cf. Նաւամարտութիւն.
· Calfa
Պատմեցին զնաւակռուութեանցն ի ծովու։ Զնաւակռուութեանցն ի ծովու, զքաղաքամարտութեանցն ի ցամաքի. (Պիտ.։)
cf. Նաւամարտութիւն.
· Calfa
Պատմեցին զնաւակռուութեանցն ի ծովու։ Զնաւակռուութեանցն ի ծովու, զքաղաքամարտութեանցն ի ցամաքի. (Պիտ.։)
the first month of the ancient Armenian calendar, (August).
· Calfa
Սկիզբն տօմարի հայոց, նաւասարդի, հոռի, սահմի, տրէ, քաղոց, եւ այլն. (Տօմար.։)
sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.
· Calfa
Միումն հաւանեալք հրամանի առաջիկայի տեառնն՝ իբրեւ նաւաստւոյ վարչի։ Իբրեւ նաւաստի ի նաւի, եւ իշխան ի քաղաքի, զօրավար ի պատերազմի։ Նաւաստւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն, եւ ուղիղ վարել։ Թողեալ նաւաստւոյն զքեղիսն, եւ նաւազքն զայլ եւս զգործիս, զձեռսն յաղօթսն պարզեալ տարածանէին. (Փիլ.։)
cf. Յառաջս.
· Calfa
Անուն քաղաքին էր յառաջ լուզա։ Յառաջ ի մէջ իսրայէլի այսպէս ասէր իւրաքանչիւր ոք։ Զմարգարէ յառաջ տեսանօղ կոչէր ժողովուրդն։ Յառաջ սահմանել։ Յառաջ իսկ ասել. յառաջն ճանաչել կամ դնել. եւ այլն։
privilege, prerogative, special grant or endowment.
· Calfa
Զասացեալ քաղաքս (ապաստանի) արձան արար, սակս բնակչաց աշխարհի յառաջաբաժնի եւ պատուոյ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.
· Calfa
Եւ էր անուն քաղաքին յառաջագոյն ղայիսա. (Դատ. ՟Ժ՟Ը. 29։ Տե՛ս եւ Յհ. ՟Թ. 8։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 13։ Եբր. ՟Դ. 6։ Ես. ՟Լ՟Է. 26։ Յուդ. 4։ Հռութ. ՟Դ. 7։ Դատ. ՟Ա. 11։ ՟Բ. Մնաց. ՟Թ. 11։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 16։ Յես. ՟Ի՟Դ. 2։)
to write about or treat of antecedently;
—գրեալ, predicted, foretold;
aforesaid, above mentioned.
· Calfa
Եկեալ ի յառաջագրեալ քաղաքիկն։ Յառաջագրեալ այրն հոգեւոր. (Կորիւն.։)
bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.
· Calfa
Զքաղաքն մինչեւ ցյատակ քանդել. (Սոկր.։)
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
· Calfa
Զքաղաքն ի հիմանց յատակեցին։ Զգերմանացիս ստահակեալս Մարկոս Ղուկիոս յատակեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to be appropriated, separated, distinguished.
· Calfa
Ի Յուդա ի կոչեցեալն իսկարիովտացի. քաղաքաւն յայտնէ, զի յատկասցի ի միւս Յուդայէն. (Տօնակ.։)
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
· Calfa
Ի բարութեանց խառնից քաղցրութեանց յատուկ՝ համս չար. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
ever-pleasing;
always green.
· Calfa
Արգաւանդութիւն գաւառի յարազուարճ լինելով։ Յարազուարճ պայծառութեամբն, եւ քաղցրաճաշակ պտղովն. (Պիտ.։)
always licking;
vampire, blood sucker.
· Calfa
Յիրողութեանցն ոմանք անգոյնք են, որպէս եղջերուաքաղն եւ արալեզն (կամ յարալէզն), եւ որչափ ինչ մերս վերաստեղծէ մտածութիւնս. (Սահմ. ՟Ա։)
Ոմանք անուանեալք, եւ ոչ ենթակացեալք, որպէս արալեզն եւ եղջերուաքաղն. (անդ. ՟Ե։)
ՅԱՐԱԼԷԶ կամ ԱՐԱԼԷԶ. συνδάψος, βλιτύρ ut consumens, exprimens եւ այլն. κένταυρος centaurus. որ եւ ԱՌԼԵԶ. Յար եւ իսպառ լիզանօղ. լափլիզօղ. (գուցէ եւ Արայի լիզօղ) ըստ յն. ծախօղ, ծծօղ. եւ ձիացուլ. Ճիւաղ մտացածին ըստ քերթողաց որպէս զեղջերուաքաղն.
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
· Calfa
Յարակայ ի կեանս յերկնային քաղաքն առաջնորդես. (Անյաղթ բարձր.։)
adjoining, contiguous, joined, united, connected;
accessory;
— մասնիկ, particle, affix, suffix;
—ք, accessories;
attendant circumstances.
· Calfa
Խաղայր ընդ յարակից մանկունս քաղաքին. (Հ. յնվր. ՟Ժ՟Թ.։)
respect, veneration, deference, reverence, consideration, esteem, regard;
honour;
compliments.
· Calfa
Յարգանս իմն յաճախէ։ Այն գովութիւն եւ յարգանք են զնոցանէ։ Յարգանս իմն յաւելու քաղաքին. (Ոսկ. կող.։)
cf. Յարեցուցանեմ.
· Calfa
Որ յարեն տուն ի տուն։ Յարեցի զձեզ առ իս։ Յարեսջի՛ք ի ձեզ զամենայն օրինակիրս օրինաց։ Զկնի Տեառն Աստուծոյ ձերոյ երթիջիք, եւ ի նա յարեսջիք։ Ի գէտս մի՛ յարիցիք։ Յիւրաքանչիւր ժառանգութիւն յարեսցին։ Սահմանք Մանասէի յասեր յարեսցին (կամ յա՛ր իցեն)։ Աղէ դուք եկա՛յք յարեցարո՛ւք ամենեքեան։ Յարեա՛ց յաղջկունս իմ. եւ յարեցաւ հռութ յաղջըկունսն Բոոսայ քաղել հասկ։ Յարեա՛ց ի կառսդ։ Բորոտութիւնն Նեեմանայ յարեսցի ի քեզ։ Ի միմեանս ոչ յարիցին (կամ ո՛չ յարիցեն), զոր օրինակ ոչ խառնի երկաթ ընդ խեցի. եւ այլն։
cf. Յարկեմ.
· Calfa
Յորոց (յեղեգանց) եւ քաղաքին ամենայն ձեղունքն յարկեալ էին. (Պտմ. աղեքս.։)
to assail, to affront, to attack, to storm the breach;
to dash, rush or fall upon, to pounce upon with violence, to dart or fall on;
— ի ներքս, to enter violently, forcibly, impetuously;
արտաքս —, to make a sortie;
— ի դարանացն, to leap from one's hiding-place;
cf. Զհետ;
— յոք, to attack one;
to affront, to provoke;
յիրեարս —, to attack each other, to fall upon one another.
· Calfa
Յարձակեցան դարանամուտքն։ Յարձակեցար դիմել ի վերայ աւարիդ։ Կորիւն առիւծու. եւ յարձակեսցի ի Բասանայ։ Յարձակեցաւ ի վերայ գնդին, յաջ եւ յահեակ կոտորեաց։ Յարձակեցան ի ներքս ի քաղաքն։ Ամենայն հեթանոսաց յարձակելոց ի վերայ Երուսաղէմի. եւ այլն։
cf. Յարմարումն.
· Calfa
Կարգ յարմարուածոյ (կամ յարմարածոյ) քաղաքին այսպէս ունի, զոր ասացաք. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Յարմարումն.
· Calfa
Կարգ յարմարուածոյ (կամ յարմարածոյ) քաղաքին այսպէս ունի, զոր ասացաք. (Պտմ. աղեքս.։)
fitness, suitableness, adaptability, conformity, analogy, congruity, concordance;
proportion, symmetry;
attitude, adaptation, application;
aptitude, disposition, capacity, ability, sufficiency;
accord, harmony, concord.
· Calfa
Կարգ յարմարուածոյ (կամ յարմարածոյ) քաղաքին այսպէս ունի, զոր ասացաք. (Պտմ. աղեքս.։)
to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.
· Calfa
Յագք եւ լիք հացիւ նուազեցան, եւ քաղցեալք յաւելին զհաց. (Եփր. թագ.։)
to augment, to be multiplied, to grow, to increase, to be enlarged;
to adhere to, to go over to, to add, to join, to incorporate;
մեռաւ եւ յաւելաւ յազգ իւր, he died and was gathered to his fathers;
cf. Հայր.
· Calfa
Յագք եւ լիք հացիւ նուազեցան, եւ քաղցեալք յաւելին զհաց. (Եփր. թագ.։)
mutation;
perversity.
· Calfa
Թողեալ զքաղաքաց գռեհս, զդատաւորաց կաշառառութիւն (ի) յեղադարձութիւնս. (Վրք. ածաբ.։)
to change, to alter, to vary, to diversify;
to remodel;
to convert;
to repeat, to reiterate, to say again;
to trill, to warble, to sing harmoniously.
· Calfa
to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.
· Calfa
Մարտեաւ այր մի ընդ նմա։ Մարտեան ընդ միմեանս երկոքեան յանդի։ Մարտնչել ընդ քաղդէացիս։ Մարտնչել քաջութեամբ։ Մարտնչէին հրէայքն ընդ միմեանս։ Մարտեան ընդ իս ի տարապարտուց։ Մարտի՛ր զբարուոք մարտն հաւատոց.եւ այլն։
cf. Մաքառ.
· Calfa
Ի նոյն խօսսն իւր է մաքառումն մի, զոր ասացեալ է նորա մեծապէս վասն բաշխից։ Միւս եւս գիրք՝ մաքառումն ընտրանաւ։ Տեսանեմք եւ զմաքառումն գայիոսի, զի էր նա այր կորովի եւ իմաստուն բանիւ. զի արարեալ է նորա զայս գիրս մաքառման ի հռոմ քաղաքի ընդդէմ պրոկղոսեայ (մոնտանեան). (Եւս. պտմ. ՟Դ. 26։ ՟Բ. 26։ ՟Զ. 20։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
· Calfa
at a great expense, costly, expensive, sumptuous, magnificent, splendid, rich.
· Calfa
Ո՛վ ծարաւիք եւ քաղցեալք, ձեզ սա (սուրբն մատթէոս) սեղան մեծածախ՝ անուշահամ կերակրովք՝ եդ առաջի ըզքրիստոս. (Տաղ.։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
· Calfa
Ի մեծահռչակ քաղաքն՝ ի յանուանաւորն՝ ի մեծն տարսոն. (Տաղ.։)
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
· Calfa
extensive, vast, large.
· Calfa
Մեծանիստ բնակութիւն երկրի, կամ դաշտ. քաղաք. աւանք. պարիսպ անւոյ. աշխարհ յունաց, ովկիանոս. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ։ Ոսկ. ապաշխ.։ Լաստ. ՟Ժ։ Վրդն. պտմ.։)
very luminous, very bright, shining, brilliant;
sumptuous, imposing, pompous, most illustrious;
— յաղթանակ, most brilliant victory.
· Calfa
Մեծապայծառ ապարանք, եկեղեցի, քաղաք. (ՃՃ.։ Փարպ.։)
Մեծապայծառ շինութիւն քաղաքաց, կամ շքեղութիւն, կամ փառաւորութիւն. (Պիտ.։)
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
· Calfa
Բարձրեալն փարօք, մեծապատիւ ամենակալ ճշմարիտն աստուած։ Վասն մեծապատիւ շքեղ տաճարին։ Մեծապատիւ մեծապարգեւ արարաք զամենայն կողմանս քաղաքացն. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 12։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 14. եւ 10։)
rich, wealthy, opulent;
the wealthy, rich people, the rich.
· Calfa
Աբրամ էր մեծատուն յոյժ անասնով եւ արծաթով եւ ոսկով։ Մին մեծատուն, եւ միւսն աղքատ։ Եւ մեծատանն էին հօտք եւ այլն։ Ստացուածք մեծատանց՝ քաղաք ամուր։ Կանա՛յք մեծատունք արի՛ք։ Վասն ձեր աղքատացաւ՝ որ մեծատունն էր։ Աստուած ընտրեաց զաղքատս աշխարհիս, որ են մեծատունք հաւատովք.եւ այլն։
marauder, freebooter, bandit.
· Calfa
Առաքեաց նմա տէր զմեկնակազէնսն քաղդէացւոց, եւ զմեկնակազէնսն ասորւոց, եւ այլն. (տե՛ս ՟Դ. Թագ. ՟Ե. 2։ ՟Զ. 23։ ՟Ժ՟Գ. 20. 21։ ՟Ի՟Դ. 2։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
· Calfa
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
· Calfa
Զցանկութիւն թարշամեցուցանէ քաղց եւ վաստակ, եւ մեկնութիւն։ Ի մեկնութենա անդ յառաջադէմ լինել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
neocorus, guardian or maintainer of the temples.
· Calfa
Ո՞վ է ի մարդկանէ, որ ոչ գիտէ զեփեսացւոց քաղաքս (գոլ) մեհենազարդ մեծին արտեմեայ դիցն եւ դիոպետեայ. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 35։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
· Calfa
Զմեղանչական զթիւնաւոր գազանութիւն (օձից՝) իւրում ծառայից քաղցրացուցանէր. (Ագաթ.։)
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
· Calfa
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
soft, mild, gentle, agreeable, tranquil;
—, —ով, softly, mildly, gently, agreeably.
· Calfa
Մեղմով (այսինքն ողոք բանիւք) քաղցրացուցանել զխստութիւն իշխանին. (Եզնիկ.։)
softening, mitigation, slackening, assuagement.
· Calfa
Ի հանդարտութիւն մեղմութեան օդոյն քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
gentle-eyed, having a soft or mild glance.
· Calfa
Որոյ ակն է իբրեւ զաչս մեղուաց. մեղոյշ. անուշահայեաց. քաղցրատեսիլ.