cf. Նախախնամական.
· Calfa
Ինքեանք նախախնամ լինել կամեցեալք՝ յաստուծոյ զնախախնամութիւն բարձին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Աստուծոյ նախախնամ գիտութիւն ոչ անտես առնէ՝ որք յուսան ի նա։ Լնու նախախնամ ողորմութեամբ զծագս տիեզերաց. (Աթ. անտ.։ Ճ. ՟Ա.։)
provident, careful.
· Calfa
Երկայնամիտ հեզութեամբ հնազանդեցուցանէր զաշխարհս ըստ սովորական իւրոյ նախախնամական տէրութեանն. (Կաղանկտ.։)
Ո՞ զիմաստուն զնախախնամականացն խորհրդոց՝ այնմ, որ առաքինութեան է ցանկացեալ, ետ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
ՆԱԽԱԽՆԱՄԱԿԱՆՆ գ. Նախախնամօղն աստուած, եւ նախախնամութիւն նորա. իսկ ի մարդիկ՝ Հոգողութիւն. խնամ։ (Փիլ. նխ. ստէպ։)
Տեսի ի նմա միանգամայն յաղագս եկեղեցւոյ նախախնամականս զքո մտացդ. (Բրս. թղթ.։)
προνοητικός, προμηθής providus, -a;
circumspectus, consultus. որ եւ ՆԱԽԱԽՆԱՄ, ՆԱԽԱԽՆԱՄՈՂԱԿԱՆ. Սեպհական նախախնամողի կամ նախախնամութեան (ըստ ամենայն առման).
to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.
· Calfa
Աստուած յիւրմէ եղելոց նախախնամէ ամենեցուն։ Կամի ցուցանել զմիշտ նախախնամելն աստուծոյ արարածոցս ի ձեռն բանին իւրոյ։ Նախախնամեալ պահեսցի. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։ Լմբ. առակ.։ Ժմ.։)
Օրինադրին պարտ է ջանալ՝ նախախնամել, եւ զանխոհեմութիւն ի բաց բառնալ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Մարդ՝ որոց ոչն նախախնամէ. (Նիւս. բն.։)
Երեքումբք այսոքիւք նախախնամիմք. կամ տանջանօք, կամ փրկութեան յուսով, եւ նահատակութեամբք առաքինութեանցն. (Առ որս. ՟Ե։)
providing, preserving, taking care.
· Calfa
ՆԱԽԱԽՆԱՄԻՉ ՆԱԽԱԽՆԱՄՈՂ. Որ նախախնամէ (ըստ ամենայն առման).
Գիտել զարարիչն եւ զնախախնամիչն. (Լմբ. պտրգ.։)
Նախախնամօղն այն է, որ յառաջինսն լինի առ հոգ ուրուք։ Անուն կենդանի, նախախնամօղ մատն. (Խոսր.։ Նար. ՟Գ։)
Providence;
foresight, prevision, care.
· Calfa
Յաղագս նախախնամութեան։ եւ Փիլ. (նխ. ՟ա. ՟Բ.)
Զի ոչ եթէ՝ քան զադամայ զարմանալի արարչութիւն կրտսերագոյն ինչ իցէ ի վերայ մեր իւրաքանչիւր արարչութեանս որ եղեն նախախնամութիւնքս. (Իսիւք.։)
Արարչագործն ըստ ծայրագունին իւրոյ նախախնամութեան՝ շարամանեաց ընդ բնաւորականսն զանձնականսն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Զ։)
Տնօրինէ առ երկրաւորքս զպէսպէս նախախնամութիւնս. (Լմբ. պտրգ.։)
Զողորմածութիւն, զնախախնամութիւն այրեաց, զորբոց ձեռնկալութիւն. (Իսիւք.։)
Ի յերկրորդսն՝ առաջնոցն նախախնամութիւնքն. (Դիոն. ածայ.։)
Ի ձեռն ծնողացն նախախնամութեան իմաստից. (Պիտ.։)
Բազում ծնօղք զդստերս առաւել պատուեն. եւ զայս՝ նախախնամութեամբ. զի որդւոց դիւրին է ապրել՝ քան դստերաց. (Մխ. դտ.։)
Յոյժ բազոմւ պարտ է միշտ առնուլ նախախնամութիւն, յորժամ հանդերձեալ իցես զայր ոմն պարսաւել կամ գովել. (Պղատ. մինովս.։)
Թէ նախախնամութեամբ խոցէ, մահ իցէ դատ վնասու. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Եթէ կամաւ նախախնամութեամբ վնասիցէ զոք. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)
ՆԱԽԱԽՆԱՄԻՉ ՆԱԽԱԽՆԱՄՈՂ. Որ նախախնամէ (ըստ ամենայն առման).
Գիտել զարարիչն եւ զնախախնամիչն. (Լմբ. պտրգ.։)
Նախախնամօղն այն է, որ յառաջինսն լինի առ հոգ ուրուք։ Անուն կենդանի, նախախնամօղ մատն. (Խոսր.։ Նար. ՟Գ։)
to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.
· Calfa
Ի բնական նախախնամութեանց անապատացեալ էր. (ՃՃ.։)
to produce;
to express.
· Calfa
Զորոց եւ առաքեալ նախախնամաբար, յաղագս իւրոցն հոգւով սրբով արտադրեաց. (Սարկ. հանգ.։)
out, outwardly.
· Calfa
Եւ այս ոչ արտաքս քան զնախախնամութիւն հոգւոյն սրբոյ լինէր. (Եղիշ. թաղմ.։)
to proclame every where or with a loud voice, to divulge, to noise abroad.
· Calfa
Աշխարհագոյժ առնէ նախախնամութիւն զանտեսանելի տարերցն հուր յամպարշտաց դատաստանի ըմբռնեցելոց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cared for by God;
— տեսչութիւն, divine Providence.
· Calfa
Եւ իբր Տնօրինական. նախախնամական. ըստ այսինքն խնամողական.
God, the Supreme Being.
· Calfa
Աստուած անունն արարչական է, որ զնախախնամելն յայտ առնէ ըստ փիլոնի. եւ առ մեզ ստուգաբանի, թէ աստ էած զմեզ. (Ի Գիրս խոսը։)
fortune, prosperity, luck;
destiny, fate, fatality;
chance, hazard;
Fortune, Good Genius;
չեղեւ ինձ —, I have not had the happiness;
ըստ չար բախտին, by ill luck, unfortunately;
ըստ յաջաղելոյ —ի եղեւ ինձ հյրաժարել, by chance, fortunately his enemy dies.
· Calfa
Ոչ բախտից, ոչ տարերաց, ոչ դիպուածոց, եւ ոչ պատահմանց համարիցիմք զբարիսն՝ զոր ունիցիմք ի ձեռս, այլ՝ նախախնամութեանն Աստուծոյ եւ ողորմութեան. (Խոսր.։)
to deserve, to render worthy;
to obtain, to procure.
· Calfa
Զիա՞րդ զարարիչն գոլ ոչ արժանաւորեսցէ, որոց ոչ հրաժարէ ի նախախնամութենէ։ Ասեն, թէ ոչ արժանաւորեաց՝ փոքունց լինել արարիչ. (Կիւրղ. գանձ.։)
copious, abundant.
· Calfa
Արքայն Սմպատ՝ բազմազեղ նախախնամութեամբ յինքն զնա ածէր յանձանձէր. (Յհ. կթ.։)
that takes care of all his creatures, all-provident.
· Calfa
Ամենայն խնամով խնամօղ բոլորից. նախախնամօղ. զամմէնքը հոգացօղ, ամմէն պէտընայօղ.
preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.
· Calfa
Ամենակալ, այս ինքն զամենայն ունող, զգթութիւն եւ զողորմութիւն, զնախախնամութիւն, եւ զամենայն պէտս բարեգործութեան. (Խոսր.։)
all perfect;
very perfect.
· Calfa
Ամենակատար բնութիւն, կամ լաւութիւն, լրութիւն, փրկութիւն կամ փրկիչ, ողորմութիւն։ Ամենակատարիւքն բարերարութեամբք ... Յամենակատարիցն կամ ի մասնաւորաց նախախնամութեանց. (Յճխ.։ Պիտ.։ Նար.։ Առ որս.։ Ոսկ.։ Համամ.։) (Դիոն.։)
adj. s. all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.
· Calfa
Որ ամենայնի մասն է, եւ գիտէ նախախնամութիւն ամենայնի, հա՛րկ է յամենայնէ ունել զնախախնամականն. (Փիլ. նխ. ՟ա. ստէպ։)
all-seeing.
· Calfa
Ամենատես նախախնամութիւն։ Հաւաստի դիտաւորութեամբ ամենատեսին. (Պիտ.։)
all-watchful, that superintends all things.
· Calfa
Զամենատեսուչ նախախնամութիւն. (Դիոն. ածայ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Անբովանդակ.
· Calfa
Անբովանդակելի է ըստ մասինն տարբերութիւն (անհատից)։ Անբովանդակելի է ուրեմն եւ պատշաճ նախախնամութեան նոցա բան. իսկ եթէ անբովանդակելի, (ապա) եւ անգիտելի մեզ. (Նիւս. բն.։)
unadorned, without embellishment;
unpolished, uncivilised.
· Calfa
Անզարդ ոգւոց զարդ է նախախնամութիւն՝ յառաքինութիւն հրաւիրելով. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
to separate, to cutoff, to shut out, to exclude.
· Calfa
Անջրպետէ զսա ի բնաւիցս։ Զնախախնամութիւնդ անջրպետեցեր յինէն. (Լմբ. պտրգ.) եւ (Լմբ. սղ.։)
incredible;
անհաւատալի լինիմ, cf. Անհաւատամ.
· Calfa
Կարի անհաւատալի գործ նախախնամութեան՝ վասն մեր մարմնաւորութիւն Աստուծոյ. (Նիւս. բն.։)
carelessness, heedlessness.
· Calfa
Խնամ՝ անխնամութեան ընդդէ՞մ է. ի՞բր ոչ. ապա եթէ այդպէս է, եպերեսցէ նախախնամութիւն զանխնամութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
that does not search or examine;
unsought, unsearohed;
inscrutable, unsearchable.
· Calfa
Ո՛չ է արժան անարժան խորհրդով կարծել զնախախնամութիւնն՝ անիր եւ անխոյզ գոլ։ Անխոյզ իրազեկութիւն եւ անհոգութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
irreproachable, irreprehensible;
frank, sincere;
irreproachably;
frankly, openly.
· Calfa
Որ ոչ ի մեզ է, անբաղայ է։ Անշնորհակալութիւնս անբաղայս նախախնամութեան մատուցանել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 68։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Անբանս.
· Calfa
Ոչ եթէ անբանաբար, այլ իմաստութեամբ նախախնամէ. (Սահմ. ՟Ա։)
freewill, choice, free agency, independence.
· Calfa
Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
act of seeing with ones own eyes.
· Calfa
Բազում առնէր զնախախնամութիւնն աշակերտին, ի ձեռն ականատեսութեանն իւրոյ յարուցանելով զանկեալն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
respect, consideration;
fear, constraint, circumspection;
care, superintendence.
· Calfa
ἑπιφροσήνη providentia, instinctus, suggestio Գործ եւ ներգործութիւն ակնածուի. տեսչութիւն. նախախնամութիւն. թելադրութիւն. ազդեցութիւն. նազար, միւպաշէրէթ.
happiness, felicity, prosperity, rejoicing.
· Calfa
Միոյ տան եւ քաղաքի բարեկենդանութիւն՝ ամենայնի առատութեամբ տեսեալք, զնախախնամութիւնն ասեմք (գոլ անդ). (յաղթութեամբ պսակեալ՝ ի բարեկենդաննութեան կատարէր զաւուրս. Խոր. ՟Գ. 32։)
beneficent, benefactor, friend, obliging, indulgent, favourable, kind.
· Calfa
Յերկնայնոցն էութեանց մինչեւ յետինս երկրի թափանցիկ եղեալ բարերարականն նորա նախախնամութիւն յամենայն յէսս. (Դիոն. երկն.։)
good;
well;
եթէ — թուի առաջի or յաչս, if you please or like;
— ծերութիւն, a prosperous old age;
— վարդապետութիւն, good or sound doctrine;
— այր, a good man;
— խոտել, to despise or to scorn well;
— է մեզ աստ լինել, it is a good thing for us to remain here;
— է or — է բանդ, վադապետ, you say well, master;
ոչ է — մարդոյգ միայն լինել, it is not well for man to be alone;
տուժել զայր արդար չէ —, it is not a good thing to do ill to the just.
· Calfa
cf. Բլշակնիմ.
· Calfa
Ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան աստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլչանայ. (Դիոն. երկն.։)
chance, accession, accident, adventure, event, incident, luck, hazard, lot;
contingency.
· Calfa
Այլ այսոքիկ ոչ դիպուած առաւել քան թէ նախախնամութիւն աստուծոյ. (Սարկ. լս.։)
to make by himself, to produce.
· Calfa
Զինագործեալն ի մեզ բարեվայելչապէս նախախնամութիւն ոչ մերժէր. (Դիոն. եկեղ.։)
Ինքնագործողն լինել ի մեզ նախախնամութեան որդւոյն յայտ էր. (Մաքս. ի դիոն.։)
that subsists by itself.
· Calfa
Ինքնակայ զաշխարհս ասեալ, եւ առանց նախախնամութեան. (Ասող. ՟Գ. 1։)
self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.
· Calfa
Ինքնամատոյց համարելով գոլ ամենայնի առանց նախախնամութեան մմմսկզբանն ինքնամոյց եղեալքն. (Նիւս. բն.։)
self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.
· Calfa
Նախախնամութիւն իւրաքանչիւր բնութեան ապրեցուցանողական՝ ինքնաշարժն որպէս ինքնաշարժ նախախնամութենէ. (Դիոն. ածայ.։)
of the same nature;
consubstantial, coexistent.
· Calfa
Ընդ արարածոց գոյակից է ամենայն իրօք նախախնամութիւն. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)
to penetrate, to pierce, to pass through, to enter;
to be filtered through;
to seareh thoroughly, to dive to the bottom of.
· Calfa
Որպէս յամենեսեան թափանցեալ զնախախնամականս ներգործութիւնս. (Դիոն. երկն.։ (յն. չէզ. թափ անցեալ)։)
that penetrates, piercing;
transparent, diaphanous;
— լինել, cf. Թափ անցանել.
· Calfa
Թափանցիկ եղեալ բարերարականն նորա նախախնամութիւն յամենայն էսս. (Դիոն. երկն.։)
uniform, equal;
monotonous;
uniformly, equally;
— ձեւ, uniformity.
· Calfa
Զփոքր եւ զմեծ ինքն արար, եւ զմիօրինակ խնամ ունի ամենեցուն. յն. նմանապէս նախախնամէ. (Իմ. ՟Զ. 8։)
creation of the soul, animation.
· Calfa
Մարդկային շնչածնութեան նախախնամութիւն (առ յաստուծոյ). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
orbicular, spherical, round;
—ք, whirling or turning round.
· Calfa
Խառնարանս շրջաբեր գոլով եւ ի վեր ամբարձեալ, նշանակ եղիցի սփռեցելոյն համանգամայն՝ եւ յամենեսեան շրջեցելոցն նախախնամութեան. (Դիոն. թղթ.։)
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
· Calfa
Եւ այս նախախնամաբար, զի մի՛ լիցի որ զպտղաբերս հարկանիցեն. (Մխ. առակ.։)
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
· Calfa
Եւ այս նախախնամաբար, զի մի՛ լիցի որ զպտղաբերս հարկանիցեն. (Մխ. առակ.։)
to sacrifice, to celebrate mysteries;
to consecrate, to offer.
· Calfa
Քահանայապետ՝ այցելութեամբ նախախնամօղ, նուիրագործեա՛ այժմ զաղօթս ամենեցուն. (Տաղ.։)
to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.
· Calfa
Անձայնն շարադասեալ ընդ ձայնաւորին՝ ձայն գրաւորական կատարէ։ Իմաստուն նախախնամութիւն շարադասեաց. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
destiny, predestination, fate, fatality;
doom, star, fortune;
դառն, վեհ —, fatal, high destiny.
· Calfa
Բախտ եւ ճակատագիր ուսուցչին, եւ զաստուծոյ նախախնամութիւնն եւ զմարդկան իշխանութիւնն բարձին. (Իգն.։)
εἰμαρμένη, μοῖρα, πεπρωμένη, -νον , τύχη fatum, parca, fortuna. Բախտ եւ վիճակ հեթանոսական՝ որպէս թէ գրեալ ի ճակատ մարդոյ, իբրու վճիռ դիպուածոց անհրաժեշտ. սահման եւ հրաման անյեղլի, չարաչար իմանալով զնախախնամութիւնն, եւ զկամս աստուծոյ զդրական կամ զթոյլտուական. ճակտին գրածը.
form, figure, shape, cut, fashion, make;
aspect, look, appearance, air, deportment;
կերպս ի կերպս, in many shapes or forms;
in many ways, diverse;
կերպս ի կերպս լինել, to assume a borrowed shape or appearance, to be disguised, dissembled or concealed;
ի կերպս կերպս առնել, to transform into various shapes.
· Calfa
Զկերպից մարդկան փոփոխումն։ Գուցէ նախախնամութեան սակս զտարբերութիւն կերպիցն. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)