to look at, to gaze upon, to look intently at;
to survey, to watch.
Աչք տեսանողական եւ յականօղ ես սրբեցելոց ժողովրդեանն Աստուծոյ. (Տօնակ.։)
prize or premium, palm, laurels;
triumph, victory;
reward, recompense;
triumphant;
—աւ, triumphantly, in triumph;
— տանել, to obtain a triumph.
Ժողովեալ հաւատացեալքս տօնեմք զյաղթանակ զյիշատակ սոցա. (Գանձ.։)
cf. Բազմագութ.
Կալցուք երաշխաւոր առ յաճախագութն Աստուած. (Տօնակ.։)
cf. Յաճախապաշտօն.
cf. Յաճախ.
Տօնս առնեն եբրայեցւոցն ազգն յաճախապէս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Յամեմ.
Որդիքն Ահարոնի յամրացան ի պաշտօն խորանին. (Խոսր.։)
legends, menology.
Յայսմ աւուր կամ ի սմին աւուր տօն է եւ այլն. (Յիշատ. Հ։)
evident, clear, manifest, plain, palpable, obvious;
evidently, obviously, plainly, clearly, manifestly;
cf. Յայտնութիւն;
— է, — իսկ է, it is evident, clear;
— իմն է, naturally, of course, certainly;
այս — է զի, it is certain that;
ապա — ուրեմն է, it is therefore clear that;
— or ի — գալ, to appear, to be manifested, made known, evident, to be discovered or disclosed;
— ածել, առնել, to declare, to make manifest, to display, to put or set forth, to show, to prove;
to signify, to name;
— առնել զընդունելութիւն, to acknowledge the receipt of.
Յայտից, եւ անյայտից. (Տօնաց.։)
Յայտյանդիման մեծի բանակին զպաշտօնն ցուցանէին։ Յայտյանդիման ձայն արձակեաց առ մեծ հրապարակն. (Եղիշ. ՟Բ։)
evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.
Արգել ի նոցանէ զյայտնի պաշտօնն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ել ի տօնն՝ ո՛չ յայտնի, այլ իբրեւ ի ծածուկ։ Եւ յայտնի իսկ (այսինքն հաւաստեաւ՝ ըստ խոստովան լինելոյ ամենեցուն) մեծ է խորհուրդն աստուածպաշտութեան. (Յհ. ՟Է. 10։ ՟Ա. Տիմ. -գ. 16։)
evidence, manifestation, enunciation;
disclosing, unveiling;
apparition;
revelation, Apocalypse;
Epiphany, Twelfth-day, Twelfth-night;
coming, appearing of our Lord;
divine oracle;
ծածկուկ —ք, the Apocrypha.
Այժմ Քրիստոսի յայտնութեանս տօն է. (Ածաբ. ծն.։)
cf. Յանկ.
Եթէ ակն յոռի՝ անգայտ եւ բիրտ՝ կարօղ է լինել գեղեցիկ, հանդարտ, եւ մեղմ, եւ զգօն, եւ յանգ։ Զարմատս բարութեանց յանձին ունէին, եւ միտս յանգս, եւ կամս հաճոյականս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9. 20։)
in a proper manner, seasonably, becomingly, befittingly.
Որպէս արժան է տօնել, եւ յանկագոյն սրբոցն, այնպէս տօնեսցուք. (Սիսիան.։)
rhymed;
accomplished, finished, ended.
Բազմաւորականք՝ յանգականք անուանց են սէ, եւ քէ. դիցես եւ զկէն, այլ ոչ յոլով անգամ. (Տօնակ.։ եւ Երզն. քեր.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
Ի նոյն վախճան երկոցունց անչափութիւն յանգի։ Տօնքս այս մի՛ զկայ առեալ յանգեսցին. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. թէոդոր.։)
present, assisting, in the presence of;
assistant.
παρεστικῶς, πάρων adstans, praesens. որ եւ ՅԱՆԴԻՄԱՆԱԿԱՅ. Որ ոք եւ որ ինչ յանդիման կայ, կամ կացեալ գտանի. ներկայ. առաջակաց պաշտօնեայ, եւ առաջիկայ ինչ.
cf. Որոճ.
Որոճմամբ ծասկեալ ըստ մաքուր կենդանեաց. (Տօնակ.։)
cf. Որոճ.
Որոճմամբ ծասկեալ ըստ մաքուր կենդանեաց. (Տօնակ.։)
gastrolater, belly-god.
γαστρίδουλος, κοιλιόδουλος ventris servus, ventri deditus. Պաշտօնեայ որովայնի. ծառայ որկորոյ.
pampering one's belly, addicted to intemperance, gluttonous, guzzling;
— լինել, to pamper oneself, to be a greedy-gut, to be given to over feeding, to gormandizing or to gluttony.
Օրէնս ետ զաւետարանն, զոր որովայնապարարքն խորտակեն. (Տօնակ.։)
thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.
Զբարբառ բերանոյն իբրեւ զորոտ, զշիթս բերանոյն իբրեւ զանձրեւ. (Տօնակ.։)
cf. Որչափոյք.
Ո՞ՐՉԱՓ ԵՒՍ ԱՌԱՒԵԼ. Ո՞ՐՉԱՓ ԵՒՍ. մ. πόσῳ μᾶλλον; quanto magis? Քանի՞օն. քանի՞ եւս. հա՛պա ո՛րչափ աւելի, էւելօք.
what;
such that;
— ինչ, as, such as, for instance;
— ինչ իցէ ողջոյնս այս, what manner of salutation this might be!
գիտես — ինչ տօնքն էին, you know what those festivals were;
— եւ իցէ, whatever, whatsoever.
quantity.
Չափս դնէ ի վերայ որքանութեան աւուրց եւ ժամանակաց. (Տօնակ.։)
eight;
ութիցս քսան, eightscore;
յամի տեառն հազար — հարիւր եօթանասուն եւ —, in the year of our Lord eighteen hundred and seventy eight.
Եօթն՝ աստեացս (նշանակ), եւ ութն՝ ապառնւոյն. (Տօնակ.։)
cf. Ութերեակ.
Եօթն՝ կենցաղս չարչարանք է մեզ իւրաքանչիւր. (մինչեւ ժամանեսցուք յութեակն, որ է արքայութեանն հանգիստ. Տօնակ.։)
eight, octonary;
eighth;
the number eight;
eight days.
Եօթն՝ կենցաղս չարչարանք է մեզ իւրաքանչիւր. (մինչեւ ժամանեսցուք յութեակն, որ է արքայութեանն հանգիստ. Տօնակ.։)
eighth;
eighthly;
octant;
— ձայն, octave.
Վասն ութերորդաց ... ի վերայ ութերորդին». կա՛մ է ութազի նուագարան, կամ սաղմոս նուագելի ի տօնի ամսոյն ութերորդի. եւ այլն։
of eight days.
Յութօրէս, կամ զկնի ութօրէից յայտնութեան, զատկի, խաչի եւ այլն. (Տօնաց. Ճշ.։)
octave.
Յութօրէս, կամ զկնի ութօրէից յայտնութեան, զատկի, խաչի եւ այլն. (Տօնաց. Ճշ.։)
vow;
wish, desire, prayer;
compact, covenant, agreement;
alliance, pact, treaty;
order, congregation, community;
clergy, churchmen;
pilgrimage;
— աղի, everlasting covenant;
—ք եւ դաշինք, conditional promise, alliance;
մատեան —ի, Holy Writ, the Bible;
տապանակ —ի, the ark of the Covenant;
հին եւ նոր —, the Old and the New Testaments;
— հաւատացելոց, Christians;
— եկեղեցւոյ, մանկունք —ի, clergy;
— կանանց, nunnery;
—ի տեղիք, holy places, sanctuaries, relics;
պարզ, հրապարակական, անլուծանելի —, simple, solemn, indissoluble vow;
անխորհուրդ, անխոհեմ —, indiscreet, imprudent vow;
— դնել, to make a vow, vows;
— դնել ողջախոհութեան, to make a vow of chastity;
—ս կռել հրապարակաւ, to make a solemn treaty;
— դնել or յ— մտանել ընդ ումեք, to make a treaty, or an alliance with any one, to be in treaty for;
կնքել — հաշտութեան, — հաստատութեան առնել, to make peace;
կալ յ—ին, to remain faithful to one's vow;
կատարել զ—ն, to accomplish one's vow;
անցանել զ—իւ, ջրել զ—ն, ապախտ առնել զ— իւր, to break or violate one's vow;
տնօրինել զ—ն, to dispense with or exempt from a vow;
—իւք խնդրել, to desire ardently, to long for eagerly;
երթալ յ—ս, to go on a pilgrimage;
զ—ս իմ կատարեցից, I will accomplish my vow.
Կրօնաւոր՝ որ առեալ է զկրօնս սրբութեան, եւ տեղափոխ լինի յուխտէ յուխտ, արգելեալ լիցի. (Կանոն.։)
Չէ՛ պարտ կրօնաւորին յուխտ կանանց մտանել. (Շ. ընդհանր.։)
that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.
ՈՒԽՏԱՒՈՐ. Ըստ հեթանոսական կրօնից.
ՈՒԽՏԱՒՈՐ. Վանական. կրօնաւոր. միանձն. եւ Միանձնուհի. հաւատաւոր.
to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.
Ուխտաւոր լինել աստուծոյ. կրօնաւորիլ. հրաժարել ուխտիւ յանզանազան իրաց ինչ. նուիրել զանձն կամ զիրս իւր աստուծոյ.
Իսկ մեք բազմութիւնք ի քեզ ուխտաւորեալ՝ տօնեմք ցնծութեամբ յիշատակի քո սուրբ. (Գանձ.։)
to vow, to make a vow;
to take the vows, to profess;
to make or conclude a treaty, or covenant;
to confederate, to enter into a mutual obligation;
— նուէրս, to promise offerings.
Մանուկն սամուէլ ուխտեցաւ յառաջագոյն առաջի տեառն». այսինքն նուիրեցաւ. (Տօնակ.։)
cf. Ուղղախօս.
Ոչ է ասել ըստ ուղղաբանից. (Տօնակ.)
whose marrow is dried up;
— առնել, to consume or suck the marrow;
— առնել ցաւոց զոսկերս, to torment, to excruciate, to torture.
Դառնակսկիծ սառնամանեօք, մարմնադող, ուղղածուծ, եւ ատամնակարկաջս տանջին. (Տօնակ.։)
orthodoxy , catholicism.
ὁρθοδοξία recta opiniom, recta sententia de religione. Ուղղափառ դաւանութիւն՝ հաւատք, կրօնք. ողջմտութիւն.
cf. Ունկի.
Բիւր քանքարոց խնդիր, ես չունիմ կշիռ մի ունկի». իմա՛ իբր միունկի. մեկ օնձայի չափ. կամ ունկ, ունկի, իբր ունկւոյ։
ՈՒՆԾԱՅ ՈՒՆԿԻ. (վրիպակաւ գրի եւ ՈՒԿԻ, ՈՒԿՆԻ. որպէս եւ ռմկ. նուկի ). Բառ լտ. ո՛ւնչիա. uncia. յորմէ յն. ὁγκία, ὁγγία . իտ. oncia. Երկոտասան տրամ. կամ ՟Ժ՟Բ մասն մեծի լտեր. որպէս եւ ութ տրամ, կամ տասներկուերորդ մասն փոքու լտեր, եւ այլն. մըթխալ. մըսխալ. մանրիկ դրամ կամ դրամակշիռ, խերեւէշ. օնձա.
ounce.
ՈՒՆԾԱՅ ՈՒՆԿԻ. (վրիպակաւ գրի եւ ՈՒԿԻ, ՈՒԿՆԻ. որպէս եւ ռմկ. նուկի ). Բառ լտ. ո՛ւնչիա. uncia. յորմէ յն. ὁγκία, ὁγγία . իտ. oncia. Երկոտասան տրամ. կամ ՟Ժ՟Բ մասն մեծի լտեր. որպէս եւ ութ տրամ, կամ տասներկուերորդ մասն փոքու լտեր, եւ այլն. մըթխալ. մըսխալ. մանրիկ դրամ կամ դրամակշիռ, խերեւէշ. օնձա.
Բիւր քանքարոց խնդիր, ես չունիմ կշիռ մի ունկի». իմա՛ իբր միունկի. մեկ օնձայի չափ. կամ ունկ, ունկի, իբր ունկւոյ։
memory, remembrance;
attention;
intelligence, mind, sentiment, sense, instinct;
late;
cf. Յուշիկ;
— եւ ուրուշ, the senses;
— ի կուրծ, attentively, carefully, heedfully;
—ի —ով, with great attention, most attentively, more at leisure, diligently, carefully;
— առնել, առնուլ, ունել, դնել, to pay attention, to be attentive, to have in view, not to lose sight of;
to apply oneself to;
to mind, to take care, to be heedful or cautious, to take good heed, to be on one's guard;
to tend to, to aim at, to seek, to try, to endeavour, to strive;
յ— ածել, առնել, արկանել, to recall to mind, to remember, to remind;
cf. Յիշեցուցանեմ;
յ— գալ, լինել, զ—ով գալ, to bear in mind, to recollect, to call to mind, to remember;
յ—ի ունել, կապել, to preserve in one's memory, to have recollection of, never to forget;
— ի կուրծս առնել, to think, to meditate, to conceive or imagine the design of;
— ի կուրծս արկանել, to take a thing for serious, in earnest;
զ— եւ զուրուշ գրաւել, cf. Մոգեմ;
ընդոստուցանել զ—, to excite the attention;
— ունել յոք, to follow with the eyes;
յ— բերել, cf. Յիշեմ;
յ—ի բերել, to revive, to cause a person recover his breath, to quicken, to rouse;
— ունել, to wait;
բառնել յ—ոյ մտաց, to cause to forget, to put out of one's head;
պրծանիլ յ—ոյ յիշատակաց, to be forgotten;
յ— լինի ինձ, ինձ յ— անկանի, I do remember;
— ի կուրծս անկաւ գրել, the idea struck him to write, he conceived the idea of writing;
— ի կուրծս քաջալերէին զմիմեանս, they incessantly encouraged one another;
չէ ի յ— մտաց, he does not remember;
նմա ընդ յ—ի կապեալ, calling to his memory, reminding him;
— կալ, attention !.
Իսկ յասելն (Տօնակ.)
cf. Մտադիր.
Զուշակալն եւ զմտադիր ի կրօնսն ձգէր։ Մտադիրս եւ ուշակալս առնէ։ Զանցեալսն կիրթ ի միտս ունիցին, եւ առ հանդերձեալսն ուշակալուք գտանիցին. (Ոսկ. մ. ՟Ա։ 17. ՟Բ. 26. 28։)
cf. Մտադիր.
Զուշակալն եւ զմտադիր ի կրօնսն ձգէր։ Մտադիրս եւ ուշակալս առնէ։ Զանցեալսն կիրթ ի միտս ունիցին, եւ առ հանդերձեալսն ուշակալուք գտանիցին. (Ոսկ. մ. ՟Ա։ 17. ՟Բ. 26. 28։)
witty, intelligent, ingenious, sensible;
judicious, wary, prudent;
— լինել, to be attentive, wise, sagacious, to attend to.
Ուշեղ եւ ուշադիր յուսումն հանճարոյ. մտացի. աջող մտօք. սրամիտ. իմաստուն. խոհական. զգօն. հանդարտ. խելացի, խելօք.
ՈՒՇԻՄ ԼԻՆԵԼ. Զգօն՝ զգոյշ՝ արթուն եւ զգաստ լինել. խելօք ըլլալ կամ կենալ, խելքը գլուխը ժողվել.
Vulcan, god of fire and of smiths;
vulcano, Etna, Vesuvius.
ՈՒՌԿԱՆՈՍ որ եւ ԲԱՌԿԱՆՈՍ. Բառ լտ. վուլգանուս. ըստ յն. հեփեստոս. vulcanus Ἤφαιστος . Չաստուած հրոյ եւ դարբնաց. հրաբուղխ լեառն. վառարան կիկղոպայց դարբնացն շանթառաք արամազդայ ըստ քերթողաց. էտնա, մօնճիպէլլօ եւ վէսուբ եւ այլն.
swelled out, puffed up, bloated, turgent;
swelling, puffing;
proud, fastuous, pompous;
— հողմն, tempestuous or stormy wind, gust;
— ոճ, turgid, inflated or fustian style;
— հերք, wavy hair.
Ի բազում հոգս զբաղեալ յալեկոծութիւն ուռուցիկ հողմոյ. (Տօնակ.։)
cf. Ուսումն;
mathematics.
Խառնին ընդ միմեանս՝ իմաստութիւն ընդ խոկումն, տեսողութիւն ընդ գործն, ուսողութիւն ընդ առաքինութիւն. (Վրդն. սղ.։ եւ Տօնակ.։)
study, lecture, teaching, instruction;
doctrine, science;
religion, sect;
ուսման ձեւ, affectation, studied effort, endeavours;
առ ուսմանէ, by instruction;
նուիրել յ— զժամանակն, to consecrate all one's time to study;
cf. Թեւակոխեմ.
μάθημα, διδαχή, διδασκαλία dottrina, disciplina. Ուսանելն. ուսողութիւն. տեղեկութիւն. հմտութիւն. գիտութիւն. արուեստ. կրթութիւն. սովորութիւն. վարդապետութիւն. կրօնք. դեն. աղանդ.
scientific;
mathematical;
mathematician;
scholar, learned man.
Բազմացան քահանայք եւ պաշտօնեայք եւ մանկունք ուսումնականք (ի վանս գետկայ). (Կիր. պտմ.։)
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)
cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)
Պա՛րտ էր գողիաթու յորսայս անկանել ի շառաչմանէ քարին. (Տօնակ.։)