Your research : 1 Results for աղիք

Աղիք, աղեաց exact entry

See full entry →

s. pl.

bowels, guts;
tripe, garbage;
intestines, entrails;
strings, chords;
խռովին — իմ, I have pity, compassion;
որդի աղեաց, well loved son.

NBHL (1)

Առ ի գիրկս իւր զաղիսն արեամբն հանդերձ։ Աղիք ամպարշտաց անողորմ են։ Գալարէին աղիք նորա ի վերայ եղբօրն իւրոյ. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 46։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 10։ Ծն. ՟Խ՟Գ. 40։)


Entries' title containing աղիք : 2 Results

Ճապաղիք, ղեաց

See full entry →

s.

effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.

NBHL (1)

Սկսան կոտորել, եւ եղեն արեան ճապաղիք։ Լինիցին գայլք, եւ հանեն ճապաղիս (կամ ճախճախիս) արեան ի գառանցն. (Զենոբ.։ Ագաթ.։)


Փքաղիք, ղեաց

See full entry →

s.

artery.

NBHL (2)

աղիք՝ որք ունին զփուք, որպէս թոքք, շնչերակք, եւ այլն.

Մարդկային խորանս՝ ոսկերք եւ մարմինք են, փքաղիք եւ երակք, եւ ջիլք, եւ կապք եւ ամանք շնչոյ եւ արեան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 28։)


Definitions containing the research աղիք : 86 Results

Աղի, աղւոյ

See full entry →

adj.

salt, saline, brackish;
cf. Աղիք.

Etymologies (2)

(սեռ.-ւոյ,-եաց) «փորոտիք». քիչ անգամ է գործածւում եզակի. ինչ. «Քուն ա-ռողջութեան ի վերայ չափաւոր աղւոյ». Սի-րաք. լդ. 24. սովորաբար յոգնակի գործա-ծութեամբ՝ աղիք ՍԳր. Ագաթ. (այսպէս են նաև հյ. ընդերք, յն. σπλάγγνα, έντερα, լտ. exta, viscera, սանս. jathárāni ևն. հմմտ. Meillet MSL 17, 18)։ Ածանցման մէջ մտնում է 4 ձևով.-1. աղե-ինչ. աղե-կէզմ, Լմբ. պտրգ. աղեխարշ Բրս. մրկ. Լմբ. պտրգ. աղեկոտոր Յհ. կթ. աղեցաւ «սիրտը ցաւած, վշտահար» (նորագիւտ բառ) Ուսպ. էջ 328 (Հանապազ աղեցաւ և լերդախոց լինելով), 2. աղէ-. այսպէս են գրւում նաև նախորդները յետնաբար. 3. ա-ղի-. միայն աղիկամի Եւս. քր. բայց սովո-րական է բառավերջում. ինչ. նեղաղի «նրբաղիք» Նիւս. կազմ. ըստ Լեհ. փքաղիք Փիլ. լին. նախաղի Սոկր. (ուրիշ է աղիո-ղորմ՝ աղ բառից). 4. աղ-. աղախարշանք «սրտի կսկիծ, խշխշուք» Ոսկ. Եբր. ա. ա-ղախարշումն Ճառընտ. գարաղութիւն Պղատ. տիմ. աղապատանք «գութ, սէր» Փիլ. ի-մաստ։ Աղիք նշանակում է նաև «նուագա-րանի լար» Սեբեր. «Օրհնեցէք զՏէր սաղմո-սարանաւ և ջնարաւ և աղեաւ»։ Աւս նշանա-կութիւնը յառաջ է եկած նիւթի պատճա-ռաւ։ Որից տասնաղի «10 լարանի քնար» Սղ. եօթնաղի Փիլ. քաղցրաղի Ոսկ. յհ. ա. 1. բազմաղի «բազմալար» Եփր. համաբ. աղէ-գէտ «նուագել իմացող» Ագաթ. աղեպատ «քնարի բարակ ծայրը՝ որի վրայ հանգչում են թելերը» ԱԲ. աղեյարմար «յարմարաւոր լարերով, լարերը յարմարած» Նար. աղե-մատունք «քնարի լարերի վրայ շարժող մատներ» ԱԲ. աղեբախք «քնարահարու-թիւն» Յհ. կթ։ Նոյնպէս «աղեղի լար կամ աղեղ», որից աղեներգործութիւն «նետա-ձգութիւն» Պիտ.։ Աղիքր համարուած է նաև գութի կայան. «Արդարն ողորմի անասնոյ իւրում. աղիք ամբարշտաց անողորմ են» ՍԳր. որից «գութ, ողորմութիւն, սիրելի գա-ւակ» ՍԳր. այսպէս և յն. σπλάγχνα, լտ. viscera «աղիք, գութ, սիրելի զաւակ», σπλαγχνιζω «գթալ, կարեկցիլ»։ (Այժմ այս իմաստները տրւում են թոքերին. ինչ. ռմկ. ջիգար)։-Աղիկամի, աղիկամութիւն «ա-զատ, ինքնակամ» Եւս. քր. ա. բառերի մէջ աղիք առնուած է իբր «անձ»։-Նոր գրա-կանում կազմուած ձևեր են աղեթափութիւն, աղեխորով, աղեկապ, աղեկիզիկ, աղեկը-տուր։

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Ախց. Երև. Կր. Հճ. Մշ. Սեբ. Տփ. աղիք, Մկ. Սլմ. Վն. աղիք, Ջղ. աղիկ, Տիգ mղիք, Զթ. աղըք, Ակն. Ննխ. աղէք, Ոզմ. ա-ղերք, Ղրբ. ա՛ղեմնքν. նոր բառեր են Գոր. ճղմա՛ղինք=Ղրբ. ճըղմա՛ղեմնք, «նրբաղիք». Ագլ. գ'ըրա՛ղինք։= Ղրբ. կիրա՛ղեմնքρ. «ուղ-ղաղիք» (դիտելի է նաև յգ. աղեստան Սեբ.)։

NBHL (2)

եզականն բառիս ԱՂԻՔ. որպէս մասն ախոնդանաց կամ փորոտեաց. աղիք. պազըրսագ. եւ լար քնարի՝ կազմեալ յաղեաց. քիրիշ. σπλάγχνον viscus, χορδή, chorda

Քուն առողջութեան ի վերայ չափաւոր աղւոյ. իմա՛, որոյ աղիքն կամ փորն չիցէ ծանրացեալ կերակրովք։


Կաճ, իւ

See full entry →

s.

felt;
—ակուռ թաղիք, compact felt.

Etymologies (3)

, ի հլ. (գրուած նաև կայճ) «թաղիք» Խոր. Անյ. պորփ. որից կաճակուռ «թաղիքէ շինուած» Վրդն. պտմ. (տպ. Վենետ. էջ 45 կճաակուռ, հրտր. էմ. էջ 64 կճակուռ). կա-ճեաւ «թաղիքից շինուած» Խոր. (որ ՀՀԲ սխալմամբ մեկնում է «պատող»), կաճեդի-պակ Մխ. դատ. (ՆՀԲ առանձին առանձին գրում է կաճէ դիպակ, իսկ ԱԲ իբր մէկ բառ). այծենակաճ «այծի բրդից շինուած թաղիք» Անյ. պորփ։

ՓՈԽ (borrowing) Հայերէնից փոխառեալ պէտք է համարել թրք. [arabic word] keče «թաղիք». արև թրք. [arabic word] kiče «թաղիք», չաղաթ. [arabic word] ki-rā «գորգ». իսկ թուրքերէնի միջոցով վրաց. քեճա, նյն. ϰετοες, լեհ. kiecza, հունգ. kecse, խրվաթ. սերբ. kéča, čéča, գնչ. ke-č̌as, բոլորն էլ «թաղիք» կամ «եափունջիի նման վերարկու» (Berneker 498)։ Թաղե-զործութիւնը հայոց մէջ մշակուած արհեստ էր, ինչպէս որ է այժմ էլ. հմմտ. թաղիք, որ Արմատական բառարան-32 նոյնպէս անցած է զանազան օտար լեզու-Ների։

«նուրբ» Հին բռ.=Բառ. երեմ. էջ 153. յիշում է միայն ՆՀԲ, կաճ «թաղիք» բառի տակ։-Տե՛ս և կաճիտ.

NBHL (1)

πίλημα lana coacta, pileus. որ եւ ԿԱՅՃ. թ. քէջէ. Թաղիք. հանդերձ կամ գլխարկ թաղեայ. խիտ գործուած բրդեղէն, կամ մազեղէն բրդոտ. ցփսի.


Գետին, գետնի

See full entry →

s.

ground, earth, soil, land, place;
զգետնի, ընդ —, ի գետնի, ի —, on the ground, in the earth;
կորացեալ մտանել or պշնուլ ընդ —, covered with confusion to look on the ground;
անկեալ ի — երկիր պագանել, prostrated to worship;
հարկանել զգլուխն ի —, to knock one's head on the ground;
զարկանիլ, հարկանիլ զգետնի, to throw one's self violently on the ground;
զարկուցանել, հարկանել զգետնի, cf. Զգետնեմ;
գետնի աղիք or պտուղ, earth-worm.


Գանձակ, աց

See full entry →

s.

abdomen, bowel.

Etymologies (1)

. Ի-ա հլ. «փոր, ընդերք, աղիք-ների պարկը» Եւս. պտմ. զ. 41, էջ 503. Պտմ. աղէքս. 134. Շիր. հրտր. Պատկ. էջ 70, որից գանձակցաւ «միզարգելութիւն» Բժշ. (Բազմ. 1917, էջ 101)։-Բառիս հնագոյն նշանակու-թիւնն է «քսակ, պահարան», որ պահած է Վանակ. յոբ. զ։

NBHL (1)

Մթերք կամ քսակ փորոտեաց. ընդերք. աղիք. որովայն. փոր.


Կառն, ռին

See full entry →

s. bot.

prickly artichoke;
hawthorn, may.

Etymologies (1)

«թաղիք» Գաղիան.

NBHL (1)

Եւ խրոխտացեալ կառին, (կամ կառի) եւ նորին Նմանեացն, ասեն՝ թէ մեք հարկանօղ գոլով, եւ այլն. (Մխ. առակ.։ Իսկ ի բառս Գաղիան. Կառն եւ Թաղիք իբր նոյն դնին։)


Ողորմ, ոյ

See full entry →

s. adj. adv.

pity, compassion;
pity-stirring, piteous, pitiable, moving, touching, miserable, unhappy, unfortunate, sad, deplorable, dismal;
—, —ս, — —, touchingly, humbly, in a suppliant manner;
miserably, piteously, pitiably, deplorably, lamentably;
compassionately;
— խօսել, to speak pitifully or deplorably;
յաղերս եւ յ— խոնարհեցուցանել, to touch, to excite or move to compassion, to inspire pity;
անկցի — իմ առաջի քո, have compassion on me ! have mercy on me !.

Etymologies (1)

ՆՀԲ լծ. իւղ և աղիք։ Տէրվ. Altarm. 73 ողոքել, շողոմել, լողոքորթ բառերի հետ՝ կցում է զնդ. ram «հանգչիլ, ու-րախանալ», սանս. rama «ուրախութիւն հաճոյք», լիթ. rimti «հանգչիլ», գոթ. rimis «հանգիստ» բառերին. ողորմ շրջուած է *ողոմր ձևից։ Bugge, Beitr. 38 յն. ὄδυρμός «ցաւի աղաղակ», ὄδύρομαι Հիւնք. յն. ἐλαιαϰομίον «մշակութիւն ձի-թենեաց»։ Müller, Armen. VI, 5, որից ւետո։ Meillet MSL 10, 280 և Յռ.. շարձան 211 տալիս են վերի մեկնու-թիւնը։ Նոյնը յիշում են Հիւբշ. IF Anz 10, 49 և Pokorny 1, էջ 184։ Patrubány

NBHL (1)

ἕλεος misericordia. (լծ. ընդ իւղ, եւ աղիք). Ողորմութիւն. աղեխարշութիւն. գորով. գութ. կարեկցութիւն.


Աղէկէզ

See full entry →

adj.

pitiable;
afflicted with grief.

NBHL (1)

Ոյր աղիք կիզանին ի գթոյ. եորովագութ.


Արգահատեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to have pity or compassion, to grieve, to console, to comfort;
to conjure, to entreat, to demand, to intercede.

NBHL (1)

(իբր յարգանդէ եւ յաղեաց խանդաղատիլ. որպէս եւ յայլ լեզուս արգանդ եւ աղիք՝ է եւ գութ). παρακαλέω, ἑλεέω, οἱκτείρω, ὐπερπάσχω , συγγγινώσκω. misereor, commiseror, parceo. եւ այլն. եւ այլն։ Աղեկիզիլ. գթալ. գթասիրել. կարեկից՝ ախտակից լինել. Մխիթարել. խնայել. աւաղել. աղիքը կտրտելով խղճալ, ողորմիլ, ափսոսալ, ցաւակցիլ, ցաւիլ. աճըմագ. մէրհամէթ էթմէք. էսիրկեմէք.


Արիւնհեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Արիւնահեղութիւն.

NBHL (1)

Հեղուլն զարիւն այլոց. մարդասպանութիւն. կոտորած. արեան ճապաղիք.


Բեկանեմ, բեկի

See full entry →

va.

to break;
to break to pieces;
to crack, to split;
to dishearten.

NBHL (1)

Սիրտն բեկանէր, եւ աղիքն գալարէին. (Եղիշ. ՟Զ։)


Բոցակիզեմ, եցի

See full entry →

va.

to flame, to pass above the flame;
to burn, to kindle.

NBHL (1)

Նմանութեամբ, Աղէկիզիլ. տոչորիլ սրտի. տապանալ. սիրտը էրիլ, աղիքը կտրտիլ.


Բազմաղի

See full entry →

cf. Բազմալար.

NBHL (1)

Որոյ աղիքն այսինքն լարքն են բազում.


Խռովեմ, եցի

See full entry →

va.

to trouble, to put into disorder, to agitate;
to perplex, to disconcert, to disquiet, to disturb;
to upset, to unsettle, to distract;
to alarm, to rouse;
to stir up, to excite to insurrection;
— զմիտս, to dispirit, to unhinge;
— զսիրտ, to dishearten, to unnerve.

NBHL (1)

Խռովեցաւ յովսէփ, եւ գալարէին աղիք նորա։ Խռովեցաւ արքայ, եւ ելաց. Խռովեցաւ յոգի իւր իբրեւ զայրացեալ։ Խռովեալ էր բանակն։ Յերկիւղէ նոցա մի՛ երկնչիցիք, եւ մի՛ խռովեսջիք։ Ծովն առաւել եւս խռովեալ էր։ Զի էր ճողովն նոցա խռովեալ։ Խռովեալ է ամենայն երուսաղէմ։ Մի վաղվաղակի խռովել ձեզ ի մտաց. եւ այլն։


Խնայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

regard, compassion, pity;
pardon;
thriftness, saving, economy, parsimony, frugality.

NBHL (1)

Զմայրն ի սէր եւ ի գութ փոր (այսինքն աղիք) իւր շարժէ, եւ աստուած առ ի մեր խնայումն՝ ախտակցութիւն. (Վանակ. յոբ.։)


Խնայումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խնայութիւն.

NBHL (1)

Զմայրն ի սէր եւ ի գութ փոր (այսինքն աղիք) իւր շարժէ, եւ աստուած առ ի մեր խնայումն՝ ախտակցութիւն. (Վանակ. յոբ.։)


Լար, ից

See full entry →

s. mus. geom.

string, packthread, twine;
line, rope;
galloon, ribbon;
snare, gin, noose;
bird-cage;
opisthotones, contraction of the tendons of the neck;
cf. Լորցք;
back-bone, or spinal marrow: 30 anciently 60 stadia or furlongs among the Egyptians;
chord, string;
լար անյարդար, a false chord;
chord.

NBHL (1)

թել նուագարանի, կամ աղիք. թել. (յն. խօրդի՛. χορδή . լտ. քօ՛ռդա. chorda ).


Խարշեմ, եցի

See full entry →

va.

to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.

NBHL (1)

Յաղագս խանդաղատելոյ գթոյն խարշին աղիքն. (Ճ. ՟Ա.։)


Ընդերք, րաց

See full entry →

s.

entrails, guts, bowels, intestine, tripe;
caecum, blind-gut;
զսուրս նոցա —բաց իւրեանց մատուցանել, to slay others with their own swords.

NBHL (1)

ԸՆԴԵՐՔ կամ ԸՆՏԵՐՔ. ἕντερον, -ρα intestinum, -na Որ ինչ կայ ի ներքս ի փորն. աղիք. փորոտիք. եւ Որովայն. մէջք. .... (լծ. յն. էնդէրա, լտ. ինդէրի, եւ վէնդէռ, ու՛դէռ, ինդէսդինա. եւ պ. էնտէրունի).


Ընկերադաւ

See full entry →

adj.

that betrays or kills his neighbour.

NBHL (1)

Շունք կատաղիք, տիրանենգք եւ ընկերադաւք. (Տօնակ.։)


Թաղ, ից

See full entry →

s.

quarter, ward, district;
part;
neighbourhood.

NBHL (2)

ԹԱՂ 3 (ի, աւ.) գ. ԹԱՂ որ եւ ԹԱՂԻ. πίλημα lana coacta, pileus Մազոտ եւ խիտ գործած ի բրդոյ. կաճ. թաղիք. քէչէ.

ԹԱՂ 3 որպէս Թաղիք. քեչէ.


Թաղի

See full entry →

s. bot.

felt cloak;
cf. Թաղ;
cf. Կաճ;
wild artichoke.

NBHL (1)

Թաղիք, կամ կառն. որպէս փուշ ինչ կամ փշալից. (գուցէ որպէս բրդոտ կանկառ։)


Թաղիանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to harden, to become hardened.

NBHL (1)

Իբրու թաղ կամ թաղիք լինել. թաղկիլ.


Թաղկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grow tighter, thick, to condense, to be condensed.

NBHL (1)

ԹԱՂԿԻՄ որ եւ ԹԱՂԿԱՆԱՄ, ացայ. չ. συμπίλουμαι, πίλουμαι, συστρέφομαι constipor, concolvor, conglomeror Թաղկ եւ հոծ եւ խիտ լինել. խտանալ. թաղիանալ. կծկիլ. իբրու թաղիք կամ կծիկ լինել.


Եօթնաղի

See full entry →

adj. s.

heptachord.

NBHL (1)

ἐπτάχορδος septem chordarum Որոյ եօթն են աղիք.


Գորով, ոյ

See full entry →

s.

tenderness, sensibility, pity, compassion;
fondness, sympathy;
a. affectionate, tender.

NBHL (1)

Ոչ խռովին աղիք իւր ի վերայ նորա, եւ գորովն ոչ տոչորէ զնա. (Հց. աթ. կիւրղ.։)


Գութ, գթոյ, գթով

See full entry →

s.

pity, compassion, tenderness, commiseration, feeling, mercy, sensibility, tender heart;
ի — ածել՝ շարժել, — արկանել, ի — խանդաղատանաց շարժել, to move, to soften, to entreat tenderly;
փակել զ—ս իւր յումեքէ, to harden one's heart against another;
—ք նորա առաւել եւս են ի ձեզ, he loves yon more intensely;
առ — տոհմի նորա, for the love of his race;
յիմրիլ ի — երեսաց ուրուք, to go mad on account of the beauty of some one;
— մեր առաջի երեսաց քոց, let our supplications find favour in thy sight;
կին առնուլ ի նմանէ զի — անկցի, to marry into bis family for the purpose of strengthening the bonds of friendship;
-ք, the Goths, the nation of Goths.

NBHL (2)

οἱκτιρμός, οἷκτον miseratio մանաւանդ՝ σπλάγχνα viscera (որ են աղիք. իսկ ըստ հյ. որպէս թէ խութ կամ խթումն եւ գալարումն աղեաց). Գորով. գթութիւն. ողորմութիւն. կարեկցութիւն. աղիք. սիրտ. անձուկ. սէր.

Զգութ, զողորմութիւն, զքաղցրութիւն։ Անձկացեալ եմ առ ձեզ ամենեսին գթովքն քրիստոսի յիսուսի։ Փակիցէ զգութս իւր առ ի նմանէ։ Գութք սրբոց քեւ հանգուցեալ են ե՛ղբայր (իբր աղիք կամ սիրտ)։ Ողորմութեամբ եւ գթովք տնանկաց։ Արարէք դուք զգութն զայն ի վերյա տեառն ձերոյ.եւ այլն։


Գռգռամ

See full entry →

vn.

to croak;
to gargle, to bubble.

NBHL (1)

Ցաւի սիրտն եւ փորն, եւ աղիքն գռգռայ. (Ոսկիփոր.։)


Գալարեմ, եցի

See full entry →

va.

to roll, to roll up;
to twist, to writhe, to bend;
to shrivel;
to curl.

NBHL (2)

Գալարէին աղիք նորա ի վերայ եղբօրն իւրոյ. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 30։)

Գալարեցան աղիք նորա իբրեւ զմագաղաթ. (Ոսկիփոր.։)


Գալարեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Գալարեմ.

NBHL (1)

Գալարեցուցի զաղիք իմ կամաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Գազան, աց

See full entry →

s.

wild beast;
brute, animal, beast.

NBHL (1)

θηρίον fera, belua Կենդանի վայրենի եւ պատառօղ. որ եւ ԷՐԷ. (լծ. լտ. ֆէրա) որպիսի են չորքոտանիք առանձնակեացք՝ դժնեայք, ճիրանաւորք, ժանեւորք, եւ կատաղիք յերէվայրիս. ճանվար, ճանավար. եէպան հայվանը.


Անգթական, ի, աց

See full entry →

adj.

hardhearted, delighting in cruelty, cruel.


Կատաղի, ղւոյ, ղեաց

See full entry →

adj.

furious, impetuous, fierce, frantic, fiery, passionate, violent, unruly, wild, untamed, ferocious.

NBHL (1)

Ո՛վ կատաղիք։ Ընդդեմ կատաղեացն ո՛րչափ չարչարեցաւ. (Ոսկ. յհ.։)


Կատաղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become furious, to be enraged, to fly into a passion, to put oneself in a fury, to break into a fit of rage, to fall into a violent passion.

NBHL (1)

Իբրեւ զշուն հուի կատաղիլ ընդդէմ օտարացն։ Է՞ր վասն այդչափ կատաղիք ի ցանկութիւն շահիցդ։ Ծերքն՝ որ ի շուշանն կատաղեցան. (Սարգ.։)


Կիր, կրոյ, ով

See full entry →

s. chem.

lime;
calx.

NBHL (1)

Եւ առ ինձ իսկ նոյն կիրդ է ... այսոքիկ կիրքս ի մեզ իբրու աղիք ոմանք կամ լարք գոլով՝ բերեն զմեզ. եւ հանդէպ միմեանց ձգելով ի ներհական գործս. (Պղատ. օրին. Ա։)


Կիր, կրի

See full entry →

s. med.

wooden bowl, vat, trongh;
albura, morphew (a malignant itch). the suffering, passion, any exterior influence;
—, ի — արկումն, use, usage, common practice;
ի — ածել՝ առնուլ՝ արկանել, to put to use, to make use of, to employ, to use;
to practise, to put into practice;
to exercise;
չարաչաբ ի — արկանել, to abuse, to misuse.

NBHL (1)

Եւ առ ինձ իսկ նոյն կիրդ է ... այսոքիկ կիրքս ի մեզ իբրու աղիք ոմանք կամ լարք գոլով՝ բերեն զմեզ. եւ հանդէպ միմեանց ձգելով ի ներհական գործս. (Պղատ. օրին. Ա։)


Ճապաղումն, ման

See full entry →

s.

dispersion;
effusion;
distraction;
dissipation.

NBHL (1)

σκεδασμός dissipatio, dispersio. Ճապաղելն, իլն. ճապաղք. ճապաղիք. ծաւանումն. զեղումն. մանաւանդ՝ ցնդումն. պատաղումն


Հազ, ի, ոյ

See full entry →

s.

cough;
անընդհատ, չոր —, — հիւծիչ, a continual, dry, churchyard cough;
շնչարգել — մանկանց, hooping or chin cough;
—ի դեղ, tussilago, colt's foot, horse-foot;
նեղիլ ի —ոյ, to suffer from a -;
դառն — կալաւ զիս, I caught a violent -.

NBHL (1)

Ի դառն հազոյն կոտորէին աղիքն. (Ճ. ՟Գ. ի պտմ. եւսեբ.։)


Պղնձի, ղնձւոյ, ղնձեաց

See full entry →

adj. s.

copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.

NBHL (1)

պղնձի աղիք՝ ողորմեա՛ ինձ. (Վրք. հց. ՟Թ։)


Ստին, ստեան, ի ստենէ

See full entry →

s. fig.

breast, bosom;
teat;
source, spring;
ի ստեան, at the breast;
մանուկ ի ստեան, sucking-child;
գօտեւորեալ առ ստեամբ, girt about the paps;
կերակրել ստեամբ, to suckle, to give suck, to give the breast to;
դիել զ—ս, to suck, to draw the breast;
cf. Հատուցանեմ;
անկանիլ ստեանցն, forming or rounding of the breasts in adolescence;
եռալ ստեանց, to give milk;
ի ծուծ ստեանցն կախեալ, hanging to her breast;
—ք անկան քեզ, thy breast are fashioned;
յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ, my hope from my mother's womb.


Սրտակոտոր

See full entry →

cf. Սրտաբեկ;
cf. Թօթափիմ.

NBHL (1)

Աղէխորով. աղէխարշեալ. եւ Սրտակտուր. սիրտը՝ աղիքը կտրտած, կտոր կտոր ըլլալով.


Սրտացաւութիւն, ութեան

See full entry →

s. med.

compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.

NBHL (1)

Առաջի անկանէին սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) վասն առնն զուր մեռելոյ։ Առատապէս սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) հանդերձեցին զնոսա եւ յղարկեցին։ Վասն իրացս արքունի սրտացաւութեամբ ցուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 36. 49։ ՟Ժ՟Դ. 8։ Մի՛ դանդաղիք տալ զնա ինձ սրտացաւութեամբ։ Են բազումք, որ զսիրելն սիրեն, այլ ոչ սրտացաւութեամբ. Սարգ. յհ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)


Ջախջախիւն

See full entry →

cf. Ջախջախանք.

NBHL (1)

ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.


Ջախջախումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ջախջախիւն.

NBHL (1)

ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.


Նախաղի

See full entry →

s.

colon, the great gut;
rectum.

NBHL (1)

ἁπέφθισμα . Առաջին աղիքն մեծ՝ սկսեալ ի ստորէ. ՈՒղղաձիգ ծայր աղեաց ի վայր կոյս. կէօտէն, պումպար.


Նախճամէջ պար

See full entry →

sn.

tripe, gut, chitterlings.


Փոշտանկ, աց

See full entry →

s.

scrotocele;
— մսեղէն, sarcocele;
— or փոշտանկաւոր, cf. Փոշտանկաւոր.

NBHL (1)

Կամ՝ ա. Ունօղն զնոյն տկարութիւն. աղիքը վար եկած. տէպպէ։ (Ոսկիփոր.։ Եւ Հ։)


Փորոտի, տւոյ, տնաց

See full entry →

cf. Փորոտիք.

NBHL (1)

ἑνδόσθια, ἑγκοίλια, σπλάγχνον intestina, viscera. Որ ինչ կայ ի ներքո ի փորի կենդտնւոյ. ներքինք. ընդերք. աղիք.


Սինձ, սնձոյ

See full entry →

s.

gluten;
mordant;
preserved fruits, conserves, preserves, jam;
cf. Փշատ.

NBHL (1)

κόλλα gluten. իտ. colla. որ եւ ՍԻՆԾ. ՍՈՍԻՆՁ. Նիւթ մածուցիչ. նաւթ, կուպր, շաղախ, շաղեալ ալիւր, աղիք եւ այլն.


Վարդ, ից

See full entry →

s.

rose;
եղանակ —ից, rose-season;
մշտափթիթ —, monthly —, semper florens;
— հարիւրթերթի, centifolia;
մամռաւոր —, moss rose;
դամասկեան —, damask rose;
վայրի —, wild rose, eglantine;
դեղին —, single yellow rose;
կոկոն, բոլորք —ից, rose-bud;
գոյն —ի, rose-colour;
փայտ —ի, rosewood;
կարմրագեղ, ծիրաներփեան, գեղեցիկ, քաղցրաբոյր, գեղափթիթ, փշալից, թարշամ —, scarlet, purple, beautiful, perfumed or odorous, full-blown, thorny, faded rose;
—ք մանկութեան, այտից, շրթանց նորա, the roses of youth, of his cheeks, of his lips;
պսակ ի —ից, crown or wreath of roses;
քաղել —, to gather roses;
չիք — անփուշ, no — without a thorn;
cf. Իսկութիւն.

NBHL (1)

Գալարին աղիք իմ ի վերայ վարդոյդ՝ որ թարշամեցաւն ի բուրաստանիդ. (Ճ. ՟Ժ.։)


Փայծաղն, ծաղան

See full entry →

s.

spleen, milt.

NBHL (1)

Լեարդ եւ թոք եւ փայծաղն եւ աղիք եւ երիկամունք. (Յճխ. ՟Ի։)