pensioner, stipendary.
Կերօղ յարքունի ռոճկաց.
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Մեր արեգակս (այսինքն արեգակնս)։ Այս իմացումս. զայս իմացումս։ Զի՞նչ էր պատահմունս (այսինքն պատահմունքս)։ Մերձեսցի յունկն քո ջերմագոյն պաղատանս մեր (այսինքն պաղատանքս). (Դիոն. ածայ.։ Լմբ. առակ. եւ հմբ։ Ճ. ՟Գ.։)
wreathen work.
Սաբակ (կամ սաբաք) եւ նռնաձեւք ի վերայ քովթարայն շուրջանակի. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 17։ 1)
cf. Սադդայ.
Վերայ քո հնչեաց բարբառ ձայնի աստուծոյ սադդայի. (Նար. խչ.։)
almighty.
Վերայ քո հնչեաց բարբառ ձայնի աստուծոյ սադդայի. (Նար. խչ.։)
paved;
— առնել, to pave, to flag.
Զսալակապ եկեղեցին լուասցեն։ Սալակապ առնել զփողոցն անտիքոյ. (Կանոն.։ Վրդն. պտմ.։)
paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.
Զանգանէ զ՝ի վայրծորեալ բնութիւն ջրոյն սալայատակ տրամացեալ հողոյն կափմամբ։ Խտանայ երկնային մարմինս ի ներքոյ ջուրցն, եւ լինի սալայատակ հաստատրամ անփապելի. (Եղիշ. ՟Բ։ Շիր.։)
paved;
pavement.
Անտիքոս եպիփան արար սալարկ զճանապարհս քաղաքաց. (Միխ. ասոր.։)
reckoning, measure, account, number;
condition, position, state, manner;
— արկանել ընդ ումեք, to come to terms about the price, to bargain for, to contract, to strike a bargain for, to stipulate, to come to an agreement, to settle;
եւ որ ի սոցին —ի, and of other similar ones;
եւ որ այլ եւս սոցին —ի իրք, and of other like things;
որոց —ի են, among whom are;
եւ որ սոցին —ի են, and so forth, and so on, et caetera;
ո՞չ դահեկանի միոջ — արկեր ընդ իս, didst not thou agree with me for a penny ?
impost, rate, duty, tax, imposition, tribute;
order;
convention, contract, agreement;
budget;
tariff.
ՍԱԿ. σαλάριον salarium πρόποδος reditus, proventus τέλεσμα vectigal, pensitatio, tributum. Սահմանեալ տուրք, եկամուտ, հաս, հարկ. բաժ արքունի. յն. լտ. սալա՛ռիօն, սալա՛ռիում. պես. սա, սավ, սավու.
concise discourse, brevity of speech, pauciloquy.
Գօսացեալ էր քո ձեռնդ սակաւաբանութեամբ. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
of short duration, temporary.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
to diminish, to reduce in number, to lessen, to make less.
Արթնութեամբ զքունն սակաւացուցանել. (Սարկ. լս.։)
small number, scarcity.
Քաջալերա՛ց ասէ, եւ մի՛ հայեսցիս ի սակաւաւորութիւն քո. (Լմբ. սոփոն.։)
a few, very few, almost none, almost nothing;
in a moment or instant;
— մի եւ, — միւս եւս եւ, — ինչ պիտոյ՝ եւ, little is wanting to, there was but little wanting, it would but a little.
Սակաւիկ մի՝ թէ ի բաց թողացու ցանէիր զփքումն տէրութեանդ։ Սակաւիկ մի երկայնամիտ լեր։ Զի թերեւս սակաւիկ մի քաղցրասցի յանհնարին դառնութէանն։ Սակաւիկ մի հանգչէին. (Եղիշ.։)
rescript, decree.
Որպէս հյ. Սակք, պայմանք, սահմանք, վճիռք, հրովարտակ կամ ստորագրութիւն արքունի. եւ կամ մանաւանդ որպէս լտ. սաչեր. յորմէ Սակր. sacer, -cra, -crum. Իբր սրբազան կամ արքունի վճիռ եւ ստորագրութիւն.
on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.
water-fall, cascade, cataract;
cf. Սահանափակ;
water-fall of a weir;
sheet of water.
Սահանք երկնից բացան, կամ խցան։ Եթէ սահանս յերկինս արասցէ տէր։ Խորք խորոց կարդացին ի ձայն սահանաց քոց։ Որպէս սահանք ջրոց, նոյնպէս սիրտ թագաւորի ի ձեռս աստուծոյ. (Ծն. ՟Է. 11։ ՟Ը. 2։ ՟Դ. Թագ. ՟Է. 17։ Սղ. ՟Խ՟Ա. 8։ Առակ. ՟Ի՟Ա. 1։)
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
Իբրեւ զնաւ սահեալ ի վերայ ջուրց կուտակելոց։ Սահեալ ի ներքոյ երկնից։ Սահեսցին փոփոխեսցին. (Իմ. ՟Ե. 10։ Յոբ. ՟Բ. 2։ Սղ. ՟Ճ՟Ը. 9։)
bound, term, circumscription;
bounds, limits, confines, frontier, borders;
extremity, sphere;
definition;
statute, rule, regulation;
decision, determination;
jurisdiction, extent;
department;
neighbourhood, district, provinces;
—ք, outskirts, suburbs;
—ք հակատոյ, articles of faith;
— երկրի, կալուածոց, landmark;
— հատանել, to fix the boundaries of;
յարդար —ս ամփոփել զիմն, to reduce to its proper limits;
— դնել, to bound, to fix bounds to, to limit, to end;
— դնել անձին, to propose, to deliberate, to resolve;
երդնուլ արդումն —աւ, to bind oneself by an oath;
անցանել ըստ —, to overstep, to pass the limits or boundaries;
—աւ ասել, to say briefly;
յաղետալի — հասուցանել, to reduce to a deplorable state;
cf. Զէն.
Սահմանք քանանացւոց ի սիդոնէ մինչեւ ի գալ ի գերարա։ Շուրջ յամենայն սահմանս նորա։ Մինչեւ ցծովն վերջին ի մտիցն արեւու ձեզ լիցին սահմանքն։ Սահման եգիր, եւ ոչ անցանեն։ Ոեդ զսահմանս քո ի խաղաղութիւն.եւ այլն։
constituent;
institutor, legislator;
— ժողով, the Constituent.
Սուրբն ներսէս սահմանադիրն եւ կարգաւորիչ քո բարեզարդութեանդ. (Ճ. ՟Ը.։)
cf. Սահմանակողմն.
Սահմանակիցք նոցին։ Զսահմանակիցս նորա։ Ընդ որդիսն եգիպտացւոց սահմանակիցս քո. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 42։ Երեմ. ՟Ժ. 40։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 26։)
Եկին յերկիրն քուչացւոց սահմանակցացն պարսից. (Պտմ. վր.։)
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
Եմք ածու փոքր, եւ թուով յոյժ ընդ փոքու սահմանեալ։ Մի՛ ինեւ, այլ քեւ սահմանեսցի ընդարձակութիւն ձեռին քո։ Որ զտրտմական սահմանեաց ծնունդ։ Արծաթասիրութիւնն ոչ եթէ ի բիւր տաղանդս ոսկւոյ սահմանի։ Բազում ինչ խորհիմ յաստուածայինսն, այլ սահմանեմ զանձն իմ, զի ՛մի՛ պարծելով կորնչիցիմ. (Խոր. ՟Ա. 1։ Սարկ. աղ.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Լպիրծ.
Ի սահուկ տեղւոջ ունիս զոտն քո. (Ի գիրս առաքին.։)
leaf, leafy branch;
long hair.
Յատելոյ եւ սրբելոյ զնա ի սաղարթիցն աւելորդաց։ Սաղարթ եմք քո միածնիդ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.
Սաղարթասցին եւ ծաղկեսցին եւ պտղաբերեսցին։ Սաղարթանայր բոլորն իւածին զարմիւ։ Ընդ քո հովանաւ սաղարթանալ եւ ծաղկել։ Սաղարթացեալ բուրաստանօք։ Քրիստոսական կրօնիւք, եւ կուսական բրաբիոնիւ սաղարթացեալ. (Մագ. ստէպ։)
cf. Սաղարթանամ.
Յոքունք նախ քան զթզենին սաղարթաւորեալք. (Կիւրղ. ղկ.։)
to cause to conceive.
Զբարի սերմն օրինաց եւ հրամանացքոց սաղմնառեցո՛ եւ կենդանացո՛ յարգանդ հոգւոյս իմոյ. (Մարաթ.։)
cf. Սաղմոսերգու.
Ասացեալ է սաղմոսերգին, թէ մոռա զժողովուրդ քո. (Կոչ. ՟Է։)
sable;
— or սամուրենի, cf. Սամուրենի.
ռմկ. սամուր. լտ. mus ponticus. իտ. zibellino. Չորքոտանի նման աքիսի եւ կուզի ( ... ) սեւագոյն փայլուն մորթով. մանաւանդ Մորթն նորա ազնիւ, իբր սամուրենի. սամուր քիւրք.
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
Կանգնեա՛ եւ զիս տէր ընդ նմին՝ ի գլորմանէ սայթաքողին. (Շար.։)
to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.
Կանգնեա՛ եւ զիս տէր ընդ նմին՝ ի գլորմանէ սայթաքողին. (Շար.։)
type, model, example, pattern;
manner;
figure, image, form;
expression;
style;
impression, stamp, print, mark;
edition;
—ք կերպարանաց, feature, lineament, character;
—ք մեռելոց, phantom, ghost, shadow;
— կերպարանաց բանից, style;
այսու տպով, in this manner or way;
ի —, similar, like, conform, in the form of;
վաթսներորդ —, sixtieth edition;
բերել զ— ուրուք, իրիք, to be like, to resemble, to have likeness to;
hymen, the virginal membrane.
որ եւ յն. դի՛բօս. τύπος typus, nota. Նշան կնքոյ. օրինակ դրոշմեալ. նմանութիւն գաղափարեալ ի սկզբնատպէ. նիշ. տեսակ. կերպ. կերպարան. ձեւ. պատկեր.
Դրոշմէ ի նմա զտիպս թագաւորական կնքոյն։ Ընդ պատուականն ոսկւոյ թագաւորական տպի յեռեալ. (Իգն.։ Սկեւռ. լմբ.։)
Զոր խորհիս (զչար կամ զբարի) թէպէտ եւ ոչ գործիցես զնա, սակայն տպովք կնքեցաւ ի միտս քո չարութիւն, եւ նկարեցաւ ի քեզ պատկեր բարեաց. (Եփր. համաբ.։ Յորմէ եւ Մաշկ.։)
Այլ պարագրեա՛ թեւովք քոյին՝ որպէս ըզտիպսըն բիբ ակին. (Յիսուս որդի.։)
type, model, example, pattern, sampler.
Նշխարն ի տիփարէն, եւ մոմն ի կնքոյն առնու զնոյն տիպն. (Մխ. ապար.։)
cf. Տիրապէս.
Բռնութեամբ տիրաբար ի վերայ արքունի իրացն հասեալ՝ շրջէր յաշխարհին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Օրհնեալ տիրաբար ի քումդ էութեան։ Որ զմարմնացեալն տիրաբար ի յորովայնի քում կրեցեր. (Նար. ՟Ծ՟Բ։ Շար.։)
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
Տիրական քոց ոտից հետեւել շաւղաց, րաբունեաց մերոց ճանապարհաւ յերկինս. (Տաղ.։)
Մի՛ յաղագս այսր (կենաց) փութոյ զտիրական քո կեանսդ անխնամեսցես։ Տիրական կեանք նոցա հասարակաց մի՛ անխնամեսցի. (Բրս. հայեաց.։ Յհ. կթ.։)
co-equal in dignity.
Ետուր մխիթարիչ առաքելոց քոց սրբոց զհոգիդ քո տիրակից գոլով (այսինքն գոյօղ). (Շար.։)
to honour, to pay homage as to God, truly to revere.
Ի կեանս քո մի ինչ տիրապատուեսցես (զինչս), այլ չափաւորապէս ընկա՛լ. (Ոսկիփոր.։)
hating one's master.
Միշտ իշխանափոխք լեալ են, եւ տիրատեացք։ Տիրատեացք տիրասպանք։ Ապերախտ, տիրատեաց։ Տիրատեա՛ց պարսիկ, որովհետեւ այդպէս տիրատեացս ես, առնեմ զքեզ իբրեւ զտէրն քո. (Փարպ.։ Մեսր.։ Մագ. ՟Ծ՟Է։ Մամիկ.։)
according to our Lord's will.
Սեպհական տիրական քարոզութեան. որ ինչ հայի յառաքումն աշակերտաց ի տեառնէ ի քարոզութիւն.
to bear sway, to reign over, to rule;
to become master, to seize, to conquer, to occupy, to hold, to possess, to subject;
to predominate;
to become subject, to pass under the rule or dominion of;
տիրելդ ամենեցուն, your power over all;
կամ տիրելո՞վ տիրեցես մեզ, or shall we be subject to your rule?
տիրեսցեն երկրին, they shall possess the earth;
տիրեցին նոցա առիւծքն, they were caught by lions;
յորժամ ի նիւթ ինչ տիրէ հուր, when any thing is set on fire;
ոչ տիրէին նմա տանջանքն, torture had no power over him;
դու տիրես զօրութեանց ծովու, thou rulest the proud waves;
արքայութիւն նորա ամենեցուն տիրէ, (his kingdom embraces all), all shall be subject to his kingdom.
Առ այր քո դարձ քո, եւ նա տիրեսցէ քեզ։ Միթէ թագաւորելով թագաւորեսցե՞ս ի վերայ մեր, կամ տիրելով սիրեսցես մեզ։ Տիրէ՛ր յարոէրայ մինչեւ ցձորն առնովնայ։ Տիրեցին նոցա ատելիք իւրեանց։ Տիրեսցէ նոցա ձեռն իմ։ Նա տիրէ ի վերայ ամենայն հեթանոսաց։ Արքայութիւն նորա՝ ամենեցուն տիրէ։ Դու տիրես զօրութեանց ծովու։ Տիրեն ի վերայ ձեր կանայք ձեր, եւ այլն։ Տիրեցելոց (այսինքն տիրողաց) մերոյ աշխարհի. (Արծր. ՟Ա. 1։)
cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.
Ընդէ՞ր տրտում եւ տխուր են երեսք քո. (Նեեմ. ՟Բ. 2։)
sadness, grief, sorrow, chagrin, dejection, melancholy.
ἁθυμία moeror, tristitia. Տխուրն գոլ. տրտմութիւն. սուգ. ցաւագնութիւն. խոժոռութիւն. լքումն.
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
Խիղճ մտացն նորա, քանզի տկար է, պղծի։ Գայթագղութիւն լիցի տկարաց։ Կորնչիցի տկար եղբայրն ի քում գիտութեանն։ Զխիղճ մտաց տկարացն զայրացուցեալ։ Եղէ ընդ տկարս իբրեւ զտկար, զի զտկարսն շահեցայց.եւ այլն։
to lose strength, to become weak, to be weakened, to decay;
to become infirm, unwell, indisposed, poorly, to fall sick;
to be incapable, unable;
to have the weakness to;
to be scandalized;
— ի հաւատս, to be of little faith;
որում —նայ եւ ոչ ինչ, nothing is impossible with Him.
Ոչ տկարացեալ ի պատերազմի տալ զմպարիշտս ընդ ձեռամբ արդարոց։ Եթէ աղքատայցէ եղբայր քո, եւ տկարանայցէ ձեռօք։ Ամպարիշտք տկարասցին ի չարիս.եւ այլն։
Միթէ տկարանայ առ փոխարէնսն։ Արդեօք տկարացա՞ւ զծածուկս սրտի քոյ գիտել. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Տիկ;
cf. Գրեխ;
— առնուլ, to take a clyster.
Ի տկճորն գեղապետական, զոր բժիշկք ներքոյ դրել առնեն վասն լուծման. (Մարթին.։)
deformity, ugliness.
ἁσχημοσύνη turpitudo. Անձեւութիւն. անշքութիւն. տգեղութիւն.
infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
Զաւուրս տղայութեան քո։ Զօր տղայութեան քոյ։ Յաւուրս տղայութեան քոյ։ Ըստ աւուրց տղայութեան իւրոյ։ Անդ բենիամին ի տղայութեան զարմանալի։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի.եւ այլն։
dirt-like.
Հոտ նորա անմաքուր է, եւ ինքն տղմասէր եւ տղմակերպ. (Լմբ. յայտն.։)