ewe, sheep.
Քա՛ղք եւ խոյք ելանէին ի վերայ մաքեաց եւ այծից։ Զխոյս՝ որ ելանեն ի մաքիսն։ Կոգի կովուց, եւ կաթն մաքեաց։ Գառինք մաքեաց.եւ այլն։
director or chief officer of the customhouse, farmer general.
ἁρχιτελώνης princeps publicanorum. Պետ եւ վերակացու մաքսի. գլխաւորն մաքսաւորաց.
begetting or begotten in purity.
Սիոնն վերին, մայրն ազատ մաքրածին. (Նար. առաք.։)
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
Մաքրեսցես զսեղանն, ի սրբել քեզ ի վերայ նորա։ Հերով իւրով մաքրէր զոտս նորա։ Եկեալ գտանէ պարապորդ՝ մաքրեալ եւ յարդարեալ, եւ այլն։ Կարգ քահանայապետութեան է, ոմանց մաքրել, եւ ոմանց մաքրիլ. (Դիոն. երկն.։)
Է եւ այլ ամբարձմամբ մաքրել զիմանալեացն անուոց պատկերագրութիւն։ Խորհրդականօք վերաբացութեամբք պարտ է մաքրել. (եւ այլն. Դիոն. ստէպ։)
purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.
Որք մաքրողականքն են՝ նուաստագոյնքն են. իսկ լուսաւորիչքն վերագոյն՝ վարդապետութեամբ, որպէս քահանայք եւ սարկաւագունք. (Մաքս. ի դիոն.։)
ink.
Երանի՛ է քեզ ո՛ աստուածածին, տախտակ եւ մելան եղելութեան անեղն բանի. (Լմբ. վերափոխ.։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
Մեծ է (այսինքն ի վեր է) քան զմեզ՝ պատմել զնմանէ, որպէս արժանի է նա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 1։)
cf. Մեծաբանիմ.
Ի վերայ ծնողաց մեծաբանել. (Ոսկիփոր.։)
to brag, to gasconade, to boast of imaginary adventures, to pretend falsely to bravery, to be vainglorious, to swagger, to vaunt, to exaggerate, to talk big, to draw the long bow, to sound one's own trumpet, to assume a consequential look, to set up for a man of consequence.
Մեծաբանեցան նոքա ի վերայ նոցա (եգիպտացիք ի վերայ եբրայեցւոց). (Եփր. ել.։)
speaking loudly, stentorian, crying out, loud, noisy, clamorous, obstreperous, blustering, riotous;
aloud, loud, loudly.
Տունկք ի յերկիր ստորագնելոյն՝ եւ առ ի բարձունս վերընթանան մեծաբար. (Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Յարձակեցան ի վերայ մեծազօր վկայիցն։ Զի՞նչ մահ անհնարին՝ զոր ոչ ածին անօրէն դատաւորքնն ի վերայ մեծազօր վկայիցն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
Ո՛վ անձն մեծախորհուրդ, եւ զարմանալիդ հանճարով. (Արշ. վերջաբ։)
great sea, Ocean.
Մեծն ծով ի վեր համբարձեալ ... յայս ի մերս ի ներքս հոսեալ անկաւ ի մեծածովս. (Փիլ. իմաստն.։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
Մեծահռչակ է անունն աստուծոյ ի վերայ մեղաւորաց ողորմութեամբ. (Լմբ. առակ.։)
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
Զերկուս լուասւորսն զմեծամեծս։ Կէտս մեծամեծս։ Քաղաքք մեծամեծք յոյժ։ Նշանս եւ արուեստս մեծամեծս։ Աւարօքն մեծամեծօք։ Մեծամեծ դատաստանօք։ Մեծամեծ հարուածս առնէին։ Ածեր ի վերայ իմ մեղս մեծամեծս։ Մեծամեծքն եւ պատուական աւետիք.եւ այլն։
sinning much, very sinful;
great sinner.
Մեծամեղին սակաւ (քան զարժանն) պատիժս հրամայէ դնել ի վերայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
high-minded, conceited, proud, lofty, presumptuous.
Պիղծ է առաջի աստուծոյ ամենայն մեծամիտ։ Մեծամիտ է ի թշնամանս այր խստասիրտ։ Ածցէ ի վերայ մեծամտին ... իշխանին ասորեստանեայց. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 5։ ՟Ի՟Ա. 4։ Ես. ՟Ժ. 12։)
cf. Մեծամտիմ.
Ի՞ւ մեծամտիցես. հոգեւո՞ր ինչ իրօք. այլ մի ինչ ուղղութիւն հոգեւորացն իսկ է չմեծամտել, եւ արդ ընդէ՞ր մեծամտիցես։ Վասն է՞ր ի վերայ խոտոյ այդպէս մեծամտես։ Եւ դու մեծամտիս, եւ զյօնսդ վեր ի վայր տանիս. (Ոսկ. եբր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32. եւ 25։)
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
Զվերին մեծապատիւ (յն. մեծի) թագաւորութեան ճառս ի միտ արկանէ. (Ոսկ. ես.։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
Մեծապէս լինի դիւացն խնդութիւն։ Մեծապէս վիշտ հասանէ։ Մեծապէս սատակումն ի վերայ մոգուց հասուցանել։ Ո՛վ քաջք, մեզ այս մեծապէս է, զոր կատարեաց աստուած ի ձեռն մերոյ բնութեանս. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. ՟Ե։)
trochaic, trochee.
Որոյ սարն՝ այսինքն կատարն, գլուխն, սկիզբն է մեծ. մեծասկիզբն։ Այն է ըստ քերականաց կամ երաժշտաց՝ վերկավանկ բառ, ոյր առաջին վանկն է երկար, եւ վերջինն սուղ. (որում հակակայի Մեծավերջ)
Զանգայտն եւ զմեծասարն գործիցէ երկայն։ Մեծասար ասէ զմեծասկիզբն. որպէս դա՜ւիթ, ՟Հ՟Աւիկ։ Մեծավերջն ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
vast, spreading every where.
Երկին վերին, եւ մեծատարած շրջան նորա. (Շիր.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
Փառք մարդոյ ի վերայ մեծարանաց հօր իւրոյ. (Սիր. ՟Գ. 13։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Ո՛րդեակ, մի՛ մեծարիր ի վերայ հօր անարգանաց. (Սիր. ՟Գ. 11։)
cf. Մեծարգի.
Ամենայն ուրեք՝ քան զիմաստութիւն՝ զհաւատս մեծարոյ ցուցանէ. (Ոսկ. ես. (այսինքն նախապատիւ, կամ վերագոյն։))
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
μεγαλύνω magnifico. եբր. կապալ, πλουτίζω divitem facio, diot. եբր. հէյազիր. Տալ մեծանալ, կամ մեծ առնել ի կարգի իմիք. որպէս աճեցուցանել. բարձրացուցանել պատուով. ճոխացուցանել ընչիւք. մեծարել. վերապատուել. գովել. փառաւորել. բարձր առնել. մենծցընել.
magnificence, majesty.
Համբարձաւ աստուած մեծվայելչութիւն քո ի վերոյ քան զերկինս։ Ձայն տեառն մեծվայելչութեամբ։ Զփառս եւ զվեծվայելչութիւն դիցսե ի վերայ նորա.եւ այլն։
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Նստէր մեկին վայրապար ի վերայ յատակի։ Մէկին յայն հայի՝ որ առաջի՛ կայ, եւ առաւել ոչ քննէ։ Անդ վասն հացին մեկին խօսեցաւ, եթէ խնդրէք զիս՝ զի կերայք ի հացէ անտի։ Ոչ մեկին զգործս նորա ասաց, այլ զնա ինքն եւ զսոսա ի մի յօդեալ՝ միապէս սպանօղս ասաց լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ՟Բ. 1. 7. 8։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Նաեւ այլ աշակերտքն մեկնէին զձեռն իւրեանց ընդ նմա ի սկաւառակն. այլ յորժամ մեկնէր զձեռն իւր յիսուս, վերացուցանէին նոքա։ Առաջին ձեռն մեկնեցաւ ի փայտն, եւ էառ զմահն. երկրորդ մեկնումն ձեռացն՝ զկեանքն, զոր կորուսաք, եգիտ. (Բրսղ. մրկ.։)
Մեկնէ զխորհրդական սնդուն ի վերայս սեղանոյն զգուշութեաբմ. (Աթ. պտրգ.։)
ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.
cloak, mantle, surtout.
Ծրարեսցես ի մեկնոցի քում։ Բե՛ր զմեկնոցդ՝ որ ի վերայ քո է. եւ չափեաց վեց չափովն գարի, եւ եդ ի վերայ նորա. (Եզեկ. ՟Ե. 3։ Հռութ. ՟Գ. 15։)
Որպէս ոմն յումեմն մեկնոցի հուր ծրարելով՝ վերաձայնէ ոչ կիզուլ մեկնոցին ի հրոյ անտի. (Խոսրովիկ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
διασάφησις declaratio, explanatio λύσις solutio διάκρισις discretio, distinctio ἐρμηνεία interpretatio ἑξήγησις enarratio. Մեկնելն զմթութիւն բանի. բացատրութիւն. վերլուծութիւն. լուծումն. թարգմանութիւն. իմաստ կամ միտ բանի՝ ըստ ճառին եւ ըստ խորհրդոյ.
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
Զայսքան ի միմեանց մեկուսիս։ Ի վերայ քաջ մեկուսեացն. (Կիւրղ. գանձ.։)
neocorus, guardian or maintainer of the temples.
νεώκορος curator, cultor vel cultrix templi. Զարդարիչ մեհենի. ջերմ պաշտօնեայ կռոց. քուրմ վերակացու եւ պաշտպան մեհենաց.
chief-priest or president of a heathen temple.
νεώκορος curator templi, aedituus, antistes. Որոյ ընդ ձեռամբ է մեհեանն. վերակացու մեհենին. մեհենազարդ քուրմ.
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
ՄԵՂԱԴԻՐ ԵՄ, կամ ԼԻՆԻՄ. μέμφομαι, ἁπομέμφομαι , αἱτιῶμαι, ἑγκαλέω incuso, culpo, accuso, vitio do sive verto. Մեղ դնել. մեղադրել. պատճառս եւ յանցանս ի վերայ դնել. վնասակար առնել. ստգտանել. բամբասել. ամբաստանել. դատել. յանդիմանել.
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
Զգուշանալ ի ձանձրութեանց դիւէն, որ յոյլվ մեղկութեամբ ի վերայ հասանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
producing or causing sin.
Որ բերէ զմեղս որպէս պտուղ չար. մեղսածին. մեղսառիթ. եւ բերեալն ի վերայ՝ վասն մեղաց.
cf. Մենարան.
Առաքեաց ի վերայ մենաստանեաց կուսանացն. կամ գրելի է՝ մենաստանաց, եւ կամ ուղղականն թերեւս իցէ Մենաստանիք, կամ Մենաստանեայք։
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
breathing, mortal.
Անցաւոր եւ մահկանացու թագաւորք՝ մեռելաշունչ մարդոց տիրեալ։ Տիրել ի վերայ մեռելաշունչ մարդկան. (Զքր. կթ.։)
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
Ի վերայ խաչին՝ ձայնին եղելոյ, ոչ որոշումն աստուածութեանն յայտնեալ, այլ մեռելութիւն մարմնոյ նշանակեալ. (Աթ. ՟Դ։)
eleventh.
ἐνδέκατος undecimus. Տասներորդ առաջներորդ. վերջինն մետասան թուոյ. տասնըմէկերորդ.
of our form or nature, human, incarnate.
Նոցին կցորդեալ՝ մարմնոյդ վերարկուաւ՝ մերակերպան խառնութեամբ. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
our;
ours;
—ս ազգի, to our nation;
զ—ս սիրեմք, we love our own;
ի մերայնո՞ց իցես, are you one of ours?.
Մերային (այսինքն մարդկային) կերպիւ ի վերայ խաչին տեսաւ. (Խոսր.։)
cf. Մերակերպ.
Եղիա՝ հրոյն վերամբարձեալ կառօք ... յողջոյն եկեալ մերատիպ էական լուսոյն. (Խոր. վրդվռ.։)
expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.
Ի շարժմանց ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման, զոր կոչեմք վանօղք։ Ի ծով՝ կոհակացն ի վերընթացութիւնքն՝ երբեմն ընդդիմահարութիւն ունելով, եւ երբեմն մերժումն միայն. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Մերկիմաստակք.
Մերը յաղաբողոնէ. անվերարկու. մերկիմաստակ.
cf. Մերկամարտիկ.
Մրցականաց եւ մերկամարտից ի վերայ հոսմանց. (Պղատ. օրին. ՟Է. (գրեալ էր մերկամարտուց։))
quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.
Երեքարիւր մերկանդամ արամբքն քաջալերեաց ելանել ի վերայ կուռ վառեալ բանակին. (Եփր. դտ.։)
barenecked;
naked, clear, evident, open, frank;
nakedly, clearly, overtly, plainly;
— առնել, to make evident, to reveal, to discover, to unveil;
ամենայն ինչ — կայ առաջի նորա, all things are naked and opened unto the eyes of him.
Ահարկու հրամանն, եւ մերկապարանոց՝ յանդիմանութիւնքն։ Մերկապարանոց լուսաւորութիւն՝ անքօղ եւ անվերարկու. (Նար. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)