτωχός, πένης, πενιχρός pauper, inops, mendicus Չքաւոր յաղխից կամ յաղցից. անինչ. տնանկ. ցականեալ. կարօտեալ. տառապեալ. մուրող. ախքատ, մուրացկան. ֆագըր. ֆուգարէ. տիլէնճի. տէրպետէր.


Աղքատաբար

adv.

poorly, beggarly, like a beggar.

· Calfa

NBHL (3)

πενιχρῶς pauperum more, per inopiam Իբրեւ աղքատ. աղքատութեամբ.

Ընկալա՛յք յաղագս աղքատսիրութեան բանս, մի՛ աղքատաբար, այլ առատապէս. (Ածաբ. աղք.։)

Փոխանակ զի աղքատաբար եւ տկարաբար ունէին նոքա (այս ինքն աբիոնացիքն) զՔրիստոս. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)


Աղքատանամ, ացայ

vn.

to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.

· Calfa

NBHL (10)

Որք վասն աւետեացն հոգւով կամաւ աղքատացան. (Յճխ. ՟Ժ։)

Եթէ աղքատասցի եղբայր քո։ Մի՛ երկնչիցիս որդեակ, զի աղքատացաք յոյժ։ Վասն ձեր աղքատացաւ, որ մեծատունն էր. եւ այլն։

πτωχεύω, πένομαι pauper sum, mendico Աղքատ լինել. տնանկանալ. եւ կրել կամ յանձն առնուլ զաղքատութիւն. ախքըտնալ. ֆագըր օլմագ՝ գալմագ.

Մեծ է աղքատանալն վասն Քրիստոսի՝ քան ստանալ ինչս եւ տալ աղքատաց. (Շ. ընդհանր.։)

Աղքատանայ զվերջին աղքատութիւնն. Համամ առակ.։

Յետնիլ. նուազիլ. պակասիլ. տկարանալ.

Աղքատացաւ ի տկարութենէ զօրութիւն իմ. (Սղ. ՟Լ. 10։)

Որքան է գորովալիր, աղքատանամք տալ օրինակ. (Խոսր.։)

Անսովոր է ասելն (Մաքս. նշ. եկեղ.)

Որ չարութեամբն աղքատացեալ է (կամ աղքատեալ է). իբրու թէ՝ ազա՛տ է ի չարութենէ։


Աղքատանք

s. pl. poverty.

· Calfa

NBHL (3)

Աղքատութիւն. աղքատին վիճակ կամ իրք.

Աղքատանաց եւ տառապանաց եւ անշքութեան էր կենցաղն Յիսուսի. (Սկեւռ. յեսայ.։)

Կերակրեսցիս յիմում բարին՝ յաղքատանաց եւ ի չնչին։ Ընկալարուք վեհք ի տնանկաց՝ զընծայս բանի աղքատանաց. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. հրեշտ.։)


Աղքատասէր

adj.

that loves the poor, charitable.

· Calfa

NBHL (2)

Որք միանգամ քրիստոսասէրք եւ աղքատասէրք էք. (Ածաբ. աղք.։)

φιλόπτωχος pauperum amans Սիրօղ եւ խնամօղ աղքատաց. ախքըտի սէր՝ գութ ունեցօղ.


Աղքատատեաց

adj.

that hates the poor, uncharitable.

· Calfa

NBHL (1)

Յերեւելիս աղքատասէր, եւ ի ծածուկ աղքատատեաց. (Ոսկիփոր.։)


Աղքատիկ

adj. s. rather poor, poor.

· Calfa

NBHL (3)

Յետին կամ տառապեալ աղքատ՝ արժանի գթալոյ. խեղճ աղքատ, աղքըտիկ. սէֆիլ ֆուգարեճիք.

Աղքատիկն այն՝ զոր ի դրանէն հալածէիր։ Զի՞նչ արարեր ո՛վ աղքատիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Այն աղքատիկն՝ որ Ղազար կոչեալ. (Գանձ.։)


Աղքատիմաստ

adj.

cf. Աղքատիմաց.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՂՔԱՏԻՄԱՍՏ ԱՂՔԱՏԻՄԱՑ Տկար եւ փանաքի իմաստիւք կամ իմացուածովք. անճարակ խելքով.

Աղքատիմաստ բնութիւնք մարդկայնոցս. (Աթ. խչ.։)

Աղքատիմաստ իմոց խոհարանաց շարժումն։ Իմով աղքատիմաստ բանգիտութեամբ. (Արծր.։)

Փոքր ի շատէ օրինակեալ աղքատիմաստ եւ աղօտ գիտութեամբ. (Զքր. կթ.։)

Ըստ իմում աղքատիմաց մտացս. (Անան. զղջ.։)

Տուաւ փոքր ի շատէ յաղքատիմաց եւ ի տկար իմաստից մերոց։ Աղքատիմաց մերով բանիւ. (Շ. թղթ.։)

Զիմ զաղքատիմաց եւ զդուզնաքեայ ընկալցիս բան. (Նիւս. ստէփ։)

Աղքատիմաց բայիւք զբանս յիշատակիս գրեցի. (Ասող. վերջ։)


Աղքատիմաց

adj.

poor in understanding, shallow, empty, witless.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՂՔԱՏԻՄԱՍՏ ԱՂՔԱՏԻՄԱՑ Տկար եւ փանաքի իմաստիւք կամ իմացուածովք. անճարակ խելքով.

Աղքատիմաստ բնութիւնք մարդկայնոցս. (Աթ. խչ.։)

Աղքատիմաստ իմոց խոհարանաց շարժումն։ Իմով աղքատիմաստ բանգիտութեամբ. (Արծր.։)

Փոքր ի շատէ օրինակեալ աղքատիմաստ եւ աղօտ գիտութեամբ. (Զքր. կթ.։)

Ըստ իմում աղքատիմաց մտացս. (Անան. զղջ.։)

Տուաւ փոքր ի շատէ յաղքատիմաց եւ ի տկար իմաստից մերոց։ Աղքատիմաց մերով բանիւ. (Շ. թղթ.։)

Զիմ զաղքատիմաց եւ զդուզնաքեայ ընկալցիս բան. (Նիւս. ստէփ։)

Աղքատիմաց բայիւք զբանս յիշատակիս գրեցի. (Ասող. վերջ։)


Աղքատին

adj.

poor, sorry, pitiful, vile, contemptible.

· Calfa

NBHL (2)

Աղքատական. յանկաւոր աղքատ վիճակի. անպաճոյճ. աղքըտուկ. զէլիլ, պայաղը.

Ամենայն անօթք քո՝ անարգք եւ աղքատինք եղիցին. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Աղքատօրէն

adv.

cf. Աղքատաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Աղքատօրէն ձեւով շրջելն. (Երզն. մտթ.։)


Աղօթական, ի, աց

adj. s.

of or belonging to prayers;
that prays to God.

· Calfa

NBHL (13)

Պարգեւէ աղօթական բանիցն զվճիռ մահուն. (Փիլ. յովն.։)

Աղօթական է բանս, եւ յուսոյ. (Լմբ. առակ.։)

Աղօթական զբանն՝ նոցա առաջի դնէ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)

Ճոխացուցանէ պայծառապէս զամենայն աղօթական ժամակարգութիւնս. (Յհ. կթ.։)

Ձեռն իսկ է լեզու աղօթականաց, եւ նովաւ բուռն հարկանեմք զոտիցն Աստուծոյ։ Ո՛չ զաղօթականաց զգեցեալ զկերպարանս. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Մանդ. ՟Դ։)

Պէտք են աղօթականին՝ աներկմիտ հաւատով զաղօթսն Աստուծոյ նուիրել։ Յօրինակ աղօթականաց. (Խոսր.։)

Աղօթական անխրախոյս. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)

Ի ձեռն աղօթական եղբարցդ ուխտաւորաց. (Շ. թղթ.։)

Հոգի աղօթական ունէր եւ Աննա մարգարէուհի. (Լմբ. հանգ.։)

Դրդուեաց զաղօթականն զԻսահակ առ ի օրհնել զԵսաւ ո՛չ ողորմ, այլ՝ կարծիք ապաշխարութեան առ լաւն. քանզի ետես զնա՝ զի լայր. (Փիլ. լին.։)

δεητικός precatorius Սեպհական աղօթից. որ ինչ հայի յաղօթս. մաղթողական.

յն. παρακλητικός որ է՝ մխիթարական՝ միանգամայն եւ աղաչողական։

εὑχόμενος, ἰκέτης orans, supplex որ եւ ԱՂՕԹԱՐԱՐ, ԱՂՕԹԱՒՈՐ. Այն՝ որ յաղօթս կայ. աղօթօղ. պարապեալն յաղօթս եւ ի խնդրուածս, եւ ուխտաւոր. աղօթք ընօղ. տուա ետեն, տուաճը.


Աղօթակեր

s.

cf. Աղօթկեր.

· Calfa

NBHL (2)

Աղօթակերս արձակել ի հաշտութիւն խաղաղութեան. (Բուզ. ՟Գ. 21։)

Աղօթակիրն քան զայն զոր աղաչեսցէ՝ խոնարհագոյն է. (Սեբ. ՟Թ։)


Աղօթակիր

s.

cf. Աղօթկեր.

· Calfa

NBHL (2)

Աղօթակերս արձակել ի հաշտութիւն խաղաղութեան. (Բուզ. ՟Գ. 21։)

Աղօթակիրն քան զայն զոր աղաչեսցէ՝ խոնարհագոյն է. (Սեբ. ՟Թ։)


Աղօթկեար

s.

cf. Աղօթկեր.

· Calfa

NBHL (2)

Աղօթկեարս արձակէր՝ առաքել նմա թիկունս օգնականութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)

որ եւ ԱՂՕԹԿԵՐ, ԱՂՕԹԱԿԵՐ. Աղօթարար. աղաչաւոր. բարեխօս. պատգամաւոր. (զի քեար, քէրտէն պրս. է գործ, արարք, գործել, առնել. կերտել). իպատէթքեար. տուաճը. ելչի. πρεσβευτής orator, nuntius, legatus


Աղօթկեր

s. adj.

that prays to God;
suppliant.

· Calfa

NBHL (4)

cf. Աղօթկեար. աղօթարար. աղաչաւոր, եւ այլն.

Ընկալեալ զամօթ պատկառանաց զաղօթկերին (Աբրահամու եւ Սառայի)։ Պատուիրէ իբր սիրելեաց՝ աղօթկերաց եւ հաւանողաց. (Փիլ. լին.։)

Զաղօթկերացն բազմութիւն սուսերաւ մահու խողխողեալ. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)

Բազում աղօթկերօք աղաչէր թագաւորն. (Բուզ. ՟Դ. 13։)


Աղօթասէր

adj.

that loves prayers.

· Calfa


Աղօթարան, աց

s.

small chapel, chapel.

· Calfa

NBHL (5)

Աղօթարանք կոչին, եւ սրբարանք. (Սհկ. կթ.։)

Դատապարտեալ ելանեն յաղօթարանէն. (Խոսր.։)

Կրօնաւորաց աղօթարան է. (Լմբ. պտրգ.։)

Յաղօթարանն վայրի ընդ պատաղմունս այսր կենցաղոյս շրջանակեցայ. (Նար. ՟Ի։)

ԱՂՕԹԱՐԱՆ ասի ռմկ. եւ Արեւելք. իբրեւ կողմն աղօթելոյ սովորաբար։


Աղօթարար

adj. s. that prays to God;
that addresses God in prayer.

· Calfa

NBHL (3)

Որ առնէ աղօթս. աղօթական. աղօթամատոյց. աղօթաւոր, եւ ուխտաւոր. աղօթք ընօղ. տուաճը.

Եհաս առ նուաստս աղօթարար սուրբ թագաւորութեանդ։ Խոնարհ եւ աղօթարար։ Աղօթարար եւ աստուածազարդ քահանայիցդ. (Շ. թղթ.։ Ոսկիփոր.։)

Հիւրք եւ աղքատք եւ աղօթարարք՝ որք գնան ի վանքն, հանգիցեն. (Կանոն. եւ Երզն. խր.։)


Աղօթեմ, եցի

vn.

to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.

· Calfa

NBHL (19)

Առ դրունս ելէ՛ք եւ աղօթեցէք. (Պտրգ.։)

Եւ վասն այլոց ի մարդկանէ աղօթեցէ՛ք դառնալ առ Աստուած. (Ածազգ. ՟Գ։)

Յաղօթելն առ քեզ կեցուցիչ. (Նար. ՟Գ։)

Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձիգ ժողովոյն։ Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ առ Աստուած հոգւով եւ մտօք։ Աղօթելով զայս ասէր, Հայր անցո՛ յինէն զբաժակս. (Շար.։)

Աղօթելով միշտ Աստուծոյ, եւ արտասուելով. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)

Ի դէմս Հոգւոյն Սրբոյ զայս աղօթեցի։ Զոր ի կարգէ սաղմոսիս է աղօթել. (Նար. ՟Լ՟Գ.։ Նար. կ.։)

Դնէին ուխտ, եւ աղօթէին աղօթս. (Պիտ.։)

ար. խնդրով, իբր վասն, ի պէտս.

Թէ թշնամւոյն չաղօթես՝ որպէս քեզ, ապա լա՛ւ է չաղօթել. (Եզնիկ խր.։)

Փրկութեան նոցա աղօթէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

Այլոց աղօթելով՝ զայլոց աղօթս մեզ շահեսցուք. (Խոսր.։)

Փրկութեանն մեր աղօթեն (հրեշտակք)։ Հանապազորդեան հացին աղօթեմ։ Եւ ոչ սատակման ինքեան աղօթեաց։ Որում սպասեմք, եւ յոր աղօթեմք. (Նար.։)

Ժողովրդեանն՝ որոց պէսպէս աղօթեմք. (Լմբ. պտրգ.։)

հյց. խնդ. իբր հայցել, խնդրել աղօթիւք յԱստուծոյ. աղաչելով ուզել. տիլեմէք.

Զոր եւ այլքն ամենեքեան ողորմագին ձայնիւ աղօթէին. (Արշ. ՟Ի՟Ը։)

Փրկութիւն ի թշուառութեանց բազմաց աղօթեաց. (Նար. մծբ.։)

Աղօթել զփրկութիւն, կամ զլուսաւորութիւն. (Արշ. ՟Ի՟Ը։ Նար. մծբ.։)

Աղօթէ Աստուծոյ զկործանումն, կամ զպատկառանս թշնամեացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. թղթ.։)

Աղօթս առնել կամ մատուցանել առ Աստուած. յաղօթս կալ. աղաչել, պաղատիլ, խնդրուածս մատուցանել. աղօթք ընել. տուա էթմէք. նամազ գըլմագ. εὕχομαι, προσεύχομαι oro, precor


Աղօթք, թից, թիւք

s. pl. prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.

· Calfa

NBHL (20)

Աղօթք՝ ընդ Աստուծոյ խօսք, ցանկալեացն խնդիր, տեսութիւն իմանալեացն. (Ոսկ. հռ.։)

Աղօթքն՝ խօսք ընդ Աստուծոյ թարգմանի, կամ ստուգաբանի. (Վրդն. յաւետ.։) (Տօնակ.։)

Աղօթք՝ հայցումն բարեաց առ ի յԱստուծոյ. (Ոսկիփոր.։)

Աղօթքն խօսք է ընդ Աստուծոյ, եւ յամենայն իրս պիտանացու։ Աղօթքն՝ խնդրուածք բարեաց են ի նմանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)

Աղօթքն՝ յաղագս յուսացելոցն մաղթանք եւ պաղատանք. (Լմբ. սղ.։)

Դու Աստուած լուար աղօթից իմոց։ Տաց քեզ զաղօթս իմ օր ըստ օրէ։ Ուղիղ եղիցին աղօթք իմ։ Աղօթիւք եւ պահօք։ Յարուցեալ յաղօթիցն՝ եկն առ աշակերտսն։ Էին հանապազորդեալ միաբան յաղօթս։ Իմ կամք սրտի, եւ աղօթք առ Աստուած՝ վասն նոցա են ի փրկութիւն. եւ այլն։

Աղօթից բարբառով։ (Բ. Մակ. ՟Գ. 20.)

Աղօթս առնեմ։ Աղօ՛թս արարէք։ Պա՛րտ է յամենայն ժամ յաղօթս կալ։ Յորժամ կայցէք յաղօթս։ Կացից յաղօթս հոգւով, կացից յաղօթս եւ մտօք։ Կանխեմք մեք յաղօթս մեր վասն ձեր. եւ այլն։

Կամ ոճով.

Կալ առ քեզ յաղօթս զաղօթս զայսոսիկ։ Զի զոր կամքն յաղօթս, որպէս արժանն իցէ, ոչ գիտեմք։ Զգոյն իսկ եւ աղօթս առնեմք վասն ձեր յամենայն ժամ։ Յոր եւ աղօթս առնեմք վասն ձեր. եւ այլն։

Եւ մեզ աղօթս արասջիք։ Խաչահանուացն աղօթս առնէի. (Ագաթ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

ԱՂՕԹՍ ԱՌՆՈՒԼ. Առնուլ զօրհնութիւն եւ զբարեմաղթութիւն աղօթական.

ՅԱՂՕԹՍ կամ ՅԱՂՕԹ ԱՆԿԱՆԻԼ. Յաղերս անկանիլ. աղաչել. ողոքել.

Յաղօթս անկեալ՝ նոքա ուրանան զգոյն (այս ինքն զունելն ինչ ի տալ). (Ոսկ. հերոդ.։)

Եզականս ԱՂՕԹ, է անսովոր. բայց նշմարի ուրեք ի բանս Ոսկ. եւ Յհ. իմ. եւ Սարկ. եւ ի Գանձ. ստէպ։

ԱՂՕԹՔ. որպէս ուխտ կամ իղձ սրտի. փափաքանք. աղերս. արզու.

Զի եւ այս իսկ էին աղօթք նորա, զի յաղթահարեսցի ի գեղոյ նորա. (Եփր. թագ.։)

Աբգար ետ տանել առ նմա թուղթ աղօթից. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 12։)

ԱՂՕԹՍ ԱՌՆԵԼ, ՅԱՂՕԹՍ ԿԱԼ, ԿԱՆԽԵԼ ՅԱՂՕԹՍ. Այսպէս դնի միշտ ի սուրբ գիրս ՝ փոխանակ բայիդ ԱՂՕԹԵԼ. εὕχομαι, προσεύχομαι oro

Աղաչանք առ Աստուած. (որպէս լինի եւ յամաչելոյ՝ ամօթ. ի ճանաչելոյ՝ ծանօթ. յարածելոյ արօտ) մաղթանք. խնդրուածք. պաղատանք. խօսք ընդ Աստուծոյ. եւ ուխտ սրտի առ Աստուած. որպէս եւ յն. եւխէ է աղօթք, եւ ուխտ. εὑχή, προσευχή, δέησις, ἰκετεία preces, precatio, oratio, petitio, supplicatio. տուա, տիլէք, նամազ, իպատեթ.


Աղօտաբար

adv.

obscurely, darkly, indistinctly, dimly.

· Calfa

NBHL (10)

Համառօտաբար եւ արդէն իսկ լուծաք, եւ ո՛չ աղօտաբար։ Աղօտաբար տեսանես զարեգակն. (Առ որս. ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Բ։)

Հաւաստեա՛ զաղօտաբար թուեցեալ ասացեալսն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)

Աղօտաբար իմն համբաւ մեզ տուաւ. (Բրս. գորդ.։)

Որ լսէն ծայրիւք լսելեաց, կարէ աղօտաբար իմն առնել զասացելոցն ընդունելութիւն. (Փիլ. ել.։)

Ընդ աղօտ. աղօտս. նսեմաբար. մեղմով. նուազաբար. թերապէս. դոյզն ինչ. մթնշաղ կերպով, քիչ մը. λανθανόντως, ἁμυδρῶς obscure, subobscure

Աղօտաբար սուղ ինչ առ աչս մատուցանէ զտեսաւորութիւնն։ Աղօտաբար զլոյսն ձգէ. (Եղիշ. մկրտ.։ Լմբ. պտրգ.։)

Աղօտաբար զմեր գիտողի դպրութիւն. (Շ. թղթ.։)

Զաղօտաբարն նուագէին զհնչումն. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ընդոստուցեալ յաղօտաբար ինչ ձայնից. (Պիտ.։)

Ծխոյ նմանութիւն ունել ասաց՝ ըստ աղօտաբար ակնարկութեան տեսութեանն. (Պիսիդ.։)


Աղօտաձայն

adj.

having a feeble voice.

· Calfa

NBHL (2)

Մովսէս աղօտաձայն ասելով զինքն եւ յամրալեզու. (Բրս. երրորդ.։)

Նուազաձայն. նրբաձայն. ἱχνόφωνος voce gracili


Աղօտաճաճանչ

adj.

having a very feeble light.

· Calfa

NBHL (2)

Նուազ ճաճանչօղ. աղօտածագ.

Ի խաւարի՝ եւ աղօտաճաճանչն է պատուեալ լոյս։ Զերկրորդն՝ որ աղօտաճաճանչն է՝ ի ներքս ածելով լոյս. (Յհ. իմ. ատ.։)


Աղօտանամ, ացայ

vn.

to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.

· Calfa

NBHL (7)

Ի ծագել լուսնի՝ պարտեցան (աստեղք) եւ ասեն. այսպէս ի սմանէ աղօտացաք. զի՞նչ եւ յարեգական ծագելն լիցուք. (Մխ. առակ. ՟Ե։)

Ոգիքն ճնշին (ի գինւոյ), զգայութեանց աղօտացելոց, եւ մարմին ծանրանայ. (Փիլ. քհ.։)

Ոչ աղօտանայ խորհուրդն. (Կամրջ.։)

Ձայն, որչափ հեռի են մարդիկ, աղօտանայ առ նոսա. (Լմբ. պտրգ.։)

Փոքր ինչ չարին աղօտացեալ, հայոց ոգի եւ շունչ առեալ. (Շ. վիպ.։)

Յորժամ աղօտի եւ աղօտացելոյ ձայնաւորի վերաբերիցին երկու ձայնորդքն. (Թր. քեր.։)

ἁμαυρόομαι, ἁμυδρόομαι obscuror, obfuscor, obliteror, hebetor Նսեմանալ. մթագնիլ. մեղմանալ. նուազիլ. տկարանալ. մթնշաղ ըլլալ, մթննալ, գուլնալ, պակսիլ.