cf. Տիրապէս.
· Calfa
Աստուածապէս տիրաբար ետ զայն վճիռն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բռնութեամբ տիրաբար ի վերայ արքունի իրացն հասեալ՝ շրջէր յաշխարհին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Դու հրամայեա՛ տիրաբար, եւ ես առնեմ ծառայաբար. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Տիրաբար արարեալ՝ զսպանեալսն թաղել հրամայեաց։ Տիրաբար հրամա՛ն տուր։ Եւ ոչ երկուց կամլ երից պատանեաց իշխեմ տիրաբար. (Խոր. ՟Բ. 43։ Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ.։)
Օրհնեալ տիրաբար ի քումդ էութեան։ Որ զմարմնացեալն տիրաբար ի յորովայնի քում կրեցեր. (Նար. ՟Ծ՟Բ։ Շար.։)
Մոլորակք անուանեցան ո՛չ տիրաբար, այլ ի վայրապար մարդկանէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ըստ տիրաբար խնամոց գթացաք ի ձեզ. (Խոր. ՟Գ. 42։)
conqueror;
monarch, emperor, prince.
· Calfa
τὸν κόσμον ἕπεχων. mundumobtinens. Որ կալեալ ունի զաշխարհ համօրէն՝ տիրաբար.
cf. Աստուածաբար.
· Calfa
Աստուածապէս տիրաբար ետ զայն վճիռն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
creator;
author.
· Calfa
ποιητής, κτιστής, δημιουργός factor, creator, fabricator, opifex Ստեղծիչ. հաստիչ. գոյացուցիչ յոչնչէ. եւ Որ միանգամ առնէ ինչ տիրաբար. յօրինիչ. կազմիչ. կերտող. շինող։ Տիրապէս զԱստուծոյ ասի. որ եւ ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ ՍՏԱՑԻՉ.
adj. s. tyrant, despot, usurper;
բռնակալ լինիմ, cf. Բռնակալեմ.
· Calfa
ԲՌՆԱԿԱԼ ԼԻՆԵԼ. չ.ն. ԲՌՆԱԿԱԼԵՄ, եցի. τυραννεύω, δυναστεύω tyrannidem exerceo, impero, regno Բռնանալ. իշխել. տիրել. տիրաբար կամ բռնութեամբ առնուլ, ունել. նուաճել՝ որպէս հզօր, կամ որպէս բռնաւոր հարստահարօղ.
to tyrannize.
· Calfa
ԲՌՆԱԿԱԼ ԼԻՆԵԼ. ԲՌՆԱԿԱԼԵՄ. τυραννεύω, δυναστεύω tyrannidem exerceo, impero, regno Բռնանալ. իշխել. տիրել. տիրաբար կամ բռնութեամբ առնուլ, ունել. նուաճել՝ որպէս հզօր, կամ որպէս բռնաւոր հարստահարօղ.
tyranny;
despotism.
· Calfa
τυραννίς, τυραννία tyrannicus dominatus, imperium, regnum Բռնակալելն. իշխելն տիրաբար կամ բռնութեամբ կամ ապստամբութեամբ. տէրութիւն. բռնաւորութիւն. cf. ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ. δυναστεία dynastia
composed of a celestial troop;
divine assembly.
· Calfa
Որոց յիսուս ձեզ տիրաբար՝ յաւուր մեծին երկնագումար՝ ցուցցէ զորդին ձեր գերափառ». իմա՛ ի մեծի աւուրն՝ յորում երկինք եւ երկիր ի մի գումարին։
self-created;
self-acting, that makes or works for himself, or by himself.
· Calfa
αὑτουργός qui per se facit. իբր ն. Ինքնին եւ տիրաբար գործող. ինքնիշխան՝ ինքնազօր. որպիսզի է աստուած միայն.
as a sovereign, as a commander, authoritatively;
magisterially, imperiously;
willingly;
— կեալ, to live like a prince, to lead a princely life.
· Calfa
κυρίως, αὑθεντίᾳ cum auctoritate et potestate. իբրեւ իշխան, եւ ինքնիշխան. որպէս զտէր. տիրաբար, ազատորէն, արիաբար. եւ Ձեռներիցութեամբ.
sovereignty, principality, lordship;
authority, faculty;
empire, dynasty, sway, rule, dominion, domination;
abselute power;
dignity;
right, privilege;
government, command, power, jurisdiction;
free will, liberty;
licence, exclusive permission;
place, post;
diocese;
—ք, principalities (tho third order in the celestial hierarchy);
հոգեւոր՝ ժամանակաւոր, spiritual and temporal power;
առաւելազանց —, too much authority;
յ— հասանել, to rise to dignities;
to get into office, or power;
տալ ումեք զամենայն —, to empower, to give carte-blanche, or full powers to;
լինել ընդ իշխանութեամբ ուրուք, to be in the power of some one, or dependent on some one;
այս ի վեր քան գիմս է —, that is beyond my power, that surpasses my capacity.
· Calfa
to instruct well.
· Calfa
Զոր տիրաբար յինքն ընկալեալ. յիմաստ տառից ներակրթեալ. (Շ. վիպ.։)
to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.
· Calfa
to command, to order, to enjoin, to impose, to prescribe;
to permit, to allow, to authorize;
to establish, to settle, to dispose;
ոչ —, to forbid, to prohibit, to proscribe, to interdict.
· Calfa
κελεύω, προστάττω, συντάττω եւ այլն. jubeo, mando, praecipio եւ այլն. (լծ. պ. ֆէրմուտէն. յն. խրիմադի՛զօ) Հրաման կամ պատուէր տալ. պատուիրել. տիրաբար առաջադրել. պարտս ի վերայ դնել ի կատարել. կարգաւորել. տնտեսել. կարգել. սահմանել. եւ Թոյլ տալ։ (Գրի եւ կարճելով իբր ռմկ. Հրամել )։
imperatively;
with authority, authoritatively;
imperiously.
· Calfa
Հրաման տալով. հրամայելով. իշխանաբար, տիրաբար, ճոխաբար.
prophetically.
· Calfa
Զմի ճանապարհ վարեցին քրիստոս եւ յովհաննէս. այլ քրիստոս տիրաբար եւ աստուածապէս եւ մարդասիրաբար. իսկ յովհաննէս ծառապէս, մարգարէօրէն, եւ բարեկամաբար. (Եղիշ. մկրտ.։)
to request, to ask;
to entreat, to beg earnestly, to beseech, to implore, to solicit, to pray;
to seek, to search;
— օգնութիւն, to implore aid or succour;
շնորհ —, to entreat a favour.
· Calfa
ՀԱՅՑԵԼ ἑξαιτέω exposco. Խնդրել տիրաբար. պահանջել. կամիլ՝ զի լիցի. ուզել.
cf. Ծառայաբար.
· Calfa
Նոյն ինքն հրամայելով տիրաբար, եւ կատարելով ծառայապէս. (Գանձ.։)
Դու հրամայեա՛ տիրաբար, եւ ես առնեմ ծառայապէս. (Եփր. զղջ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ.) (տպ. ծառայաբար)։
voluntary, willing, free, spontaneous;
-, — մտօք voluntarily, spontaneously, freely;
willingly, at one's will or pleasure, of one's own accord or free will.
· Calfa
ἐκούσιος spontaneus, volontarius Ինքնակամ. յօժարակամ. անձնիշխան. ազատ եւ մտադիւր. ըստ կամի բերեալ տիրաբար. կամաւոր. ինքնահաճ. կամակոր.
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
· Calfa
ՊԱՐԶԱԲԱՐ. Համարձակ. տիրաբար.
granting or distributing favours.
· Calfa
Բաշխօղ շնորհաց՝ տիրաբար, կամ միջնորդաբար.
absolutely, despotically, independently.
· Calfa
αὑθεντικώτερον, αὑθεντίᾳ auctoritate. Իբրեւ տանուտէր, տիրաբար. ինքնիշխանաբար. ճոխաբար.
quantity, measure.
· Calfa
Յաղագս քանակի։ Եւ քանակին է՛ ինչ որ տարորոշ է, եւ է՛ ինչ շարունակ. տարորոշեալն, ո՛րգոն, թիւ, բան. եւ շարունակ, ո՛րկէն, գիծ, մակերեւութիւն, մարմին։ Եւ զի քանակ է բան՝ երեւելի է, քանզի ստորաչափի փաղառութեամբ՝ սղիւ եւ երկարաւ։ Իսկապէս եւ տիրաբար քանակ՝ միայն այսոքիկ ասին ասացեալքս. Իսկ այլքն ամեննեքեան ըստ պատահման։ Իւրաքանչիւր ասիցելոցն քանակաց հանգէտ եւ թիւ զո՛յգ եւ անզոյգ ասի, հանգէտ եւ անհանգէտ. (Արիստ. ստորոգ.։)
to banish, to exile, to drive away, to remove.
· Calfa
ՏԱՐԱՍԱՀՄԱՆԵԼ. Տարօրինակ կամ տիրաբար սահմանել, բացորոշել.
masterly, doctorally, like a master.
· Calfa
ՐԱԲՈՒՆԱԲԱՐ որ եւ ՐԱԲՈՒՆՕՐԷՆ. Իբրեւ րաբունի. ըստ օրինակի րաբունեաց. վարդապետաբար. տիրաբար. իշխանաբար. վարդապետութեամբ րաբունոյն մերոյ յիսուսի քրիստոսի.
cf. Բուն.
· Calfa
Եւ մ. κυριότερον, αὑθεντικωτέρως proprie, magis authentice. Պարզապէս. յատկապէս. իսկապէս. առաւել տիրաբար.
to domineer, to rule, to lord over.
· Calfa
Տիրել որպէս պետ. տիրաբար իշխել. ունել զտէրութիւն. տիրել.
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
· Calfa
to bear sway, to reign over, to rule;
to become master, to seize, to conquer, to occupy, to hold, to possess, to subject;
to predominate;
to become subject, to pass under the rule or dominion of;
տիրելդ ամենեցուն, your power over all;
կամ տիրելո՞վ տիրեցես մեզ, or shall we be subject to your rule?
տիրեսցեն երկրին, they shall possess the earth;
տիրեցին նոցա առիւծքն, they were caught by lions;
յորժամ ի նիւթ ինչ տիրէ հուր, when any thing is set on fire;
ոչ տիրէին նմա տանջանքն, torture had no power over him;
դու տիրես զօրութեանց ծովու, thou rulest the proud waves;
արքայութիւն նորա ամենեցուն տիրէ, (his kingdom embraces all), all shall be subject to his kingdom.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ κυριεύω, κατακυριεύω, δεσπόζω , ἅρχω, ἑξάρχω, κατάρχω, κρατέω, κατακρατεύω, δυναστεύω dominor, potior, impero, principatum gero, praevaleo, subigo. Տէր լինել. տիրանալ. տիրապետել. իշխել. ընդ ձեռամբ արկանել կամ ունել տիրաբար. նուաճել.
cf. Օգոստական.
· Calfa
այն է Աւգոստա. Բառ լտ. աւկուսդա՛, որ ըստ յն. սեբաստէ. augusta, imperatrix. որպէս գերափառ կամ պաշտելի տիրուհի՝ այն է Ինքնակալուհի. կայսրուհի, դշխոյ. տիկնաց տիկին. առխարհատիկին. մայր կամ կին իմքնակալի։ Իսկ ՕԳՈՍՏԱ՛ ՏԻՐՈՒՀԻ՞ կամ ՕԳՈՍՏԱՏԻՐՈՒՀԻ՝ տիրաբար ասի զերկրից թագուհւոյն.
God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us!
— բայի, objective or accusative case;
· Calfa
(հոլովւում է տեառն, տերամբ, տեարք, տերանց կամ տեարց) «տէր, մեծ, իշխան, գլխաւոր, յատկապէս նաև՝ Աստուած» ՍԳր. Ասկ. Եփր. ծն. ածանցման մէջ մտնում է չորս ձևով. ՏէՐ. ինչ. տէրութիւն ՍԳր. Եղիշ. տէրունի Ոսկ. մ. գ. 24. տէրունուստ Ոսկ. բ. կոր. տէրունատուր Բուզ. տէրունական Եզն. Ագաթ. Սեբեր. ևն. այս ձևերը՝ ըստ հնագոյն հայ գրչութեան՝ գրւում էին ե-ով. (յատկապէս տերութիւն ձևի վրայ տե՛ս Meillet Բանաս. 1900, 113 և MSI 11, 400, որոնց մէջ հեղինակը այն կարծիքն է յայտ-նում թէ նախաւոր ձևն է տիրութիւն. աւելի յետոյ ու ձայնի ազդեցութեամբ՝ ի դարձաւ ե, ճիշտ ինչպէս *լիզու>լեզու, *երիսուն (=լտ. triginta) >երեսուն, *սկիսուր> սկեսուր).-ՏԵՐ-, ինչ. տերունի, տերութիւն ևն ըստ հին գրչութեան. (կրկնագիր Ագա-թանգեղոսի մէջ գտնում ենք միշտ տերու-թիւն. հմմտ. Աճառ. ՀԱ 1913, 11 և 313). յատկապէս անտերունչ Երեմ. ռ. 31. եւս քր. անտերնչութիւն Եւս. քր.-ՏԻՐ-, ինչ. տիրել ՍԳր. Եփր. թգ. Ոսկ. (փխբ. նշանա-կում է «լուծանել զկուսութիւն» Մխ. դտ. էջ Չ7. նշանակութեան զարգացման համար հմմտ. եբր. [hebrew word] bā̄'al և արաբ. [arabic word] ma-laka «տիրել. 2. կին առնել, ամուսնանալ»), տիրասէր Ոսկ. ես. տիրաբար Բ. մկ. ժգ. 23. Եւս. քր. տիրագէտ Ագաթ. տիրադրուժ Եզն. Կորիւն. Բուզ. երկտիրեան Սեբեր. տիրացու-թիւն, տիրացուական (նոր բառեր).-ՏԵԱՌՆ, ինչ. տեառնորդի Սեբեր. Եփր. ծն, տետոնա. բարբառ Կորիւն. տեառնագալուստ Ագաթ.։ Բառերի վերջում գտնում ենք միայն տէր ձևով. ինչ. տանուտէր ՍԳր. ամենատէր 26-2045 Ագաթ. Սեբեր. անտէր Փիլ. Նիւս. կազմ. պարտատէր Ես. իդ. 2. գաւառատէր Կանոն. ամենատէր Սեբեր. Ագաթ. բնատէր Բուզ. կոչնատէր Ղկ. ժդ. 12. Ոսկ. յհ. ա. 9. հրա-մանատէր Լաստ. ևն։