Definitions containing the research դաւ : 996 results

Կոկորդալիր

adv.

at the top of ones voice, with open mouth.

· Calfa

NBHL (2)

ԿՈԿՈՐԴԱԼԻ ԿՈԿՈՐԴԱԼԻՐ. ա. Լիով կոկորդաւ. լցուցիչ կոկորդի. լիաբերան. լեցուն բերան, լեցուն պօղազով.

ԿՈԿՈՐԴԱԼԻ մ. ԿՈԿՈՐԴԱԼԻՐ. ա. Լիով կոկորդաւ. լցուցիչ կոկորդի. լիաբերան. լեցուն բերան, լեցուն պօղազով.


Ճօշ

cf. Ճաւշ.

· Calfa

NBHL (1)

Զրահաւորք՝ մկընդաւորք, ճօշիւք (կամ ջաւշիւք) ծածկեալ բոլոր անձին. (Շ. եդես.։)


Մակածեմ, եցի

va.

to infer, to induce.

· Calfa

NBHL (1)

Սակս է՞ր մակածէք ծերունեանս հօր սակի զողորմագին դաւաբեր վտանգ Սակս որո՞յ մակածես զմին զկենցաղազրաւ հիքութիւն. (Պիտ.։)


Մահացան

adj.

spreading death.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտէր զպատրուակ մահացան դժրօղ դառնութեան մտաց նորա։ Զայլս ոմանս մահացան դեղըմպութեամբ խարդաւանեալ. (Յհ. կթ.։)


Մանկ, ի, աւ

s.

cunning, wiliness, knavery.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՆԿ կամ ՄԱՆԳ. ἁκαιρία intempestivitas, insidiae. Արմատ բառիս Մանկութիւն, ըստ որում Խորամանկութիւն. մեքենայագործութիւն, խարդախութիւն՝ որպէս ման գալով, կամ մանուկ անհաստատ ելո. կամ ըստ յն. ստահակութիւն, եւ դաւ.


Մանկակալ, աց

s.

wet-nurse;
nurse, nursemaid.

· Calfa

NBHL (1)

Էր մանկակալ եւ սնուցիչ դաւթի։ Էինսնուցիչք եւ մանկակալք թագաւորին. (Ուռհ.։ Մեսր. երէց.։)


Մանուկ, նկան, նկունք, նկանց

s.

babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.

· Calfa

NBHL (1)

Լուարո՛ւք մանկունք զխրատ հօր։ Անիծեալ քանան մանուկ։ Գայր մանուկ քահանային։ Մանուկ իմ անկեալ կայ ի տան։ Յարեան ի մանկանցն բենիամենի երկոտասանք, եւ ի մանկանցն դաւթի երկոտասանք.եւ այլն։


Հովուութիւն, ութեան

s. fig.

pastorate, pastorship;
pastoral care, cure of soils.

· Calfa

NBHL (1)

Պա՛րտ է կոչել զնա դաւիթ, եւ լնուլ նովաւ հովուութեանն (կամ հովութեանն) դաւթի. (Եփր. աւետար.։)


Հուժկու

adj.

strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.

· Calfa

NBHL (2)

Չեւ եւս հուժկու էր դաւիթ, այլ դեռ մանուկ էր. (Կիւրղ. ծն.։)

Երկու որդիք հուժկուք էին դաւթի. (Սեբեր. ՟Զ։)


Հպիմ, եցայ

vn.

to approach;
to touch, to handle.

· Calfa

NBHL (1)

Հպի ի գիրկս սուրբ սիրոյն։ Հպին ի նա դաւանութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)


Հրաժարեմ, եցի

va. vn.

to cause to renounce or abdicate;
to dismiss, to discharge;
to forbid, to prohibit, to interdict;
to renounce, to abstain, to deprive oneself of, to forego, to forbear, to refrain, to desist, to resign;
to deny, to disown, to refuse;
to take leave of, to bid farewell to;
to die, to decease;
— յաղանդոյ, to abjure, to recant, to renounce;
— յաշխարհէ, to renounce the world;
to enter a convent;
— յիշխնանութենէ, to abdicate, to resign, to tender, to lay down or throw up one's commission;
— ի թագաւորութէնէ, to abdicate the crown;
աղաչեմ զքեզ կալ զիս հրաժարեալ, I pray thee have me excused, I beg you excuse me, I pray you to be kindly indulgent towards me.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաժարելով հրաժարեաց յինէն դաւիթ երթալ։ Համան կամէր հրաժարել ի տիկնոջէն։ աղաչեմ զքեզ, կալ զիս հրաժարեալ։ Հրաժարել ի տանէ, կամ հոգւոյ ի մարմնոյ։ Հրաժարեալք կամ հրաժարեցաք ի միմեանց, եւ ելաք ի նաւն։ Որ ոչ հրաժարեսցէ յամենայն ընչից իւրոց։ Ողորմութիւն հրաժարեաց յինէն։ Ի խրատուէ ամենակալին մի՛ հրաժարեսցես, եւ այլն։ Ընդէ՞ր հրաժարեցաք յաշխարհէ։ Եւ եթէ հրաժարեմք, ընդէ՞ր յետս դառնամք. (եւ այլն. Վրք. հց. ձ. ստէպ։)


Հրաշագործ

cf. Սքանչելագործ.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաշագործ (տէր)։ Միայն հրաշագործ։ Առ ի հրաշագործէն եդաւ. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ձ՟Է։ Դամասկ.։)


Հրաշունչ

adj.

fire-breathing;
vomiting fire, volcanic;
furious, raging, ardent.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի գերեզմանի եդաւ որպէս մեռեալ, հրաշունչ երեւէին սպասաւորք նորա։ Որ յաստուածային լուսոյն ծածկեն զերեսս իւրեանց սրոբէք հրաշունչ թեւօք։ Հրաշունչ եւ բոցակերպ պատութիւնքն. (ՃՃ.։)


Հրեշտակակերպ

adj.

like an angel, angelic.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակակերպ դիւազդեցութիւն (աղանդաւորաց). (Մագ. ՟Ա։)


Հնչեցուցանեմ, ուցի

va.

to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.

· Calfa

NBHL (1)

Այս երկոքին գործիք էին երանելոյն դաւթայ, որ միշտ զհոգին սուրբ հնչեցուցանէր. (Եպիփ. սղ.։)


Հոգելի

cf. Հոգելից.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)


Հոգելիր

cf. Հոգելից.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)


Հոգելից

adj.

full of the Holy Spirit.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)


Հոգեղէն, ղինի, նաց

adj. s.

spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.

· Calfa

NBHL (1)

Երկնաւորքն կոչին հոգեղէնք, զի զբնութիւնն սահմանէ՝ ըստ դաւթի, արար զհրեշտակս իւր հոգիս. (Լմբ. ժղ.։)


Հոգենուագ

adj.

singing or sung by inspiration of the Holy Spirit.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ հոգենուագ երաժշտապետին դաւթայ։ Զհոգենուագ մանուկն զդաւիթ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ Երզն. քեր.։)

Ըստ հոգենուագ մարգարէութեանն՝ ի հանդերձս ոսկեհուռս զարդարեալ։ Զհոգենուագ մարգարէութիւն դաւթեան երգոցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)


Հոգերգող, ի

s. adj.

psalmist;
singing by inspiration of the Holy Spirit.

· Calfa

NBHL (2)

Հոգւով սրբով երգօղ. նուագօղ զսաղմոսս եւ զօրհնութիւնս. մակդիր դաւթի.

Հոգերգողին դաւթի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Հոգի, գւոց

s. adv.

soul, spirit, ghost;
the Holy Ghost, Paraclete;
spirit, angel;
soul, person, individual;
soul, breath;
soul, spirit, life, heart;
wind, breath;
sprite, fiend, goblin;
soul, essence, motive, principle, spirit;
meaning, character, spirit;
desire, genius, turn of the mind, disposition, inclination;
երկնային, աստւածային, վեհ, անմահ —, celestial or blessed, divine, sublime, immortal soul;
դիւցազնական, առաքինի, գեղեցիկ, ազնուական, դիւրազգած —, heroic, virtuous, high or elevated, noble or great, tender or sensible mind, soul or spirit;
նուաստ, անարգ, յուզեալ, մոլորեալ —, mean or grovelling, low, vile or ungenerous, troubled, erring spirit or mind;
— բանական, զգայական եւ տնկական, rational, animal and vegetable life or existence;
— իմաստութեան, intellect, spirit of knowledge;
— բանաստեղծական, poetic fire, genius or enthusiasm;
—ք հրեղինաց, heavenly spirits, spirits of light;
—ք խաւարի, spirits of darkness, devils;
հրաժարեալ —ք, the dead, the defunct, the deceased;
դատապարտեալ —ք, the damned;
խաղաղութիւն հոգւոյ, tranquillity or peace of mind, hearts ease;
վեհանձնութիւն հոգւոյ, magnanimity, generosity;
կարողութիւնք հոգւոյ, the faculties of the soul;
հոգւով, in spirit;
spiritually;
feelingly, warmly;
—ք իբր հարիւր հազար են ի քաղաքին կարնոյ, there are a hundred thousand souls or inhabitants in the city of Erzerum;
ճշմարտութիւն է պատմութեան —, truth is the soul or life of history;
մարմին ջանայ հակառակ հոգւոյ եւ — հակառակ մարմնոյ, the flesh is at war with the spirit, and the spirit with the flesh;
խաղաց — տեառն ի վերայ նորա, the spirit of God fell upon him;
սիրել ամենայն հոգւով, to love with all one's heart or soul;
աւանդել զ—ն, to render or give up the ghost, soul or spirit;
փչել, հանել զ—ն, to expire, to die;
աղօթել վասն հոգւոցն ննջեցելոց, to pray for departed souls;
հանգուսցէ տէր զ— նորա, God rest his, her soul;
cf. Ոգի;
հոգւոյ տուն, guest's house.

· Calfa

NBHL (1)

Համանուն է հողմն հոգւոյն՝ վասն անօսրութեանն. եւ բազում անգամ կոչի հողմն հոգի. որպէս երգէ դաւիթ, օրհնեցէ՛ք զտէր հոգի եւ մրրիկ. (Լմբ. իմ.։)


Հոլովեմ, եցի

va. gr.

to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ նմանոյն հոլովէ, դաւիթ, դաւթի. (Երզն. քեր.։)


Հոլովեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Հոլովեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հոլովեցուցանելն (զբառ) պարտ է հոլովեցուցանել. դաւիթ, դաւթա՞յ, թէ դաւիթ, դաւթի. (Պիտ.։)


Հոմանունութիւն, ութեան

s.

equivocalness, equivocation.

· Calfa

NBHL (1)

Դաւիթ, որ եւ մարգարէ եւ արքայ. սորին հոմանունութեամբ պատուելոյն դաւթի մեծի փիլիսոփայի։ Սխալեալ ոմանք ի հոմանունութիւն անուանն՝ զյուդայն յուդաս յակոբեան կոչեցին. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)


Հաւատամ, ացայ, ացի

vn.

to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.

· Calfa

NBHL (2)

Հաւատացէ՛ք յաստուած, եւ յիս հաւատացէք։ Հաւատաց աբրամ աստուծոյ, կամ աբրահամ յաստուած, եւ համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Ոչ հաւատացին ի տէր աստուած (յն. տեառն աստուծոյ) իւրեանց։ Հաւատացին արք նինուէացիք յաստուած (յն. աստուծոյ)։ Հաւատացի տեսանել զբարութիւն տեառն։ Բազումք հաւատացին յանուն նորա։ Բայր ինքն յիսուս ոչ հաւատայր զանձն նոցա։ Չնչին փայտի հաւատան մարդիկ զանձինս իւրեանց։ Հաւատաց անքուս դաւթի յոյժ. (յն. հաւատացեալ եղեւ դաւիթ անքուսայ յոյժ։) Հաւատացէ՛ք տեառն աստուծոյ մերում, եւ հաւատասցէ ձեզ։ Մի՛ հաւատայր սիրելեաց, եւ մի՛ յուսայք յիշխանս. Եթէ աղաչիցէ զքեզ թշնամին քո, մի՛ հաւատար նմա (կամ մի՛ հաւանի), եւ այլն։

πιστεύω credo ἑμπιστεύω, πείθομαι fido, confido, persuasus sum. Հաւատս ընծայել. հաւանել մտօք՝ մանաւանդ բանիցն աստուծոյ. դաւանել. խոստովանել. հաստատութեամբ ընդունել որպէս ստոյգ եւ հաւատարիմ. աներկբայ համարել վստահութեամբ. վստահիլ. հաւտալ.


Հաւատասահման

adj.

establishing, setting forth the articles of faith.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կանոնադրացն հաւատասահման դաւանաւորացն հարցն նիկիոյ. (Նար. մծբ.։)


Հաւատարիմ, մի, մաց

adj. adv.

faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշմարիտ է երազն, եւ հաւատարիմ մեկնութիւն նորա։ Դաշինս հաւատարիմս կռէր ընդ նմա։ Տուն, կամ քաղաք, կամ տեղի, կամ ջուր հաւատարիմ։ Զսրբութիւնսն դաւթի զհաւատարիմս.եւ այլն։


Հեծելազօր, ու, աց

s.

cavalry, horse-soldiers, horse;
horseman.

· Calfa

NBHL (1)

Հեծելազօր գնդաւն։ Զամենայն զօրսն հեծելազօր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 33։ եւ ՟Ժ՟Ա. 2։)


Հեղում, ղի

va.

to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.

· Calfa

NBHL (2)

Զբարկութիւն իմ եւ զսրտմտութիւն իմ հեղից ի վերայ տեղւոյդ այդմիկ։ Հեղեալ ցասմամբ թագաւորեցից ի վերայ ձեր։ Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց։ Հեղից ի վերայ նոցա զչարիս իւրեանց։ Հեղից յոգւոյ իմմէ (կամ իմոյ) ի վերայ ամենայն մարմնոյ։ Հեղից ի վերայ տանն դաւթի հոգի շորհաց։ Հոգւոյն սրբոյ, զոր եհեղ ի մեզ առատութեամբ.եւ այլն։

Անհնարին սուգ զսուրբ գնդաւն հեղաւ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 28։)


Հեղում, հեղայ

vn.

to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.

· Calfa

NBHL (2)

Զբարկութիւն իմ եւ զսրտմտութիւն իմ հեղից ի վերայ տեղւոյդ այդմիկ։ Հեղեալ ցասմամբ թագաւորեցից ի վերայ ձեր։ Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց։ Հեղից ի վերայ նոցա զչարիս իւրեանց։ Հեղից յոգւոյ իմմէ (կամ իմոյ) ի վերայ ամենայն մարմնոյ։ Հեղից ի վերայ տանն դաւթի հոգի շորհաց։ Հոգւոյն սրբոյ, զոր եհեղ ի մեզ առատութեամբ.եւ այլն։

Անհնարին սուգ զսուրբ գնդաւն հեղաւ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 28։)


Հետ, ոյ, ոց

s.

trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.

· Calfa

NBHL (1)

Դաւիթ զարդար ո կոչէ, որ զհետս դաւթի ողջ յանձին ցուցանիցէ. (Կիւրղ. թագ.։)


Հետեւեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause to follow, to induce;
to infer, to conclude, to draw a conclusion.

· Calfa

NBHL (1)

Բարեխօս եւ օգնական ընդ աջմէ հօր. որոյ պարտիմք եւ զյուսալն ի նա հետեւեցուցանել։ Զուղիղ դաւանութիւն հետեւեցուցանել. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Հրոս, ի, իւ

s.

militia men, troops;
military banditti, horde;
band, gang, crew;
scout, rover, robber, plunderer;
cf. Կաւատ.

· Calfa

NBHL (1)

Սեպհական գնդաւ, հրոսիւն ժողովելով։ Հրոս հանեալ ի սիւնեաց աշխարհէն. (Բուզ. ՟Ե. 3։ Եղիշ. ՟Գ։)


Ձ (tza)

s.

the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.

· Calfa

NBHL (1)

Ձ. յօդիւ՝ ըստ անուանն ի դէպ եկեալ բառիս Ձայն՝ տեղի գտանէ ի խրատս խորհրդաւորս.


Ձեռն, ռին, ռամբ, ձերբ, ձեռք, ռաց

s. fig. adv.

hand;
fist;
arm;
strength, might, power, force, main strength;
aid, succour, protection;
ի —, ընդ —, by, by means of, through the medium or channel of;
զձեռամբ, as much as one can, according to one's power;
ի ձեռանէ, coadjutor, assistant;
պաշտօնեայ ի ձեռանէ, subaltern functionary;
առ —, ready at hand, under one's hand, near, at hand;
առ — բառարան, portative dictionary;
— ի ձեռանէ, ընդ —, — ի —, from hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him;
որ ընդ ձեռամբ է, subordinate;
հզօր ձեռամբ, with main strength, with a strong army;
— օտար, a strange hand;
յերկոցունց ձեռաց աջողակ, ambidexter, right-handed and left-handed person;
— հաւանութեան;
consent, assent;
ձեռս ի կապ, with one's hand tied;
with folded arms;
idle;
ձեռս յետս կապեալ, with one's hands tied behind;
—ք փապարեալք յաշխատութէնէ, hands hardened by toil;
մահահամբոյր ձեռամբ, with a deadly hand;
— տեառն, the hand, Spirit or Word of God;
ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոց, according to one's strength, power or means;
ամբարձ զ— իւր ի տիրապետել, he formed the project of seizing the chief authority;
ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսն, they lived by their labour;
ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւն, he governs under him;
ի ձեռս քո է, it is in your power, it depends on you;
չէր — նորա բաւական, he could not, he had not the means;
ահա — իմ ընդ քեզ, my hand shall be with you;
յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր — իւր, every where he could;
եղեւ — տեառն ի վերայ իմ, the hand of God was on me;
— տալ իրերաց, to help or assist each other;
— տալ ի, to consent to;
— տալ անմեղութեան, to support, sustain or uphold innocence;
— տալ, to lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help;
— արկանել, to lay hands on, to seize, to take possession of;
— արկանել, —ի գործ արկանել or առնել, to lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try;
ի — տալ, to hand over, to deliver over, to give up;
ձեռս բառնալ, to lift up the hands;
ձեռս ամբարնալ, to raise one's hand against;
դնել զանձն ի ձեռին իւրում, to jeopard, to risk one's life;
— անձին հարկանել, to boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour;
ձեռն յանձին հարկանել, to oblige oneself to;
ձեռն դնել, to lay hands on, to ordain, to consecrate;
to put one's signature to, to sign;
— տալ աղջկան, to give one's hand, to consent to marry;
ընդ or զձեռամբ լինել, to be in the hands of, under the power, in subjection to;
ունել ընդ ձեռամբ, to have ready at hand;
ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբ, to bring under one's power, to subdue, to subjugate;
կալ ընդ ձեռամբ ուրուք, to put oneself under the protection of;
to submit, to yield;
to be submissive;
ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանել, to fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught;
ի ձեռս բերել, to obtain, to procure, to entrap, to catch;
անկանել ի ձեռս ուրուք, to fall into the power of;
— օգնականութեան գտանել, to find a helping hand, to be sustained by, favoured with;
զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգել, to take or lead by the hand;
ձեռամբ առնել, to indicate, to point to with the band;
զձեռամբ լինել, to be able, sufficient, capable;
զձեռօք ածել, to seize, to grasp;
to arrest;
ի — առնուլ, to obtain, to acquire;
to re-acquire;
to undertake, to begin;
տարածել զձեռս իւր առ ոք, to open one's arms to;
ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to escape from the hands or power of;
— մխել, to meddle, to interfere;
to set a hand to, to undertake;
— մխել յոք, to raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-treat;
to put to death;
ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուք, to rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of;
— or ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալ, to be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down;
— զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուանն, to draw a cord, to tighten a rope hand over hand;
— արկանել զգանձիւն, to try to rob the treasure;
լուանալ զձեռս, to wash one's hands of, to clear oneself from;
— ունել, to be fortunate, to have a lucky hand;
ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակ, rough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards.

· Calfa

NBHL (1)

Եկն սաւուղ ի կարմեղոս, եւ կանգնեաց իւր ձեռն (որպէս կոթող ինչ ի նշան յաղթութեան. կամ ինքնաձեռն իշխեաց զոհել, ասէ կիւրեղ)։ Աբեսողոմ կանգնեաց իւր արձան, եւ կոչեաց զնա ձեռն աբեսողոմայ։ Եզ զանձն իւր ի ձեռին իւրում (ի բռին, ի վտանգի)։ Ձեռն նոցա ընդ դաւթի է։ Անաչառ անողորմ ձեռն պատերազմի։ Զնիկանովր ի ձեռն գումարէր։ Զօրս ի ձեռս հասուցանել։ Գործ ի ձեռն տալ։ Տաղ քեզ զնա ի ձեռս։ Ի բաց եկաց եդովմ ի ձեռանէ յուդայ. եւ այլն։


Ձիգ

s. adj. adv.

shooting, act of shooting;
texture;
stretched, well tight;
extended, vast;
long, prolix;
long, a long while or time;
ի — արկանել, to prolong, to protract, to lengthen;
to flag, to droop;
— դնել, to bend the bow;
— արշաւել or զհետ մտանել, to run or pursue far;
ամիսս —ս, for months together.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ընդհարցիս ... դաւումն անձին դէպ եղեւ ունել զիւր ձիգսն. (Փիլ. սամփս.։)


Մտախաբութիւն, ութեան

s.

seduction, deceit.

· Calfa

NBHL (1)

Խաբումն մտաց. խաբելն, իլն. մոլորութիւն. դաւաճանութիւն.


Մտածեմ, եցի

va.

to think, to reflect, to meditate, to ponder, to consider, to muse, to weigh.

· Calfa

NBHL (1)

Զթագաւորն դաւաճանութեամբ մտածէր կորուսանել. (Պիտ.։)


Յանգութիւն, ութեան

s.

relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.

· Calfa

NBHL (1)

Ձայնիւ երգէին ի տաճարին առաւել եւս յանգութեամբ եւ մարգարէական հոգւով քան զդաւթեան սաղմոսն. (Նար. երգ.։)


Յանդիմանիչ, չի, չաց

s.

faultfinder, censurer, admonisher;
discover;
demonstrative.

· Calfa


Յանկարծ

adj. adv. interj.

sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն յանկարծ դաւոյն (այսինքն դաւելոյն՝) ի պարսպէ անտի մերժէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։)


Յանցաւոր, աց

adj.

faulty, guilty, delinquent, culpable, criminal;
— օրինաց, transgressor, violator, criminal, delinquent;
— զանձն դաւանել, խոստովանել, to confess one's fault, to plead guilty.

· Calfa


Յետին, տնոց

adj.

last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.

· Calfa

NBHL (1)

Ես յետինս դաւանողաց. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)


Յոլովաձեռն

cf. Բազմաձեռն.

· Calfa

NBHL (1)

Աճապարեալ յոլովաձեռն գնդաւ. (Խոր. ՟Գ. 45։)


Յորժամ

adv. conj.

when;
since, as;
— or յո՞րժամ, when ?

· Calfa


Յուսակնեալ

adj.

cf. Յուսագնեալ.

· Calfa


Յօդականութիւն, ութեան

s.

compound.

· Calfa

NBHL (1)

Յօդաւորութիւն. բաղկացութիւն. բաղադրութիւն. թանձրութիւն.


Յօդանամ, ացայ

vn.

to be articulate, jointed, attached;
organized, formed;
to associate, to take part in, to admit as member.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρθρόομαι articulor, fingor, formor. Յօդաւորիլ. յարմարիլ. կազմիլ. ձեւանալ. տարրանալ.


Յօդապատ, ի, ից

adj. fig.

articulate, surrounded with articulations, corporeal;
well, tersely, elegantly composed or written.

· Calfa

NBHL (1)

ՅՕԴԱՊԱՏ. Շաղկապեալ բարեյարմար բառիւք. կարգաւոր շարագրեալ. սեթեւեթեալ. եւ Յօդաւոր ձայնիւ բարբառեալ.