complete armour, arms, accoutrements, harness, fitting out;
—ք մարտի, preparatives for war.
· Calfa
Առցէ սպառազինութիւն զնախանձ իւր։ Ա՛ռ դու քեզ զսպառազինութիւն նորա։ Արկեր զնովաւ սպառազինութիւն։ Զսպառազինութիւն նորա հանէ յոր յուսացեալ էր։ Զգեցարո՛ւք զսպառազինութիւն աստուծոյ։ Առէ՛ք զսպառազինութիւնն աստուծոյ. (Իմ. ՟Ե. 18։ ՟Բ. Թագ. ՟Բ. 21։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 20։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 22։ Եփես. ՟Զ. 11. 13։)
Զհօրն զինուց տունս բացեալ՝ ետ մանկտւոյն զսպառազինութիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
Զհամբերութեան զսպառազինութիւնս զգեցուցանես. (Իսիւք.։)
to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.
· Calfa
Ա՛րկ զձեռն քո ի ծոց քո. եւ արկ զձեռն իւր ի ծոց իւր։ Արկցե՛ս զլծակսն ընդ օղսն. եւ այլն։ Արկ զմատունս իւր ընդ ականջս նորա։ Դիջի՛ք զբանս զայս ի ձեռս ձեր։ Արկանէ գրգռութիւն ի մէջ եղբարց։ Արկ մանեակ ոսկի ի պարանոց նորա։ Արկեր զինեւ զմեղս մանկութեան։ Արկեր զնովաւ սպառազինութիւն։ Արկցէ զնովա ցաւս իւր, եւ այլն։
unarmed.
· Calfa
ἅοπλος inermis Որոյ չիք զէն կամ սպառազինութիւն. եւ առանց զինուց. զէնք չունեցօղ. սիլահսըզ փուսատսըզ, եարագսըզ.
brutal, beastly, fierce, inhuman, savage, wild, rude.
· Calfa
Ահաւոր ցուցանէ զսպառազինութիւնի նոցա, եւ գազանաբարոյս. (Մխ. երեմ.։)
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
· Calfa
Ի բաց բարձողական աղտեղեաց հեշտութեանցն է շուրջ կարդեալ զմահճօք սպառազինութիւն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Կորովի;
vigour, force, strength, might, power;
dexterity, skill, proficiency, address, ability, ingenuity;
— մտաց, strength of mind;
— մարմնոյ, bodily strength, vigor.
· Calfa
յուսացան ի նիզակս եւ ի սպառազինութիւնս եւ ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն. յաղեղն եւ ի պարս. (Յուդթ. ՟Թ. 6։)
hoplites.
· Calfa
ՈՊՂԻՏ որ եւ ՀԻՊՂՈՆ. Բառ յն. ὀπλίτης, ὄπλον hoplites, armatus, oplon, arma. Սպառազէն. եւ սպառազինութիւն. զինուք կռուօղ կամ կռիւ յողոմպիական ասպարիզի.
gold armour;
gold-armoured.
· Calfa
Զէն ոսկի. կամ որպէս դնի ի յն. սպառազինութիւն ոսկեղէն.
means, way, expedient;
way, egress;
resource;
solicitude, utmost diligence;
industry, invention, ingenuity;
deceit, artifice, insidiousness, fraud, trick, intrigue;
style, method;
—ք պատերազմի, stratagem;
—ք հայթայթանաց, remedy, means, way;
—ք բժշկութեան, remedy, cure, medicament, medicine, physic;
չարարուեստ, չարիմաց, ճարտարիմաց or խորամանկ —ք, artfulness, craft, shuffling, artifice, cunning, dodge, intrigue, wiles and shifts;
—ս հնարել, խորհել, իմանալ, ի —ս հայթայթանաց մտանել, to bethink oneself of a device or expedient, to tax one's ingenuity, to contrive, to adopt or employ means to;
հնարել ումեք —ս, to deceive, to cheat, to dwindle, to defraud;
to plot, to machinate;
իմանալ զամենայն —ս, to be fertile in expedients;
յանհնար —ս մտանել, to be wavering, irresolute, to vacillate, to hesitate;
to know not which way to turn oneself;
զամենայն —ս հնարել, ի զանազան —ս մտանել, to bend all one's mind to, to task all one's powers of ingenuity and application, to do one's utmost, to use one's utmost endeavours, to do all or any thing one can, to strive with might and main, to try every art, to leave nothing untried, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
որպէսի —ս եւ իմանայցէ ոք, whatever artifice one may employ;
բիւր ազգի ազգի —ս հնարէր, he used a thousand stratagems;
—իւք իմն ուղղեցի, I found means to rectify;
enthymeme;
v. imp. — է, — ինչ իցէ, it is possible, it can be done, it may be;
չէ —, չիք —, չիք ինչ —, it is impossible, it can't be;
it is done;
եթէ գոյր —, if it were possible;
որքան — է, as much as possible, as much as one can;
— էր նմա, he could have done it;
որ —դ ես անհնարից, Thou, to whom nothing is impossible.
· Calfa
Ի հնարս մտեալ ի գրաւել առ ի յինքն զյիշատակս աստուածգիտութեան։ Որքան ջանք եւ հնարք եղեն սրբոցն զմարդիկ ածել յուղղութիւն։ Ի միտս գանձին հնարք արուեստից։ Հնարիւք իւրովք զսպառազինութիւն նորա յափշտակեաց, զի տացէ հնարս նահատակաց առաքինանալ. (Յճխ.։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
· Calfa
Հոգեւոր դրախտ, կամ ձիթենի. հաղորդութիւն, խրախճանութիւն. սպառազինութիւն, փարթամութիւն, եւ այլն. (Կոչ. ՟Ա։ Նար.։ Պիտ.։)
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
· Calfa
Ահագին եւ հոյակապ սպառազինութիւնք։ Հոյակապ նազաբանութիւն. (Պիտ.։)
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
· Calfa
Յուսացաւ կոչել զանուն Տեառն Աստուծոյ։ Յուսա՛, կամ յուսացարո՛ւք ի Տէր. առ Աստուած։ Յողորմութիւնս կամ յիրաւունս քո յուսացայ։ Աչք ամենեցուն ի քեզ յուսան։ Յուսացաւ յԱստուած։ Ո՞ւր են աստուածք նոցա, յորս յուսացեալ էին ի նոսա։ Յուսացեալ էին ի դարանամուտսն։ Յուսացաւ սա ի բազում մեծութիւն իւր։ Յուսացելոց յինչս։ Եթէ յականս պատուականս յուսացայ։ Զսպառազինութիւնն նորա հանէ, յոր յուսացեալ էր։ Յո՛ր կողմն եւ յուսացեալ իցէ. եւ այլն։
cf. Նախագոյակ.
· Calfa
Զնախագոյս ամենայն զօրութեան նորա (այսինքն սատանայի) ընկճեաց. իմա՛, զնախկին հանգամանս կամ սպառազինութիւնս։
corporeal, bodily;
mundane, worldly;
carnal, sensual.
· Calfa
Մարմնական պատերազմ, կամ կռիւ, կամ մարտք, սպառազինութիւնք, կենցաղ, վարք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ե։ Խոսր.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
sheath, scabbard;
case;
cover, envelope;
scale, shell;
hull, pod, cod, husk;
rind, peel, bark;
armour, cuirass;
breast;
արկանել զսուրն ի —ս, to sheathe, to put up;
cf. Մերկանամ.
· Calfa
ՊԱՏԵԱՆ. θώραξ, ὄπλον, -λα thorax, lorica, pectus, arma. Լանջապանակ. զրահ. սպառազինութիւն. եւ Լանջք. զիրհ, կէչիմ, ճէպէ.
military, warlike;
—ն, managing of the shield, shield-exercise.
· Calfa
ՍՊԱՌԱԶԻՆԱԿԱՆՆ գ. ἠ πελταστική ars utendi pelta. Ասպարակրութիւն. վահանաւոր սպառազինութիւն.
enclosed by a grating;
bars, grating, trellis;
— պատուհանաց, window-grating, lattice;
blinds.
· Calfa
Երիս վառեալս ... սեամբք բարձրութեան վանդակապատ. յն. սպառազինութիւն. πανοπλία.
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
· Calfa
Վառեցէ՛ք ի ձէնջ արս՝ ճակատել առաջի տեառն ի վերայ մադիամու։ Զմի մի ի նոցանէ առաւել վառէր մխիթարութեան բանիւք՝ քան զինուքն։ Առցէ սպառազինութիւն զնախանձ իւր, եւ վառեսցէ զարարածս առ ի խնդրելոյ զվրէժս ի թշնամեաց։ Վառեցարուք անցէ՛ք առաջի եղբարց ձերոց։ Անցցեն վառեալք եւ կազմեալք առաջի տեառն ի պատերազմ։ Անցցէ ձեր ամենայն վառեալ ընդ յորդանան։ Վառեալք զինու։ Արքն վառեալք։ Վառեսցարու՛ք պատրաստեցարու՛ք։ Քրիստոսի չարչարիլն մարմնով վասն մեր, եւ դուք ի նոյն միտս վառեցարու՛ք.եւ այլն։
to clothe, to dress one's self, to put on one's back, to put on, to wear, to put on clothes;
— հանդերձ սգոյ, to put on mourning;
— հանդերձս ուրախութեան, to put on garments of gladness;
մի զգեցցի այր զգեստ կանացի, man shall not put on the garments of woman;
բարւոք զգենու, he dresses well, with taste;
մարմին —, to incarnate, to take on himself human nature;
— զարգարութիւն, to clothe one's self with justice;
to do good works;
փառս եւ պատիւ —, to clothe one's self with glory and honour;
զօրութիւն —, to clothe one's self with strength, to gather strength;
— զպատկեր ուրուք, to assume the appearance of another person, to resemble;
զգենում բանին զմարմին, cf. Մարմնանամ, cf. Մարդանամ.
· Calfa
Զգեցեալ լինի զսպառազինութիւն հոգւոյն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
arm, weapon;
armament, armour, munition, harness;
հին —ն, woman, female;
— եւ զարդ, armour, arming;
— ի ձեռին, in arms;
armed, arms in the hands;
զինու զօրութեամբ, with arms;
hy main strength;
—ս կրել, to carry, to bear arms;
ի — գնալ, ընթանալ, դառնալ, — առնուլ, զգենուլ, ի վեր առնուլ, ի — վառիլ, to fly to arms, to buckle on one's armour, to take up arms, to arm one's self;
— առնուլ ընդդէմ, to bear arms against;
ի — վառել, to put under arms;
ի բաց թողուլ զ—ս, to lay down one's arms;
հրաման կրելոյ —ս, license to shoot;
հրաթափ —ք (հրազէնք), fire arms, guns, muskets, rifles;
հատու —ք (սուսեր սուին), side arms, weapons, cutting, edge;
վառեալ ի — եւ ի զարդ, armed from head to foot;
առաջին փորձ զինուց, one's first passage in arms;
այր զինու, man at arms;
ազգ կիրթ ի հրահանդս զինուց, a nation inured to war;
ի — ! ի -! to arms! — ի վեր ! — յառաջ ! — ի վայր ! carry, present, ground arms ! կազմ ի — ! ready ! — կալէք, — առէք, — ի ձեռս ! support arms! սպանամել զինուք, to put the sword;
ելանել ընդ —ս, cf. Ելանեմ;
դուլ զինուց, a truce;
սահմանք քաջաց —ն իւրեանց, the arms of the brave decide the limits of their power.
· Calfa
ὄπλον, -λα arma, (armorum) եւ θώραξ lorica Գործի երկաթի, եւ այլ անօթ եւ կազմած անձին ի վանել զզեան թշնամւոյն. եւ Զրահ. սպառազինութիւն. զէնք .... (ըստ եբր. զինա ՝ է զէն, եւ վահան)
militia, arms, profession of war;
army;
armament;
tactics;
soldiership;
մտանել, գրիլ ի —, to enlist;
— հրեշտակաց, զուարթնոց, անմարմնոց, choir, or host of angels.
· Calfa
cf. Քաջասլացիկ.
· Calfa
Պատրաստ ի սպառազինութիւն, քաջասլաց իբրեւ զարծուի։ Գթեալ քաջասլաց նորայն երիվար. (Կաղանկտ.։)
swiftly pouncing or springing on.
· Calfa
Պատրաստ ի սպառազինութիւն, քաջասլաց իբրեւ զարծուի։ Գթեալ քաջասլաց նորայն երիվար. (Կաղանկտ.։)
cartilage, gristle;
soap;
cf. Օճառ.
· Calfa
= Պհյ. afčār «գործիք, կարասիք, սարք, կազմած» բառից, որից zēn. afč̌ār «թամբի սարք». նոյնից է պրս. [arabic word] afzar կամ [arabic word] avzar «համեմունք, կերակրի սարք. 2. գոր-ծիք արուեստաւորաց». ծագում է հին իրան-*api-čara -ձևից, որ կազմուած է api-մասնիկով čārā-«միջոց, ճար» բառից։ Այս-պէսով սրանց է կապւում նաև վրաց. აბჯარა աբջարի «զէնք, զրահ, սպառազինութիւն»։
ՆՀԲ օճան բառից է հանում։ Կերևայ թէ պէտք է կցել վրաց. აბჯარი աբջարի «զէնք, զրահ, սպառազինութիւն» բառի հետ. բայց նրանց յարաբերութեան կա-պը յայտնի չէ։ Ուղիղ մեկնեց Nyberg, Hilfsbuch 2, 3. բայց միասին է դնում նաև օճառ «սապոն», աճառ «կռճիկ» իբր *a-čarana-, ինչպէս նաև օճան, Այս բառերի միութիւնը ա՛յն ժամանակ ընդունելի կլինի, երբ իրանեանում ա-պացուցուի նոյն նշանակութեանց գո--յութիւնը։ ----︎.