in how many ways?.
Ոչ է ասել, որպէս վարկանիմ, թէ քանակի. յաստուածաբանութենէն ի վերայ հօր եւ որդւոյ յայտնագոյն ասի տէր. այլ՝ տէր է եւ հոգին սուրբ. (Դիոն. ածայ.։)
quantity.
Քանակութիւն այսր սրբոյ իրի ասել կարելի է. իսկ յաղագս որակութեան անկա՛ր է ճառել. (Կլիմաք.։)
sculpture;
chiselling;
sculptured or chased object;
sculptor, carver;
chaser;
sculptured, carved, chiselled, notched.
Ընդ քանդակագործ տերեւոցն անօսրութիւնն մացէ մեղմով արեւն։ Զիա՞րդ ծակոտեալ դրոշմեալ են իբրեւ զգործ քանդակագործի զարմանալի՝ տերեւովքն այդիք. (Վեցօր. ՟Ե.) (ուր իմաստն եւեթ տեսան ի յն)։
to demolish, to destroy, to beat, to knock or pull down, to subvert, to overturn, to ruin, to dismantle, to rase;
to ravage, to devastate, to desolate;
cf. Քանդակեմ.
Քանդեալ աւերեսցեն զամրութիւն ամենայն քաղաքաց։ Քանդեցին աւերեցին եւ ի հիմանց տապալեցին. (Խոր. ՟Գ. 35։ Շ. եդես.։)
demolition, destruction, dismantling.
Առումն քաղաքաց, եւ քանդումն ամրոցաց։ Ահագին իմն շարժմանց եղելոց ի դուին, առհասարակ քանդումն եւ գողումն առնոյր քաղաք. (Խոր. ՟Գ. 68։ Յհ. կթ.։)
quantity.
ՔԱՆԻՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. ποσῶς quodam modo. Ըստ իմիք. չափով իւիք.
cf. Քանի;
— ! — եւս! — առաւել՞, how much more! with still more reason.
Ցո՛յց ինձ զթիւ աւուրց իմոց, քանիօն է։ Քանի ի՞նչ են մեղք եւ անօրէնութիւնք իմ. ուսո՛ ինձ, քանիսօ՛ն իցէ. (Սղ. ՟Լ՟Ը. 5։ Յոբ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Եթէ ի մարմնաւոր իրս իմաստնոցն խրատք զօրանան, քանիօ՛ն ի հոգեւորսն խօսեցեալքն յԱստուածոյ։ Կոծն այն սաստիկ տիեզերակոծ քանիօ՛ն անըմբերելի լինիցի. (Խոսր.։)
տե՛ս թէ զայն վասն հայրենի գթոյս տամ քեզ, քանիօ՞ն առաւել յորժամ դու լծակից տացես սիրոյ զհնազանդութիւն քո։ Եթէ զգալի ջրոյ զօրութիւն է զայս առ ի զգալի նիւթքս առնել, քանիօ՞ն առաւել զիմանալի՛ շնորհաց հոգւոյն ներգործութիւն գերազանցէ գնել. (Շ. ՟ա. յկ. ՟Է՟Ա։ Լմբ. սղ.։)
cf. Կանովն.
Այսմ ապացոյց գի՛ր եւ քանոն՝ զմանուկն ուշիմ ոզսղոմոն. (Կրպտ. ոտ.։)
to lacerate, to tear in pieces, to rend asunder;
to separate, to detach, to divide;
— զոսկերս, to bone.
Յորժամ զեղբարս մեր ուտիցեմք, եւ զմիմեանց ոսկերս քանցիցեմք. (Ոսկ. ես.։)
Կցեցաւ ոսկր իմ ի հող, եւ մարմին իմ յերկիր քանցեցաւ. (Մանդ.։)
laceration, tearing.
Տեսից զչարաչար քանցումն մարմնոյ իմոյ։ Տե՛ս զքանցումն կողից քոց։ Ի քանցումն քերանաց կողից ձերոց. (ՃՃ.։)
having talents;
of the weight, or value of a talent;
cf. Սնակուշտ;
ի — բերել, to cause the coupling of animals;
cf. Քարշ;
cf. Պատիւ;
false religion, sect;
cf. Փուշ.
Բերեալ կալան իմ առաջի ուզոմուրենայց վեցկանգնեանս՝ կշիռս քանքարաւորս, յուղիդաս երկքանքարաւորս. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Քաջաբանիկ.
Հրամայեաց վռամ արծաթ բազում տալ նմա իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն։ Առ ի յիմաստութիւն ճահաւոր՝ գեղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբանս գոլ։ Քաջաբան եւ լի իմաստութեամբ շարադրած. (Խոր. ՟Գ. 65։ Նոննոս.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
well-spoken, abounding in words, eloquent, fluent.
Հրամայեաց վռամ արծաթ բազում տալ նմա իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն։ Առ ի յիմաստութիւն ճահաւոր՝ գեղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբանս գոլ։ Քաջաբան եւ լի իմաստութեամբ շարադրած. (Խոր. ՟Գ. 65։ Նոննոս.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
eloquence, fluency of speech.
εὑλογία . Քաջաբանն գոլ. եւ Ուշիմութիւն. ուշեյութիւն. եւս եւ Բարեբանութիւն. օրհնութիւն.
happy, fortunate.
Ի քաջաբաստիկն ունի երանութեանն։ Զայլս վասն այլ իրիք քաջաբաստիկ զբնականոն ունելոյ սրակութիւնս ... Աստուածս անուանեցին. (Պիտ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
probity, integrity, honesty;
fortune, good fortune.
Զքաջաբարութիւն՝ պատուեցին՝ (առաքինիք)։ Աստուածոյ հաճոյ եղեւ. քաջաբարութեան երեւելի յանդիմանութիւն։ Վասն արդարութեան եւ այլ եւս քաջաբարութեան։ Զառն զքաջաբարութիւնն եւ զբարեպաշտութիւն Աստուած արժանի արար ցուցանել։ Քան զքաջաբարութիւն ոչ ինչ է ընտանեգոյն այնոցիկ, որ զրբարի խորհուրդսն առաջի արկեալ է. (Փիլ.։)
well turned.
Զոր ինչ պայծառագոյն եւ տեսանելոյ գեղեցկագոյնիցէ, քաջաբոլոր արասցէ. (Պղատ. տիմ.։)
well sprouted, flourishing;
good-tempered;
well affected.
Առաջի նորա զնորա պատգամն խօսիմք, զքաջաբայսս եւ զատոքս եւ զպտղաբերս. (Ագաթ.։)
Քաջաբոյսքն բազումս ծնանին աւելորդս քաջաբերութեամբք։ Յատուկ քաջաբոյս եւ մատառու ոգւոյ է. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. իմաստն.։)
fine vegetation;
good temper or nature;
happy disposition.
εὑφυΐα bona indoles, naturalis dexteritas. Բարի բնաւորութիւն. գեղեցիկ բոյս բարուց. պիթիմը՝ ասլը աղէկ ըլլալը.
well curled, curly-haired.
Հայկ գեղապատշաճ եւ անձնեայ, քաջագանգուր, խայտակն։ Ուշիմ եւ խորհեմ սկայն՝ քաջագանգուրն եւ խայտակն. (Խոր. ՟Ա. 9. 10։)
watching, looking well over.
Կացուցի ի վերայ ձեր զգէտս քաջագիտոյ. կա՛մ ընթերցի՛ր, քաջագիտոյ. կա՛մ ընթերցի՛ր, քաջագիտողս, եւ կամ իմա՛, քաջ դիտողութեան։
opportunity;
քաջադիպութեամբ, opportunely, at the proper time.
Թերեւս արդեօք եւ զգեստուս իմոյ զխոշորութիւն սագասանես, եւ զերեսացս գրութիւն, որ ոչ քաջադիպութեամբ է։ Պէտք՝ են բացայիշատակք համառօտ՝ քաջադիպութեամբ ի դէմս ինչ վերաբերեալ. (Առ որս. ՟Ը։ Պիտ.։)
noble, valiant;
hero.
Որում ի դիմի հարեալ քաջազուն իշխանքն, եւ բազում նախճիրս ի տեղւոջն գործեալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
very strong, powerful, mighty.
Զքաջազօր պնդութիւն ամենիմաստ հզօրին. (Արծր. ՟Ե. 3։)
in haste, hastily, diligently, promptly, rapidly, quickly, soon.
Որ զմարմինն փութապէս ստեղծնու (այսինքն ստածէ). (Պղատ. տիմ.։)
haste, eagerness, ardour, zeal.
Նամակաւ կարօտոյ տեառն եւ գրով փութացողութեամբ ղաղօթս իւր ազատեաց յամենայն ծուլութենէ. (Կլիմաք.։)
cf. Փութանակի.
առաքել փութով։ Փութով կուտէին։ Յանդիման լիէին փութով կատարել զհրամանն զամենայն։ Վասն այսորիկ փութով. լուծաւ հարսանիքն. (Խոր.։ Ագաթ.։ Եղիշ.։ Մխ. առակ.։)
cf. Փութացումն;
փութութեամբ, cf. Փութապէս.
Զձանձրութիւն անգիտանալ, զփութութիւն բազմացուցանել. (Կլիմաք.։)
Զոր եթէ զմտաւ ածէ ոք փութութեամբ, տարակուսեսցի. (Պղատ. տիմ.։)
body-guard, satellite, life-guard;
— զօրք, guard-house.
Պահէին զնոսա արձակ ի մէջ ազատագունդ փուշտիպան զօրացն։ Ետ նմա փուշտիպան մի հաւատարիմ. (Բուզ. ՟Դ. 53։ ՟Ե։)
oven;
bake-house;
kiln;
ծակ փռան, kiln-hole;
— հացագործի, baking-oven;
— խորովածոյ, Dutch oven;
— հասարակաց, common, parish oven;
— խոհակերոցի, kitchen-range;
— խնայողական, economical stove, soup-kitchen;
— կղմինտրի, brick-kiln;
— կրելի, portable oven;
portable air furnace;
ի — or փռան, in the oven;
ջեռուցանել զ—, to heat the oven, to charge, to fill;
արկանել ի —ն, to put in the oven;
cf. Թի.
Հրամայեաց ի գետ ընկենուլ զմանուկն, եւ այլ ոմն ի փուռն. (Կլիմաք.։)
breath, wind;
intestinal gas, fart, wind, flatulency, windiness;
swelling, puffiness;
turgidness, bombast;
— հպարտութեան, gust or fit of pride;
անձայն —, noiseless fart, fizzle, foist;
—ս արձակել, հանել —ս, to fart, to let a fart, to break wind;
(անձայն) to fizzle, to foist;
— արձակող, farter;
fizzler, foister.
Յիշեա, զի փուք են կեանք իմ. (Յոբ. ՟Է. 7։)
Տիկ հնացեալ ոչ կարէ ունել զփուք։ Տիկս իմն կազմէ, որ ոչ յանձնէ ունիցին զփուքն, եւ յամենայն փողսն տալ զփուքն. (Իսիւք.։ Սեբեր. ՟Ե։)
Ուստի՞ իմացար զփուքսն օդընկալս կազմեալ, եւ զմղեալ օդն մատամբք ի նուագս յօրինել։ Երկուց փքոցն (յն. տկացն) եւ այլն. (Սեբեր. ՟Է։)
changeable, variable, changing, mutable, varying, inconstant;
restless, unsettled, unsteady;
transmutable, alterable.
change, mutation, alteration, variation, conversion, permutation, transformation, transmutation;
change, vicissitude, turn;
commutation;
season.
Փոփոխմանցն՝ որ լինիցին յօդս՝ բազում անդամ ի փոփոխմանց լուսնի տեղեակ լինիմք. (Վեցօր. ՟Զ. ։)
low-speaking.
Կամիմ սակաւ խօսել եւ օգտակար, թո՛ղ ես փոքրաբանից է յաղագս մեծամեծացն ասել տեղի տալ. եւ այլն. (Սարկ. հանգ.։)
μικρολόγος exigua et vilia loquens, scrupulosus, sordidus, praeparcus. Որ փոքունս խօսի ւամ նուաստս եւ չնչինս. կամ ճշդելով, խնայելով իբր երկչոտ. ճղճիմ.
low expression.
Փոքրաբանութեամբ իմաստասիրել կամիմք. (Կլիմաք.։)
pusillanimous;
impatient, hasty.
Այնպիսի է փոքրահոգին, իբրու զամենայն հանդիպմունսն անարգանս եւ անպատութիւնս կոչէ։ անազատն մտօք եւ փոքրահւգին ոչ կարէ իմանալ զօրինացն զօրութիւն։ Յեա մեծասքանչ երախտեացն՝ որք յԱստուծոյ, փոքրահոգիք լինէին։ Տղայ մանկունքն փոքրահոգի ի համարս ուսմանցն. (Արիստ. առաք.։ Լմբ. առակ.։ Նախ. յոբ.։ Մաշկ.։)
pusillanimity.
Իւրոյ մտացն փոքրահոգութիւն անգոսնէ. (Կլիմաք.։)
narrow.
Փոքրատար անօթով սակաւ ինչ կարեմք ժողովել։ Բառնալով ի գծուծ եւ ի փոքրատար սկտեղս մտաց մերոց։ Յանսահմանականն ծովէ առեալ ցօղ ինչ՝ փոքրատար իմով մտօքս. (Ոսկ. գծ.։ Տօնակ.։ Վրդն. երգ.։)
cf. Փոքրատեսիլ.
Որ նախ խրթին եւ փոքրատեսակ իմն էր շինեալ. (Յհ. կթ.։)
of small size, little.
Որ նախ խրթին եւ փոքրատեսակ իմն էր շինեալ. (Յհ. կթ.։)
to grow less or shorter, to shorten, to become smaller, to be lessened, diminished, to decrease.
Ոչ փոքրկացայ սակաւիր առաջի քո Տէր իմ Տէր։ Ոչ փոքրակացան այսոքիկ առաջի քո Աստուած. (՟Բ. Թագ. ՟Է. 19։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Է. 17։)
pusillanimous;
shortwitted, shallow, weak-minded;
light, easy;
բեռն —, light burden;
— առնել, to lighten, to lessen, to ease.
Լուծ իմ քաղցր է, եւ բեռն իմ փոքրոգի. (Մտթ. ՟Ժ՟Ա. 30։)
ՓՈՔՐՈԳԻ. Նուազ մտօք. փոքրիմաց. տկար. թեթեւամիտ. պարզամիտ. փոքրահոգի. կարճամիտ.
Մարդկեղէն գիտութեամբ եւ փոքրոգի իմաստութեամբ անդր հասանել անհնար է։ Անկմամբ իմով գայթակղեցին՝ որ փոքրոգիք յիմաստս էին։ Ոչ յաղագս բնաւորականին միայն կապակցութեան արեան, որ հանուրց է առիթ եւ փոքրոգեաց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ Յիսուս որդի.։ Շ. մտթ.։)
lightness, slenderness;
pusillanimity;
low-mindedness, baseness, cowardliness.
Զմարդկային զփոքրոգութիւնն տեառն իբր զտակար իմն անկատար ի ձեռն տրաշիցն կերակրելով. (Նիւս. կազմ.։)
to blow, to breathe;
to swell, to inflate;
to expire;
to die;
cf. Հոգի, cf. Ոգի;
հողմն փչէ, the wind blows.
Փչեաց յերեսս նորա շունչ կենդանի։ Փչեաց ի նոսա, եւ ասէ, առէ՛ք զհոգի սուրբ։ Որ փչեացն ի նոսա, եւ ցամաքեցան։ Հրով բարկութեան իմոյ փչեցից ի ձեզ։ Փչել ի նա հուր։ Փչեցից ի ձեզ հոգւով բարկութեամբ իմով։ Դուք ի ներքս ի տուն կրեցէք, եւ ես արտաքս փչեցից զայն։ Փչեցից զայն արտաքս.եւ այլն։
Պատրաստեալ հուրն մինչչեւ ուրուք ի նա փչեալ, վառումն նորա յայտնի իմացաւ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Փչէր զհոգին զմաքրական զուարթ դիմօք. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
frenzy, madness, distraction.
Յայտնի լինի այս եւ յայլոց ի բազմաց ինչ կրից, եւ ի հիւանդութեանց, ի փռենիան ախտէ. քանզի փռենիան ախտացելոց զգայարանքն ամբողջ պահին, բայց իմացողականն միայն վնասի. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Գ։)
Phrygian.
Քար փռնւգացի. (Նար. խչ.) իմա՛ փռիւգական, կամ երկրին փռիւգացւոց։
cf. Փռնչեմ.
Զհիմամբ հաստատեալս քամահեն փռընկալով. (Սարկ. հանգ.։)
to sneeze;
to cry, to bellow;
to neigh.
Զհիմամբ հաստատեալս քամահեն փռընկալով. (Սարկ. հանգ.։)
psalm.
Այլ թէ ընդէ՛ր է սաղմոս անուն սորա, յորժամ ի յունական զանուանս զօրութիւն քննեմք ուսանիմք. քանզի փսալմոս թարգման առ ի մերս փողովք. (Լմբ. սղ. յռջբ։)
fig-insect, cynips, gall-insects.
Առնուն յոստոց արութիւնն իմն, որ անուանեալ կոչի փսենաս, որ է նմանութեւիւն սերման. (Վեցօր. ՟Է։)