Definitions containing the research քո : 5989 Results

Տարաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

agitation, shaking;
difference, diversity.

NBHL (1)

ՏԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս ՄԱտակարարութիւն. տնտեսութիւն. կամ Եկաւորութիւն, առաքումն.


Տարաբնակ, աց

See full entry →

adj.

living abroad, expatriated;
excluded.

NBHL (1)

Հիասցին սակս սիրական կառուցման քո առ իս, տարաբնակ կարծելով եւ անարգ. (Մագ. ՟Լ։)


Տարագիր

See full entry →

adj.

proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.

NBHL (1)

προγραφής proscriptus ἑκκήριττος voce praeconis expulsus, abdicatus ἕκφυτος . կամ ἕφυλος extorris. եւ բայիւ ἁποκηρύττω, προγράφω proscribo ἑξίστημι, ἑξίσταμαι dimoveo, excido եւ այլն. Գրով դատակնքոյ վտարեալ ի տար աշխարհ. ի բաց վարեալ. արտասահմանեալ. արտաքսեալ. օտարացեալ. օտար. վտարանդի. զրկեալ յորդիութենէ.


Տարագծեալ

See full entry →

adj.

counterfeit, base;
դահեկան —, coin, false money.

NBHL (1)

Օտար կնքով դրոշմեալ. խարդախեալ. պիղծ. գալպ.


Տարադէպ

See full entry →

adj.

unsuitable, improper, unbecoming, undue, disagreeing, absurd, extravagant;
թէ ի հանդէպս եւ թէ ի —դէպս, per fas et nefasby right or wrong.

NBHL (1)

Ի դէ՞պ խօսեցայ, թէ տարադէպ։ Ի դէ՞պ արար զմտանելն յարքունիս, թէ տարադէպ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)


Տարազ, ուց

See full entry →

s. alg.

form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.

NBHL (1)

Գործել զամենայն գործ տարազու սրբութեանն։ Յամենայն գործ տարազու սրբութեանն։ Քան զբաւական տարազու պիտոյից գործոյն։ Զամենայն մթեր տացեն յարքունի տարազէ։ Որ ինչ տարազք արքունի կամ տասանորդք։ Եւ տարազ պսակաց. (Ել. ՟Լ՟Զ։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)


Տարազարդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ungracefulness;
deformity.

NBHL (1)

Անզարդութիւն. անշքութիւն. տգեղութիւն.


Տարաժամ, ու

See full entry →

adj. adv. s.

mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.

NBHL (1)

ἅωρος, ἅκαιρος quod est extra horam, intempestivus, importunus παρὰ καιρόν praeter tempus. Անժամ. ապաժամ. եղեալն արտաքոյ դէպ ժամու. յանկարծական. վաղահաս կախեալ, եւ անցեալ քան զժամանակն. ատենէ դուրս.


Տարածանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Տարածեմ.

NBHL (2)

Զմատեանս օրինացն տթարածանէին։ Ա՛ռ զհրովարտակսն, եւ տարածեաց առաջի տեառն։ Քուրձ եւ մոխիր ի ներքոյ տարածանիցես։ Տարածեցին զհանդերձս իւրեանց ի ճանապարհին։ Եւ այլք հատանէին ոստս, եւ տարածանէին ի ճանապարհին։ Զձեռսն քաջասիրտս տարածանէր։ Բարակ ի հովիտսն տարածեաց զոտս իւր։ Տարածեաց զթեւս, կամ զբազուկս.եւ այլն։

Անմիտն տարածէ յանձն իւր զչարիս։ Տարածեսցեն զգեղ քո ի կորուստ։ Տարածեցեր զճանապարհս քո օտթարաց։ Գիր առնէր, եւ ի հրապարակս տայր տարածանել բամբասանս եւ հայհոյութիւնս։ Եթէ իմանայցե՞ս զտարածանել ամպոց։ Իմաստութեամբ տարածեալ է համատարածն։ Քո՛ւրձ զգեցիր, մոխի՛ր տարածեա։ Ի ներքոյ քո մէցս տարածեսցեն։ Ի միդի տարածեալ են անկողինք իմ։ Ի վերայ նոցա տարածանէր ծանր գիշեր։ Ի վախճանի իբրեւ զօձահար տարածանիցիս. եւ այլն։


Տարածումն, ման

See full entry →

s.

extent, dimension, latitude;
dilatation, extension, expansion, diffusion;
propagation, spread, reach, sphere.

NBHL (1)

Անդունդք, որոյ տարածումն ի ներքոյ իւր. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 15։)


Տարակարծ

See full entry →

adj.

unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.

NBHL (2)

παράδοξος inopinatus. Անկարծելի. արտաքոյ կարծեաց եւ խելաց. տարադէպ եւ յանկարծական, եւ հրաշափառ։

Հաւատափոխ ոչ լինիմք ըստ քոյդ տարակարծ մտաց. (Գր. տղ. թղթ. իբր տարադէպ, թիւրադատ։)


Տարամերժեմ, եցի

See full entry →

va.

to cast out, to reject, to reprobate;
to expel, to drive away;
to disown, to disapprove.

NBHL (1)

Տարամերժեալ յուդաս ի յօրէն փոքու. (Շար.։)


Տարապարտ

See full entry →

adj. adv.

wrong, undue, unjust, unreasonable;
unnecessary, needless, useless, vain;
—, ի —, unduly, in vain, uselessly, without reason, improperly, wrongfully;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
հոգալ ի բանս —ս, to believe in idle gossip.

NBHL (1)

κενός vanus ἁναίτιος, ἁνάξιος indebitus, immercus, immeritus. Որ ինչ է արտաքոյ պարտեաց եւ իւաւանց. վայրապար. անպատճառ. ընդունայն. սնոտի. անպիտան. անիրաւ. փուճ.


Տարապարտարօտ

See full entry →

adj. fig.

feeding on illusions;
feeding negligently.

NBHL (1)

Ո՛ հովիւ տարապարտարօտ, որ թողի զխաշինս իմ յաջ բազուկ քո, եւ քաջ ակն քո. (Մծբ. ՟Ժ. յորմէ եւ Կանոն.։)


Տարապարտուց, ի տարապարտուց

See full entry →

adv.

cf. Տարապարտ.

NBHL (1)

Տարապարտուց արկին խունկս։ Գրաւեցեր զեղբարս քո տարապարտուց։ Սպանանել զդաւիթ տարապարտուց։ Զօրս եւս գումարեցի տարապարտուց ի վերայ նոցա ջնջել զնոսա։ Զի՞ մոլորեալ ես տարապարտուց։ Ոչ տարապարտուց արարի զամենայնն՝ զոր ինչ արարի ընդ նոսա։ Որ բարկանայ եղբօր իւրում տարապարտուց.եւ այլն։


Տարացոյց

See full entry →

cf. Յարացոյց;
cf. Օրինակ.

NBHL (1)

Վատթարագունի իմն նմանեցուցանես տարացուցի. որ է ըստ քում աստուածխօսութեանդ եւ տարացոյց քո. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Տարափեմ, եալ

See full entry →

vn.

to rain or to snow heavily.

NBHL (1)

Բան քո ցօղալի՝ տարափեալ յերկրի. (Գանձ.։)


Տարբերութիւն, ութեան

See full entry →

s. ast.

difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.

NBHL (1)

Յաղագս մեծագունի եւ փոքու զանազանիցիմք (ըստ կարծեաց), առ ի չափելն հասանելով՝ վաղվաղակի դադարեսցուք ի տարբերութենէն. (Պղատ. եւթիփռոն.։)


Տարեւոր

See full entry →

cf. Տարեւորական.

NBHL (1)

Սիմաքոս, որդի ասէ իբրեւ տարեւոր, այսինքն է միամիտ եւ անփորձ ի չարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Տարմալակ

See full entry →

s.

sack;
pocket;
skirt.


Տարորոշ, ից

See full entry →

adj.

distinct, different, separate.

NBHL (1)

Զմարմին գոլ տարորոշ՝ եռամսնեայ քո սահմանեալ. այսինքն բունն խաչի հանդերձ երկու թեւօք կցելովք. (Մագ. ոտ. խչ.։)


Տարտարոս, աց

See full entry →

s.

Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.

NBHL (1)

Դժոխք եւ կորուստ, եւ տարտարոսն։ Արկանել ի տարտարոսն։ Արար խնդութիւն չորքոտանեաց ի տարտարոսն. (Առակ. ՟Լ. 16։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 4։ Յոբ. ՟Խ. 15։)


Տարր, րեր, րերաց

See full entry →

s.

element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.

NBHL (2)

Մարդոյ մարմին ի չորից տարերց խառնեալ է, ի խոնաւութենէ, ի ցամաքութենէ, ի ցրտութենէ, եւ ի ջերմութենէ. (Եզնիկ.։)

Տարր ժամանակիս։ Տարր գոյից կամ արարածոց։ Տարր արկածից։ Ի փոքուէ տարրէ. (Նար.։)


Տարրեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj.

cf. Տարրաւոր.

NBHL (1)

Որպէս զի ի տարրեղինաց եւ հոգեղինաց, ի հրեղինաց եւ հողեղինաց փառաւորեսցի քո սուրբ անունդ. (Ժմ. յն.։)


Տարօրէն

See full entry →

adj. adv.

unreasonable, unlawful, illicit, iniquitous, wicked;
unlawfully, illegally, unjustly, contrary to equity, iniquitously, wickedly.

NBHL (2)

Կամ մ. παρανόμως contra leges, illicite. Արտաքոյ կարգի եւ օրինաց. անկարգաբար. տարօրինապէս.

Է՞ր վասն զրկես զորդին քո ի խնամոց արարչին քո՝ տարօրէն հոգալովդ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)


Տաւաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.

NBHL (1)

Տիեզերք յուսովն առ քրիստոս տաւաղին։ Այս յուսոյս ներքոյ տաւաղիմ։ Ամենեքեան ի ներքոյ նորա (ողորմութեանն աստուծոյ) տաւալին. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)


Տգեղանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow ugly, to become deformed, to disfigure oneself.

NBHL (1)

Իսկ մարդ արտաքոյ բնութեան անձնիշխանութեամբն զնոյն տգեղութիւն տգեղանայ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)


Տգեղացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to deform, to render ugly, to disfigure, to distort.

NBHL (1)

Ոսկեղէն ոմն էր բնութիւնս ... դրժանք չարին զպատկանութիւն մեղայն խառնեալ՝ տգեղացոյց զմաքուրն։ Զպատկեր արարչիդ զազրալի ախտիւք տգեղացուցի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Դ։ Սկեւռ. աղ.։)


Տգեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ugliness, deformity, ill-featuredness, unsightliness;
անհնարին —, frightful ugliness, hideousness.

NBHL (1)

ἁμορφία, δυσμόρφωσις deformitas, deformatio αἷσχος turpitudo. Պակասութիւն գեղեցկութեան. անշքութիւն. անվայելչութիւն. եղծումն. զազրութիւն. անկարգութիւն.


Տգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ignorance, nescience, rudeness, rawness, unskilfulness;
մեծ, թանձրամած, սոսկալի —, great, utter, gross, complete ignorance;
առ տգիտութեան, through ignorance;
զգածնուլ տգիտութեամբ, թաւալիլ ի տգիտութեան, to live, to wallow in ignorance.

NBHL (2)

ἅγνοια ignorantia. Անգիտութիւն. անհմտութիւն. անտեղեկութիւն. անուսըմնութիւն. տխմարութիւն. զառանցանք. անխելքութիւն.

Ոչ յանձին կարօտութիւն քո առ տգիտութեան լրման։ ոչինչ դանդաղեալ վեհերեցաք՝ հայեցեալ ի մեր տգիտութիւնս։ Կոյր զրկի ի ճառագայթից արեգական, եւ տգիտութիւն զրկի ի կատարեալ կենացն։ Եթէ դու տգիտութեամբ վրիպեալ ես, ես՝ որ հաստատունս գիտեմ՝ ոչ կարեմ գալ զկնի քոյոյ մոլորութեանդ. (Եղիշ.։)


Տեառնագիր

See full entry →

adj.

ordered by Jesus;
signed with the sign of the cross.

NBHL (1)

Զգայական դիմօք սքողելովք, եւ տեառնագիր երեսաց մեր դեղովք. (Նար. խչ.։)


Տեառնագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to sign with the cross, to make the sign of the cross.

NBHL (1)

Տեառնագրէի զնշան խաչին ի վերայ երեսաց իմոց։ Բժշկէր սուրբն ներսէս տեառնագրելով ձեռօք իւրովք։ Տեառնագրեա՛ քո անուամբդ զլուսանցոյց երդ յարկիս։ Եթէ ոչ տէրունական կենսատու խաչիւդ տեառնագրեսցի. (Վրք. հց. ՟Բ։ Ճ. ՟Բ.։ Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։)


Տեառնամայր

See full entry →

cf. Տիրամայր.

NBHL (1)

Կանայք այնոքիկ (իւղաբերք) անուամբ կոչին տեառնամայրք. այսինքն որպէս մարք եղբայր անուանելոց յիսուսի. կամ քորք տիրամօր կուսի. (Եղիշ. յար.։)


Տեղ, ոյ, աց

See full entry →

s.

shower, abundant rain;
յամենայն —, every where;
always;
տեղի, տեղային ի ձեզ զ— երկնաւոր շնորհիցն, heavenly graces rained thick upon you;
— ոսկի տեղայր ի փեսայութեանն արտաշիսի, gold fell in showers at the nuptials of Artaxerxes;
spot, place;
post;
ի —, instead, in substitution for, in the place of;
անցանել ի — ուրուք, to stand instead of, to supply the place of, to substitute, to replace.

NBHL (1)

Ի գաւառաց եւ ի տեղաց իշխանութեանն իւրեանց։ Եւ այլ բազում տեղաց հեռաւորաց։ Վասն իննակնեան տեղացն։ Չբաժանի քո տէրութիւնդ ըստ տեղաց, որպէս մարդկան։ Զբազումս ի տեղաց նորա տարեալ էին անիրաւաբար. (Կորիւն.։ Եղիշ. ՟Ա։ Զենոբ.։ Խոսր.։ Լաստ. ՟Բ։)


Տեղակալ, աց

See full entry →

adj. s.

fixed in place, firm, stable, immovable, constant, stationary;
lieutenant;
vicar;
capitular;
substitute.

NBHL (1)

ՏԵՂԱԿԱԼ, ի, աց. գ. τοπάρχης toparcha, loci praefectus. Կուսակալ. կողմնակալ. տեղապահ արքունի. բդեաշխ.


Տեղացումն, ման

See full entry →

s.

raining in torrents.


Տեղեկագոյն

See full entry →

adv.

thoroughly, to the bottom, minutely, in detail;
— քննել, to examine thoroughly, to go to the bottom of, to sift.

NBHL (1)

Զի տեղեկագոյն գիտէի ես զփոյթ պնդութեան քո։ Աւելի քան զմեզ տեղեկագոյն գիտէր. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 24։ ՟Ը. 10։)


Տեղի, ղւոյ, ղեաց

See full entry →

s. ast. rhet.

place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.

NBHL (2)

Արտաքոյ տեղւոյ միտք. յն. անտեղի. (Առ որս. ՟Ա։)

Թէպէտեւ չէ՛ քո ծնունդն, սակայն զտեղի հօր լնուցուս մանկանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Տենչամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Տենչիմ.

NBHL (1)

Ըստ բնութեանն է բարեացն ցանկալն, եւ արտաքոյ բնութեանն՝ չարեացն տենչանալ. (Ոսկ. ես.։)


Տենչանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Տենչիմ.

NBHL (1)

Ըստ բնութեանն է բարեացն ցանկալն, եւ արտաքոյ բնութեանն՝ չարեացն տենչանալ. (Ոսկ. ես.։)


Տենչանք

See full entry →

s.

cf. Տենչումն.

NBHL (1)

ἕρως, ὅρεξις desiderium, cupido, appetitus, amor. Տենչ. տենչումն. փափաքումն. սաստիկ սէր եւ բաղձանք. ախորժ. հաճութիւն.


Տենչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տենչումն.

NBHL (1)

Իմաստուն տենչումն։ Բազում տենչումն հանճարոյ։ Լնուլ զփափաքումն տենչմանն։ Զերեւելեացս տենչմունքն. (Սահմ. ՟Ա։ Փիլ. բագն.։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ժղ.։)


Տենչումն, ման

See full entry →

s.

desire, wish, envy, avidity, cupidity, covetousness, longing for.

NBHL (1)

Իմաստուն տենչումն։ Բազում տենչումն հանճարոյ։ Լնուլ զփափաքումն տենչմանն։ Զերեւելեացս տենչմունքն. (Սահմ. ՟Ա։ Փիլ. բագն.։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ժղ.։)


Տեռատես, աց

See full entry →

adj.

f. troubled with the bloody flux.

NBHL (1)

αἰμορροῦσα femina sanguinis profluvio laborans. (իբր ջեռատես, ջեռեալ ի ներքուստ) Կին՝ որոյ ամսական արիւնն ջեռեալ՝ հոսի արտաքոյ ժամանակին ստէպ. ախտացեալ դաշտանաւ. (յն. էմօռռօու՛սա արիւնահոս) գան կէօրէն.


Տեռեմ, եցի

See full entry →

va.

to gall, to rub the skin off, to graze, to excoriate;
to render callous, hard as a corn.

NBHL (1)

Նոյն եւ յն. տէ՛ռօ. լծ. եւ թ. տէրի. δέρω excorio, pellem detraho τυλόω, τυλόομαι callosum reddo, callesco. Մաշել զմաշկն, կամ քերթել ըստ իմիք զմորթն. կր. պնդանալ մորթոյ մաշելոյ. քեղըրթել, եազըր բանալ, քոս՝ նասըր կապել.


Սթափ

See full entry →

adj.

awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.

NBHL (1)

νήφων, νηφίλιος sobrius. Որ թափեալ է յիւրմէ զթմրութիւն, զքուն, զգինի. զգաստ. արթուն. ժիր. փոյթ. զւարթ. զօրաւոր, եւ ժուժկալ.


Սթափեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Սթափեցուցանեմ.

NBHL (2)

Սթափեա (կամ թափեա) զինչն քո ի գանձանակն քրիստոսի. (Վրք. ոսկ.։)

Սթափեցո զխելս մտաց քոց, եւ լու՛ր ինձ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։)


Սթափիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to wake up, to be lively, renewed, to recover, to come to oneself again;
to brighten up, to be cheerful, to divert or amuse oneself;
— ի գինւոյ, to grow sober again, to get sober;
— ի քնոյ, to shake off sleep.

NBHL (1)

Սթափեցի՛ր ի քնոյ քումմէ գոնէ սակաւ ինչ անագան. (Եփր. դատաստ.։)


Սիգնոն, ի

See full entry →

cf. Նշան.

NBHL (1)

Խաչ աստեղեայ, զոր արարեալ սիգնոն (կամ սիւգնոն) եւ յառաջաբերեալ՝ յաղթեաց պատերազմացն։ ի քոյդ նշան գեղերփնեալ զուղէշ սիգնոնի քում չառաւիղի. (Խոր. ՟Բ. 8։ Նար. խչ.։)


Սիգնայք, յից

See full entry →

cf. Նշան.

NBHL (1)

Խաչ աստեղեայ, զոր արարեալ սիգնոն (կամ սիւգնոն) եւ յառաջաբերեալ՝ յաղթեաց պատերազմացն։ ի քոյդ նշան գեղերփնեալ զուղէշ սիգնոնի քում չառաւիղի. (Խոր. ՟Բ. 8։ Նար. խչ.։)