to prate, to prattle, to chatter;
to trifle, to talk idly;
to cavil, to dispute.
· Calfa
Մի՛ իբրեւ առասպելք կամ ճառատօղք երեւեսցին. յն. ճառատանք. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ ῤαψῳδέω consuo, consarcino. Ճոռոմաբանել. կցկցել բազում բանս. շաղփաղփել. ճարդ ճուրդ խօսիլ.
to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.
· Calfa
Վասն մարտիրոսաց ճառել բանիւ։ Յաղագս անբանից արանց ճառել։ Ճառէր զինքենէ զխոնարհագոյնսն։ Զմարդեղութենէն եւ զխաչէն ճառէ։ Զեղբօրէն զիա՞րդ ոչ ճառեաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ։ Խոր. ՟Ա. 2։ Խոսր.։ Նանայ.։ Շ. մտթ.։)
Ճառել զսրբութիւն մեծին աստուծոյ։ Զմկրտութեանն զօրութիւնն եւ զշնորհն օրինակաւ ինչ ճառեաց ծածկաբար։ Ճառէ զգովութիւն սորա։ Զխոնարհագոյնն ճառէ։ Յայսցանէ ինչ ոչ ճառեաց. (Խոսր.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։)
λαλέω, ἑπιδιηγέομαι, ῤέω dico, loquor, narro եւ այլն. Ճառ խօսել. գրել. ասել. պատմել. քարոզել. հռչակել. յայտնաբանել։
foraging together.
· Calfa
Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.
· Calfa
Ճարակեսցէ (կամ ցի) գայլ ընդ գառին։ Ի միասին ճարակեսցին։ Մի՛ ինչ ճարակեսցեն, եւ մի՛ ճարակեսցին։ Որդիք ձեր յանապատի անդ ճարակեսցին։ Ի նոսա ճարակեսցին.եւ այլն։
Ճարակէին նոքա չար գիջութեամբն. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ զմօտակայն ճարակի, եւ ոչ ամենեւին շիջանի. (Նիւս. կազմ.։)
Բարկութիւնն աստուծոյ ճարակէ զեգիպտոս։ Ամենայն անօրէնութիւնք եւ չարութիւնք ի քաղաքիս ճարակին. (Վրք. հց. ձ։)
to feed, to pasture, to give to eat.
· Calfa
Ոչ եւս խոտով ճարակեցուցանէ, որ է անասնացեալ մարդոց կերակուր. (Նար. երգ.։)
pasture, pasturage;
dilatation, extension.
· Calfa
Զսատակիչ սրոյ զճարակումն. (Յհ. կթ.։)
Միայն զխանձողսն տեսանեմք ի ճարակմանէ հրոյն մնացեալ։ Ոչ միայն զարմատն, այլեւ զճարակումն չար ախտիս չար ախտիս տեսեալ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to crack, to crackle, to crepitate.
· Calfa
Որպէս լծ. յն. լտ. գռօդէօ, գռէբիդօ. իբր Ճայթճայթել. ճայթել. շաչել շառաչել. ձայն հանել խորտակման, պրկման, ճայթման, եւ այրման. ճաթռտիլ, չըթչըթալ, չթըռտալ.
Իբրեւ զփայտ չոր՝ որ ճարճատէ ի ճեղքելն, այնպէս ճարճատէին ի վերայ նոցա զէնքն. (Մամիկ.։)
Հրամայեաց փայտիւք եւ չուանօք պնդել զամենայն մարմին նորա, մինչեւ ճարճատել ոսկերաց. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Զ.։)
cf. Ճարճատումն.
· Calfa
ՃԱՐՃԱՏԻՒՆ ՃԱՐՃԱՏՈՒՄՆ. Ճարճատելն. չաթրտոց, չթրտոց.
Կապեցին զոտսն եւ զձեռսն, եւ մեծաւ ուժով պրկեցին, մինչեւ ճարճատիւն հատաւ ամենայն ջղացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
crackling, creaking, crepitation, crick-crack, crash, burst.
· Calfa
ՃԱՐՃԱՏԻՒՆ ՃԱՐՃԱՏՈՒՄՆ. Ճարճատելն. չաթրտոց, չթրտոց.
Կապեցին զոտսն եւ զձեռսն, եւ մեծաւ ուժով պրկեցին, մինչեւ ճարճատիւն հատաւ ամենայն ջղացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.
· Calfa
Զյոյժ հռչակելին ճարտասանաց զդիմոսթենէս։ Իմաստասէրն, եւ ճարտասանն, համայն եւ քերթողն. (եւ այլն. Պիտ.։)
Ոչ եթէ մարդկեղէն ինչ ճարտասան խօսիւք. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
oratorical;
—ն, cf. Ճարտասանութիւն.
· Calfa
Քան զայլ արհեստ եւ զմակացութիւն, քան զքերթողականն ասեմ, եւ քան զճարտասանականն։ Ամենայն՝ որ ճարտասանական է, նաեւ հաւանութեան արարչական. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.
· Calfa
Ճարտասանութիւն՝ հաւանութեան արարչական։ Ճարտասանութիւն պիտանանայ արդարոյ (իմա՛, իրիաւանց), այսինքն քաղաքականութեան. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
Ի քերականութեան վասն գրչութեան, եւ ճարտասանութեան՝ վասն դատողութեան. (Երզն. քեր.։)
Կամ Պերճախօսութիւն. ճոռոմութիւն. պաճուճանք բանից. բան ճարտար եւ շարժիչ.
very skilful, very clever;
good connoisseur;
engineer.
· Calfa
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչողութեան ատուգահմուտ բժշկացն. (Փարպ.։)
master workman, skilled artisan;
artificer;
artist;
well made, executed with great skill.
· Calfa
Հրամայէր կոչել առ ինքն ի ճարտարագործ հիւսանց քաղաքին. (Կաղանկտ.։)
Զգերեզման սանատրկոյ ոչ կարացին բանալ վասն հաստաշինած ճարտարագործ արարածոցն. (Բուզ. ՟Ի՟Դ. 20։)
Ճարտարագործ արուեստայարմար երփնիւ. (Նար. խչ.։)
deceiving adroitly;
cunning, artful, astute.
· Calfa
Խոլոմուկն կկուի չափ հաւ է, ձայնաւոր՝ ճարտարախաբ ասեն. (Վանակ. հց.։)
speaking well, eloquent, fluent;
good speaker, orator, declamer.
· Calfa
Այր ճարտարախօս արդարանալ ոչ կարէ առաջի նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ո՛չ սուտապատում ճարտարախօս եղեալ. (Կորիւն.։)
to speak with eloquence or art, as an orator.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ Ճարտարաբանել. հաւաստաբանել. իմաստասիրել, եւ իմաստակել. լեզու թափել.
Ոչ եկիր այսր ճարտարախօսել, այլ զոհեա՛ աստուածոցն. (Ճ. ՟Գ.։)
speaking well, fluency of speech, eloquence.
· Calfa
Ճարտարախօսութիւն թէ բառնայցի, չվնասի ինչ աշխարհս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
industrious.
· Calfa
Ոչ ոք յայնմ (արուեստի) զմեղուօք ճարտարակօք անցանիցէ. (կամ ճարտարկօք. ի Ճարտարիկ բառէ) (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
throwing or shooting skilfully.
· Calfa
Ճարտարութեամբ ձգեալ կամ ձգօղ. վայելչայարմար. ուղղակշիռ.
Ճարտարաձիգ ամրոստեան մատանցն զինուք. (Նար. խչ.։)
to tax one's ingenuity, to discover, to find out, to invent, to contrive, to sophisticate, to subtilize.
· Calfa
Զերկնից եւ վասն ի վեր քան զերկինս ինչ իրաց ճարտարամտեն։ Մատթէոս ճարտարամտէ առ խոնարհութեան։ Վասն անմահութեանն ճարտարամտեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 3։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.
· Calfa
Զսքանչելի խորհրդական, եւ զիմաստուն ճարտարապետ. (Ես. ՟Գ. 3։)
Արծաթագործդ երկնաւոր՝ իմ ճարտարապետ (արարիչ). (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Յունաց ճարտարապետքն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. τεχνίτης artifex. Ճարտար. արուեստագէտ. նախ՝ զաստուծոյ ասի, որպէս Արարչագործ. Տե՛ս (Իմ. ՟Է. 21։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Գ. 1։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 10։) Եւ ապա զայլոց ճարտարապետաց յաշխարհի. վարպետ .... յն. պէսպէս որպէս Հիւսն կամ դարբին. քարակոփ. երաժիշտ. իմաստակ. եւ այլն.
cleverly, skilfully, dexterously.
· Calfa
(Վասն) աստուծոյ) ուսանել պարտ է, թէպէտեւ ոչ յոյժ արտարապէս, այլ իբրու գաղափարաւ. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Ճարտասան.
· Calfa
Յարմարումն բանից ինչ ճարտարասան հաւանութեան. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։)
to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.
· Calfa
Անուանակոչութեան սրբոցն մի՛ ճարտարեր. յն. մի՛ սովորիր։
art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.
· Calfa
Զչար ճարտարութեան ի ձեռն առեալ. այսինքն ճարտարապետութեան. (Արծր. ՟Ե. 8։)
Որպէս ոք եթէ ճարտարութիւն իրաց ինչ գիտիցէ, եթէ՛ զնուագածութեան, եւ եթէ զբժշկութեան, եթէ զհիւսնութեան, եւ արդեամբք զճարտարութիւնն չցուցանիցէ. (Եզնիկ.։)
Քերեաց ճարտարութեամբ։ Ո՛չ ճարտարութեամբ բանից. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։ ՟Ա. Կոր. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 13։)
Զրկօղն ապաստանեալ ի ճարտարութիւնն՝ ջանայ ճարտարութեամբ բանիցն զթագաւորն հաւանեցուցանել. զի է իմաստուն ի չարն եւ ճարտար. (Լմբ. սղ.։)
cf. Ճգնազգեցիկ.
· Calfa
Սուրբ ճգնազգեացքն։ Ճգնազգեաց գրիչն. (Վրք. հց. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
fellow-sufferer;
fellow-labourer, fellow-workman;
brother or companion in arms.
· Calfa
συναθλήσας, συμπονήσας concertans, collaborans. Կցորդ ճգանց կամ ճգնութեանց. վաստակակից. պատերազմակից. չարչարակից. հանդիսակից.
hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.
· Calfa
Ըմբիշ է մերկ՝ որ ոչ զմիջոյ ըմբռնի։
Սուրբ ճգնաւորօքն աղաչեսցուք զտէր, որք զչարսն պարտեցին եւ այլն. (Ժմ.։)
Անինչ կրօնաւոր՝ ճ անըմբռնելի. (Վրք. հց. հին թրգ.)
Ոչ այնպէս զհանդիսաւորսն (յագոնի) ձիթենւոյ պտուղ առնէ, որպէս զբարեպաշտութեան ճգնաւորս՝ ողորմութիւնն. (Ոսկ.։ յհ. ՟Բ. 35։)
hermitical, ascetic, painful, laborious;
— կեանք, ascetic life.
· Calfa
ἁσκητικός, ἁθλητικός եւ այլն. Ճգնական. ճգնողական. որ ինչ անկ է ճգնողաց եւ ճգնութեան յամենայնի հանդիսի.
hermit's or ascetic life.
· Calfa
Ի մսոյ եւ ի գինւոյ ո՛չ վասն ճգնաւորութեան ի բաց մեկնի. (Կանոն.։)
to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.
· Calfa
Լաւ իցէ մարդոյ մահուչափ ճգնել՝ քան յայդպիսի օրինաց ուրանալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ընդդէմ մեր այնչափ ճգնեցան (հեթանոս փիլիսոփայք)։ Ճգնի նոր իմն ճգունս, զոր եւ ոչ ի միում յայլոց թղթոցն ճգնեցաւ. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. գղ.։)
κινδυνεύομαι, ἁσκέω, ἁγωνίζομαι , ἁθλέω, πολεμόομαι, κακοπαθέω եւ այլն. periclitor in praelio, certo, studeo, exerceo me, mala tolero եւ այլն. Ի ճիգն մտանել. տալ զանձն կամ մատնիլ ի վաստակս, ի վիշտ եւ ի նեղութիւն. կրել կամաւ խոշտանգանս. ճնշել զանձն. մրցիլ. նահատակիլ. կրթիլ. ջանալ. աշխատիլ. լծ. թ. սըգը՝ սըգընթը՝ էլէմ չէքմէք
austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.
· Calfa
κίνδυνος periculum, discrimen praelii ἁγών certamen (stadii) ἅσκησις exercitatio եւ այլն. Ճիգն. ճգունք. նեղութիւն. վիշտ. տագնապ. կիրք. չարչարանք. քիրտն. վաստակ. երկ, եւ երկունք. կամաւոր ճնշումն. մրցանք. նահատակութիւն. կրթութիւն. ջան. ժուժկալութիւն միանձանց, մարտիրոսաց, եւ ամենայն առաքինի համբերողաց՝ հանգոյն մրցողաց ի ստադին կամ ի մարտի. լծ. թ. t
to divide in many branches.
· Calfa
Լատինք եւ պաղեստինք եւ արապիկք հաստատեցին գիրս թուով ՟Ի՟Դ. զոր թէպէտ եւ այլ ազինք, ի սոցանէ են որոշմամբ շնչով ճեղեալ եւ աճեցուցեալ. (Հին քեր.։)
cf. Ճեղքում.
· Calfa
Մատնիչն որոշեալ ճեղքեցաւ ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.
· Calfa
Մատնիչն որոշեալ ճեղքեցաւ ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
peripatetic;
academician.
· Calfa
Ճեմական կոչեցաւ արիստոտէլ, վասն զի պղատոնի տակաւին եւս կենդանի գոլով՝ ոչ իշխէր նստել եւ ուսուցանել, այլ ճեմէր. (Անյաղթ պորփ.։)
place for walking, covered walk, walk, alley;
school of the Peripatetics;
academy, Institute;
dwelling, abode;
throne;
—ք, walk, gait, step;
— բանասիրական, գիտութեանց Academy of belles-lettres, of sciences;
գաղղիական —, the French Academy.
· Calfa
Ճեմարան եւ ընդունարան երկնից արքային՝ նշան աստուածընկալ. (Նար. խչ.։)
walk, covered walk;
terrace, corridor, gallery;
walk, gait;
ծառատունկ —, avenue, broad walk or alley, vista, boulevard.
· Calfa
Ի բաց ընկեցեալ լիցին ամենայն ճեմելիք ստորաքարշք. զի ասասցէ եւ վասն ձեր, բնակեցից ի նոսա, եւ ճեմեցայց նոքօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to walk, to take a walk, to walk out.
· Calfa
Ճեմեսցի ի վերայ պարսպաց ձերոց։ Մտեալ ճեմէր ի տան գանձին։ Գեղեցիկ ճեմի։ Մինչդեռ ի վերայ տաճարի թագաւորութեան իւրոյ ճեմէր ի բաբելոն։ Յորոյ վերայ պարսպացն ճեմէի. (Ես. ՟Ը. 7։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 28։ Առակ. լ. 29։ Դան. ՟Դ. 26։ Յոբ. ՟Զ. 10։)
Ի նորոգումն կենդանութեան ճեմեցեալ։ Բնակեցից ի նոսա, եւ ճեմեցայց նոքօք. (Կոչ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Եւ ոչ երկուորեակք լծոցն ի ճահ ճեմեսցին առանց եզողի. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ ո՛ չար ինչ անցանէ, եւ համբերել մարթ է, այն ինքն է պսակաւոր ճեմելն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to buzz, to hum, to whiz.
· Calfa
ՃԵՆՃԵՐԵՄ, եցի. ն. Եփել զմիսն՝ մինչեւ ի բուրել զճենճերն. տալ հանել զծուխն. ծխել. բուրել. եւ Զոհել.
Ճենճերեաց զողջակէզս իւր եւ զզոհս։ Մինչչեւ ճարպն ճենճերեալ էր։ Ճենճերեսցի նախ ճարպն։ Ճենճերեսցի զոհ քո։ Ճենճերեաց զամենայն քուրմս բարձանց.եւ այլն։
to exhale an odour of cooking or burning flesh, a smell of roast meat;
to burn;
to sacrifice.
· Calfa
Ճենճերեաց զողջակէզս իւր եւ զզոհս։ Մինչչեւ ճարպն ճենճերեալ էր։ Ճենճերեսցի նախ ճարպն։ Ճենճերեսցի զոհ քո։ Ճենճերեաց զամենայն քուրմս բարձանց.եւ այլն։
ՃԵՆՃԵՐԵՄ, եցի. ն. θυμιάω, θυμιάζω եւ ὁσφραίνομαι suffio, adoleo, olefacio, olfio. Եփել զմիսն՝ մինչեւ ի բուրել զճենճերն. տալ հանել զծուխն. ծխել. բուրել. եւ Զոհել.
to be soiled with grease and smoke;
to be half burnt.
· Calfa
Չտեսանես անդ թեւս թռչնոց խանձատեալս, եւ ճենճերոտեալ. (դրածն, ճենճերոխեալ. յն. զծուխ վերատուեալ). (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Ճեպեցուցանեմ.
· Calfa
Որպէս երբեմն զխաչօղսն ճեպէր ի տէրունական մահն. (Խոր. հռիփս.։)
Ճեպեալ էք յիւրաքանչիւր տուն իւր. (Անգ. ՟Ա. 9։)
ՃԵՊԵՄ, եցի. չ. եւ ՃԵՊԻՄ, եցայ. ձ. σπουδάζω, σπεύδω, διωκέομαι studeo, operam do, festino, sector ἑπείγομαι propero, maturo. Փութալ. աճապարել. վաղվաղել. ստիպիլ. եարգել. ընթանալ, կանխել. դիմել. բերիլ. բերիլ. հոգալ. գուն գործել. արտորալ, վառուիլ, վազել.
alacrity, swiftness, quickness, eagerness, promptitude;
assiduity.
· Calfa
Տեսեալ զիւրաքանչիւր ճեպումն ըստ կրօնաւորութեանն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
werewolf.
· Calfa
Որջացեալ գազանք մեծամեծք, ճեւեղիկք, եւ այլք ընդ այսս չարութեան. (Միսայէլ խչ.։)
cry;
warbling, chirping;
— հանել, to utter a feeble cry.
· Calfa
ՃԻ՛Կ. Իբր Ճիչ թեթեւ, որպէս ձայն ձագուց կամ ճնճղկանց։ Ուստի
ՃԻԿ ՀԱՆԵԼ. Ճնճուողել. ճչճչել. ճիվ ճիվ ընել, պզտի ձան մը հանել.
Ոչ ոք իշխէ բերան բանալ, եւ ճիկ հանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
cf. Ճիւղ.
· Calfa
Առ ժամայն ոչ խոնարհեալ ճղոյն. եւ նաի վայր քարշելով յանդգնաբար՝ բեկեալ եղեւ. (Եպիփ. ծն.։)