Definitions containing the research քո : 5989 Results

Պարածածկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.

NBHL (2)

Եղիա սքողարկեալ մաշկեկաւն պարածածկէր զգլուխ իւր. (Զքր. կթ.։)

իիւթական մարմնով յերկրի (այսինքն ի գերեզմանի) աշակերտաց քոց պարածածկեալ. (Շար.։)


Պարան, աց

See full entry →

s. mar.

cord, rope, cable;
—ք, cordage, ropes;
— կտաւուց, clothesline;
— նաւու, shrouds, ship's cable.

NBHL (1)

Չափեաց զնոսա պարանօք, եւ գառացոն զնոսա յերկիր։ Առցէ ամենայն ՟Ի՟Եալ քաղաքին այնմիկ պարանս, եւ քարշեպարանոսա։ Ձգեն զմեղս իւրեանց իբրեւ պարանաւ։ Խզեցան պարանք քո պարահինիս։ Դի՛ր զհին կապերտսդ եւ զբուրգսգ ընդ անթովք ձեռաց քոց ի ներքոյ պարանացդ։ Ձգեցին զնա պարանօքն, եւ ալիք։


Պարանոց, աց

See full entry →

s.

neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.

NBHL (3)

Բայց քո անունդ պերինոս քարշեսցվե իւրուստն յավիտենական. (Հ=Յ.)

Զուլենիսն ագոյց ի վերայ մերկապարանոցի նորա։ Լուծցես զլուծ նորա պարանոցէ քումմէ։ Անկաւ ի վերայ պարանոց նորա եւ համբուրեաց զնա։ Արկ մարգրակոցկի ի պարանոց նորա։ Զմանկունսն պարանոցէ մարցն կախէին։ Եթէ դու՞ յանգուցի ձիոյ զօրութիւն, եւ զգեցուցեր զրահ ընդ պարանոցաւ նորա. (Եւն։)

Գիտեմ զհեստութիւն քո, եւ զխիստ պարանոց քո. (Օր. ՟Լ՟Ա. 27։)


Պարապատիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to scratch oneself, to stretch, to yawn on awaking.

NBHL (1)

Կամ Ճապկատիլ, քոշկորտալ.


Պարապեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.

NBHL (1)

Ի դատարկաբան բանից բազմաց պարապեցո՛ զանձն քո. (Կոչ. ՟Ա։)


Պարապորդ, աց

See full entry →

adj.

unoccupied, idle, unemployed, lazy, slothful;
vacant, void, empty.

NBHL (1)

Սատանայ բերէ քեզ գործ եւ հոգս, զի մի թողցէ զքեզ պարապորդ՝ յագիլ ի քաղցրութէն որ լինին քեզ յողբոց քոց. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Պարապումն, ման

See full entry →

s.

cf. Պարապութիւն ;
scholium, commentary;
— առնուլ, to take time or leisure.

NBHL (1)

Պարապումն առեալ քո բարեպաշտութեանդ (միտ դնել գրոց). (Լմբ. առ լեւոն.։)


Պարառաջ

See full entry →

cf. Պարագլուխ.

NBHL (1)

Ի բոլորն պարառաջ ճանաչիւր (աբրահամ որպէս քաղդեասցի աստեղագետ)։ Զմի ի նոցանէ կացուցանեն պետական եւ պարառաջ պայազանց։ Պարառաջ էր պարածանաց քում տողանի տէրութեան։ Պարառաջ բոլոր կրոնից անձնացելոց (սուրբ հայրն անտոն). (Մագ. ՟Է. ՟Ի՟Ը. ՟Ի՟Թ. ձ։)


Պարար

See full entry →

adj. s.

fattened, fat, plump;
cf. Պարարումն.

NBHL (1)

Հաց արդեանց երկրի քո եղիցի յագուրդ եւ ի պարար (կամ ի պարարտ). (Ես. ՟Լ. 23։)


Պարարեմ, եցի

See full entry →

va.

to fatten;
— զերկիր, to manure;
— զոք սնոտի յուսով, to feed or entertain one with hopes, to beguile, to lull, to fool one with fair promises, to take to a fool's paradise;
— զաչս, to feast, charm or delight the eyes.

NBHL (2)

Առ ժամանակ մի պարարէ զքիմս քո։ համբաւ բարի պարարէ զոսկերս։ Ոսկերք քո պարարեսցին։ Ընդ բազում ջրով պարարեսցի. (Առակ. ՟Է. 3։ ՟Ծ՟Է. 30. կամ ՟Ծ՟Զ. 2։ Ես. ՟Լ՟Ը. 11։ Եզեկ. ՟Ծ՟Է. 8. 10։)

Պարարեա զանձն քո գրովք սրբովք, զի պատրաստեաց քեզ տէր սեղան հոգեւոր. (Կոչ. ՟Ա։)


Պարարուն

See full entry →

adj.

cf. Պարար.

NBHL (1)

Յոբ անարատ, դու զամենայն պարարունս յանձին քո կուտես. (Վանակ. յոբ.։)


Պարարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fat;
corpulence, stoutness;
manure;
sap;
oiliness;
produce, abundance, riches.

NBHL (1)

Ի պարարտութէան երկրի։ Դաշտք քո լցցին պարարտութեամբ։ Զպարարտութիւն նոցա ուղղածուծ արասցէ։ Ծերութիւն իմ ի ձեթ պարարտութեան։ Ի ծերութիւն պարարտութեան։ Կերակրեաց զնոսա ի պարարտութէան ցորենոյ։ Պատառեսցի սեղանդ, եւ հեղցի պարարտութիւդ որ ի վերայ դորա։ Երթա՛յք կերա՛յք զպարարտութիւն.եւ այլն։


Տոչոր

See full entry →

cf. Տոչորումն.

NBHL (1)

որ եւ ՏՈՉՈՐՈՒՄՆ. Վառումն (դիւրաւ դոգցես առ սաստիկ չորութեանն). բոցակիզումն. բորբոք. եռանդն. պասքումն ոգւոյ. տենչ.


Տոչորեմ, եցի

See full entry →

va.

to burn, to set on fire, to fire.

NBHL (1)

Անզաւակութեանն տենչանօք տոչորեալ։ Անջուր պասքութեամբ տոչորեալ. (Անան. եկեղ։)


Տոչորումն, ման

See full entry →

s.

burning, conflagration, torrefaction;
ardour, fervor.

NBHL (1)

Տոչորելն, իլն. տոչոր. բորբոք. բորբոքումն.


Տոռն, ռին, ռան, ռունք, ռանց

See full entry →

s. fig.

rope, cord, string, twine;
tie, band, bond, link;
— շան, leash.

NBHL (1)

Թաքուցեալ են յերկրի տոռունք նորա։ Վարակեսցին տոռամբ տնանկութեան։ Տոռունք մեղաց պատեցան զինեւ։ Ի տոռունս մեղաց իւրոց շաղի իւրաքանչիւր ոք։ Գնաց զկնի նորա ... իբրեւ զշուն տոռամբ։ Տոռն ընդ անձն ... ձեռակապօք. (Յոբ. ՟Ժ՟Ը. 10։ ՟Լ՟Զ. 8։ Սղ. ճժը. 61։ Առակ. ՟Ե. 22։ ՟Է. 22։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 7։)


Տուայտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Տառապեմ.

NBHL (1)

Տուայտի ի դրան արքունի. (Խոր. ՟Ա. 19։ Արծր. ՟Ա. 10։)


Տուղտ, տղտոյ

See full entry →

s. bot.

marsh-mallow, althea;
արքունի —, althea frutex.


Տունկ, տնկոյ, տնկի, տնկոց

See full entry →

s. zool.

plant, shrub, tree;
planting;
տնկել —, to set plants, to plant trees;
լու տնկոց, podura.

NBHL (1)

Բուսոց եւ տնկոց։ Տիրական տնկոյն։ Երփնազարդ հոգւոցն տունկք։ Տունկք շնչաբոյսք անուանին սննդականաւն եւ աճեցմամբն։ Զարքունիսն մատաղատունկ տկնովք զարդարեաց. (Յճխ. ՟Է։ եւ Ժմ.։ Նար. կուս.։ Շ. տաղ յար. եւ բարձր։ Եւս. քր. ՟Ա։)


Տուտն, տըտան

See full entry →

s.

extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.

NBHL (1)

Ի տըտունս հանդերձից իւրեանց։ Ի վերայ ծոպից տտնոցն։ Բուռն եհար զտտնոյ կրկնոցի։ Եհատ զտտուն լօդկին։ Ի վերայ չորեցունց տտնոց հանդերձից քոց։ Զչորեցունց տըտնոց կապեալ անօթ ինչ իբրեւ կտաւոյ մեծի, եւ այլն։


Տուր, տրոյ, տրոց

See full entry →

s.

giving;
donation, gift, presents;
alms;
duty, taxes, impost;
—ք առատ՝ առնեն զբարեկամ զուարթ, short reckonings make long friends.

NBHL (3)

Ի տուր շնչոյս թշուառի՝ առից զոգիդ քո բարի. (Նար. ՟Ի՟Ա։)

Մի՛ տրտմիցիս ի սրտի քում զկնի տրոցն քոց նմա. յն. տալոյ. (Օրին. ՟Ժ՟Ե. 10։)

Նուիրիիցեն ըստ ամենայն տրոց սրբութեանցն իւրեանց։ Ի պտղոյ տրոցն նորա յամենայն նուիրաց որդւոցն իսրայէլի։ Արասցե՛ս զտուրսն՝ զոր խոստացար բերանով քով։ Պատուական է քան զտուրս անզգամաց զոհ քո։ Իբր ոչ եթէ խնդրեմ զտուրս անզգամաց զոհ քո։ Իբր ոչ եթէ խնդրեմ զտուրսն, այլ խնդրեմ զպտուղն՝ որ յաճախէ ի բան ձեր։ Զտուրս զուարթառատս սիրէ աստուած. (այժմու յն. զզուարթ տուիչն)։ Տուրք գաղտնիք դարձուցանեն զբարկութիւն. իսկ որ խնայէ ի տուրս, սասատիկ բարկութիւն յարուցանէ։ Մի՛ մոռանար զամենայն տուրս նորա. (յն. զհատուցումն)։ Ամենայն տուրք բարիք, եւ ամենայն պարգեւք կատարեալք։ Տրովք տնանկաց. եւ այլն։


Տպագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to stamp, to mould, to cast, to model, to shape;
to print, to publish.

NBHL (1)

Ի քեզ կատարեցան ստուերական օրինակքն, եւ ի քո խորհուրդն կատարեալ եղեն ամենայն առաջին պտագրեալքն. (Շ. բարձր.։)


Տպաւոր

See full entry →

adj.

typical, original;
figured;
printed, marked, impressed.

NBHL (1)

ՏՊԱՒՈՐ. τυπίας ductilis. Ունօղ զտիպ կնքոյ. կռածոյ, ձուլածոյ, ձոյլ. զուտ, բուն՝ յատուկ.


Տպաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to form, to figure, to model;
to imprint, to print, to mark;
to grave, to engrave;
to inculcate, to impress.

NBHL (1)

Յորժամ նստէր արքայ նոր, նոյնժամայն փոխէին զդրամ գտեալ ի գանձս արքունի, զնորայն տպաւորեալ պատկեր. (Խոր. ՟Գ. 5։)


Տպաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig. chem.

impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation

NBHL (1)

Որ արարեր զիս ի քո պատկեր պանծալի՝ ի ձեռն վեհիդ տպաւորութեան զտհկարս օժանդակելով։ Ի հնումն զայսր տպաւորութիւն օրինակաւ նկարագրեր։ Անտեսաբար տպաւորութեամբ բերին. (Նար.։)


Տռնաւոր

See full entry →

adj.

callous, hard.

NBHL (1)

τυλλώδης, τυλόεις callosus, tuberosus, obductus callo. Տեռեալն եւ խստացեալն. պինդ իբրեւ զկաշի. կոշտացեալ, խիստ. քոս կապած.


Տռփամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Տռփանամ.

NBHL (1)

Գեղեցկավայելուչ ձեւիգ քում տռփանայր ոք։ Գետն այն ալփիս՝ ասի թէ տռփացաւ աղբերն արեթուսայ. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)


Տռփանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to love to distraction, to be madly in love with;
to love tenderly, to covet, to long for, to desire ardently, to wish eagerly, to burn for, to be athirst for.

NBHL (1)

Գեղեցկավայելուչ ձեւիգ քում տռփանայր ոք։ Գետն այն ալփիս՝ ասի թէ տռփացաւ աղբերն արեթուսայ. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)


Տռփութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տռփանք.

NBHL (1)

Ի սիրտ նորա բորբոքէր հուր տռփութեանն ... Անկաւ խորհուրդ չար ի սիրտ կնոջ իմոյ՝ տռփութեան քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)


Տրակ, աց

See full entry →

cf. Տոմսակ.

NBHL (1)

Եւ ընդ խուն ողջունակ տրակիս ծանիցէ վեհիմաստ հարազատութիւնդ քո. (Ոսկիփոր.։)


Տրամագիծ

See full entry →

cf. Տրամաչափ.

NBHL (1)

Առաջնորդեսցէ բանին՝ տրամագիծս դասեալ ի ներքոյ. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Տրամադրութիւն, ութեան

See full entry →

s. gr.

dispositio;
class of verbs.

NBHL (2)

Դիտեա՛ արդ զհիւրընկալութեան քո տրամադրութիւն ո՛վ սոկրատ, ըստ որոյ եւ մեք տրամակայեալ եմք. (Պղատ. տիմ.։)

Տրամադրութիւնք են տարափոքութիւնք, եւ ո՛չ ի վերայ հաստատութեան, այլ ի վերայ փոփոխման. ըստ որում տրամադրութիւնք ասին փոխադրութիւնք։


Տրամախոհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

judgment, reasoning.

NBHL (1)

Երիւք ծնանիմք զկարծիս. տրամախոհութեամբ, տեսութեամբ, եւ ի լրոյ։ Զքոյին ի բարիսն տրամախոհութիւն. (Մագ.։)


Տրմուղ, մղի

See full entry →

s.

inexperienced, inexpert, raw, unpracticed, new;
untamed, wild.

NBHL (1)

Արա՛ ի ներքոյ լծոյ զտրմուղ վիզս. (Սեբեր. ՟Ժ։)


Տրորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.

NBHL (1)

Ցամաքեսցին ձկունք նոցա. ակիւղաս, նեխեսցին. սիմաքոս, տրորեսցին. (Ոսկ. ես.։)


Տրուպ, տրպի, պաց

See full entry →

adj.

humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.

NBHL (4)

Փոքունք մեք, եւ ի տրպաց եկեալք։ Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք, կամ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Ը. եւ ՟Է։)

Ոչ ունելով զօրինակն ի տրպաց եւ յաննշանից։ Զմի ոք ի տրպաց եւ ի փոքունց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Բ։)

Ի տրուպ տեղւոջ կայցէ, բայց իցէ յարքունեացն համարոյ։ Ամենայն ստուգութիւն քրիստոնէութեան ի տրուպսն բանս եւ իրս գտանի. (ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։ Աթ. ՟Ա։)

Իսկ եթէ փոքունք եւ տրուպք՝ եւ ոչ ի մահ՝ քո մեղքն, զի՞ զարհուրիս ի հանդերձելոյն. (Բրս. մկրտ.։)


Տրոփեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to stamp on the ground;
to trample or tread under foot;
ոտս or զոտս — ի վերայ, to despise, to insult, to outrage.

NBHL (1)

Ոտք ամբարտաւան դիւաց հանապազ տրոփեցին ի վերայ պարանոցի քոյ։ Մի՛ դու գիշերին տրոփելոյ դիւացն դողասջիր. (Մաշկ.։ Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)


Տրտմագին

See full entry →

adj.

much afflicted, sad, melancholy, oppressed with grief;
unpleasant, afflicting, grievous.

NBHL (2)

Մի՛ տրտմագին ինչ թուեսցի առաջի քո բանդ վասն մանկանդ եւ աղախնոյն. (Կիւրղ. ծն.։)

Որ փոխանակ մահաբերին, որոզվ անէծքըն տրտմագին։ Մերկեա՛ յինէն ըզքուրձ մեղաց՝ ըզտրտմագինն արեամբ ներկած. (Շար.։)


Տրտմահալած

See full entry →

adj.

care-dispelling, comforting.

NBHL (1)

Արտաքոյ դրախտին հալածեալ սրովբէական սրովն ... իսկ աստ տրտմահալած հուրն ազգէ կնոջն զբացակայումն սրովբէին. (Գր. սքանչ. յար.։)


Տրտմահաղորդ

See full entry →

adj.

mingled with sadness.

NBHL (1)

Որ տրտմահաղորդ քո չարչարանօք խաչին. (Շար.։)


Տրտմիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be displeased, afflicted, grieved, chagrined, to sorrow, to take to heart, to repine, to fret.

NBHL (1)

Տրտմեցաւ կային յոյժ։ Մի՛ տրտմիցիս ի սրտի քում զկնի տրոցն քոց նմա։ Տրտմեցաւ յովնան տրտմութիւն մեծ ... թէ արդարեւ յոյժ տրտմեա՞լ իցես ի վերայ դդմենւոյն։ Ակն ունէի, թէ ոք տրտմեսցի ընդ իս (ցաւակցութեամբ)։ Տրտմեցան ի վերայ քո։ Տրտմեսցին վասն քո։ Ուրա՛խ եմ, ո՛չ զի տրտմիցիք, այլ զի յապաշխարութիւն տրտմեցարուք։ Քանզի տրտմեցայք դուք ըստ աստուծոյ։ Տուք արբեցութիւն տրտմեցելոց.եւ այլն։


Տրտմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sorrow, chagrin, affliction, dejection, sadness, melancholy;
cf. Ընկղմիմ.

NBHL (2)

Բազմացուցիս զտրտմութիւնս քո. տրտմութեամբ ծնցես որդիս։ Տրտմութեամբ կերիցես։ Սա հանգուսցէ զմեզ ի գործոց մերոց, եւ ի տրտմութեանց ձեռաց մերոց։ Որդի անմիտ՝ տրտմութիւն է մօր։ Ոչ եւս յաւելու տրտմութիւն ի սիրտ նորա։ Ոգի՝ որ ի տրտմութեան իցէ, թախծեալ շրջի։ Ընդ ուրախութիւնս ոչ խառնի տրտմութիւն։ Նորոգեցան ի վերայ նորա տրտմութիւնք բազումք։ Ի հովտէս տրտմութեան. եւ այլն.

Առ ի՞նչ է քոյ այդ մեր տրտմութիւնդ։ Նստոյց ի սուգ տրտմութեան զամենայն զօրականսն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)


Տրտունջ, տրտնջոյ

See full entry →

s. adj.

complaint, grumbling, murmur, lament, cry, quarrel;
complaining, murmuring;
— ունել, to make a complaint, to complain;
— լինել, cf. Տրտնջամ;
— առնել, to dissatisfy, to discontent.

NBHL (1)

Ոչ յիիշեմ ես ամենեւին, եթէ բան մի տրտունջ յումեքէ լուայ վասն քո. (Եղիշ. ՟Ը։)


Տքնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be vigilant or watchful, to be awake, to watch.

NBHL (1)

ἁγρυπνέω, γριγορέω, ἑγρηγορέω vigilo. Տքուն՝ անքուն կալ. սկել. հսկշել. աննիջ՝ արթուն կալ ի ժամ քնոյ. արթուն կենալ, քուն չըլլալ.


Տքնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sleeplessness, wakefulness, vigil, vigilance, watch.

NBHL (1)

Բարի է քուն հանդերձ լռութեամբ՝ քան տքնութիւն ընդվայրաբանութեամբ. (Վրք. հց. ձ։)


Տօնախմբեմ, եցի

See full entry →

va.

to solemnize, to celebrate, to feast, to keep a holiday.

NBHL (1)

Քահանայք եւ ժողովուրդք տօնախմբօղք ծննդեան կուսին։ Տօնախմբեն զյիշատակ լուսոյն ծագողացն։ Ի տօնախմբել զօր յիշատակի կարապետինքում յովհաննու։ Տօնախմբելով զյիշատակ կուսի. (Շար.։)


Տօնախմբութիւն, ութեան

See full entry →

s.

celebration of a feast, solemn reunion, solemnity, festivity, festival, solemnization, feast, commemoration, holiday.

NBHL (1)

Ամենայն տօնախմբութիւնք վկայից հրաշալիք են։ Ո՞ւր են տօնախմբութիւնք քո, եւ ամսագլուխք։ Տարեւորական տօնախմբութեամբ պատուին։ Միով գեղապարտութեամբ զգեղաշխարհիկն զայն տօնախմբութիւնկատարեն. (Ոսկ. կուս.։ Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)


Տօնամակ, աց

See full entry →

s.

church-calendar, table of lessons for the day;
lectionary, service-book.

NBHL (1)

Յիշատակարան տօնից տէրունականաց եւ սրբոց աստուծոյ. զոր ես գրիգորիոս յաւելի ... ընտրեալ ի տօնամակաց յոքունց զսակաւս ... եւ մեք աշխատեալ զայսպիսի համառօտահաւաք տօնամակս գրեցաք ի պայծառութիւն եկեղեցւոյ, զոր ընթերցցի ի նմա՝ ժամու սոսկալի պատարագի։ Ծանուցանեմ ձեզ վասն սուրբ կտակիս՝ տօնամակի եկեկղեցւոյ սրբոյ. (Գր. վկ. եւ Կիր. վարդապետ. յիշ. հին ճշ.։)


Րամեմ

See full entry →

va.

cf. Երամեմ.

NBHL (1)

Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)


Րամկական, ի, աց

See full entry →

adj.

whole, total, all together.

NBHL (1)

Րամից հրեղինաց՝ րամկական զօրաց։ Րամկական երամ որդւոց քո տոհմից. (Գանձ.։)